RIS322657 Bijlage Nota Cultuureducatie en Cultuurparticipatie
Tekst van het document
44 LKCA (2024). ‘Kennissynthese cultuurbeoefening. Een verzameling van tien jaar Nederlands onderzoek’.
3.3
ANDERE AANBIEDERS VAN CULTUURPARTICIPATIE
Naast de dienst cultuur hebben ook andere gemeentelijke
formatie beperkt. Daardoor kan CultuurSchakel niet in alle
diensten flankerend beleid waar cultuurparticipatieactiviteiten
stadsdelen en wijken even actief zijn.
uit gefinancierd worden, waaronder jeugd, met de regeling Jeugdparticipatie, en zorg en welzijn, met de regeling Samen
De Culturele Kaart, het overzicht van aanbieders op de website van
Sociaal en Vitaal ten behoeve van activiteiten voor ouderen en
CultuurSchakel, draagt bij aan de zichtbaarheid van het aanbod,
kwetsbare inwoners.
maar aangezien het veld continu in beweging is, is het bieden van een compleet overzicht een uitdaging. Dit komt mede doordat
Wat kan beter?
vermelding op de Culturele Kaart een verantwoordelijkheid van de
Hoewel er dus samenwerkingsinitiatieven van cultuur en andere
aanbieder zelf is en niet alle aanbieders daarvoor de gelegenheid
domeinen zijn, is er nog onvoldoende structuur en continuïteit
nemen of hebben. Ook de vaardigheden en middelen om de
op dit gebied. De samenwerking tussen aanbieders van actieve
(digitale) zichtbaarheid te vergroten, ontbreken bij een deel van de
cultuurparticipatie en welzijnsorganisaties, jongerenwerk en de
aanbieders. Daarnaast is de Culturele Kaart niet bij alle inwoners
zorg kan hechter en structureler. Niet alleen wordt de meerwaarde
bekend en anderen vinden het aanbod niet altijd overzichtelijk,
van cultuurparticipatie dan meer benut, ook kunnen (nieuwe)
vooral wanneer het gaat om informatie op wijkniveau.
deelnemers in hun eigen buurt worden bereikt.
CultuurSchakel Wat is er al bereikt? CultuurSchakel speelt een belangrijke rol op het gebied van cultuurbeoefening in de vrije tijd, door aanbieders van amateurkunst te ondersteunen en voor hen te bemiddelen. Deze rol is zeer waardevol. CultuurSchakel blijft deze belangrijke taken daarom de komende beleidsperiode als systeeminstelling uitvoeren.
Wat kan beter? Hoewel de ondersteuning die CultuurSchakel aan het cultuur
↑
61
participatieveld biedt dus waardevol is, is de hiervoor beschikbare
3.3
ANDERE AANBIEDERS VAN CULTUURPARTICIPATIE
Waar willen we naartoe? Ambitie 2033: Sterke positie amateurkunst In 2033 hebben we een gezond en gevarieerd amateurkunstleven, waarin verenigingen, maar ook informele initiatieven een belangrijke rol spelen. Alle inwoners van Den Haag die kunst en cultuur willen beoefenen, kunnen dit in de buurt (idealiter in hun eigen wijk) en tegen voor hen betaalbare tarieven doen.
Meer benutten van de meerwaarde van actieve cultuurdeelname. ► We gaan de meerwaarde van actieve cultuurdeelname in het maatschappelijk domein meer benutten. In 2026 starten we daartoe een verkenning met zowel interne als externe partners op het gebied van jeugd, zorg en welzijn.
Vergroting van de zichtbaarheid en bekendheid van het culturele vrijetijdsaanbod. ► De Culturele Kaart van CultuurSchakel draagt bij aan de zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod, maar een compleet overzicht
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleids
bieden is een uitdaging. In de komende periode organiseren
periode 2025-2028 het volgende bereiken:
we samen met CultuurSchakel en minimaal tien culturele aanbieders een werksessie om een standaardproces vast te
Meer (inzicht in) spreiding en betaalbaarheid van het aanbod en de faciliteiten.
stellen waarmee aanbieders hun vrijetijdsaanbod zelfstandig
► Er is in alle stadsdelen behoefte aan meer betaalbare en
Uiterlijk eind 2026 is dit proces geïmplementeerd en naar alle
toegankelijke ruimtes voor actieve cultuurparticipatie. Via CultuurSchakel, die nauwe contacten onderhoudt met het
62
betrokken aanbieders gecommuniceerd. ► Medio 2026 stellen we met CultuurSchakel, de Cultuurankers en
amateurkunstenveld, houden we in de beleidsperiode 2025-
andere betrokken partners een gezamenlijke communicatie- en
2028 zicht op de uitdagingen die aanbieders van actieve
informatiestrategie op om de vindbaarheid van het culturele
cultuurparticipatie ervaren bij het huren van een locatie.
vrijetijdsaanbod (mede via de Culturele Kaart) voor bewoners
De Centrale Vastgoedorganisatie Den Haag (CVDH), maat
te vergroten. Hierin wordt expliciet de rol van de combinatie
schappelijk vastgoed en cultuur kijken gezamenlijk naar de
functionarissen cultuur en eventuele talentmakelaars (zie
ontwikkeling van een totaaloverzicht van leegstaand gemeente-
hoofdstuk 3.5 Kansengelijkheid) opgenomen. Doel is om met
lijk vastgoed en van het vastgoed dat op korte termijn vrijkomt,
gebruik van de bestaande inzet en middelen de zichtbaarheid
om op die manier beter in te kunnen spelen op behoeften
en toegankelijkheid van cultuur in de wijken te verbeteren.
uit het veld. Waar mogelijk stimuleren we multifunctioneel
↑
kunnen bijwerken en actueel houden op de Culturele Kaart.
en/of gezamenlijkgebruik van ruimtes. Ook onderzoeken we in hoeverre woningcorporaties kunnen bijdragen aan de beschikbaarheid van (betaalbare) ruimtes.
3.3
ANDERE AANBIEDERS VAN CULTUURPARTICIPATIE
Ambitie 2033: Cultuurparticipatie in beeld In 2033 hebben we als resultaat van periodieke (publieks)onderzoeken een duidelijk beeld van het aanbod van en de deelname aan cultuurbeoefening in de vrije tijd. Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken en met gebruik van de bijpassende beleidsinstrumenten hebben we de aanbieders ondersteundbij hun knelpunten en is deelname aan actieve kunst- en cultuurbeoefening toegankelijker geworden voor alle inwoners.
• een analyse van belemmeringen voor deelname per doelgroep; • een overzicht van het aantal amateurkunst verenigingen, hun bereik, capaciteit en continuïteit; • inzicht in knelpunten zoals exploitatiedruk, zichtbaarheid, huisvesting, digitalisering, kwaliteit en sociale veiligheid; • het meer zicht krijgen op cultuurbeoefening via informele groepen en initiatieven. De resultaten dienen als input voor het cultuur beleid 2029-2032.
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleids periode 2025-2028 het volgende bereiken:
► We stimuleren culturele instellingen die cultuureducatie als kernactiviteit hebben, maar ook cultuurparticipatie activiteiten in de vrije tijd aanbieden, om deel te nemen
Een duidelijker beeld krijgen van het veld van cultuurbeoefening in de vrije tijd en de deelname door inwoners.
aan het publieksonderzoek van The Hague en Partners
► Met CultuurSchakel onderzoeken we de komende
dat in 2025 werd uitgebracht, bevat een analyse van het
in opdracht van de gemeente. Het rapport ‘Cultuur voor iedereen: samen op weg naar een breder Haags publiek’45,
beleidsperiode de mogelijkheden om beter zicht te
publieksbereik van de cultuureducatieactiviteiten van deze
krijgen op vraag en aanbod van het veld van cultuur
instellingen. Om een nauwkeuriger beeld van de sector te
beoefening in de vrije tijd. Hierdoor komen data
krijgen, moeten ook de cultuurparticipatieactiviteiten in het
beschikbaarover de ontwikkeling van de sector en
onderzoek worden meegenomen en is een bredere deelname
eventuele knelpunten. Het gaat hierbij met name om:
van instellingen wenselijk.
• een kwantitatieve en geografische inventarisatie van vraag en aanbod; • een uitsplitsing naar doelgroepen (kinderen, jongeren, volwassenen, inclusief mensen met
↑
63
een beperking);
45 The Hague & Partners (in opdracht van gemeente Den Haag, 2025). 'Publieks onderzoek Cultuursector Den Haag. Cultuur voor iedereen: samen op weg naar een breder Haags publiek'.
3.4 COMBINATIE FUNCTIONARISSEN CULTUUR Van het Rijk ontvangen we middelen uit de Brede SPUKregeling (GALA: SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord) voor combinatiefuncties. Deze middelen zijn enerzijds bedoeld om meer inwoners mee te laten doen met sport en cultuur, het aanbod toegankelijk en vindbaar te maken en vanuit sport en cultuur de samenwerking te zoeken met andere domeinen, zoals onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn, jeugd en armoedebeleid. Anderzijds dient de regeling ook om aanbieders van sport- en cultuuraanbod te versterken. De Brede SPUK-middelen zijn voor cultuur belegd bij CultuurSchakel (voor cultuurcoaches en het programma 'BinnenBuiten') en in een subsidieregeling voor combinatiefunctionarissen.
Wat is er al bereikt? Waar er lange tijd een zeer beperkte inzet was van combinatiefunctionarissen cultuur in Den Haag (de inzet van CultuurSchakel, met de cultuurcoaches en BinnenBuiten), is daar met de Subsidieregeling combinatiefunctionarissen sport en cultuur verbetering in gekomen. Van 2024 tot en met 2026 kan door de inzet van nieuwe combinatiefunctionarissen cultuur (in totaal 4 fte) cultuurparticipatie in de wijken verder gestimuleerd
↑
64
worden. De combinatiefunctionarissen zijn in die periode
3.4
COMBINATIEFUNCTIONARISSEN CULTUUR
werkzaam bij de Cultuurankers in de stadsdelen Centrum46,
Waar willen we naartoe?
Laak, Escamp en Haagse Hout. Daar zetten zij samenwerkingsverbanden op om het kunst- en cultuuraanbod toegankelijker te maken en om bewoners te motiveren om aan activiteiten deel te nemen. De subsidieregeling wordt daarnaast aangewend voor het verstevigen van de samenwerking tussen de buurtsportcoaches en de combinatiefunctionarissen cultuur, om de inwoners in de wijk zo goed mogelijk te bedienen.
Wat kan beter?
Ambitie 2033: Uitbreiding combinatiefunctionarissen cultuur In 2033 is het aantal combinatiefunctionarissen cultuur structureel verhoogd. Hierdoor zijn er in meer wijken in Den Haag combinatiefunctionarissen actief. In samenwerking met de culturele instellingen, de Cultuurankers en CultuurSchakel wordt expertise gedeeld en bestaande infrastructuur versterkt en voor nieuwe leerecosystemen ingezet.
De combinatiefunctionarissen cultuur worden voor een groot deel uit Rijksmiddelen betaald (40%), die worden gematcht met gemeentelijke middelen (60%). Het voortbestaan van deze
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleids-
Brede SPUK-regeling is vanaf 2027 helaas nog ongewis.
periode 2025-2028 het volgende bereiken:
Bovendien hebben via genoemde subsidieregeling slechts vier van
Meer combinatiefunctionarissen cultuur in de wijken.
de acht stadsdelen een combinatiefunctionaris cultuur, terwijl
► In 2026 voeren we een lobby richting het Rijk voor de voort-
daar in andere stadsdelen ook behoefte aan is. Verder blijkt in de
zetting van de Brede SPUK-regeling na 2027. We spannen
praktijk dat één fte combinatiefunctionaris per stadsdeel niet
ons hierbij in om de middelen voor cultuur niet alleen te
voldoende is om het hele stadsdeel te bedienen. Voor het behalen
handhaven, maar ook op te hogen, met als doel het aantal
van de cultuureducatie- en -participatiedoelen in de wijken
combinatiefuncties voor cultuur uit te kunnen breiden voor
en voor het benutten van de meerwaarde van cultuur voor het
de periode 2027-2030.
maatschappelijk domein zijn in alle stadsdelen meer combinatiefuncties cultuur nodig. Ook om de samenwerking tussen cultuur en welzijn verder vorm te geven.
↑
65
46 Theater de Vaillant, het Cultuuranker van stadsdeel Centrum, werkt voor het uitoefenen van de combinatiefunctie cultuur samen met Art-S-Cool, Haags Theaterhuis, Muziekcentrum 1001 Nachten en Topaze.
3.5 KANSENGELIJKHEID Wat is er al bereikt? De Ooievaarspas is, in combinatie met de inzet van Stichting Leergeld, een waardevol instrument om actieve cultuurparticipatie van inwoners met een laag inkomen te stimuleren. Tot voor kort ervoeren Ooievaarspashouders het gebruik van de pas vaak als ongemakkelijk, omdat daarmee zichtbaar werd dat ze een laag inkomen hebben. Daardoor maakten niet alle rechthebbenden ook daadwerkelijk gebruik van de pas. Waar de pas voorheen fysiek door de cultuuraanbieder gescand moest worden, kunnen gebruikers deze nu ook via de eigen mobiele telefoon scannen, waardoor het gebruik ervan anoniem blijft. Naast de inzet van Bureau Ooievaarspas en Stichting Leergeld willen we met een Talentenfonds kinderen en jongeren van 7 t/m 17 jaar die in armoede opgroeien, stimuleren om mee te doen aan activiteiten die bijdragen aan hun ontwikkeling. Hiervoor heeft het college van burgemeester en wethouders t/m 2026 tijdelijk € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld, bestemd voor kinderen en jongeren uit huishoudens met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum (lees: Ooievaarspashouders). Dit budget komt boven op het bestaande aanbod voor kinderen en jongeren uit gezinnen met een lager inkomen. Het Talentenfonds zal bestaan uit twee onderdelen. ► Met een culturele strippenkaart kunnen kinderen en jongeren
↑
66
tien gratis proeflessen volgen (bij culturele aanbieders die
3.5
KANSENGELIJKHEID
bij de Ooievaarspas zijn aangesloten) om te kijken waar hun talenten liggen en welke activiteit het best bij hen past. ► Daarnaast worden twee talentmakelaars ingezet die de kinderen en jongeren met maatwerk ondersteunen bij het vinden van passende activiteiten en kansen.
Wat kan beter? In 2025 accepteren 127 van de 600 aanbieders op de Culturele Kaart van CultuurSchakel de Ooievaarspas.47 De pas is daarmee voor minima lang niet overal te gebruiken. De Raad van Kinderen van Stichting Leergeld48 heeft expliciet gevraagd om een bredere acceptatie van de Ooievaarspas voor deelname aan kunst en cultuur. Er is behoefte aan meer betaalbare, toegankelijke en diverse culturele activiteiten om de participatiegraad te verhogen.
Ook blijkt dat nog steeds niet alle rechthebbenden de Ooievaarspas gebruiken. Degenen die de pas wel gebruiken,
Daarnaast geeft de Raad van Ouders van Stichting Leergeld49 aan
blijken dat bovendien vaker voor sport- dan voor culturele
dat de kostenbesparing door het gebruik van de Ooievaarspas
activiteiten te doen. Er is dus ruimte voor verbetering: om de
vaak weer teniet gedaan wordt door de kosten die zij moeten
toegang tot cultuur te vergemakkelijken, zou de bekendheid met
maken om hun kinderen naar activiteiten te brengen en/of ter
en acceptatie van de Ooievaarspas vergroot moeten worden.
plekke te parkeren. Een struikelblok daarbij is dat het voor een deel van de cultuur-
↑
67
47 Volgens (verouderde) cijfers van de Ooievaarspas accepteerden een paar jaar geleden circa 170 culturele aanbieders de Ooievaarspas. Dat zijn er dus meer dan 127. De definitie die de Ooievaarspas gebruikt voor ‘cultuur’ is ook breder dan die van bijvoorbeeld de Culturele Kaart. 48 Een Raad bestaande uit zestien jongens en meisjes tussen de 10 en 17 jaar die zich inzet voor alle kinderen en jongeren in Den Haag met een Ooievaarspas. 49 In 2021 bracht Stichting Leergeld Den Haag een groep moeders bij elkaar. Leergeld wilde vaker van ouders horen over hun situatie. Hoe het gaat met hun kinderen? Waar lopen gezinnen tegenaan als er weinig geld is of schulden zijn? Wat is er nodig en hoe kan Leergeld Den Haag beter hulp bieden? Leden van de Raad van Ouders geven op scholen en in buurtcentra voorlichting over Leergeld Den Haag.
aanbieders financieel niet haalbaar is om de pas te accepteren, omdat hun aanbod ‘te duur’ is. De Ooievaarspas vergoedt namelijk deelname tot € 450. Wanneer het aanbod duurder is, dient het verschil door de aanbieder zelf te worden aangevuld.
3.5
KANSENGELIJKHEID
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleidsperiode 2025-2028 het volgende bereiken:
Meer steun bieden om financiële drempels bij deelname te slechten (gelijke kansen). ► Om financiële drempels te verlagen en gelijke kansen te bieden op het gebied van actieve cultuurparticipatie voor alle inwoners houden Bureau Ooievaarspas, armoedebeleid en cultuur in de periode 2025-2028 nauw contact met onder meer Stichting Leergeld Den Haag, CultuurSchakel en andere partijen die zich richten op kansengelijkheid binnen de kunsten cultuursector. Waar mogelijk formuleren we gezamenlijke acties en versterken we de onderlinge samenwerking, ook in
Waar willen we naartoe?
relatie tot het Talentenfonds. ► In de komende periode streven we naar een verhoging van het aantal deelnemers dat via de Ooievaarspas culturele activiteitenonderneemt. Daarom zorgen we ervoor dat
↑
68
Ambitie 2033: Gelijke kansen voor kinderen en jongeren
instrumenten als de Ooievaarspas (in combinatie met
In 2033 voeren we actief beleid om alle kinderen en jongeren in Den Haag met kunst en cultuur in aanraking te brengen, zeker ook diegenen voor wie dit geen vanzelfsprekendheid is. Met een meer even redige spreiding van het aanbod van actieve kunst- en cultuurbeoefening is er altijd betaalbaar aanbod in de buurt. In samenwerking met andere gemeentelijke programma’s, zoals armoedebestrijding en Bureau Ooievaarspas, werken we aan een integrale aanpak om fysieke en financiële drempels te verlagen.
cultureleaanbieders bekend zijn, zodat meer aanbieders
de inzet van Stichting Leergeld) en het Talentenfonds bij acceptant worden van de Ooievaarspas. Ook willen we dat het culturele Ooievaarspasaanbod beter zicht- en vindbaar is. We zorgen voor een betere communicatie richting het culturele veld en de pashouders. ► We onderzoeken de mogelijkheden van een regeling die inwoners met een laag inkomen ondersteunt in de parkeerkosten bij actieve cultuurdeelname. Het doel is om hier medio 2026 uitsluitsel over te hebben.
3.5
KANSENGELIJKHEID
Keten van talentontwikkeling: van amateur tot professional Inwoners van Den Haag kunnen op diverse manieren aan
Deze activiteiten kunnen talenten aanboren en inwoners
actieve cultuurparticipatie doen. Sommigen nemen voor
zo positief raken dat zij hun vaardigheden verder willen
hun plezier deel aan eenmalige activiteiten in een bepaalde
ontwikkelen tijdens verdiepende lessenreeksen, door samen te
discipline of ontwikkelen tijdens verdiepende lessenreeksen
oefenen of door voorbeelden te zoeken (op internet). Jongeren
hun vaardigheden. Anderen hebben een toptalent en willen
komen op die manier vaak in contact met rolmodellen in
misschien van cultuurbeoefening wel hun beroep maken, door
de culturele sector, die hen inspireren om zelf ook verder
bij één van de instellingen of gezelschappen die de stad rijk is,
te groeien naar een professionele praktijk. Actieve cultuur
uiteindelijk een plek te vinden. Deze doorgroei, die een aantal
participatie kan in deze fase een opstap vormen naar creatieve
fases kent, noemen we talentontwikkeling.
beroepen en nieuwe kansen bieden op de arbeidsmarkt.
Talent is het vermogen om iets goed te kunnen. Het kan
Bekwamen is het verder ontwikkelen van talent ter voorberei-
zijn dat je van nature iets moeiteloos doet, maar iets goed
ding op een professionele loopbaan. Dit kan bijvoorbeeld door
kunnen, kun je ook bereiken met hard werken. Om van in
het volgen van een opleiding, waarbij de stap van amateur
aanleg aanwezige talenten te komen tot prestaties die die
naar professional of maker wordt gezet. De fase waarin
talenten zichtbaar maken, maken jongeren een ontwikkeling
afgestudeerdenen talentvolle autodidacten zich succesvol
door. In de culturele sector kent deze ontwikkeling vier fases:
profileren in de beroepspraktijk noemen we excelleren.
kennismaken, ontwikkelen, bekwamen en excelleren. De kennismaking met kunst en cultuur vindt over het algemeen plaats wanneer je jong bent, op school. Maar deze kennismaking kan ook later plaatsvinden, bijvoorbeeld tijdens deelname aan een activiteit van een Cultuuranker, een amateurkunstvereniging of andere instelling, particulier of zzp’er die zich met (online) lessen en specifieke programma’s op cultuurparticipatie richt.
↑
69
3.6 CULTUURPARTICIPATIE EN TALENTONTWIKKELING VAN JONGEREN Wat is er al bereikt? Uit een peiling onder jongeren in het voortgezet onderwijs blijkt dat, in vergelijking met de rest van Nederland, veel jongeren in Den Haag aan actieve cultuurparticipatie doen. De meerderheid van hen geeft aan dat zij creatief actief zijn, veelal op het gebied van dans, muziek en theater. Zij ondernemen activiteiten online, alleen thuis, met leeftijdgenoten, bij culturele aanbieders en bij verenigingen. Diverse culturele partijen organiseren passend aanbod voor de doelgroep. De deelname in verenigingsverband is in de afgelopen tien jaar wel afgenomen, onder meer doordat verenigingen tijdens de coronapandemie een tijd lang geen activiteiten konden ontplooien en doordat jongeren meer in informelere en kortdurende verbanden creatief zijn. In 2023 is de Subsidieregeling cultuurparticipatie jong in het leven geroepen, waarvoor oorspronkelijk vooral Rijksmiddelen werden ingezet, maar die nu gefinancierd wordt vanuit de Haagse Preventieaanpak. Jongeren hebben in de coronaperiode veel moeten missen, ook op cultureel vlak, terwijl cultuur deelname bewezen positieve effecten heeft op hun welzijn.
↑
70
Met deze subsidieregeling bieden we organisaties de kans om subsidie aan te vragen voor cultuurparticipatieprojecten voor
3.6
CULTUURPARTICIPATIE EN TALENTONTWIKKELING VAN JONGEREN
kinderen (4 tot 12 jaar) en jongeren (12 tot 27 jaar). Daarnaast kunnen jongeren (vanaf 18 jaar) ook zelf een aanvraag indienen voor een project. Om hen daartoe te stimuleren hebben we met CultuurSchakel een op deze doelgroep gerichte informatie campagne uitgevoerd en heeft CultuurSchakel jongerencoaches (zelf ook niet ouder dan 27 jaar) ingezet. Hun werk richtte zich op het zichtbaar maken van de regeling, het enthousiasmeren van jongeren en jongvolwassenen om een aanvraag in te dienen en op het bieden van begeleiding en ondersteuning daarbij. De subsidieregeling is mede dankzij de genoemde informatiecampagne en de inzet van de jongerencoaches een succes. Zelfs zodanig dat het beschikbare budget voor jongeren die zelf een aanvraag indienen elk jaar ruim wordt overvraagd. Op basis van een impactmeting50 zien we bovendien dat de regeling veel impact heeft op de doelgroep. Bijna 60% van de deelnemende jongeren gaf aan dat zij eerder niet of nauwelijks deelnamen aan culturele projecten. De impactmeting bevestigt bovendien dat actieve cultuurparticipatie onder jongeren bijdraagt aan
Daarnaast zijn er creatieve (voor-)opleidingen in het mbo (The Dutch
hun (mentale) gezondheid en persoonlijke ontwikkeling, aan
Academy of Performing Arts en de opleiding fashion designer bij
kansengelijkheid, sociale cohesie, toegankelijkheid en verbinding
het ROC Mondriaan) en hbo (muziek- en dansvakonderwijs aan
met de wijk.
het Koninklijk Conservatorium en beeldende kunst en vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten).
Jongeren die van cultuurbeoefening hun beroep willen maken,
↑
71
kunnen hiertoe een vakopleiding volgen. De School voor Jong
Veel (jonge) cultuurbeoefenaars ontwikkelen zich echter op
Talent biedt kinderen vanaf groep 7 de ruimte om hun onderwijs
een meer informele wijze tot professional of maker. Den Haag
te combineren met een voortraject in diverse culturele disciplines
telt talloze, zeer getalenteerde autodidacten en Do-It-Yourself-
als eerste stap in de ontwikkeling naar een beroepspraktijk.
kunstenaars en -makers. Zij maken deel uit van informele talentketens voor genres en disciplines waar (überhaupt of in
50 Gemeente Den Haag (2024). ‘Resultaten impactmeting Jong Den Haag 2023’ (RIS318997).
Den Haag) geen opleidingen voor zijn of waarvoor het volgen van
3.6
CULTUURPARTICIPATIE EN TALENTONTWIKKELING VAN JONGEREN
een opleiding niet altijd voor de hand ligt. Dit geldt met name
wereld niet altijd aanwezig is in hun eigen wijk.51 Het is voor hen
voor bepaalde muziekgenres, straatkunst, schrijven, mode, digi-
van belang dat zij in de buurt een laagdrempelige plek hebben om
tale media, spoken word en stand-upcomedy. In deze informele
elkaar te ontmoeten en culturele activiteiten te ondernemen die
ketens zijn tijdelijke groepsverbanden, collectieven, mentoren,
bij hen passen.
andere rolmodellen en digitale netwerken actief. Deze selfmade kunstenaars en makers opereren in sommige gevallen onder
Een andere drempel is dat het aanbod te duur is. De Raad van
de hoede van een culturele instelling (zoals een Cultuuranker)
Kinderen en de Raad van Ouders van Stichting Leergeld onder-
of broedplaats. Met de in 2019 in het leven geroepen (en in 2024
schrijven het belang van laagdrempelige locaties voor lessen en
geactualiseerde) Subsidieregeling makers verlenen we subsidie
betaalbare activiteiten op verschillende plekken in de stad.
aan zowel beginnende als gevorderde makers ten behoeve van hun artistieke ontwikkeling.
Ook is het jongerenaanbod niet altijd vindbaar of bekend genoeg. Door gemeentelijke bezuinigingen in 2012 is het centrale punt
En al die talentvolle makers, die van cultuurbeoefening hun
waar jongeren lessen konden volgen (het Koorenhuis) verdwenen.
beroep hebben gemaakt, vinden een plek bij instellingen, musea
Hoewel het aanbod van het Koorenhuis destijds niet aansprekend
of gezelschappen (in sommige gevallen zelfs met (inter)nationale
of toegankelijk was voor álle jongeren in de stad, en de afstand
allure, zoals Kunstmuseum Den Haag, Residentie Orkest Den Haag
tot het Koorenhuis voor sommigen een drempel was, wordt het
of Nederlands Dans Theater) in de stad.
Koorenhuis na opheffing toch door jongeren gemist. Vermoedelijk mede omdat het destijds wél duidelijk was waar jongeren in
Wat kan beter?
de stad kunst en cultuur konden beoefenen. Na het verdwijnen van het Koorenhuis zijn er wel veel andere culturele locaties voor jongeren ontstaan. Deze bevinden zich meer verspreid door
Er zijn tegelijkertijd ook nog de nodige uitdagingen op het gebied
de stad, dus dichter bij de jongeren, maar zijn niet altijd goed
van de actieve cultuurparticipatie van jongeren. Want hoewel
vindbaar. Volgens jongeren is er een gebrek aan informatie, zij
Den Haag een breed en rijk aanbod aan culturele activiteiten
missen een overzicht van het aanbod. De Culturele Kaart van
en lessen voor hen heeft, maakt een deel van de jongeren hier
CultuurSchakel biedt de mogelijkheid om op leeftijdscategorie
geen gebruik van vanwege culturele, sociale, financiële of fysieke
te zoeken, maar blijkbaar is deze niet bekend genoeg onder de
drempels.
doelgroep of niet handig in het gebruik. Het beschikbare aanbod aan actieve cultuurparticipatie voor jongeren moet dan ook beter
↑
72
Zo is de afstand tot de activiteit vaak te groot, doordat het aanbod
ontsloten worden.
dat jongeren interessant vinden of dat aansluit bij hun belevings51 Soms is het aanbod überhaupt niet aanwezig in de stad.
3.6
CULTUURPARTICIPATIE EN TALENTONTWIKKELING VAN JONGEREN
De Subsidieregeling cultuurparticipatie jong loopt door het
Waar willen we naartoe?
ontbreken van (structurele) financiering deels in 2027 (voor rechtspersonen) en deels zelfs al in 2026 (voor jongeren die zelf een aanvraag indienen) af. Het is onze ambitie om deze regeling
Ambitie 2033: Gelijke kansen voor jongeren
structureel te maken, maar hiervoor ontbreken momenteel de
In 2033 is de infrastructuur voor cultuurparticipatie substantieel en structureel versterkt. Jongeren voor wie het niet vanzelfsprekend is om met kunst en cultuur in aanraking te komen, hebben meer mogelijkheden om te participeren. Alle Haagse jongeren moeten de kans krijgen aan actieve kunst- en cultuurbeoefening te doen. Zo kunnen ze hun interesses en talenten verder ontplooien en blijvend in verbinding staan met het rijke Haagse culturele veld.
financiële middelen. Bovendien is de regeling voor rechtspersonen nog niet toegankelijk voor informele netwerken. Tot slot is het voor scholen, talentvolle en ambitieuze jongeren en hun ouders vaak niet duidelijk welke stappen gezet kunnen worden om het aanwezige talent verder te ontwikkelen, al dan niet richting een eventuele beroepspraktijk. En de mogelijkheden die er zijn, kennen vaak fysieke of financiële drempels. De hbokunstvakopleidingen in Den Haag hebben wel een aanbod voor talentvolle scholieren (zoals oriëntatiedagen en vooropleidingen), maar zij beperken zich tot een aantal disciplines (dans, muziek,
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleids-
beeldende kunst en vormgeving) en de toelatingseisen zijn
periode 2025-2028 het volgende bereiken:
hoog. Verder biedt het ROC Mondriaan een aantal creatieve
Dit betekent dat veel talentvolle leerlingen (zowel van het mbo als
Beter zichtbaar en vindbaar maken van het aanbod aan culturele activiteiten, faciliteiten en talentketens voor jongeren.
hbo) naar andere steden reizen om een creatieve studie of kunst-
► We richten in 2026 een gezamenlijke taskforce op met
mbo-opleidingen aan, maar voor de meeste opleidingen moeten leerlingen uitwijken naar Rotterdam, Utrecht of Amsterdam.
vakopleiding te volgen. Doordat ze na hun studietijd vaak ook in
CultuurSchakel, de Cultuurankers, culturele organisaties, het
die steden blijven wonen, raakt Den Haag deze talenten kwijt.
welzijnswerk, het creatief mbo, het hbo-kunstvakonderwijs en andere partners in de stad die met jongeren werken. Doel van het overleg is om het aanbod voor jongeren, de talentketens en de beschikbare faciliteiten (oefenruimtes, digitale voorzieningen, werkplaatsen en netwerken) in kaart te brengen
↑
73
en een plan te maken voor een beter bereik onder jongeren.
3.6
CULTUURPARTICIPATIE EN TALENTONTWIKKELING VAN JONGEREN
Dit plan wordt vervolgens afgestemd met de nog op te richten culturele jongerenraad (zie hierna). ► Naast een plek waar alle informatie voor jongeren over
Subsidieregeling cultuurparticipatie jong en uitbreiding van
structureel te betrekken, hen te wijzen op het aanbod en
de regeling ten behoeve van informele netwerken. We streven
met hen in gesprek te gaan. We richten daarom uiterlijk
ernaar om uiterlijk eind 2025 duidelijkheid te hebben over
begin 2026 een culturele jongerenraad op die ons en het
financiering van zowel de regeling als de inzet van jongeren-
culturele veld kan informeren en adviseren. De leden van
coaches bij CultuurSchakel. ► We versterken de komende beleidsperiode de gezamenlijke
de stad het best vind- en zichtbaar gemaakt kan worden.
inzet op het stimuleren van cultuurparticipatie voor jongeren
Ook de uitkomsten van het taskforce-overleg worden aan
met beleid dat complementair is of gezamenlijk wordt uitge-
de jongerenraad voorgelegd, om te checken of het plan van
voerd. Onder meer met de Ooievaarspas en het Talentenfonds.
aanpak duidelijk is en aansluit bij de behoeften van jongeren,
► We gaan zowel intern (cultuur, jeugd, zorg, welzijn, armoede-
en om na te gaan op welke wijze eventuele belemmeringen
beleid, Haagse Preventieaanpak) als met externe fondsen
voor deelname kunnen worden weggenomen.
in gesprek over (structurele) financiering van cultuur
► Samen met CultuurSchakel onderzoeken we in de periode 2025-2028 of de Culturele Kaart beter geschikt gemaakt kan worden voor de jongere doelgroep. De nog op te richten taskforce en de culturele jongerenraad worden bij dit onderzoek intensief betrokken.
Meer structurele plekken creëren waar jongeren aan actieve cultuurbeoefening kunnen doen, inclusief de benodigde faciliteiten. ► We blijven (waar mogelijk) alert op betaalbare locaties in stadsdelen waar weinig aanbod is, zodat er een gelijk speelveld voor cultuur komt in de eigen omgeving van de jongeren. We erkennen de noodzaak en stimulerende werking
74
► In 2025 maken we ons hard voor voortzetting van de
zichtelijk wordt gebundeld, is het belangrijk om jongeren
de raad denken mee over de manier waarop het aanbod in
↑
Meer culturele projecten voor en door jongeren mogelijk maken.
die uitgaat van goed geoutilleerde ruimtes als basis voor talentontwikkeling van jongeren.
participatie voor jongeren.
Interview
Yasmine Haggui 21 jaar
Organiseert met steun vanuit de Subsidieregeling cultuurparticipatie jong projecten voor Haagse (vluchtelingen)jongeren op het gebied van onder meer digitale vaardigheden, grafisch ontwerp, AI en fotografie.
↑
75
‘Het is geweldig om in een stad te leven waar dromen uitkomen’
“Ik wist waar thuis het printerpapier en de kleurpotloden lagen, dus terwijl mijn ouders nog sliepen, zat ik als ukkie met een grote, ongekamde bos haar te kleuren. Creatief zijn werd aangemoedigd: kliederen met vingerverf, jezelf compleet vies maken, het kon allemaal. Later ontdekte ik dat illustreren met papier en pen mij niet echt lag, maar op de computer vond ik al heel jong mijn weg. Ontwerpen werd een passie. Puur uit hobbyisme, maar ik had wel ondernemersdrang en bluffen helpt ook. En dus ontwierp ik tijdens mijn middelbareschool- en studietijd kaarten, uitnodigingen, spellen, noem maar op, voor onder meer feesten, trouwerijen en bedrijfsdiners.” “Vaak vroegen mensen mij: ‘Kun je er geen cursus in geven?’, maar die stap durfde ik nooit te zetten. Tót ik op de Instagrampagina van CultuurSchakel een oproep zag voor
de Subsidieregeling cultuurparticipatie jong. Ik was sceptisch, bang dat een aanvraag indienen complex zou zijn en dat ik in een bureaucratische molen zou belanden. Maar die angst werd volledig weggenomen: er was een helder stappenplan, het kon allemaal lekker snel, en door de begeleiding van jongerencoaches Ayoub en Linn van CultuurSchakel viel er echt een last van mijn schouders.” Lachend: “Zeker toen ik hoorde dat ik geen ingewikkelde financiële rapportages hoefde aan te leveren.” “Inmiddels heb ik drie projecten gefinancierd gekregen. Bij de eerste twee richtte ik mij op jonge vluchtelingen. Voor jongeren in azc’s is er bijna geen cultureel aanbod, terwijl juist voor hen de impact groot kan zijn. Mijn derde project, Digikunstlab, is bedoeld voor Haagse meiden van mijn eigen leeftijd. Ik nodig bij mijn cursussen vaak vakprofessionals uit, maar sta daarnaast vooral ook zelf voor de groep. Dat is soms best lastig, dan komen deelnemers binnen met een houding van ‘moet jíj ons iets gaan leren?’ Maar is het zó mooi om te zien dat je, vanuit je eigen passie, ook bij hen het vuur kunt aanwakkeren. Een Syrische jongen die bij
binnenkomst niet eens zijn naam wil zeggen, zit aan het eind van de les opeens hartstochtelijk over fotografie te praten, een meisje dat nergens zin in had bloeit helemaal op wanneer ze haar eigen tekening in een animatie ziet omgezet. Je zíét hun zelfvertrouwen en de wil om iets te bereiken groeien. Aan het eind van elke les vraag ik daarom ook altijd: ‘Wat doe je morgen anders door vandaag? Hoe kunnen we onszelf verbeteren?’” “Het organiseren van de cursussen heeft ook míj veel vertrouwen en inzicht gegeven. En een enorme dosis positiviteit: het is zó bijzonder om te ontdekken hoe je jongeren kunt motiveren, hen kunt aanzetten tot iets waarvan ze zelf niet dachten het in zich te hebben. Zonder de subsidieregeling had ik die stap nooit durven zetten. En dus moedig ik nu ook fanatiek anderen – vrienden die een shortfilm willen maken of kleding willen ontwerpen – aan om, zolang de regeling nog bestaat, een aanvraag in te dienen. Het is geweldig om in een stad te leven waar die mogelijkheid bestaat. Waar je om hulp kunt vragen, waar dromen gefaciliteerd worden. Waar je, als je een idee of behoefte hebt, mag willen.” Yasmine gaat nooit herkenbaar op de foto. Mede vanuit persoonlijke overtuiging, maar vooral omdat ze wil dat de aandacht uitgaat naar haar boodschap, niet naar haarzelf.
4 CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
↑
76
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
CULTURELE LEERECO SYSTEMEN IN DE WIJK Cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie dragen direct bij aan kansengelijkheid.53 Tijdens cultuuronderwijs maken kinderen en jongeren kennis met kunst en cultuur. Vervolgens verdiepen zij die kennis tijdens lessen en workshops van en bezoeken aan culturele organisaties in de stad of tijdens het kunst- en cultuuraanbod binnen de brede en verlengde schooldag. De volgende stap is dat de leerlingen ook buiten schooltijd de weg weten te vinden in het kunst- en cultuuraanbod en daaraan actief deelnemen. Deze stap is klein(er) wanneer het aanbod laagdrempelig is en in de eigen omgeving te vinden is. De ontwikkeling van culturele leereco systemen in de wijken kan hieraan bijdragen. Het concept culturele leerecosystemen (gebaseerd op de ecologische systeemtheorie van Bronfenbenner54) biedt een bewezen (systeem-) aanpak om actieve cultuurparticipatie bij kinderen en jongeren te bevorderen en kansengelijkheid te stimuleren. Daarbij zijn de interacties tussen ouders, kunstvakdocenten of kunstprofessionals, leerkrachten en het kind of de jongere zelf van groot belang en is samenwerking op wijkniveau vereist tussen organisaties en professionals uit diverse domeinen, zoals onderwijs, cultuur, welzijn, bibliotheken en sport.
Aldus wordt een infrastructuur gevormd waarbij de betrokken scholen, instanties en professionals samen verantwoordelijkheid dragen voor de culturele ontwikkeling van het kind/de jongere, met als doel een doorlopende leerlijn te creëren in de directe omgeving van de kinderen en jongeren.
↑
77
53 SEO economisch onderzoek (2022). ‘Gevolgen kansenongelijkheid in Nederland’. 54 Konings, F. (in opdracht van LKCA, 2021). ‘Het systeem staat in dienst van het kind’.
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
In gesprek met leerlingen
onderwijs) dat gericht is op (talent)ontwikkeling van kinderen en
Uit gesprekken die we met leerlingen uit het primair onder-
jongeren, zowel onder schooltijd als in de vrije tijd.
wijs hebben gevoerd, blijkt dat de cultuurlessen onder schooltijd interesses en talenten kunnen aanwakkeren. Een van de leerlingen gaf aan dat kunst ‘in haar zit’ en dat zij van zichzelf uit al wil tekenen en schilderen. Andere leerlingen gaven aan dat de kennismaking met kunst, bijvoorbeeld met het bespelen van keyboard of gitaar tijdens de muziekles, hen stimuleerden om zich hier na schooltijd ook verder in te verdiepen.
Het betrekken van de kinderen en jongeren en het met hen afstemmen wat zij nodig hebben en willen doen, vindt het makkelijkst onder schooltijd plaats. Kinderen, jongeren en hun ouders blijken het prettig te vinden wanneer de interactie en de activiteiten binnen de veilige haven van de school plaatsvinden. De school is daarmee een belangrijke plek om cultuureducatie
Wat is er al bereikt?
onder schooltijd met cultuurparticipatie in de vrije tijd te verbinden.55 Natuurlijk hebben ook de ouders hierbij een cruciale rol,
In 2025 werken in Den Haag diverse scholen en culturele
aangezien zij het kind/de jongere het best kennen en vanuit hun
organisaties samen bij het organiseren van zowel binnen- als
ervaring kunnen aangeven wat hij, zij of hen nodig heeft.
buitenschoolse activiteiten. De wisselwerking tussen scholen en hun directe omgeving, de wijkgerichte activiteiten van culturele
↑
78
Rijksregelingen zoals School en Omgeving kunnen bijdragen aan
aanbieders en/of de inzet van de combinatiefunctionarissen
het ontstaan van culturele leerecosystemen. Ondersteund door
cultuur zijn vooral geconcentreerd in die wijken waar de
deze regeling werken coalities van scholen, de gemeente, culturele
kansen van kinderen en jongeren (en hun ouders) kleiner zijn
en maatschappelijke organisaties en zzp’ers samen aan een
dan in de rest van de stad. Zoals in Centrum (Schilderswijk,
aanbod van extra (culturele) activiteiten (naast het reguliere
Transvaal), Laak, Escamp (Zuidwest), Scheveningen (Duindorp), Segbroek en Haagse Hout. Hiermee wordt in deze wijken een aanzet gegeven tot het ontstaan van culturele leerecosystemen.
55 DOK (2024). ‘Cultuureducatie van binnen naar buiten’.
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
Een aantal scholen in Den Haag maakt voor het aanbieden van extra culturele activiteiten, naast het reguliere onderwijs, al actief gebruik van financiële middelen uit de regeling School en Omgeving. Een voorbeeld is het Edith Stein College dat voor het voortgezet onderwijs extra curriculumactiviteiten aanbiedt in samenwerking met culturele organisaties in de stad. Ook Basisschool ’t Palet in de Schilderswijk biedt tijdens de extra uren vanuit de brede buurtschool een breed en gevarieerd programma aan, waardoor leerlingen hun interesses en talenten ook na schooltijd verder kunnen verkennen. De school werkt hiervoor samen met diverse partners in de wijk en ouders worden actief betrokken bij het leerproces. De school streeft daarbij naar de verbinding tussen de thuiscultuur, de straatcultuur en de
en een leven lang ontwikkelen als maatschappelijke opgave.
schoolcultuur.
Bibliotheek Den Haag is met zeventien (en vanaf najaar 2025 achttien) vestigingen goed verankerd in de wijken. Volgens de
Naast scholen zijn er ook culturele instellingen, waaronder de
Raad voor Cultuur hebben bibliotheken een sleutelpositie in de
Cultuurankers en de DEPO-instellingen, die de ontwikkeling van
samenleving.56 Ze stimuleren de verbinding tussen culturele,
culturele leerecosystemen actief bevorderen en de doorstroom van
sociaal-maatschappelijke en onderwijspartners en bieden hun
cultuureducatie op school naar cultuurparticipatie in de vrije tijd
ruimte. Daarmee verlagen ze ook de drempel voor vervolgbezoek
stimuleren. Zij staan in nauw contact met bewoners, scholen,
aan andere culturele instellingen in en buiten de wijk.
welzijnsorganisaties en andere culturele aanbieders. Verder speelt ook CultuurSchakel een belangrijke rol in de
↑
79
Ook de combinatiefunctionarissen cultuur (op dit moment actief
(culturele) netwerken in de wijk. Zo adviseert CultuurSchakel
bij vier van de acht Cultuurankers) vervullen een belangrijke rol
scholen over de samenwerking met culturele aanbieders in de
in het leerecosysteem, evenals de vestigingen van Bibliotheek
omgeving van de school en zet zij zich in voor de verbinding
Den Haag. Bibliotheken zijn veranderd van traditionele uitleen-
tussen binnen- en buitenschools aanbod, zodat kinderen en
centra tot instellingen met een breed, maatschappelijk-educatief
jongeren meer kansen krijgen om aan artistieke en culturele
profiel, waarbij wordt ingespeeld op belangrijke actuele thema’s,
activiteiten deel te nemen. Een belangrijke rol is daarbij
zoals laaggeletterdheid en taalvaardigheid, digitalisering
weggelegd voor het programma 'BinnenBuiten'.
en digitale vaardigheden, leesmotivatie en leesvaardigheid, 56 Raad voor Cultuur (2020). ‘Een Bibliotheek voor iedereen’.
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
BinnenBuiten
Leergeld de handen ineensloeg met Art-S-Cool, Haags Theaterhuis,
Met 'BinnenBuiten' slaat CultuurSchakel sinds 2022 een brug
Muziekcentrum 1001 Nachten en Young Colourful and Talented
tussen cultuuronderwijs op school en artistieke en culturele
(voorheen Beweigi). Om in de periode 2019 tot en met 2024
activiteiten in de vrije tijd die aansluiten bij de belevingswereld
talentontwikkeling bij jeugdigen in kwetsbare situaties te stimu-
van kinderen van 8 tot 12 jaar, zodat zij (en hun ouders) ook na
leren verlaagden ze financiële, praktische en sociale drempels.
schooltijd de weg naar cultureel aanbod weten te vinden.
Hierdoor konden meer kinderen en jongeren uit minimagezinnen
In overleg met (culturele) aanbieders en de kinderen zelf wordt
aan culturele activiteiten deelnemen en aldus hun artistieke
een programma van bestaande en nieuwe activiteiten samen
talenten ontwikkelen. In totaal werden met het project ruim 4.200
gesteld, dat kinderen laat kennismaken met de culturele moge-
kinderen en jongeren bereikt. Daarnaast deelden de partners hun
lijkheden in hun eigen wijk. 'BinnenBuiten' is daarmee een goede
expertise met andere organisaties in de stad. Zo stelden ze een
basis en aanzet tot de ontwikkeling van culturele leerecosystemen.
gezamenlijk manifest57 op over kansengelijkheid in de kunsten voor Haagse kinderen dat zij, samen met andere leeropbrengsten
In 2025 zet CultuurSchakel 'BinnenBuiten' voort in de wijk
van hun project, deelden op de website www.doenwiejebent.fun.
Duindorp en de stadsdelen Escamp, Segbroek en Haagse Hout. Behalve met culturele partners wordt hiervoor samengewerkt met partners uit andere domeinen, waaronder welzijnsorganisaties. Deze samenwerking verloopt nog niet altijd vlekkeloos, maar langzaam maar zeker ontstaat er een gezamenlijke taal ten behoeve van de ontwikkeling van het kind en het stimuleren van de ouderbetrokkenheid. Voorbeelden van andere programma’s die bijdragen aan het ontstaan van leerecosystemen zijn:
Kinderen, Cultuur en Kansen In 2019 hebben we Stichting Leergeld gevraagd om een plan van aanpak te ontwikkelen voor kinderen en jongeren die niet in aanmerking komen voor de Ooievaarspas, maar die wel graag
↑
80
culturele lessen volgen en hier geen geld voor hebben. Dat leidde tot het project ‘Kinderen, Cultuur en Kansen’, waarvoor Stichting 57 Doen wie je bent (online geraadpleegd: april 2025). ‘Over ons’.
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
MuseumLab Ook Museon-Omniversum is actief in de wijk, door samen met de gemeente en woningcorporatie Staedion te werken aan de verdere ontwikkeling van het MuseumLab op het Zicht. Het MuseumLab is een nieuwe, vaste locatie in Den Haag Zuidwest, bedoeld om de toegankelijkheid van cultuur, natuur en wetenschap voor jongeren in de wijk te vergroten. Via interactieve programma’s draagt het initiatief bij aan educatie en sociale cohesie. In samenspraak met bewoners, onder wie de jongeren zelf, en andere lokale initiatieven wordt een programma ontwikkeld dat bij de wijk past.
Wat kan beter? Het ontstaan van culturele leerecosystemen is nog niet in elke wijk in Den Haag een gegeven. De samenwerking tussen de diverse partijen in het leerecosysteem is niet binnen elke school geborgd en cultuureducatie is nog niet op alle scholen vanzelfsprekend
↑
81
verbonden met actieve cultuurparticipatie. Ook verschilt de
De rol van de ouders bij het ontstaan van leerecosystemen is
aanwezigheid van culturele aanbieders in de wijken: in de ene
cruciaal, maar gebrek aan tijd, ervaring met kunst en cultuur en/
wijk is er veel aanbod, in de andere weinig.
of een taalbarrière kan hun betrokkenheid in de weg staan.
Verder kan samenwerken binnen het leerecosysteem lastig zijn
Het bestendigen van culturele leerecosystemen blijft dan ook
door, bijvoorbeeld, onderling onbegrip of het gebruik van een
een uitdaging. Op dit moment kunnen de meeste culturele
andere vaktaal, benadering of ander bedrijfsmodel. De bereidheid
instellingen door beperkte financiële middelen en tekort aan
om over de grenzen van de eigen organisatie heen te kijken is er
menskracht of tijd de samenwerking in een leerecosysteem
zeker, maar het samenwerken op aanbod en het doorvoeren van
niet garanderen. Er is structurele financiering nodig, maar de
veranderingen in het aanbod kan nog lastig zijn. Bovendien is het
beschikbaarheid daarvan is onzeker. Zo kan het project ‘Kinderen,
een arbeidsintensief proces en daardoor voor veel organisaties
Cultuur en Kansen’ vanaf 2025, vanwege het ontbreken van die
financieel niet haalbaar.
structurele financiering, niet worden voortgezet.
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
Waar willen we naartoe?
Om deze ambitie voor 2033 te realiseren, willen we in de beleidsperiode 2025-2028 het volgende bereiken:
Ambitie 2033: Leerecosystemen in alle wijken In 2033 zijn er in diverse stadsdelen wijkgerichte ‘leerecosystemen’. Leerecosystemen vormen een aanpak en werkwijze met als doel om kinderen en jongeren tijdens en na schooltijd gelijke kansen te bieden om kunst en cultuur te beleven en te beoefenen. Deze leerecosystemen zorgen er ook voor dat leerlingen blijvend kunnen deelnemen aan bestaand aanbod in hun eigen wijk, aansluitend bij hun belangstelling en ambitieniveau. Dit vergt samenwerking tussen organisaties en professionals, zoals CultuurSchakel, scholen, bibliotheken, buurthuizen en culturele instellingen.
Het bevorderen van culturele leerecosystemen in de wijken, waardoor meer kinderen en jongeren in hun vrije tijd kunst en cultuur kunnen beleven en beoefenen. ► In de periode 2025-2028 blijven we investeren in het programma 'BinnenBuiten' van CultuurSchakel, met als doel om in geselecteerde wijken met beperkte cultuurparticipatie (waaronder delen van Centrum, Escamp, Laak, Haagse Hout en Scheveningen) het ontstaan van culturele leerecosystemen te stimuleren. Daarbij staat de samenwerking tussen onderwijs, culturele instellingen en wijkpartners centraal. ► In de periode 2025-2028 ondersteunen we CultuurSchakel in het stimuleren van gezamenlijke kennisontwikkeling rondom culturele leerecosystemen. ► In samenspraak met de betrokken partners gaan we in
Ambitie 2033: Stimuleren van samenwerking
overleg hoe we de resultaten van het project ‘Kinderen,
In 2033 werken het onderwijs en de cultuursector nog meer samen en dragen gezamenlijk de verant woordelijkheid voor goed cultuuronderwijs. Dit heeft, ook in nauwe afstemming met sport en welzijn, geleid tot een stevige en goed geborgde inbedding van het kunst- en cultuur- en sportaanbod binnen het onderwijs, zowel tijdens als na schooltijd.
Cultuur en Kansen’ kunnen borgen zodat de methodiek en de aanpak breder in de sector kunnen worden gedeeld en het aanbod voor (kwetsbare) kinderen en jongeren inclusiever wordt. ► De inzichten die ‘BinnenBuiten’, ‘Kinderen, Cultuur en Kansen’ en de Cultuurankermethodiek hebben opgeleverd, worden meegenomen in toekomstig cultuureducatie- en -participatiebeleid.
↑
82
4
CULTURELE LEERECOSYSTEMEN IN DE WIJK
Meer toegang creëren tot passend aanbod in de wijk voor kinderen en jongeren. ► Het streven is om, in de wijken met weinig aanbod, culturele organisaties naar de wijk te halen en daarvoor bijvoorbeeld de ruimte op de school of in het buurtcentrum te benutten. Tussen 2025 en 2028 blijven we daarom ook alert op betaalbare en geschikte culturele locaties in deze wijken, zodat er voldoende fysieke ruimte is om een gelijk speelveld voor cultuur te laten ontstaan. We erkennen de noodzaak en stimulerende werking van goed geoutilleerde ruimtes als basis voor talentontwikkeling binnen leerecosystemen. ► In de komende beleidsperiode ontwikkelen CultuurSchakel en culturele instellingen gezamenlijk een plan van aanpak voor ouderparticipatie, waarin ouders, de school en de culturele instellingen de rol van de ouders duidelijk omschrijven en de momenten bepalen waarop ouders bij de activiteiten betrokken zijn. Dit plan wordt getoetst en vervolgens toegepast bij cultuurprojecten in het primair en voortgezet onderwijs.
Meer bundelen van financiering vanuit diverse domeinen (onderwijs, welzijn en cultuur) voor culturele leerecosystemen. ► De komende beleidsperiode zetten we in op de groei van culturele leerecosystemen. We streven naar gestroomlijnde en complementerende subsidiëring van cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie vanuit verschillende domeinen binnen de gemeente, aansluitend bij de behoeften in de wijk.
↑
83
Waar mogelijk bundelen we beleid, inzet en middelen tot gecombineerde regelingen.
► Om de Rijksregeling School en Omgeving vanaf 2029 breder te kunnen inzetten (niet alleen gericht op postcodes), gaan we in de periode 2025-2028 actief in gesprek met het Rijk (lobby).
Interview
Sujatha Jain Is programmamaker en combinatiefunctionaris cultuur voor Den Haag Zuidwest (stadsdeel Escamp) bij Theater en Filmhuis Dakota.
‘Mensen willen uiteindelijk gewoon heel erg graag’
↑
84
“De diversiteit in stadsdeel Escamp is enorm en daardoor zie je ook dat relatie met kunst en cultuur heel erg varieert. Je hebt bewoners die er actief mee bezig zijn, anderen zijn wel op de hoogte van de mogelijkheden maar maken er geen gebruik van en weer anderen willen wel, maar weten niet precies hoe. In de vier wijken van Zuidwest richten mijn collega Tara Khalili en ik ons echter vooral op de groep voor wie cultuurdeelname van huis uit onbekend is. Ik zeg wel eens: met alle zorgen die de bewoners hebben, staan kunst en cultuur in hun top 10 op 12. En wat een prachtige uitdaging is het dan om deze mensen – van alle leeftijden en achtergronden – te laten zien wat cultuurparticipatie voor hen kan betekenen. Om ze een nieuwe wereld te bieden, en te zien tot hoeveel verwondering en blijdschap dat steeds weer leidt.” “Dat doen we onder meer met ons programma De wijk als podium, waarmee we bewonersinitiatieven stimuleren en ondersteunen en het aanwezige talent in Zuidwest
belichten. Maar ook tijdens onze kinderkunstlessen, waarbij we vijf- tot twaalfjarigen eerst op een interactieve manier met een breed palet aan kunstvormen laten kennismaken, waarna ze dan zelf een keuze uit het aanbod maken. Het signaleren van behoeften en kansen is, bij alle leeftijdsgroepen, cruciaal in ons werk, net als het persoonlijke contact en dat betekent: altijd en overal aanwezig zijn.” “Voor mij is dat bijna vanzelfsprekend. Ik ga als een denderende trein door de wijken heen. Ik kom uit de televisiewereld, ben gewend om in korte tijd projecten te initiëren en vind het een sport om bewoners en organisaties daarin mee te krijgen en warm voor te laten lopen. Inmiddels hebben we dan ook een breed palet aan samenwerkingspartners, met, naast de bewoners, onder meer welzijns- en gezondheidsorganisaties, scholen, woningcorporaties, sportcoaches, culturele instellingen en buurtkamers. We vinden elkaar in een gemeenschappelijk doel: in nauw contact staan met de bewoners en goed luisteren naar wat er nodig is, zodat we er samen voor kunnen zorgen dat hun wijk beter, leuker en gezonder wordt.”
“Zo bouwen we gaandeweg aan leerecosystemen, waarbij de kracht van herhaling essentieel is. Alleen door continuïteit te bieden, overtuig je mensen, laat je hun zien wat het betekent om dichtbij huis, in je éigen wijk mogelijkheden en handvatten aangereikt te krijgen. Zodat de bewoners met eigen ogen kunnen ontdekken wat kunst en cultuur voor hen kan betekenen, hoe ze er door geraakt kunnen worden en hoe ze zich er verder door kunnen ontwikkelen.” “Ik gun ieder stadsdeel wat wij hier dagelijks zien gebeuren. Elk jaar vinden er meer cultuurprojecten in de wijken plaats, steeds meer bewoners willen dingen ondernemen en wanneer wij een activiteit aanbieden zit de buurtkamer of het plein vol. Mensen willen uiteindelijk gewoon heel erg graag! Zoals de ‘Moerwijkmoeders’ die ontdekt hebben hoeveel rust en ontspanning schilderlessen hun na een superhectische dag kunnen bieden. Of de kinderen die je tijdens onze kunstlessen zó blij en trots ziet zijn op hun creaties en van wie je het zelfvertrouwen gewoon zíét groeien. Voor mij zijn dat dé juweeltjes van deze baan.”
5 FINANCIËN
↑
85
5
FINANCIËN
Cultuureducatie 2021-2024 Cultuureducatie met Kwaliteit 3 (voorschoolse educatie t/m mbo, inzet en activiteiten) Voorschoolse educatie (activiteitenbudget)
Primair onderwijs (activiteitenbudget Vonk)
Voortgezet onderwijs (activiteitenbudget Expeditie C)
Mbo (activiteitenbudget) Educatie-instellingen MJB (Art-S-Cool, CultuurSchakel, De Betovering, KOO, Lonneke van Leth Dans, Haags Theaterhuis, Huis van Gedichten, Musicon, Theaterschool Rabarber, Theatergroep Drang, Topaze, Beweigi)
Financieringsbron
2021
2022 (prijspeil 2021)
2023 (prijspeil 2021)
2024 (prijspeil 2021)
Cultuur
€ 424.888
€ 424.888
€ 424.888
€ 424.888
Rijk
€ 424.888
€ 424.888
€ 424.888
€ 424.888
Cultuur
€ 12.500
€ 12.500
€ 12.500
€ 12.500
Onderwijs
€ 12.500
€ 12.500
€ 12.500
€ 12.500
HPA
€0
€0
€ 75.000
€ 75.000
Cultuur
€ 480.000
€ 480.000
€ 480.000
€ 480.000
Rijk (NPO-middelen)
€0
€0
€ 230.000
€ 230.000
Cultuur
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
Onderwijs
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
Rijk (NPO-middelen)
€0
€0
€ 150.000
€ 150.000
Cultuur
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
Onderwijs
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
Cultuur
€ 3.505.368
€ 3.505.368
€ 3.518.368
€ 3.518.368
Onderwijs
€ 490.000
€ 490.000
€ 490.000
€ 490.000
HPA
€0
€0
€ 13.000
€ 45.000
€ 5.437.144
€ 5.437.144
€ 5.918.144
€ 5.950.144
Financieringsbron
2025
2026 (prijspeil 2025)
2027 (prijspeil 2025)
2028 (prijspeil 2025)
Cultuur
€ 478.413
€ 478.413
€ 478.413
€ 478.413
Rijk
€ 478.413
€ 478.413
€ 478.413
€ 478.413
Cultuur
€ 25.985
€ 25.985
€ 25.985
€ 25.985
HPA
€ 77.955
€ 77.955
PM
PM
Rijk (OAB-middelen)
€ 100.000
€ 100.000
PM
PM
Onderwijs
€ 850.000
€ 798.000
€ 798.000*
€ 798.000*
Cultuur
€ 51.970
€ 51.970
€ 51.970
€ 51.970
Onderwijs
€ 150.000
€ 142.500
€ 142.500**
€ 142.500**
Cultuur
€ 5.686.278
€ 5.686.278
€ 4.703.651
€ 4.703.651
HPA
€ 46.773
€ 46.773
PM
PM
Cultuur
€ 157.139
€ 157.139
PM
PM
€ 8.102.926
€ 8.043.426
€ 6.678.932
€ 6.678.932
TOTAAL:
Cultuureducatie 2025-2028 Cultuureducatie met Kwaliteit 4 (voorschoolse educatie t/m mbo, inzet en activiteiten) Voorschoolse educatie (activiteitenbudget) Primair onderwijs (activiteitenbudget Vonk) Voortgezet onderwijs (activiteitenbudget Expeditie C) Educatie-instellingen MJB cat. B + begrotingssubsidie (Art-S-Cool, CultuurSchakel, De Betovering, KOO, Lonneke van Leth Dans, Haags Theaterhuis, Huis van Gedichten, Musicon, Theaterschool Rabarber, Theatergroep Drang, Topaze)
↑
Educatie-instellingen MJB cat. A (Haags Kunstatelier, Muziekcentrum 1001 Nachten) TOTAAL:
86
5
FINANCIËN Financierings bronnen
2021
Cultuur
€ 4.466.256
€ 9.000.000
€ 6.750.000
Onderwijs € 4.500.000
€ 5.437.144 € 546.000
2022
2023
2024
€ 8.102.926
€ 4.466.256 € 4.479.256 € 4.479.256 € 5.950.144 € 5.918.144 € 5.437.144 € 546.000 € 546.000 € 546.000
2025
2026
2027
2028
€ 6.399.785
€ 6.678.932 € 6.399.785
€ 6.678.932 € 5.260.019
€ 5.260.019
€ 1.000.000
€ 940.500
€ 940.500
€ 940.500 PM
€ 8.043.426
HPA
€0
€0
€ 88.000
€ 120.000
€ 124.728
€ 124.728
PM
Rijk
€ 424.888
€ 424.888
€ 804.888
€ 804.888
€ 578.413
€ 578.413
€ 478.413
TOTAAL:
€ 5.437.144
€ 5.437.144
€ 5.918.144
€ 5.950.144
€ 8.102.926
€ 8.043.426
€ 6.678.932
€ 2.250.000
2021
2022
2023
2024
2025
gebaseerd op prijspeil 2021
Voorschoolse educatie / Haagse Preventieaanpak (HPA)
2026
2027
Onderwijs HPA € 478.413 Rijk Cultuur € 6.678.932
2028
gebaseerd op prijspeil 2025
In 2023 en 2024 zijn middelen vanuit de HPA ingezet voor extra
Activiteitenbudget voorschoolse educatie / Rijk (OAB-middelen)
inzet van de cultuurcoach in de voorschoolse educatie (€ 13.000)
Vanuit het Rijk hebben we voor 2025 en 2026 OAB-middelen
en culturele activiteiten in de voorschoolse educatie (€ 75.000).
ontvangen om te investeren in het wegwerken van taal
De inzet van de cultuurcoach is in 2024 uitgebreid (€ 45.000, in
achterstanden in de voorschoolse educatie. Deze middelen vallen
de tabel te zien onder educatie-instellingen, financieringsbron
vanaf 2027 weg.
HPA, jaar 2024) . Ook in 2025 en 2026 zijn middelen vanuit de HPA ingezet voor extra inzet van de cultuurcoach in de voorschoolse
Primair en voortgezet onderwijs / Rijk (NPO-middelen)
educatie (€ 46.773) en culturele activiteiten in de voorschoolse
In 2023 en 2024 hebben we van het Rijk extra NPO-middelen
educatie (€ 77.955). Voor 2027 en 2028 weten we nog niet of we
ontvangen ten behoeve van het activiteitenbudget voor cultuur
wederom middelen vanuit de HPA ontvangen. (De genoemde
educatie in het primair en voortgezet onderwijs. Voor 2025-2026
bedragen voor voorschoolse educatie vanuit de HPA zijn in
wordt het wegvallen van deze NPO-gelden (deels) gecompenseerd
bovenstaande tabellen te vinden onder 'Voorschoolse educatie
met gemeentemiddelen.
(activiteitenbudget)' en 'Educatie-instellingen MJB'.)
Activiteitenbudget primair en voortgezet onderwijs Vanaf 2026 is er een korting op het activiteitenbudget voor leerlingen in het primair onderwijs van € 15,50 naar € 14,75 per leer-
↑
87
ling, als ook een korting op het plafond (nieuw plafond: € 798.000). Ook is er een korting op het plafond voor het activiteitenbudget
5
FINANCIËN
voor leerlingen in het voortgezet onderwijs (nieuw plafond:
Educatie-instellingen MJB / Onderwijs
€ 142.500), maar het activiteitenbudget per leerling is verhoogd
Dit betreft in de beleidsperiode 2021-2024 een bijdrage aan het
van € 5 naar € 10. Daarnaast zet de gemeente vanaf 2027 in op een
busvervoer voor het primair onderwijs, de exploitatiesubsidie van
andere subsidiesystematiek voor cultuureducatie. De systematiek
CultuurSchakel en cultuurcoaches in de voorschoolse educatie,
gaat uit van een minimum aan activiteit(en) in plaats van een vast
het voortgezet onderwijs en het mbo.
bedrag per leerling. * Waarvan € 565.000 structureel en overige middelen in afwachting van de Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2026-2030 en bijbehorende onderwijsbegroting. ** In afwachting van de HEA 2026-2030 en bijbehorende onderwijsbegroting.
Educatie-instellingen MJB / Cultuur De bijdrage vanuit de dienst cultuur was voor 2023 en 2024 hoger vanwege een investering in het aantal uur voor de mbocultuurcoach (€ 13.000). De instelling KOO ontvangt subsidie voor de jaren 2025 en 2026. Voor subsidiëring van KOO in 2027 en 2028 zijn op dit moment onvoldoende middelen beschikbaar. De subsidie vanuit het MJB 2025-2028, categorie A is voor de jaren 2025 en 2026 beschikt. Voor 2027 en 2028 is er een nieuwe aanvraagronde. Op dit moment weten we nog niet welke instellingenspecifiek op het gebied van cultuureducatie dan worden gefinancierd.
↑
88
5
FINANCIËN
Cultuurparticipatie 2021-2024
Financieringsbron
2023 (prijspeil 2021)
2024 (prijspeil 2021)
Cultuur
€ 2.955.282
€ 3.056.522
€ 3.056.522
€ 3.056.522
Motie Verstevig de Cultuurankers
Cultuur
€ 77.500
€ 77.500
€ 77.500