RIS322668 Notulen van de raad van 12 juni 2025

Verzoekt het college, • om het schetsontwerp voor het Hildebrandplein uiterlijk eind 2026 uit te werken tot een voorontwerp; • en Tevens op zoek te gaan naar de benodigde financiële middelen voor uitvoering, zodat deze onderdoorgang voor 2030 gereed is. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.7 HvDH Onderzoek opwaardering Neherkade met waarborging autodoorstroming De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 april 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990). Constaterende dat, • in het raadsvoorstel inzake het vaststellen van het bestemmingsplan Escher Gardens in dictum V opgenomen is dat voor deze planontwikkeling mobiliteitsingrepen noodzakelijk zijn. Overwegende dat, • de Neherkade een cruciale doorgaande route is met hoge auto intensiteiten; 64

• • •

bewoners langs de Neherkade hinder ondervinden van geluid en luchtverontreiniging; de openbare ruimte ruimtelijk en landschappelijk versterkt kan worden zonder de doorstroming van autoverkeer te beperken; robuuste grenswaarden voor lucht en geluid én veilige oversteekplekken voor fietsers en voetgangers nodig blijven.

Verzoekt het college, • om, uiterlijk Q2 2026, een voorstel aan de raad voor te bereiden met daarin: 1. een knelpunteninventarisatie langs de Neherkade op het gebied van doorstroming (bottlenecks), geluid, luchtkwaliteit en veiligheid; 2. maatregelen om de doorstroming van autoverkeer te verbeteren of gelijk te houden (bijv. aanpassingen kruispunten, verkeerssignalering, rijbaanprofiel, invoegen-/ uitvoegstroken); 3. voorstellen voor landschappelijke en ecologische verrijking (aanplant bomen, groene scheiding, geluidschermen of -wallen) én veilige, aantrekkelijke fiets- en voetpaden; 4. een raming van kosten, uitvoeringstermijn en fasering, met afstemming op het CIDVerkeersnetwerk; 5. een toetsingskader waarmee de raad bij de programmabegroting per onderdeel kan besluiten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.8 HvDH Ontwikkel de Beatrixlaan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 april 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990). Constaterende dat, • veel autoverkeer komend van de snelwegen (A4/A12/A13) met een bestemming in de wijken ten zuiden van het centrum (Transvaal, Schilderswijk, Rustenburg Oostbroek, Valkenbos, Regentes) kiest nu voor een route via de Rotterdamsebaan en de Utrechtsebaan; • er al meerdere keren toegezegd is om te komen tot een aanpak van de Prinses Beatrixlaan in Rijswijk. Overwegende dat, • deze verkeersstromen zorgen voor een zware autobelasting van het stedelijk wegennetwerk, in bijzonder delen van de Centrumring, waaronder Binckhorstlaan, Mercuriusweg, Neherkade en Vaillantlaan; • het wenselijk is als autoverkeer van en naar deze wijken kiest voor een meer rechtstreekse route naar de snelweg (A4/12/13), en minder gebruik maakt van de Centrumring; • dit bijdraagt aan een evenwichtiger verdeling van het autoverkeer over de verschillende regionale “inprikkers”; • dit vereist dat de Moerweg en Prinses Beatrixlaan een vergelijkbaar wegbeeld en een vergelijkbare doorstromingskwaliteit krijgen als de andere “regionale inprikkers”; • de Beatrixlaan een Beatrixbaan wordt, die net als Rotterdamsebaan en Utrechtsebaan een eigen “bedieningsgebied” heeft.

Verzoekt het college, • om in samenwerking met de gemeente Rijswijk een verkenning te doen naar de ontwikkeling van de ‘Beatrixbaan’, waarbij doorstroming, robuustheid en ruimtelijke inpassing van de Prinses Beatrixlaan in Rijswijk en de Moerweg in Den Haag worden verbeterd en meer verkeer uit de wijken ten zuiden van het centrum deze route naar de snelweg kiest.

65

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.9 HvDH Optimaliseer doorstroming zuidelijk deel Centrumring De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 april 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990). Constaterende dat, • het voorgestelde Verkeersnetwerk CID-Binckhorst leidt tot een zwaardere verkeersbelasting op de centrumring door autoverkeer, waaronder de Binckhorstlaan, de Mercuriusweg, Calandstraat en de Put. Overwegende dat, • een grotere hoeveelheid autoverkeer op de Centrumring per saldo niet mag leiden tot een verslechtering van de doorstroming; • de doorstroming van het zuidelijk deel van de Centrumring essentieel is voor een robuuste autobereikbaarheid van zowel het centrum als de Schilderswijk en Transvaal; • voldoende doorstroming op de Centrumring autoverkeer stimuleert om niet te kiezen voor onderliggende woon- en wijkontsluitingswegen, wat de leefbaarheid ten goed komt; • de verdeling van verkeersstroming op de kruispunten van de Centrumring verandert.

Verzoekt het college, • om voor 2030 maatregelen te onderzoeken op het zuidelijk deel van de Centrumring (Binckhorstlaan, Mercuriusweg, Neherkade, Calandstraat, De Put) die ervoor zorgen dat de doorstroming tenminste op het huidige niveau blijft, inclusief maatregelen voor aanpassing van de kruispuntinrichting en de instelling van verkeerslichten, waarbij de verkeersregelingen van de kruispunten goed op elkaar worden afgestemd; • de raad hier voor Q2 2026 hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.10 HvDH Werkbesprekingen mét alternatieven De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 april 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990). Constaterende dat, • in het raadsvoorstel inzake het vaststellen van het bestemmingsplan Escher Gardens in dictum V opgenomen is dat voor deze planontwikkeling mobiliteitsingrepen noodzakelijk zijn. Overwegende dat, • in bijlage 6 van het raadsvoorstel de mobiliteitsingrepen als volgt nader worden beschreven: “directe aanleiding en urgentie van dit voorstel is de voorgenomen vaststelling van het bestemmingsplan Escher Gardens gelegen aan de Waldorpstraat. In het bestemmingsplan wordt het bouwen van 1250 woningen mogelijk gemaakt naast station Hollands Spoor met het uitgangspunt dat de Waldorpstraat autoluw wordt en het bestaande viaduct voor het station komt te vervallen. De opwaardering Waldorpstraat is een van de benodigde Mobiliteitsmaateregelen in de door de raad vastgestelde Structuurvisie CID (RIS305178) en de Ontwikkelvisie Laakhavens (RIS311821). Omdat de opwaardering zal leiden tot verkeerseffecten in een groter gebied zijn generieke en flankerende maatregelen nodigen. De maatregelen die nodig zijn om de negatieve effecten elders te beperken zijn inmiddels onderzocht in de Netwerkstudie Autostructuur CID-Binckhorst”; 66

•

in bijlage 6 vermeld staat dat wordt voorgesteld om de fasering van de te nemen maatregelen tot 2030 en bijbehorende investeringen nader uit te werken in projecten en deze vervolgens aan de raad ter besluitvorming voor te leggen.

Van mening dat, • Hart voor Den Haag het van groot belang acht dat het project Escher Gardens zo snel mogelijk van start gaat; • Hart voor Den Haag het van groot belang acht dat de autobereikbaarheid van de omliggende Haagse wijken rondom het CID, zoals de Schilderswijk niet verslechtert ten opzichte van de huidige situatie; • op dit moment nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden over de nemen maatregelen en derhalve nog geen conclusies kunnen worden getrokken inzake de cumulatieve effecten van de in bijlage 6 genoemde maatregelen, mede op de autobereikbaarheid van de omliggende wijken rondom het CID, waaronder de Schilderswijk. Verzoekt het college, • zo spoedig mogelijk een werkbespreking(en) te organiseren, waarin de diverse in bijlage 6 genoemde maatregelen worden toegelicht, waarbij specifiek aandacht wordt besteed aan de autobereikbaarheid van de rondom het CID liggende wijken; • alternatieve maatregelen voor de in bijlage 6 gepresenteerde mobiliteitsingrepen te betrekken bij deze werkbespreking(en), ⁠de in bijlage 6 gepresenteerde mobiliteitsingrepen als separate raadsvoorstellen worden ingebracht, zodat de gemeenteraad qua besluitvorming het laatste woord heeft. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter.

Ik kan het heel kort houden, omdat de meeste vragen die wij in de commissievergadering gesteld hebben, op een goede manier beantwoord zijn. Ik denk dat de ontwikkelingen die wij hier in Laakhavens mogelijk willen maken, broodnodig zijn voor al die woningzoekenden, maar ook om dit plot in Den Haag een mooie kwaliteitsimpuls te geven. Ik denk dat de stad dat verdient, dat we van Laakhavens echt een van de mooiste delen van de stad kunnen maken, als we kijken naar alle plannen die we daarvoor willen ontwikkelen. Dus daar alleen maar steun voor vanuit de PvdA-fractie. Het enige punt dat we hier nog willen aanstippen, is het debat dat we ook nog gehad hebben over hoe we ervoor zorgen dat straks woningcorporaties op een goede manier aangehaakt zijn in dit gebied en ook aangehaakt zijn op specifiek de plannen die we met dit bestemmingsplan mogelijk maken. Ik weet dat het college heeft aangegeven zijn best te doen om de woningcorporaties en de ontwikkelaars met elkaar in contact te brengen, maar ik zou toch ook nog vandaag in het debat van het college willen horen welke mogelijkheden we hebben als gemeente om meer te doen dan alleen het zijn van gespreksbemiddelaar. Mevrouw Arp zal misschien wachten tot ik het moreel appel doe richting de ontwikkelaars, die volgens mij ook vandaag hier aanwezig zijn, om met de woningcorporaties echt dat gesprek te voeren.

Maar voor mijn fractie is het wel echt belangrijk dat we ook in Laakhavens ervoor zorgen dat die woningcorporaties op een goede manier ingebed zijn in de woningbouwvoorraad die we daar mogelijk maken. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. De Laakhavens moet een mooie stadse woonwijk van de toekomst worden. Een wijk waar voorzieningen zijn, waar groen is en waar je prettig kunt wonen en werken. Dat is nu misschien lastig voor te stellen met de halflege Megastores en de versteende omgeving, maar die uitdaging gaan wij graag aan. The Grace en de Waldorp Four worden op dit moment gebouwd. We hebben allemaal de foto van de wethouder met de minister gezien bij de eerste paal en de start van The Grace. Maar de echte start voor het nieuwe Laakhavens ligt voor mijn gevoel hier, bij de Escher Gardens. Dan heb ik het 67

niet alleen over de vele mensen die er een woning gaan vinden, die er gaan werken, of de torens die bij gaan dragen aan de skyline van Den Haag. Dit is ook de start om aan te geven dat de Laakhavens geen doorgaande verkeersroute is, maar juist een plek voor bestemmingsverkeer. Het is duidelijk dat wij verkeersmaatregelen moeten nemen om hier echt een fijne woonwijk van te maken. Wij kunnen instemmen met dit bestemmingsplan. Wij kijken uit naar de behandeling van de verkeersmaatregelen in de commissie. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De plannen voor Escher Gardens vallen onder een oudere woonagenda, die meer ruimte bood voor ontwikkeling van tijdelijke sociale huurwoningen, die ik dan liever niet 'sociale huurwoningen' noem, beheerd door andere partijen dan woningcorporaties. Dat is natuurlijk spijtig, al was het wel goed om te horen dat de ontwikkelaar nog in gesprek is met woningcorporaties over het in beheer nemen van de sociale huurwoningen. We hopen dat deze gesprekken tot echt sociale huurwoningen gaan leiden in Escher Gardens, die ook langdurig sociaal blijven, en zien het voortgangsbericht hierover met veel interesse tegemoet. Dat was mijn versie van een moreel appel; ik kan dat niet zo goed als de heer Ahraui. De SP had daarnaast vooral zorgen over het feit dat dit geen eenvoudig bouwplan is.

Het is in feite een startschot voor de herontwikkeling van de buitenruimte, inclusief het hele verkeersnetwerk in omliggende buurten. De SP ziet kansen in het aanpakken van de Waldorpstraat, maar deze keuze heeft impact op een veel groter gebied. Over het totaalpakket aan maatregelen wenst de SP daarom een afzonderlijk debat en beslismoment, waarbij onze aandacht in ieder geval uit zal gaan naar het waarborgen van een gezond leefklimaat in de straten waar het mogelijk drukker gaat worden door de ambitieuze bouwplannen voor locaties zoals deze. We moeten voorkomen dat de discussie die nu geregeld wordt gevoerd over de drukke en ongezonde Vaillantlaan, over een aantal jaar ook van toepassing is op plekken als de Neherkade.

Daarom de volgende motie, die ik indien met de collega's Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, De Groot van het CDA, de heer De Ridder van de VVD en de heer Çelik van DENK: verzoekt het college van het maatregelenpakket Verkeersnetwerk CID-Binckhorst 2030 een raadsvoorstel te maken en nog geen formeel verkeersbesluit te nemen over de maatregelen uit het pakket totdat de raad over dit voorstel heeft kunnen stemmen, in het raadsvoorstel inzichtelijk te maken welke maatregelen in het voorgestelde pakket absoluut noodzakelijk zijn om bestaande woningbouwplannen mogelijk te maken en de wettelijke gezondheidsnormen voor bewoners van omliggende gebieden te garanderen, wat de kosten en planning zijn van deze noodzakelijke verkeersmaatregelen en hoe deze gerealiseerd gaan worden, voor welke verkeersmaatregelen reeds dekking is gevonden en voor welke nog dekking moet worden gezocht, welke alternatieve of aanvullende verkeersmaatregelen er door het college zijn overwogen en waarom deze zijn afgevallen. Joren Noorlander (D66). Ik zou deze motie willen vergelijken met het amendement en de motie van meneer Dubbelaar. Dan is het verschil toch ook juist dat uit deze motie wel naar voren komt dat dit echt een netwerk is en dat we dit als een netwerk moeten bekijken? Lesley Arp (SP).

Ja, dat klopt, al wil mijn fractie dus wel een schifting in de onderdelen van het netwerk die absoluut noodzakelijk zijn voor de woningbouw en de leefkwaliteit, en de eventuele extra ambities van het college. Maar ik denk dat het ook logisch is om het als een netwerk te benaderen, want je ziet ook bij de op- of afwaardering - hoe je het interpreteert - van de Waldorpstraat dat je vervolgens een MER hebt waarin men zegt: dit heeft een consequentie, het wordt drukker in drie straten. Die dingen hebben dus gewoon een relatie met elkaar. Dat blijkt ook bijvoorbeeld uit die MER-rapportages. Samir Ahraui (PvdA). Waar ik een beetje mee worstel met deze motie, is dat we aan de ene kant weten dat we voor de woningbouwopgave die mobiliteitsmaatregelen nodig hebben en dat aan de andere kant, als de motie wordt aangenomen, er straks een raadsvoorstel wordt aangenomen waarvan dan wordt gezegd: dit moet je gewoon doen, want je hebt al ingestemd met het bestemmingsplan. Dan kun je niet meer kiezen uit voorgestelde maatregelen. Hoe voorkomen we dat? Is de motie dus vooral bedoeld voor de maatregelen waar we nog wel een keuze in hebben en om de maatregelen waar we

68

eigenlijk niet over kiezen, dus niet meer als raadsvoorstel aan de raad voor te leggen? Hoe moet ik dat duiden? Lesley Arp (SP). Dat verkeersnetwerk is natuurlijk een groot totaalpakket. We hebben een bestemmingsplan. Ik heb me ook een beetje laten informeren door de ambtenaren hierover. Het afgeven van de omgevingsvergunning is afhankelijk van de ingreep in de Waldorpstraat. Dat staat nu in het bestemmingsplan. Maar het hele pakket is veel meer dan alleen de Waldorpstraat. Ik zou het ook eerlijk vinden als we daar zorgvuldige besluitvorming als raad over hebben. Mijn fractie zal echt wel meewegen - daarom noem ik dat punt ook - wat voor impact eventuele moties of wijzigingen hebben op de woningbouwopgave. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (K.1 SP) ingediend:

Motie K.1 SP Zorgvuldige behandeling verkeersmaatregelen CID-Binckhorst De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 12 juni 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990). Constaterende, dat: • de aanpassing van de Waldorpstraat die noodzakelijk is voor het bouwplan Escher Gardens zal leiden tot negatieve verkeerseffecten in een groter gebied; • het college een maatregelenpakket heeft opgesteld om deze negatieve effecten te beperken, dat gebaseerd is op de studie Verkeersnetwerk CID-Binckhorst; • dat volgens het college, het nemen van een verkeersbesluit over de Waldorpstraat, randvoorwaardelijk is voor het verlenen van een omgevingsvergunning voor bouwplan Escher Gardens; • voor de uitvoering van de maatregelen van het Maatregelenpakket Verkeersnetwerk CIDBinckhorst formele verkeersbesluiten moeten worden genomen; • een verkeersbesluit een collegebevoegdheid en de raad hier strikt gezien niet aan te pas hoeft te komen.

Overwegende, dat: • de aanpassing van de Waldorpstraat en de voorgestelde verkeersmaatregelen impact hebben op veel meer bewoners dan enkel de toekomstige bewoners en directe omwonenden van Escher Gardens maar ook de omliggende wijken; • er in sommige van deze omliggende gebieden, zoals op de Neherkade en het Calandplein, al sprake is van verkeersdrukte, files in de avond- en ochtendspits, geluidsoverlast en luchtvervuiling; • deze maatregelen daarom vragen om een zorgvuldig afzonderlijk debat over de gevolgen van de afwaardering van de Waldorpstraat voor de leefbaarheid, gezondheid en bereikbaarheid (zowel voor de automobilist als de fietser en voetganger) van omliggende gebieden; • het belangrijk is om voorafgaand het verlenen van de omgevingsvergunning voor het bouwplan Escher Gardens, de randvoorwaarden op orde te hebben voor de noodzakelijke verkeersmaatregelen die bijdragen aan de doorstroming en bereikbaarheid in het gehele gebied. Verzoekt het college: • van het maatregelenpakket Verkeersnetwerk CID-Binckhorst 2030 een raadsvoorstel te maken. en nog geen formeel verkeersbesluit te nemen over de maatregelen uit het pakket totdat de raad over dit voorstel heeft kunnen stemmen; • in het raadsvoorstel inzichtelijk te maken:

69

− − − −

welke maatregelen in het voorgestelde pakket absoluut noodzakelijk zijn om bestaande woningbouwplannen mogelijk te maken en de wettelijke gezondheidsnormen voor bewoners van omliggende gebieden te garanderen; wat de kosten en planning zijn van deze noodzakelijke verkeersmaatregelen, en hoe deze gerealiseerd gaan worden; voor welke verkeersmaatregelen reeds dekking is gevonden en voor welke nog dekking moet worden gezocht; welke alternatieve of aanvullende verkeersmaatregelen er door het college zijn overwogen en waarom deze zijn afgevallen.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Het is bijna kwart over zes. We hebben met de keuken kunnen afspreken dat we om half zeven de dinerpauze doen. Dus we gaan nu nog even door. Dan zijn we zo meteen een heel eind met de eerste termijn van de raad. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Het woningtekort is voor veel Hagenaars en Hagenezen een groot probleem. Jongeren kunnen moeilijk starten met de volgende levensfase. Gezinnen kunnen geen gezinswoning vinden en verlaten noodgedwongen de stad. Ouderen willen best kleiner wonen, maar kunnen geen geschikt alternatief vinden. Met Escher Gardens komen er meer dan 1.200 broodnodige woningen bij voor gezinnen, starters en studenten. Het CDA is blij met de voorzieningen in dit gebouw voor studenten, ontmoetingsruimte voor buurt en bewoners en we hoorden in de commissie dat er ook woningen kunnen komen die geschikt zijn voor ouderen. Wel bleek uit tot onze teleurstelling dat het financieel niet mogelijk is om hier gemeenschappelijke studentenwoningen te realiseren, maar alleen eenzame studio's. Terwijl deze juist belangrijk zijn voor studentenwelzijn en het bouwen aan een volwaardige gemeenschap. Bij de ontwikkelstrategie zullen we daarom hierop terugkomen.

Bij andere projecten in Laakhavens zouden we graag wel gemeenschappelijke huizen voor jongeren en studenten zien, met gemeenschappelijke ruimten zoals de woonkamer en keuken. Voorzitter. Naast genoeg voorzieningen bij het bouwen van meer woningen, moet ook de bereikbaarheid in gelijke tred mee. Daar maken we ons grote zorgen over. Het CDA snapt dat we wat moeten doen aan het leefbaar maken van de versteende Waldorpstraat. Maar we weten ook dat het verkeer bij de Neherkade en bij De Put nu al een groot drama is. Dit moet op orde voordat we als gemeente de omgevingsvergunning gaan verlenen. Daarom dienen we mede de motie in die mevrouw Arp zojuist heeft ingediend om eerst de verkeersmaatregelen met financiering in beeld te hebben en hier een raadsvoorstel voor te maken. We ondertekenen ook de motie die nog ingediend gaat worden van de VVD voor langetermijnmaatregelen voor de doorstroming van het autoverkeer op de Neherkade en de Calandstraat, zodat er echt in het gehele netwerk oplossingen komen voor het autoverkeer. Beytullah Çelik (DENK). Voorzitter. De plannen voor Escher Gardens zijn groot en ingrijpend. Een project waarmee maar liefst 1.250 woningen opgeleverd kunnen worden. Voor de woningnood is dit zeker een goede stap. We moeten veel meer bouwen; daar geen twijfel over.

Wat we ook weten is dat grote projecten, naast de kansen die zij creëren voor een mooie, levendige buurt, ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de omgeving. Dan heb ik het uiteraard over de mobiliteitsuitdagingen. Laten we vooraf wel duidelijk zijn. Als fractie zijn wij ons dus bewust van de woningbouwopgave voor onze stad en van de verantwoordelijkheid die we als partij hierin moeten nemen. Dat betekent niet dat we niet goed moeten nadenken en geen weloverwogen besluiten moeten nemen over de andere effecten. Een commissiegenoot in de commissie Ruimte stelt dan ook altijd heel lief de vraag: voor wie bouwen we? Dan heb ik het niet alleen over de gezinnen waarvoor collega Klokkenburg in dit debat een sympathieke motie indient om een klein percentage van de woningen wat groter te realiseren, zodat ook gezinnen daar terechtkunnen. En ook niet alleen voor studenten, starters en senioren, maar ook voor de bewoners die nu al in die wijk wonen en in de naastgelegen of achtergelegen buurten. 70

Want het is uiteindelijk de taak van onze gemeenteraad om te zorgen dat de leefbaarheid van andere Hagenaars in de omgeving niet onder druk komt te staan door nieuwe plannen. Daar zitten de twijfels die wij hebben over deze plannen. Zowel in de commissie als in de afgelopen dagen in de wandelgangen van het stadhuis heb ik mogen laten blijken hoe wij daarover denken. Wat DENK betreft moeten wij nog heel goed kijken naar de verkeersmaatregelen. We zijn dan ook blij met de motie van de SP, waarvan wij mede-indiener zijn, die vraagt om een besluit over de verkeersmaatregelen op een ander moment en weloverwogen te nemen. Op dit moment weet mijn fractie onvoldoende over de effecten van deze plannen op bijvoorbeeld de Centrumring, de Neherkade, de Calandstraat en de Vaillantlaan. Daar willen we eerst goed naar kijken. Wij kunnen vandaag geen besluit nemen over de afsluiting van het Rijswijkseplein. Daar willen wij eerst een goed debat over kunnen voeren. Ook steunen wij de motie van de VVD over de langetermijnverkeersoplossingen voor doorstroming. Verkeersmaatregelen moeten haalbaar en effectief zijn. Met de motie van de VVD brengen we dat in kaart.

De voorstellen van constructieve fracties die vandaag in deze beraadslagingen zijn en nog worden ingebracht, en die hopelijk door de raad worden aangenomen, zijn voor onze fractie dan ook van groot belang voor het bepalen van ons stemgedrag. Wel vragen we langs deze weg aan het college om vandaag zo duidelijk en constructief mogelijk in te gaan op alle voorstellen en vragen van de raad. Ik verwacht eerlijk gezegd ook niet anders van deze wethouder, die daartoe absoluut in staat is. Isabel Bos (GroenLinks). Ik hoorde de collega van DENK net aangeven dat er meerdere moties nodig waren om het bestemmingsplan te kunnen steunen. Welke moties zijn dat precies? Beytullah Çelik (DENK). Ik begrijp de vraag van collega Bos, omdat er vandaag iets meer moties zijn gekomen. Ik heb het net over twee moties gehad van de VVD en de SP, waar wij onder staan. Maar er zijn meerdere sympathieke moties ingediend vandaag, waarmee comfort wordt gevraagd. Maar ik wacht nog even op de beantwoording van de wethouder voor ik daar wat over zeg. Isabel Bos (GroenLinks). Ik begrijp dat u de beantwoording wil afwachten. Maar als de moties van de VVD en de SP het zouden halen, is dat voor u dus nog niet voldoende comfort, of wel? Beytullah Çelik (DENK). Voor ons is het nog te vroeg om daarover wat te zeggen. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter.

De Haagse VVD is groot voorstander van het bijbouwen van huizen rondom het Hollands Spoor. Dit woonprogramma is voor de VVD ook een heel goed voorstel, ook afkomstig uit een heel goede Woonvisie - zullen we maar zeggen, mevrouw Arp. De uitstraling van het nieuwe pand is ook in orde, want de ontwikkelaar moet zich houden aan het beeldkwaliteitsplan Den Haag Hollands Spoor en het Kwaliteitsplan CID, precies zoals we het willen hebben. Maar een mooie stad bouwen stopt niet bij het bouwen van huizen alleen. Je moet ook zorgen dat mensen snel van a naar b kunnen. De Haagse VVD ziet bij de Calandstraat, de Neherkade, de Rijswijkseweg en verder ook een enorm verkeersprobleem. Het is hier druk, nu al te druk, en door de Waldorpstraat eenrichtingsverkeer te maken op een deel, wordt de doorstroming nog meer gestremd. Helaas blijven van dit college investeringen uit. Er wordt nu slechts voorgesteld om allerlei straten af te sluiten, om de stad doormidden te knippen, zonder echte investeringen. De VVD ziet het somber in voor grote delen van de stad, bijvoorbeeld Bezuidenhout en Centrum; zo meteen kan je niet meer door. Dit college wil de auto zomaar wegtoveren, maar dat kan natuurlijk niet. Het college gelooft heilig in het wegduwen van auto's, maar toch is dit echt ondenkbaar. De auto heeft nog altijd de toekomst.

De VVD wil dat we goede maatregelen nemen om doorstroming in dit deel van de stad te verbeteren. Dat had wat ons betreft eerst moeten gebeuren. Het is immers randvoorwaardelijk voor een goede ontwikkeling van het CID. Maar toch moeten we vandaag over Escher Gardens stemmen. Om nog enigszins tegemoet te komen aan de broodnodige investeringen in de doorstroming, dien ik vandaag een motie in en heb ik een aantal moties van de heer Dubbelaar mede ingediend. Mijn motie heet 'Lange termijn verkeersoplossingen voor doorstroming in beeld'.

71

Beytullah Çelik (DENK). Ik vroeg me af of collega De Ridder onder de motie van de SP staat. Rutger de Ridder (VVD). Daar hebt u helemaal gelijk in. Daar sta ik ook onder. De voorzitter. Gaat u verder. Rutger de Ridder (VVD). Het dictum van mijn motie luidt: verzoekt het college haalbare en effectieve potentiële maatregelen in beeld te brengen om de doorstroming op de Neherkade en Calandstraat in kaart te brengen, inclusief de benodigde investering voor een robuust netwerk voor de langere termijn, hierbij verschillende scenario's te gebruiken, waaronder in ieder geval een scenario van gelijkblijvend en toenemend autoverkeer, en de raad hierover voorafgaand aan de beraadslaging het Verkeersnetwerk CID-Binckhorst over te informeren. De motie is mede ingediend door de heer Ahraui van de Partij van de Arbeid, mevrouw De Groot van het CDA en de heer Dubbelaar van Hart voor Den Haag. Ik begrijp ook dat die in ieder geval wordt ondersteund door meneer Çelik van DENK. Beytullah Çelik (DENK). Er zijn heel veel moties en een amendement ingediend. Welke zijn voor u van groot belang om voor het voorstel van het college te stemmen? Rutger de Ridder (VVD). Dat is de rode draad door dit debat. Voor mijn fractie is dat wel een beetje ingewikkeld.

Ik vind een heel aantal moties van meneer Dubbelaar, die wij mede hebben ingediend, heel erg goed om ook aan te geven hoe van belang wij het vinden dat we flink moeten investeren in de doorstroming in dit gebied van de stad. Mijn motie heeft het specifiek over de Calandstraat en de Neherkade, omdat ik denk dat daar echt een heel grote bottleneck zit. Dat ziet iedereen die over de Vaillantlaan vandaan komt. Dus die is heel erg van belang. Die van mevrouw Arp van de SP is heel erg van belang. En ook wel het amendement van meneer Dubbelaar is voor ons heel erg van belang. Joren Noorlander (D66). Ik vroeg me af of de motie van de SP niet al de lading dekt van uw motie, omdat die ook vraagt om de alternatieven en aanvullende verkeersmaatregelen die zijn overwogen, in kaart te brengen. Rutger de Ridder (VVD). Het punt is alleen dat ik in mevrouw Arps motie zie dat het gaat over de voorstellen die al op tafel liggen. Ik zie de voorstellen die al op tafel liggen vooral uitgaan van het magische toverstokje 'geen auto's meer'. D66 reikt dat stokje altijd aan. Ik zeg, en dat heb ik ook in het debat in de commissie gezegd: zorg dat je daadwerkelijke, zware investeringen doet, zoals in ondertunneling, ongelijkvloerse kruising et cetera. Joren Noorlander (D66). Volgens mij ligt er een heel mooi maatregelenpakket om de doorstroming te bevorderen. Daar is dit, denk ik, ook voor bedoeld.

Maar ik vraag me nog steeds af of uw motie niet gewoon past in de aanvullende verkeersmaatregelen die door het college zijn overwogen. De motie van de SP is net even iets breder, als een soort kapstok over verschillende moties die vandaag zijn ingediend. Als we die zouden steunen, zou uw motie misschien een beetje ter ondersteuning van die motie zijn. Rutger de Ridder (VVD). Ik denk dat ik al een meerderheid heb voor mijn motie, dus doe maar wat u wil. Volgens mij is er een meerderheid. De voorzitter. Ja, dan is het klaar. Door de heer De Ridder wordt de volgende motie (K.2 VVD) ingediend:

Motie K.2 VVD Lange termijn verkeersoplossingen voor doorstroming in beeld De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het voorstel inzake vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS 321990). 72

Constaterende dat: • voorwaardelijk voor de realisatie van Escher Gardens het aantal verkeersbewegingen over de Waldorpstraat moet worden teruggedrongen; • besluitvorming over Escher Gardens moet plaatsvinden voordat er kan worden besloten over het verkeersnetwerk CID-Binckhorst. Overwegende dat: • het beperken van het verkeer in de Waldorpstraat ertoe leidt dat onder andere de Calandstraat en Neherkade drukker worden; • er geen tot weinig maatregelen in beeld zijn gebracht om de doorstroming op deze belangrijke verkeersaders te verbeteren; • in het kwaliteitsplan CID is opgenomen dat iedere maatregel die leidt tot congestie op andere plekken gepaard moet gaan met investeringen in de doorstroming. Van mening dat: • het van groot belang is voor de bereikbaarheid van Den Haag dat er wordt geïnvesteerd in doorstroming van verkeer. Verzoekt het college: • haalbare en effectieve potentiële maatregelen in beeld te brengen om de doorstroming op de Neherkade en Calandstraat in kaart te brengen, inclusief de benodigde investering voor een robuust netwerk voor de langere termijn; • hierbij verschillende scenario's te gebruiken, waaronder in ieder geval een scenario van gelijkblijvend en toenemend autoverkeer; • en de raad hierover voorafgaand aan de beraadslaging van de verkeersnetwerk CIDBinckhorst over de informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Escher Gardens, het bouwplan waarvan ik nog steeds niet weet waarom het zo heet. Maar we houden in ieder geval Escher in Den Haag! Voorzitter. Voor wat betreft de ingrijpende verkeersmaatregelen die nodig zijn voor dit plan, sluit ik me aan bij de SP en heb ik daarover ook de motie meegetekend. Dan over toegankelijkheid: in 2021 heeft de raad als amendement aangenomen om toegankelijkheid bij de ontwikkelingen in het CID integraal te borgen. We zijn dan ook teleurgesteld dat we moeten constateren dat Voorall, de expert op dit gebied, door de gemeente slechts minimaal bij dit plan is betrokken. Op het aanbod van Voorall om bij de inrichting van de buitenruimte rondom de ontwikkeling mee te denken over de toegankelijkheid, geeft de gemeente in de zienswijze te kennen dat de reclamant zich kan melden bij de participatieronde. De ChristenUnie/SGP vindt dat het college daarmee toegankelijkheid onvoldoende serieus neemt en daarom een motie, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college bij het opstellen van planuitwerkingskaders, nota's van uitgangspunten en bestemmings- en omgevingsplannen Voorall actief te betrekken en Voorall bij de uitwerking van de buitenruimteplannen rondom Escher Gardens proactief te betrekken. Dan over het woonprogramma.

De zorgen of er wel of niet een toegelaten instelling komt zijn al genoemd en die deelt mijn fractie; het morele appel zal ik niet herhalen. Ook maken we ons zorgen over het grote aantal kleine woningen dat in deze ontwikkeling kan landen. 55% van het totale programma wordt kleiner dan 40 vierkante meter, waaronder het volledige sociale programma, omdat de ontwikkelaar voornemens is daar studentenwoningen te bouwen. De ChristenUnie/SGP is blij dat er studentenwoningen bij komen, maar gezien de grootte van de ontwikkeling en de hoge nood die er ook onder starters en gezinnen in de sociale sector is, vinden wij het van belang dat ook voor hen in deze ontwikkeling plek is. Daarom een motie: roept het college op met de ontwikkelaar afspraken te maken 73

over het sociale woonprogramma, waarbij in ieder geval ten minste 5% van het sociale programma bestaat uit grotere woningen, geschikt voor gezinnen en de raad te informeren over de gemaakte afspraken. Omdat een groot deel van het programma kleine woningen zal zijn, vindt de ChristenUnie/SGP het nodig dat er extra aandacht is voor de gedeelde voorzieningen voor bewoners. Ik lees in het bestemmingsplan dat er ten minste 1.000 vierkante meter aan gedeelde voorzieningen zijn, gericht op ontmoeting en ontspanning. In de planregels worden onder die noemer sportfaciliteiten, muziekruimte en werkplekken beschreven. Daar zijn we blij mee, maar we hebben wel nog vraagtekens of hiermee voldoende geborgd wordt dat die vrij toegankelijk zijn voor bewoners en het niet faciliteiten zijn die achter een slot of betaalmuur komen, zoals we in andere nieuwbouwplannen elders zien. Daarom een motie: roept het college op binnen het programma voor studentenwoningen afspraken te maken over de gedeelde voorzieningen gericht op ontmoeting en ontspanning, waarbij in ieder geval tenminste 500 m² voor bewoners volledig vrij toegankelijk is. Isabel Bos (GroenLinks). Dank voor deze twee moties. Mijn vraag gaat over moties over de gezinnen en over de toegankelijkheid van de ontmoetingsruimte. Dat zijn allebei moties waarin het gaat over het maken van afspraken.

Ik vind het toch wat lastig, want het betekent natuurlijk niet dat die afspraken er daadwerkelijk komen. Daar zal uiteindelijk een ontwikkelaar ook bereid toe moeten zijn. Ik vraag me dus af waarom dit zo in deze moties staat en hoe u wenst dat de gemeente hiermee omgaat. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Het liefst zou ik dit natuurlijk ook in de planregels opnemen, zodat het helemaal geborgd is. Maar een bestemmingsplan ziet daar niet op. Dus wat ons dan rest is het college op te roepen en ook de ontwikkelaar om hier wel op een goede en zorgvuldige manier mee om te gaan. Rutger de Ridder (VVD). Ik ga het even hebben over de motie Ontmoetingsruimtes vrij toegankelijk voor bewoners. Er staat in de overweging dat studenten 'gedwongen worden alleen in een appartement te wonen, terwijl studenten in onzelfstandige woningen gelukkiger zijn'. Ik vind dat nogal een uitspraak. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Daar is eerder onderzoek naar gedaan. Daaruit blijkt dat studenten die in onzelfstandige woningen wonen vaker gelukkig zijn, omdat zij in een sociale omgeving zitten, gezien worden en hun verhaal kwijt kunnen. Studenten die in een studio wonen waar zij alleen zijn en waar zij minder toegang hebben dus tot sociaal contact in huis, hebben meer mentale problemen. De voorzitter.

Door mevrouw Klokkenburg worden de volgende moties (K.3 CU/SGP, K.4 CU/SGP en K.5 CU/SGP) ingediend:

Motie K.3 CU/SGP borg de toegankelijkheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990), constaterende, dat: ▪ Voorall, de belangenorganisatie voor Hagenaars met een beperking, in een zienswijze het belang van integrale toegankelijkheid bij de ontwikkelingen in en rondom Escher Gardens heeft benadrukt; ▪ de raad in 2021 het amendement ‘maak het CID tot koploper op het gebied van toegankelijkheid’ (RIS309305) op de Structuurvisie CID heeft aangenomen; overwegende, dat: ▪ Den Haag hoge toegankelijkheidsambities kent; ▪ de plannen voor de inrichting van de buitenruimte nog verder uitgewerkt moeten worden; 74

▪

de gemeente in de beantwoording van de zienswijze slechts te kennen geeft dat Voorall zich als reclamant bij het participatietraject kan melden;

verzoekt het college: ▪ bij het opstellen van Planuitwerkingskaders, Nota’s van Uitgangspunten en Bestemmings-/ omgevingsplannen Voorall actief te betrekken; ▪ Voorall bij de uitwerking van de buitenruimteplannen rondom Escher Gardens pro-actief te betrekken, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.4 CU/SGP ontmoetingsruimtes vrij toegankelijk voor bewoners De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025 ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990), constaterende, dat: ▪ Escher Gardens tot 55% van het programma uit kleine woningen (<40m2) mag bestaan; overwegende, dat: ▪ de invulling van de minimaal 30% sociale huurwoningen - en daarmee een groot deel van de kleine woningen - mogelijk volledig ingevuld wordt door studentenwoningen; ▪ vanwege de regels rondom huurtoeslag het rendabeler is om zelfstandige studentenkamers te bouwen in plaats van onzelfstandige kamers; ▪ daarmee studenten min of meer gedwongen alleen in een appartement wonen, terwijl studenten in onzelfstandige woningen gelukkiger zijn (https://www.voxweb.nl/nieuws/studioverdringt-studentenkamer-waarschuwt-nu-ook-de-woonminister); ▪ het daarom van belang is dat ook in zelfstandige studentenhuisvesting ruimte en plek is voor ontmoeting; ▪ in de planregels tenminste 1.000 m² aan gedeelde voorzieningen gericht op ontmoeting en ontspanning is voorzien, waaronder sportfaciliteiten, muziekruimte en werkplekken, maar onduidelijk is of deze voor bewoners vrij toegankelijk zijn; ▪ er voorbeelden zijn van ‘ontmoetingsruimten’ in studentencomplexen waarbij deze op slot zijn en alleen gereserveerd kunnen worden in een

bepaald tijdsbestek; van mening dat: ▪ ontmoetingsruimte juist vrij toegankelijk moet zijn, zodat de spontane ontmoeting gefaciliteerd wordt; roept het college op: ▪ binnen het programma voor studentenwoningen afspraken te maken over de gedeelde voorzieningen gericht op ontmoeting en ontspanning, waarbij in ieder geval tenminste 500m² voor bewoners volledig vrij toegankelijk is, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie K.5 CU/SGP ook sociale huurwoningen voor gezinnen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 juni 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Escher Gardens (RIS321990), constaterende, dat: ▪ Escher Gardens tot 55% van het programma uit kleine woningen (<40m2) mag bestaan; 75

overwegende, dat: ▪ ook veel starters en gezinnen wachten op een sociale huurwoning en ook in nieuwbouwwoningen daarvoor plek gemaakt moet worden; roept het college op: ▪ met de ontwikkelaar afspraken te maken over het sociale woonprogramma, waarbij in ieder geval tenminste 5% van het sociale programma bestaat uit grotere woningen, geschikt voor gezinnen en de raad te informeren over de gemaakte afspraken, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jan Willem van den Bos (PvdD). Voorzitter. In het commissiedebat en zojuist wederom vroeg collega Klokkenburg, wat mijn fractie betreft terecht, waarom dit plan eigenlijk Escher Gardens heet. Een vraag die nog onbeantwoord lijkt en in een soort raadselachtig perspectief gevangen lijkt. Wellicht geïnspireerd door de werken van Escher: alles lijkt logisch opgebouwd, tot je beter kijkt en je bijvoorbeeld afvraagt waar de echte Gardens nu precies zijn. De Partij voor de Dieren kijkt daarom met veel verwachtingen uit naar het buitenruimteplan dit najaar, met de verwachting dat de echte tuinen en parken zich dan verder mooi ontvouwen. Voorzitter. Met 1.250 woningen groeit de stad, maar niet ten koste van leefbaarheid. De Waldorpstraat en het Rijswijkseplein worden groene leefruimtes in plaats van racebanen.

Minder auto's in deze straten in ruil voor groen en meer ruimte voor ov en frisse licht is positief, belangrijk en voor de Partij voor de Dieren randvoorwaardelijk. Want Escher Gardens is ook een plan met kanttekeningen. Het plan balanceert op de rand als het gaat om milieuaspecten zoals windhinder en bezonning. Voor de Partij voor de Dieren is het dus belangrijk dat we stevige verkeersmaatregelen gaan doorvoeren die echt prioriteit geven aan voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer. Rutger de Ridder (VVD). Welk toverstokje heeft de Partij voor de Dieren om al die auto's weg te toveren? Jan Willem van den Bos (PvdD). Volgens mij is het niet aan de orde dat iemand auto's gaat wegtoveren. Rutger de Ridder (VVD). Volgens mij wel, want de Partij voor de Dieren zegt net dat we alles kunnen afsluiten, dat het groene oases worden en dat het klaarblijkelijk nergens anders drukker zal worden. Jan Willem van den Bos (PvdD). Als het dan een toverstok moet zijn, dan is dat natuurlijk die hele MER en het Verkeersnetwerk CID. Daarin wordt goed uitgelegd en toegelicht hoe dat in zijn werking gaat. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de derde maal. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind het toch wat wereldvreemd, in feite, dat je denkt dat als je ergens iets afsluit, het ergens anders niet drukker wordt en dat het dan ergens anders niet slechter wordt voor de leefbaarheid.

Dus mensen op de Vaillantlaan, mensen op de Neherkade, mensen op de Calandstraat kunnen wat betreft de Partij voor de Dieren gewoon uiteindelijk de … nou, in ieder geval niet op hen rekenen. Jan Willem van den Bos (PvdD). Het tegenovergestelde is natuurlijk waar. Ik hoorde de heer De Ridder ook veel spreken over investeringen. Maar de echte investering die je hier kan doen, is een investering in het milieu, juist investeren in die luchtkwaliteit en juist ervoor zorgen, door gebieden

76

autoluwer te maken, dat het prettiger is om er te wonen. Dat is hier ook echt nodig en wat de Partij voor de Dieren betreft een heel goede stap om dat zo te gaan doen. De vergadering wordt van 18.34 uur tot 19.36 uur geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Dank aan de raad, maar vooral de commissie, voor het goede debat dat we hebben gehad over Escher Gardens; een groot project, wel indrukwekkend: 1.250 woningen, torens van 156 en 165 meters hoog. Ook voor Haagse begrippen echt hoog, mooi, echt een new buildmark voor de Haagse skyline. Maar het belangrijkste is natuurlijk dat er woningen komen in dit gebied dat we al zolang proberen te ontwikkelen. Want de woningnood in Den Haag is zo groot en met dit soort projecten maken we serieus meters. Er werd gezegd: het is bijna het begin van Laakhavens. Ik denk dat de ontwikkelaars van de Waldorp Four en The Grace daar wat ongelukkig naar zouden kijken. Het waren uw woorden, maar het laat wel zien dat we nu echt, echt goed van start zijn. Dan moeten we nog met Laakhavens echt aan de start. Maar het HS Kwartier begint goed vorm te krijgen, zeker als u vandaag dit bestemmingsplan aanneemt en daarmee weer de opdracht aan ontwikkelaar en gemeente geeft om hard verder te werken.

Onder andere aan een schitterend buitenruimteplan om inderdaad de Gardens nog meer Gardens te laten zijn dan hier wordt gezegd. We hebben het nog even nagekeken. Het 'Escher'-gedeelte komt voornamelijk terug vanuit de architectuur. Ik heb daar prachtige proza voor gevonden. Die deel ik graag met u, maar die staat ook op de website van de ontwikkelaar bijvoorbeeld. Aangezien ik zelf niks met de naam van doen had, wil ik vooral niet met de eer strijken. Dat mag u bij de heren verder navragen die daar op de tribune zitten. Voorzitter, u vraagt zich af: waar gaat deze wethouder naartoe, zou hij niet gewoon aan de beantwoording kunnen gaan beginnen? De voorzitter. Precies! (Hilariteit) De voorzitter. Ik mats u nog, wethouder, ik mats u nog. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Ik begin bij de heer Dubbelaar van Hart voor Den Haag. Ik heb twee opmerkingen opgeschreven. De eerste was over waarom dit plan spoed heeft. Dat is in de commissie ook besproken. We zouden zeker willen dat alles keurig lineair is, van een netwerkstrategie naar het Verkeersnetwerk CID en dan uiteindelijk het bestemmingsplan. Maar goed, zoals u weet, zijn we deze projecten in het recente verleden gestart, zo'n jaar of tien geleden.

We trekken nog steeds een beetje een been bij op het gebied van alle plannen en het zorgen dat de buitenruimteplannen in orde zijn, dat de architectuur op orde is, dat de voorzieningen op orde komen en ook dat het verkeer goed kan blijven doorstromen. Dit plan kon eigenlijk niet langer wachten en waarom zou het ook? 1.250 woningen; ik noem het nog maar een keer. Vandaar dat we dit wel degelijk met spoed erdoorheen willen doen. We hebben natuurlijk wel gekeken wat daarvoor nodig is in de Waldorpstraat en vervolgens is het model gaan werken en zijn we gaan kijken wat er nog meer moet gebeuren. Dat willen we goed laten zien. Vandaar het hele maatregelenpakket dat u ook heeft gekregen en dat nu inderdaad ter inspraak ligt: om te laten zien dat het kan en dat het geld ervoor er ook is. De heer Dubbelaar noemde de financiering uitermate onzeker. Voor de plannen die strikt noodzakelijk zijn, hebben we zeker de financiering rond. Maar verder kom ik daar nog even op terug bij de moties en het amendement. De PvdA vroeg - het was in de commissie al opgebracht - hoe we zorgen dat de woningcorporaties goed aangehaakt zijn en welke mogelijkheden we daar nog meer hebben dan alleen gespreksinitiator zijn. Voor dit plan gaan we inderdaad echt gewoon om tafel om te kijken hoe het kan. Onder deze woonvisie is dat het maximale.

Als we gaan praten over de Laakhavens, dan betrekken we daar gelijk woningcorporaties bij om ze veel eerder in positie wellicht te brengen. De 77

nieuwe Woonvisie vraagt dat ook. Die is daarin gewoon wat strenger. Dus bij Laakhavens - want daar hoorde ik het u over hebben - is dat zeker vastgelegd. Samir Ahraui (PvdA). Dank en ik snap het antwoord ook. Dat is niet verrassend. Waar mijn fractie met name op zoek naar is, is het volgende. Stel, die beide partijen zitten aan tafel en de gemeente zit daarbij en er worden problemen of moeilijkheden geschetst. Dan wil ik wel dat we als gemeente heel proactief proberen om dat soort knelpunten weg te masseren of weg te nemen, als dat mogelijk is. Dat we dus een meer bemiddelende rol daarin kunnen spelen, indien nodig. De voorzitter. Korte interrupties graag. Wethouder Van Asten (D66). Ja, absoluut, die rol pakken we op. Recente projecten, zoals de start bouw van The Grace, hebben heel veel gemeentelijke interventie gevraagd op vele vlakken. The Blox is nog zo'n voorbeeld. Dus daar zitten we vol op. Daar kunt u zeker van zijn. Voorzitter. Ik ga naar de moties en amendementen. Ik zal de titel noemen, zodat u aantekeningen kunt maken. Allereerst heb ik de motie van de ChristenUnie, Ontmoetingsruimtes vrij toegankelijk voor bewoners. Die roept ertoe op om ervoor te zorgen dat de ruimtes die beschreven staan, ook echt toegankelijk zijn. Die kunnen wij aan de raad laten. Dit is specifiek voor de bewoners van Escher Gardens.

We zullen het ook in de afspraken met de eindafnemer meenemen. We zullen daar ook zeker die rol pakken, zodat het idee van 'de verticale stad' ook echt met openbare pleinen geregeld zal gaan worden. Deze motie kan het college dus aan de raad laten. Dan heeft u de motie Ook sociale huurwoningen voor gezinnen. Die vraagt met de ontwikkelaar afspraken te maken. We hebben natuurlijk al enkele stappen gezet en besluiten genomen. Dus hier kunnen we niet te veel op terugroeien. Maar zoals ik ook al aan de heer Ahraui aangaf, willen we hier zeker de rol spelen om aan tafel te gaan en te kijken welke partij hier kan instappen. Wellicht vindt die partij het dan ook nog interessant om juist dit aan te gaan bieden. Het hangt natuurlijk heel erg af van een woningcorporatie. Die kan soms ook denken: ik heb liever een bepaalde groep wel bij elkaar of niet. Maar als ik het op deze wijze mag interpreteren, dat wij dat gesprek zullen aangaan, dan kunnen we de motie aan de raad laten. Dan had u nog een motie: Borg de toegankelijkheid. We hadden in de commissie al even gesproken over de ongelukkige opmerking dat Voorall zich mag melden bij het loket, parafraseer ik even. Dat was natuurlijk zeer ongelukkig, want we zijn juist, ook met de ontwikkeling van Laakhavens, echt Voorall aan het betrekken daarbij.

Wij zien Voorall ook daar zeker als een essentiële stadspartner om ervoor te zorgen dat wij die toegankelijke stad blijven. Dat is dus zeker al in de insteek. U benoemt het in deze motie. Dit is echt waar we zelf op dit moment al heel hard aan werken. Nogmaals, het stond zeer ongelukkig in de beantwoording. Dan de motie Zorgvuldige behandeling verkeersmaatregelen CID-Binckhorst, ingediend door onder anderen mevrouw Arp van de SP. In de commissie kwam naar voren dat er een verkeersbesluit is. Een verkeersbesluit is een besluitbevoegdheid van het college. Deze motie stelt dat het eigenlijk een zo groot onderwerp is, dat de raad daar graag over zou willen gaan. Dat is natuurlijk aan de raad om daarover te beslissen. Maar ook gezien de andere moties die ernaast liggen, kan het college dit goed begrijpen en daar zeker in meegaan. Ik ben nu bij de moties en het amendement van de heer Dubbelaar. Ik heb hier de originele versies, dus de ondertekenaars zijn mij vreemd. Ik hoor de heer De Ridder zeggen: onder die van mij staat al een meerderheid. Ik weet niet of dan een appreciatie nodig is! De eerste motie is Leg onderdoorgang Hildebrandplein voor 2030 aan.

De sfeer van veel van deze moties en het amendement is: er ligt een plan klaar om met de maatregelen van het Verkeersnetwerk CID-Binckhorst aan de slag te gaan, maar zijn er niet ook nog andere mogelijkheden? Of men vindt het gewenst om daaromheen sowieso aan de slag te gaan met dit soort projecten. Het Hildebrandplein is mij ook nog wel bekend uit mijn tijd als wethouder Mobiliteit. Ik zie de heer Meinesz kijken met de gedachte: dat waren nog eens tijden! Deze motie verzoekt het schetsontwerp uiterlijk eind 2026 uit te werken tot een voorontwerp en op zoek te gaan naar de financiële middelen. Dat zal zeker een uitdaging zijn, maar het is wel de intentie van het college. Daarom kunnen wij deze motie zeker aan de raad laten.

78

Dan heb ik de motie Werkbesprekingen mét alternatieven. Daar was even de vraag of je een werkbespreking bij motie moet afdwingen. Nee, natuurlijk niet, maar als je daar wellicht al wel informatie wil hebben, en ik zie dat de heer Dubbelaar dat hier wil, dan is het natuurlijk aan de raad om dat zo mee te geven. Dan krijgen wij ook gelijk wat richting mee voor die werkbespreking. Ik denk wel dat het goed is om, behalve de punten uit de motie, even goed met elkaar het gesprek te voeren over hoe we dat gaan insteken. Wij willen daar als college absoluut een voorzet voor doen, maar het is een groot onderwerp. Er komen veel modellen bij kijken. We moeten echt even die wisselwerking hebben om daar het maximale uit te halen, zodat u gelijk goed geïnformeerd bent en we ook daarna wel door kunnen. Het is niet voor niks dat we dit plan samen met Escher Gardens op laten lopen. Dan ben ik bij de motie Optimaliseer doorstroming zuidelijk deel Centrumring. Joren Noorlander (D66). Ik had in mijn interruptiedebatje met meneer Dubbelaar ook gevraagd naar het tweede dictumpunt en of daar niet een risico in zit, omdat het verkeersnetwerk een netwerk is. Ziet de wethouder er zelf geen risico in als dat per maatregel per raadsvoorstel naar de raad wordt gebracht? Wethouder Van Asten (D66).

Deze opmerking had ik zelf ook in mijn achterhoofd, maar daar wilde ik voornamelijk op ingaan bij het amendement. Maar dat doe ik dan alvast nu gelijk even. Het netwerk is nu een netwerk, omdat we de Waldorp willen opwaarderen. Door dat te doen, gaat het op andere plekken in de stad opstoppen. Daarom heb je andere maatregelen nodig. Zo bekijken we dat hele model. Die netwerkgedachte is dus wel essentieel. Daarin kan niet zomaar geshopt worden. Wat u uiteindelijk krijgt als raadsvoorstel, zal echt een voorstel zijn dat in zijn geheel moet worden aangenomen. Maar u zult in ieder geval de aparte maatregelen amendeerbaar krijgen. U wilt ook altijd een amendeerbaar voorstel hebben. Als we de werkbespreking goed voeren, kunt u ook zien of er alternatieven zijn. Mochten er mogelijkheden zijn om inderdaad een wisseling erin te hebben, dan leggen we die natuurlijk ook aan u voor. Maar uiteindelijk moet wel gekozen worden voor een netwerk dat klopt. Dus dat geldt voor de motie. Het geldt ook zeker voor het amendement. Rutger de Ridder (VVD). En dan begrijp ik het goed dat de raad uiteindelijk bij dat amendeerbare voorstel erover gaat welk deel eruit of erbij zet. Dan is het aan de wethouder om goed uit te leggen: als u dit eruit haalt, dan valt het hele kaartenhuis in elkaar. Zo kan ik het begrijpen, toch? Wethouder Van Asten (D66).

Als we een heel goede werkbespreking hebben gehad, hoef ik dat al niet eens meer uit te leggen, want dan zult u begrijpen dat op het moment dat u dat onderste kaartje eruit pakt, er niet heel veel van over blijft. Maar: ja, u heeft gelijk, u krijgt van mij die uitleg. Uiteindelijk moet er een totale netwerkoplossing hier worden aangeboden. Dan kunt u nog kijken of dat bijvoorbeeld een eerste fase tot 2030 is met maatregelen. Want er zijn enkele moties ingediend voor grotere infrastructurele werken. U weet inmiddels hoelang dat ongeveer duurt. Als beginnen we vandaag, dan duurt dat echt even. Dat zal dan pas na 2030 klaar zijn. Dan kun je misschien nog een uitwisseling hebben: eerst tijdelijke maatregelen, terwijl je aan de definitieve of grootscheepsere maatregelen werkt. Maar uiteindelijk is het een netwerkoplossing. Joren Noorlander (D66). Ik maak me een beetje zorgen dat, als we deze motie of het amendement aannemen, we verschillende oplossingen, verschillende maatregelen op een ander moment in de tijd pas aangeboden krijgen, waardoor we elke keer maar versnipperd keuzes gaan maken, terwijl we over één netwerk moeten beslissen. Dat is volgens mij niet de bedoeling. Kan ik de wethouder zo begrijpen dat als bijvoorbeeld de motie voor de werkbespreking wordt aangenomen, we alles alsnog in één pakket, in één raadsvoorstel aangeboden gaan krijgen? Wethouder Van Asten (D66).

Ik wil niet te ver vooruitlopen op wat we precies allemaal kunnen maken. Dat hangt ook af van wat u nu aanneemt. Maar u zult in een raadsvoorstel altijd een pakket krijgen dat, zeker op korte termijn, maar ook op langere termijn, zou kunnen werken en met welke variabelen er dan zijn en welke wel samen moeten zijn zodat er altijd, weet ik het, tien punten te halen zijn. Hoe je dat dan bij elkaar doet, daar moet u dan wel even de verkeersdeskundigen ook wel op vertrouwen. Want in de commissievergadering begonnen enkelen van u dan een zin met 'ik ben geen 79

verkeersdeskundige, maar…' Die 'maar', daar gaan we aan werken, dat die er langzaam uitgaat en dat het wordt: ik ben geen verkeersdeskundige, maar wat de verkeersdeskundige mij vertelt, daar ga ik van uit. Dat zou een mooie wereld zijn, nietwaar, voorzitter? De voorzitter. Keep on dreaming! De laatste keer, meneer Noorlander. Joren Noorlander (D66). Dan zijn de dictumpunten in het amendement en in de motie toch gewoon een beetje onhandig om aan te nemen? Wethouder Van Asten (D66). Ik ben nog niet bij het amendement. We hebben goed gekeken. Ik ben blij dat velen van u vooraf overleg zoeken om te kijken wat er mogelijk is. Dan gaan we daar hard mee aan de slag. Op het moment dat wij dan als college zeggen 'hier is uitstekend mee te werken' of 'hier is goed mee te werken' of 'als het moet, is ermee te werken', dan valt er ook mee te werken. Dat is de appreciatie van het college. Dat is toch nog waarom wij hier staan, ook al staat er soms al een meerderheid onder een motie! Voorzitter. Ook de motie Optimaliseer doorstroming zuidelijk deel Centrumring vraagt om te kijken naar de maatregelen die we wellicht nog anders kunnen nemen. U ziet in het pakket Verkeersnetwerk CID-Binckhorst soms ook wat ongelukkige afsluitingen. Soms gaat er een zebrapad weg of een fietsoversteek. Ik noem ook automaatregelen.

Ik hoorde vandaag al vanaf de publieke tribune: waar is die fietswethouder gebleven, hij doet alleen maar dingen voor de auto. Hij is er nog, hoor. Maar daarin kunnen we deze zeker ook meenemen. De motie Optimaliseer doorstroming zuidelijk deel Centrumring is wat mij betreft onderdeel van dat bredere pakket dat we gaan bekijken voor kortere termijn, middellange termijn en lange termijn om de ontsluiting te verbeteren. De motie die daar eigenlijk tegen aanleunt, is de motie Onderzoek opwaardering Neherkade met waarborging autodoorstroming. Die vraagt ook of er nog andere maatregelen te nemen zijn op de Neherkade. Eentje die ik hier ter plekke invul, is dat er een onderdoorgang is op de Neherkade. Een andere was natuurlijk heel lastig te maken, omdat er te weinig ruimte is. Wie weet wat de stand van de techniek langzaam gaat worden? Zo kan de Neherkade wellicht daarin worden meegenomen. Dus deze motie kunnen we als college zeker aan de raad laten. Ik ben bij de motie Ontwikkel de Beatrixlaan. Hier staat de term 'Beatrixlaan', 'Beatrixbaan' staat daar later onder. De samenwerking met Rijswijk loopt natuurlijk al, maar het is wel goed om eens te kijken. Je komt ergens toch Den Haag binnen en het loopt al vast op de Soestdijksekade. Moet je niet eerder gaan kijken of je dat verkeer wat makkelijker door kan laten stromen? Dat onderzoek is het zeker waard.

Dus wij laten deze ook aan de raad. Dan het amendement over onderdeel V uit het voorstel. Er worden een V-a en een V-b voorgesteld. Het stelt: als je komt met een raadsvoorstel, kom dan met een afwegingskader waarbinnen alternatieve mobiliteitsingrepen en investeringen aan de orde komen. We zijn er net uitgebreid op ingegaan dat het altijd wel een netwerkoplossing moet worden. Dus ook met eventuele alternatieven moet het totaal wel kloppen. Want als je ergens een ding doet en het loopt daardoor volgens de verkeerskundigen en de modellen alsnog vast, dan zijn we niet goed bezig als stadsbestuur. Die alternatieve mobiliteitsingrepen en investeringen krijgt u daar dan bij. Met die lezing kan het amendement, in aansluiting op de motie van de SP, goed in het voorstel worden opgenomen. Ik heb nog een motie van de heer De Ridder. Daar stond al een meerderheid onder, maar ik ga er toch even iets over zeggen. Ook deze past natuurlijk bij de wens die bij uw raad leeft om te kijken of er nog maatregelen zijn die wat groter infrastructureel zijn. In de commissie had u het over de tunnel Calandstraat en dat soort maatregelen. Die kunnen wij dan ook in beeld gaan brengen. Dus deze motie kunnen we ook aan de raad laten. Ik ben blij dat de raad ons heeft opgezocht om te kijken wat hier mogelijk is. Dat waardeer ik zeer.

Daardoor zijn volgens mij moties en amendementen naar voren gekomen die allemaal technisch goed uitvoerbaar zijn en waarmee we aan de slag kunnen. Er ligt bij ons allen een belangrijke taak dat zal net na het zomerreces worden - om ons echt goed te laten informeren over de mogelijkheden van de verkeersmodellen en eventuele alternatieven, om dan uiteindelijk wel een beslissing te nemen die niet alleen voor Escher Gardens van belang is, maar voor de ontwikkeling van het hele HS- en Laakhavensgebied. Dan hebben we het over een gebied waar 12.000 woningen zouden komen.