RIS322389 Bijlage Havenvisie

gebruiksruimte voor uitleg en reparatie van netten van

vissers. Bovendien meren daar schepen van de Inspectie, Douane en Rijkswaterstaat aan.

De Adriaan Maaskade tussen het Visafslaggebouw en het Noordelijk Havenhoofd is voornamelijk voor flexibel en

tijdelijk gebruik door trawlers, tenderschepen en offshore schepen. De havenbekken is met ca. -7,4 meter de diepste van Scheveningen Haven en daarmee toegankelijk voor de grootste schepen.

Sportstrand

P Semafoor

Noordelijk Havenhoofd

r Ad de

ska

aa

nM

iaa

Visafslag KNRM

1e Haven

+

1. Haven

• Beroepsvisserij, Offshore, kleine koopvaardij, overheidsvaartuigen

• Kaartdiepte -7,4m LAT

Retail Investments Activa B.V.

• 790m kadelengte;

• Lange zijde 350m, permanent afgesloten ISPS kade • Korte zijde 140m, openbare kade

Brede kade ISPS

• Visafslagkade 350m, aan het Afslaggebouw, inclusief 25m aanlegsteiger van KNRM

• Max scheepslengte is 160m LOA +

Adriaan Maaskade • Kaartdiepte -7,4m LAT • 125m kadelengte

fig. 3.21.

Eerste haven, bedrijvigheid, kadegebruik en gebruik havenbekkens

P

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

45

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.3.2 Tweede Haven De Tweede Haven staat bij veel mensen bekend als

‘leisure-haven’ vanwege de aanwezigheid van horeca, toeristische bedrijven, de jachthaven en (culturele)

evenementen. Het is dan ook hoofdzakelijk ingericht voor pleziervaart en beroepsvaart van kleinere schaal. Ook

zijn hier andere maritieme bedrijven gevestigd. De kades rondom de haven worden zowel functioneel gebruikt voor laden en lossen, als door wandelende bewoners, recreanten en toeristen.

Het schiereiland tussen de Eerste en de Tweede Haven is een industrieterrein, ook geschikt voor (maak)

bedrijvigheid en niet-dagelijkse detailhandel. Wonen is hier niet toegestaan. De kade langs de kop van het schiereiland, nabij de Pijp, wordt deels ingezet voor

offshore gerelateerd gebruik en de olieboot. Momenteel ligt hier ook een drijvende steiger die wordt gebruikt

voor kleinere (vissers)schepen, bezoekende jachten en evenementen.

In het noordelijk deel van de Tweede Haven, langs de horecapaviljoens en de Schokkerweg, worden water

en kade gebruikt voor kleine schepen die commercieel geëxploiteerd worden. Daar vormen de Ribschool, Rib

Powerboot Rondvaarten, de Zeezeilschool, lokale kleine

vissers en enkele kleine gebruikers (zoals jetski verhuur, yacht charters, duiktochten) een drukbezocht sport- en recreatiecluster. Langs de lange kade zijn voornamelijk bedrijven actief in de offshore dienstverlening, zoals

Rederijen Groen en Vrolijk. Ook zijn hier plekken voor de sportvisserijschepen van Rederij Trip en Rederij Vrolijk.

46

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

De zuidelijke helft van de Tweede Haven, vanaf de

Pijp, is in gebruik als jachthaven door de Jachtclub Scheveningen en Malherbe Groep. Met het

steigernetwerk wordt het water efficiënt gebruikt

voor pleziervaartuigen. De jachthaven heeft ruim 300

ligplaatsen voor pleziervaartuigen van uiteenlopende afmetingen. Ligplaatsen zijn voor leden van de

jachtclub, passanten en vaste huurders van Malherbe.

De Jachtclub organiseert verschillende activiteiten zoals viswedstrijden, duikactiviteiten en zeilwedstrijden en heeft een jeugdzeilschool (zie ook 3.5).

fig. 3.22.

Boten van de Jachtclub in de Tweede Haven

fig. 3.23.

Vissersschepen aan de Dr. Lelykade

fig. 3.24.

Kop van de Tweede Haven

Tussen de Tweede en Derde Haven ligt de Jachtwerf met de nautische maakindustrie. Deze heeft verschillende

functies, zoals reparatie van schepen, winterstalling voor boten en een jacht- en motorservicebedrijf. Bovendien zijn hier Boeg Nautic en (water)sport gerelateerde bedrijven gevestigd.

Horeca is ruim aanwezig rondom de Tweede

Haven. Prominent op de kop van de Tweede Haven

(Vissershavenweg) staan drie paviljoens met terrassen. Daarnaast is aan de oostzijde van de Dr. Lelykade een

mix van wonen, horeca en detailhandel te vinden, met

een strip langs de jachthaven specifiek voor horeca. Het

bedrijfsverzamelgebouw de Viermaster biedt ruimte aan

uiteenlopende bedrijven, waaronder een sportschool, een gitaarwinkel en kleinschalige kantoorunits.

Rondom het havenbekken vinden jaarlijks lokale

(culturele) evenementen plaats, zoals de intocht van

Sinterklaas, Vlaggetjesdag en zeilsportevenementen.

+

Retail Investments Activa B.V.

+

Jeugd Reparatie schepen

De Afrit

Zeilschool

Zeehengel

sportboten De Pijp

Vastint ontwikkeling

Voorziening Sportvissers

tbv havenkraan

P Dr. Lelykade

Scheveningse

Roeivereniging Jachtclub

2. Haven Dr. Lelykade

+

+

+

2e Haven • Kleine beroepsvaart; o.a. Tender Services, Rondvaart, en Kleine Visserij

• Pleziervaart; Jachthavens, Jachtwerf en Jachtverkoop

• Kaartdiepte -2,8m LAT • ±500m kadelengte

• + 60 boxen voor kleine commerciële vaart fig. 3.25.

Tweede haven, bedrijvigheid, kadegebruik en gebruik havenbekkens HAVENVISIE SCHEVENINGEN

47

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.3.3 Derde Haven De Derde Haven ligt dichtbij de havenkom. Hierdoor is de Derde Haven snel bereikbaar vanaf de zee

maar ook minder afgeschermd door strekdammen. De golfslag die kan plaatsvinden beperkt jaarronde

gebruiksmogelijkheden. De Derde Haven is -5,8 meter kaartdiep.

De 85 meter openbare kade rondom de Derde Haven wordt incidenteel ingezet, wanneer onvoldoende

ruimte is in de andere havenbekkens. Wel heeft Rederij Groen een vaste ligplaats langs deze haven. Daarnaast

voorziet de Derde Haven in een 250 meter lange steiger. Deze steiger wordt flexibel gebruikt, bijvoorbeeld voor

bezoekende jachten en tijdens evenementen, maar ook voor afmeren van innovatieve schepen die testvaarten uitvoeren.

De 170 meter lange westelijke kade en achterliggend terrein zijn in gebruik door Rijkswaterstaat. Dit is niet publiek toegankelijk. Hier liggen twee grote Rijksrederijschepen.

De Kom zorgt voor minder deining in de Eerste en

Derde Haven. Daarnaast bevindt zich in de Kom een scheepshelling. Deze is relevant om kleine boten ter

water te laten. Dit is een belangrijke functie voor sport

en leisure zoals voor het Topzeilcentrum, de Jachthaven, de Zeezeilschool en hengelsportvereniging De Afrit.

Topzeilcentrum en Campus@Sea als incubator voor

innovatieve maritieme bedrijvigheid in de Scheveningse Haven zijn dan ook op de landtong naast de havenkom gevestigd.

Het gebied rondom de Derde Haven wordt herontwikkeld tot gemengd gebied met wonen op de etages en commerciële ruimtes in de plint. Een deel van de woningen wordt al bewoond. Deze commerciële ruimtes zijn in eerste instantie ten behoeve van

maritieme bedrijvigheid. Ook is er beperkt ruimte voor dienstverlening en horeca, waarmee een werkmilieu

fig. 3.26.

Luchtfoto Derde Haven, schepen Rijkswaterstaat

fig. 3.27.

Nieuwbouw aan de Hellingkade

met stedelijk karakter kan ontstaan. Voor een deel

van de plinten zijn al gebruikers; een deel moet nog

worden gevuld. De gemeente heeft de afspraak met de

eigenaar, dat in ruim de helft van de plinten maritieme bedrijvigheid wordt gerealiseerd. Wel moet rekening

worden gehouden met de beperkte mogelijkheden ten

aanzien van milieuhinder vanwege de woningen op de verdiepingen en de ligging naast Natura 2000 gebied. De openbare ruimte rondom het havenbekken wordt ingericht ten behoeve van de bedrijvigheid. Aan de

oostzijde komt een lage werkkade. Een brede stoep

voor de bedrijfsruimtes faciliteert wandelroutes voor

werknemers, bewoners en bezoekers en zorgt tevens voor een goede toegankelijkheid van de bedrijfsruimtes. De

Hellingkade is in dit deel vrij rustig en voldoende breed zodat laden en lossen vanaf de weg mag gebeuren.

Bovendien is deze helling belangrijk voor maritieme

innovatie. Ook hier worden kleinere schepen ingezet voor testopstellingen, onderzoek en monitoring. Het

48

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

fig. 3.28. Luchtfoto Derde Haven, ZuidKade in aanbouw

Ka d

ege

De

ini

Norfolk

ng

op

ka d

bru

ik R

ijksRijkswaterstaat wa ter sta at

eb

3. Haven ij n

oo

rd -w est

en

wi

nd

Campus@Sea De Kom

• Kaartdiepte -5,8m LAT • 85m openbare kade

• 170m kade t.b.v. Rijksrederij

+

Topzeilcentrum De Afrit

De Pijp

3e Haven

• 250m steigerlengte fig. 3.29.

Derde haven, bedrijvigheid, kadegebruik en gebruik havenbekkens

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

49

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.4 ECONOMISCHE FUNCTIES EN ACTIVITEITEN De volgende paragraaf omschrijft de economie van de Scheveningse Haven, in cijfers en in activiteiten.

3.4.1 De haveneconomie in data Hieronder volgt een economische analyse van de

Scheveningse Haven, op basis van de beschikbare economische data van de gemeente Den Haag,

aangevuld met meer haven-specifieke data vanuit de

havenmonitor van het Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics (UPT).

Deze data worden jaarlijks geactualiseerd, maar

fig. 3.30.

ontwikkeling aantal vestigingen en werkgelegenheid Scheveningen Haven (Bron: Sepo/Lisa)

zijn altijd een momentopname en aan verandering

onderhevig. Daarnaast kan het adres waar een bedrijf

ingeschreven is verschillen van de daadwerkelijke locatie waar de activiteiten plaatsvinden. In Scheveningen Haven zijn in totaal 813 bedrijven en organisaties

gevestigd. Dit geldt voor de buurt Vissershaven. Er zijn relatief veel eenmanszaken gevestigd, die doorgaans

vanuit huis en zonder werknemers werken. Wanneer de eenmanszaken buiten beschouwing gelaten worden, ontstaat een accurater beeld van de bedrijvigheid in de haven en blijken er 279 bedrijven en organisaties actief te zijn, waar in totaal 2.700 personen werken.

Werkgelegenheid in de haven is de laatste jaren licht stijgend na een krimp in de periode 2011-2016. Het

aantal bedrijven in de haven is vanaf 2011 vrijwel continu doorgegroeid. Het zijn dus met name eenmanszaken waar de groei zit.

50

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

fig. 3.31. Sectorstructuur Scheveningen Haven naar aantal banen (Bron: Sepo/Lisa), banen in de visserij zijn opgenomen in de sectoren Detailhandel en horeca, logistiek en Agrifood en tuinbouw

De grote sectoren in de Scheveningse Haven zijn het

visserijcluster (inclusief detailhandel), de horeca en de logistieke sector. Deze sectoren zijn ook gebonden aan

het vestigingsmilieu van de haven, omdat zij kaderuimte nodig hebben (visserij) en inspelen op de aanwezige bezoekersstromen (horeca). Het gaat hierbij over

geheel Scheveningen Haven, inclusief bijvoorbeeld de detailhandel op de Dr. Lelykade.

Scheveningen - ontwikkeling banen in havengerelateerde bedrijven 2002

2022

Aantal banen

623

Aantal bedrijven

70

1034

70

Als we meer specifiek inzoomen op de activiteiten in de

visserij zien we een sterke concentratie in activiteiten. In 2002 bevond ongeveer 63% van de visserij gerelateerde werkgelegenheid zich in drie categorieën: •

Zee- en kustvisserij

•

Viswerking

•

Groothandel in vis, schaal en weekdieren

In 2022 bevond ruim 72% van de werkgelegenheid zich in

Scheveningen - ontwikkeling schaal en banen in havengerelateerde bedrijven

2002

aantal bedrijven aantal banen

2022

aantal bedrijven aantal banen

Bedrijven 1 baan

16

16

27

27

Bedrijven 26-75 banen

9

335

3

145

deze drie sectoren.

Bedrijven 2-25 banen 45 272 39 300

Het aantal havengerelateerde bedrijven en banen in

Bedrijven >75 banen

2

410

1

151

zowel 2002 als 2022 is te zien in de tabel hieronder.

Hierbij is het aantal bedrijven gelijk gebleven, het aantal banen is echter relatief sterk afgenomen. Deze afname zit met name in twee sectoren 1) zee- en kustvaart en 2) zee- en kustvisserij. Een grote speler in de zee- en

kustvaart is gedurende deze periode vertrokken, en bij

een andere grote speler is een relatief sterke afname van het aantal banen zichtbaar.

fig. 3.32.

Sectorstructuur Scheveningen Haven naar omvang aantal banen (Bron: Havenmonitor Erasmus UPT)

Grote werkgevers

De meest recent beschikbare cijfers zijn die met

peildatum 1 januari 2023. Wanneer wordt ingezoomd op de grootste bedrijven en organisaties in de haven

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

51

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN is zichtbaar dat die 10 grootste bedrijven in de haven gezamenlijk ca. 35% van de werkgelegenheid bieden. Duidelijk is dat grote bedrijven/organisaties dus erg

belangrijk zijn voor de werkgelegenheid. Het viscluster is hierin dominant, met als uithangborden de twee grote pelagische rederijen Cornelis Vrolijk/Jaczon en Van der

Zwan & Zonen, en Den Heijer en Simonis. Dit zijn grote (nationaal opererende) concerns, vaak met meerdere vestigingen in Nederland, die bepalend zijn voor het

havenprofiel en ruimtegebruik in de haven. Daarnaast

zijn horeca en detailhandel substantieel aanwezig in de haven.

Scheveningen Haven en gemeente Den Haag

Tussen 2000 en 2023 is het aantal banen in Den Haag met 33% toegenomen (1,2% gemiddeld per jaar) en in

de Vissersbuurt met 20% (0,8% gemiddeld per jaar). De

sectorstructuur van de haveneconomie in Scheveningen

RANG

NAAM SECTOR WERKZAME PERSONEN

fig. 3.33.

Grootste werkgevers Scheveningen Haven 1 januari 2023

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

Cornelis Vrolijk/Jaczon Jumbo Koornneef Aan de Haven Rijkswaterstaat Van der Zwan Simonis W G den Heyer en Zn BV Action Scheveningen DPI Gamma Bouwmarkt Dulk Haasnoot Seafood B.V. De Waterreus Paviljoen 3a De Skihut Scheveningen BV Geurst & Schulze Architecten BV Inntel Hotels Marina Beach Hart Beach B.V. Intro Uitzendbureau B.V. Energy Guards B.V. Nacra Sailing B.V. Rederij Groen BV

Agrifood en tuinbouw Detailhandel en horeca Overheid en belangenorganisaties Agrifood en tuinbouw Detailhandel en horeca Logistiek Detailhandel en horeca ICT en creatief Detailhandel en horeca Logistiek Detailhandel en horeca Detailhandel en horeca Bouw Detailhandel en horeca Detailhandel en horeca Agrifood en tuinbouw Maakindustrie Logistiek Logistiek

is afgezet tegen de sectorstructuur van het bedrijfsleven in heel de stad Den Haag (fig. 3.5). Dit bevestigt de

verwachting dat de haveneconomie in de Scheveningse Haven een oververtegenwoordiging kent van visserij, groot-/ detailhandel (vooral vis), horeca, logistiek en

zakelijke dienstverlening. In de haven zijn relatief weinig banen in de bouw, publieke dienstverlening, onderwijs en zorg.

Voor de economische activiteiten in de gehele visketen in de Scheveningse haven wordt geschat dat ongeveer 70% van de werkenden uit Zuid-Holland komt, en ongeveer 30% van buiten de provincie of zelfs buiten Nederland (vooral mensen op de vloot of ingehuurde krachten).

fig. 3.34. Sectorstructuur Scheveningen Haven tegenover gemeente Den Haag, banen in de visserij zijn opgenomen in de sectoren Detailhandel en horeca, logistiek en Agrifood en tuinbouw

52

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

203 194 79 59 57 51 49 46 45 41 40 39 35 30 28 27 27 25 24

Deze cijfers zijn indicatief en gebaseerd op een globale

inschatting. Er zijn op dit moment geen exacte gegevens of onderzoeken beschikbaar over de mate waarin de havenwerkgelegenheid lokaal wordt ingevuld.

3.4.2 Visserij Vis en de keten op Scheveningen

Aan de Noordzeekust groeiden in de afgelopen 60 jaar enkele familiebedrijven uit van traditionele

haringhandelaren en haringvissers tot internationaal opererende visserijbedrijven. Zij ontwikkelden zich

tot grote bedrijven door vooral te blijven investeren in maritieme kennis, visserij-vakmanschap, innovatie en

kennis van afzetmarkten. Deze bedrijven hebben voor

bepaalde vissoorten de regie in de hele keten, van schip

tot schap, zowel voor hele vis vers, bewerkte en verwerkte visproducten als voor hele vis diepgevroren.

Deze familiebedrijven van de Haringkust (Scheveningen, Ijmuiden en Katwijk) zijn gespecialiseerd in het vangen fig. 3.35. Pelagische vis zoals haring en makreel, bron WUR Pelagisch betekent op zee levende vis, dit zijn vaak gestroomlijnde zwemmers.

van pelagische vis (vooral haring, makreel, horsmakreel

en blauwe wijting), maar zijn sinds een tiental jaren goed voor ongeveer 20-25% van de totale aanvoer van verse

(demersale) Noordzeevis in Nederland. Wat pelagische vis betreft was de aanvoer door deze bedrijven in 2022 goed voor ongeveer 78% (bijna 192.000 ton) van in Nederland aangelande vis door Nederlands gevlagde schepen. Die

ondernemingen, met een sterke band met Scheveningen, vormen de spil van het huidige visserijcomplex op

Scheveningen. In de ‘Toekomstverkenning Scheveningen Haven’ door Royal Haskoning /DHV i.s.m. Buck

(RHDHV+B) is een van de toekomstbeelden dan ook het

versterken van het viscluster in de Scheveningse Haven.

De familiebedrijven in Scheveningen hebben een sterke band met de gemeenschap, zowel met de mensen die fig. 3.36. Demersale vis zoals inktvis, tong en schol, bron WUR. Demersaal betekent dat de vis dicht bij de bodem leeft.

er werken (veelal ook weer families), de toeleveranciers,

afnemers, (technische) dienstverleners (o.a. Boeg Nautic)

als met maatschappelijke organisaties zoals Muzee, de plaatselijke sportverenigingen en met activiteiten als

Vlaggetjesdag en de Haringparty. Ook zijn de bedrijven in samenwerking met bijvoorbeeld Boeg Nautic betrokken bij nieuwe maritieme startups, in onder andere

cultivering van zeewier. De visserij in Scheveningen is

daarmee een hecht ecosysteem, ook terug te zien in de statuten van de bewonersorganisatie havenkwartier (BOH).

De keten van activiteiten in vis (van schip tot schap) ziet er volgens schema van de WUR (fig. 3.44) grofweg als

volgt uit: visserij, visafslagen, verwerking, groothandel, import en export, distributie en retail/foodservice.

Uiteindelijk komt de vis bij de consument op het bord, in binnen- en buitenland.

Huidig functioneren van de visserijsector in Scheveningen Haven

Verse Noordzeevis (demersale vis) wordt vrijwel dagelijks op de Scheveningse visafslag aangevoerd door kotters

van familiebedrijven die hoofdzakelijk visserijtechnieken als boomkor, flyshoot en bordentrawl toepassen. Indien de weersomstandigheden het toelaten zijn er ook

kleinschalige vissersvaartuigen aan de markt (dagvissers, in de zomermaanden) die staandwantvisserij of

lijnenvisserij uitoefenen. Daarnaast zijn op Scheveningen twee van de drie Nederlandse pelagische visbedrijven

(rederijen) gevestigd, te weten Cornelis Vrolijk en W. van der Zwan en Zn. De derde rederij, Parlevliet van der Plas, is in Katwijk gevestigd, op een steenworp afstand van

Scheveningen. Deze grote robuuste visbedrijven doen

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

53

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN naast pelagische visserij ook aan demersale visserij en

hebben belangen in de hele keten, van schip tot schap. De aanvoer van verse Noordzeevis aan de visafslag in

Scheveningen is voor ongeveer 80% afkomstig van de kotters van het Scheveningse bedrijf Cornelis Vrolijk/ Jaczon. W. van der Zwan & Zn. verkoopt de verse

Noordzeevis van de kotters niet via Scheveningen

maar hoofdzakelijk via IJmuiden en soms via Urk of

Denemarken. De forse sanering van het aantal kotters op nationaal niveau in 2023 heeft de Nederlandse

vissersvloot doen slinken, maar de Cornelis Vrolijk/

Jaczon-vloot is intact gebleven. Dit bedrijf heeft niet

gesaneerd en heeft als strategie om blijvend verse vis

op Scheveningen te verkopen, onder andere vanwege

de gunstige ligging ten opzichte van de visgronden en het vangen van de beoogde doelsoorten. Daarnaast heeft het bedrijf aangegeven dat Scheveningen als

centrum voor de vissector behouden moet blijven. Dit

grotere strategisch belang heeft de visserij onlangs nog eens sectorbreed verwoord in het Visserij Ontwikkel

Plan. De visserij op Scheveningen zet in op clustering om zichtbaar te zijn en ook om in fysieke zin met en in Scheveningen een (nationaal) platform te bieden (Seafood Centre Holland). De aanvoer van vis door

zogeheten dagvissers is relatief beperkt, maar wel

Aanvoer verse demersale Noordzeevis (platvis, rondvis, garnalen etc.) en diepgevroren pelagische vis (makreel, haring etc.).

Import. De aanvoer van Noordzeevis door buitenlands gevlagde schepen in Nederlandse havens wordt tot import gerekend in de handelsstatistieken.

Aangelande verse demersale Noordzeevis (incl. garnalen) gelost en naar afslag vervoerd voor het wegen, zeven, sorteren en/of eerste verkoop. Diepgevroren pelagische vis rechtstreeks als verwerkt in kartonnen pakken naar diepvriespakhuizen.

Ver- en bewerking van de visproducten. Onderling veel transacties tussen visverwerking- en visgroothandelsbedrijven die ieder waarde toevoegen aan het visproduct.

Export van visproduct voor verdere ver- en bewerking in het buitenland die de Noordzeevis hebben gekocht via het (online) veilingsysteem van de afslag.

Import van verse of bevroren Noordzeevisproducten. De aanvoer van Noordzeevis door buitenlands gevlagde schepen in Nederlandse havens wordt ook tot import gerekend in de handelsstatistieken.

Binnenlandse markt B2C: Distributie naar Retail (o.a. supermarkt, visdetaillist) Consumptie B2B: Distributie naar foodservice (horeca, catering, instellingen etc.) via vaak een foodgroothandel.

Buitenshuis (horeca etc.) Binnenshuis

Buitenlandse markt Export

van lokaal en regionaal belang voor de horeca. Het

ministerie van LVVN zoekt nog naar mogelijkheden om

Figuur 2.1 Gesimplificeerde weergave van de verwerkende Noordzeevisketen

dit type visserij in windparken op zee (voor de kust van Scheveningen) toe te staan, in de toekomst.

Wageningen Economic Research Report 2023-030

fig. 3.37.

54

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

Gesimplificeerde weergave van de visverwerktende Noordzeevisketen, bron: Visserijclusters in Nederland (WUR 2022)

| 31

Kerncijfers van visafslag Scheveningen en andere visafslagen (aanvoer en omzet) Aanvoer

Scheveningen was in het jaar 2023 met de aanvoer van 4.600 ton vis (4,6 miljoen kg) de 3e grootste visafslag

van Nederland, na die van Urk en IJmuiden (fig. 3.40).

inktvis en ook die van lager geprijsde soorten zoals mul,

poon en wijting toenam. De omzet van vis op Urk kwam iets lager uit en die in IJmuiden nam juist iets toe. De

totale omzet van de overige afslagen liep in 2023 hard terug, met 65,4 miljoen euro werd bijna 44% minder omgezet dan in 2022 (116,3 miljoen euro).

De aanvoer van vis (garnalen worden op Scheveningen

niet verhandeld) liep in 2023 terug met iets minder dan 4%. De aanvoer op alle 9 (in 2022 nog 11) Nederlandse fig. 3.38.

De brede kade aan de Eerste Haven

vis- en garnalenafslagen kwam in 2023 met 43.000

ton ongeveer 18% lager uit dan in 2022, toen iets meer dan 52.000 ton werd verhandeld. Een belangrijke

oorzaak voor de teruggelopen aanvoer was vooral een

saneringsronde waarvan in 2023 een groot deel van de

platvis kottervloot gebruik heeft gemaakt (51 overwegend grote kotters). In 2023 liep vooral de aanvoer op de

overige visafslagen (Zoutkamp, Harlingen, Lauwersoog, Den Oever, Den Helder, Stellendam, Colijnsplaat en

Vlissingen) fors terug en halveerde deze per saldo bijna

Nederlandse Visafslagen aanvoer Volume x 1mln kg

2023 Urk Ijmuiden

Scheveningen

16,1

11,6

2022

15,9

11,6

2023/2022

100,8%

100,1%

4,6

4,8

96,1%

43,0

52,1

82,4%

Overige

10,6

19,7

53,9%

fig. 3.40. Bron: WUR, 2023, Visserij in Cijfers

ten opzichte van 2022. De visafslagen van Den Helder en Colijnsplaat zijn in 2023 zelfs helemaal gestopt met het veilen van vis en garnalen. Omzet

Uit fig. 3.41 blijkt dat de omzet van vis en garnalen voor

alle afslagen in 2023 met bijna 19% terugliep naar ruim

228 miljoen euro (in 2022 was dat nog 282 miljoen euro). De omzet van Scheveningen liep met iets minder dan

14% terug naar 23,5 miljoen euro (ruim 27 miljoen euro fig. 3.39.

Zicht op de Visafslag via de Eerste Haven

in 2022). De opbrengst van dure vissoorten zoals tong,

tarbot en griet kwam lager uit, terwijl de opbrengst van

Nederlandse Visafslagen omzet Opbrengst x 1 miljoen Euro

2023

2022

2023/2022

Ijmuiden

67,7

66,4

102,0%

Urk Scheveningen Overige

fig. 3.41.

71,7

23,5

65,4

228,3

72,1

27,2

116,3

282,0

99,4% 86,4% 56,2% 81,0%

Bron: WUR, 2023, Visserij in Cijfers

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

55

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN Concurrentiepositie van visafslag Scheveningen Marktaandeel in volume

P

De concurrentiepositie van de visafslag van

Scheveningen verbeterde in 2023 wel iets, zowel in volume als in omzet. Het marktaandeel van

Scheveningen in volume steeg naar 10,8% (was 9,3% in

Plugge AZ Fisheries Seafood Centre

2022). De marktaandelen van de 2 grotere visafslagen Urk

Taal Simonis Van Wijk

Simonis

en IJmuiden stegen aanzienlijk, terwijl die van de overige (kleinere) visafslagen fors daalde (fig. 3.42).

Visafslag

Pronk Hollandvis

Marktaandeel in omzet

Ook het marktaandeel van Scheveningen in omzet steeg

in 2023, naar 10,3% (was 9,6% in 2022). De marktaandelen van Urk en IJmuiden stegen eveneens (aanzienlijk)

terwijl die van de overige visafslagen fors afnam (fig.

Van der Zwan

3.43).

Nederlandse Visafslagen - Aandeel in volume vis 2023 Urk Ijmuiden

Scheveningen Overige fig. 3.42.

37,4%

2022

30,6%

27,1%

22,3%

24,7%

37,8%

10,8%

Van der Zwan

9,3%

Bron: WUR, 2023, Visserij in Cijfers

Nederlandse Visafslagen - Aandeel in omzet vis 2023 Urk Ijmuiden

Scheveningen Overige fig. 3.43.

56

31,4%

2022

25,6%

29,7%

23,5%

28,6%

41,2%

10,3%

9,6%

Bron: WUR, 2023, Visserij in Cijfers

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

fig. 3.44. Visserijsector in Scheveningen Haven

Dulk Haasnoot Cornelis Vrolijk/ Jaczon

Den Heijer

Naast relatief goede prijsvorming op de visafslag van

visafslagen zijn er recent al een aantal gesloten en het is

de goede service die geboden wordt o.a. marktinformatie,

Dat zal betekenen dat de visafslagen die overblijven meer

Scheveningen, met relatief veel kopers op het verkoopnet, de zorg voor transport, het verkoopgereed maken van de vis en de snelle afhandeling van financiële transacties

voor zowel verkopers (vissers) als kopers (handel), kent de visafslag nog enkele andere sterke punten:

fig. 3.45.

In de Visafslag, vis wordt gesorteerd

•

Samen met Stellendam is het onderdeel van UFA,

•

UFA is een belangrijke partij in het veilen van zowel

• • • •

een sterke intermediair in de markt. vis als garnalen (Stellendam).

volume en een grotere diversiteit aan vissoorten kunnen gaan afslaan met lagere kosten (efficiencyverbetering). De Visfederatie juicht deze ontwikkeling toe, omdat

naast lagere kosten vanwege een efficiëntere visafslag

het ook betekent dat de vis gekocht kan worden bij één of slechts enkele visafslagen, in plaats van bij meerdere, wat tot lagere logistieke kosten kan leiden.

Vanuit UFA heeft Scheveningen ook een relatie met

Naast consolidatie van visafslagen is de afgelopen jaren

Vanuit UFA wordt gebruik gemaakt van het goed

UFA heeft namens de aandeelhouders samen met de

andere visafslagen in Nederland. concurrerende veilsysteem PEFA.

UFA verzorgt de administratie voor de visafslagen van Lauwersoog en Den Oever.

Het marktaandeel van Scheveningen en Stellendam samen is ongeveer 15%.

Ontwikkelingen

Het volume vis dat via Scheveningen wordt verhandeld

een vergaande digitalisering in de handel doorgevoerd. visafslag van IJmuiden geïnvesteerd in het digitale

handelsplatform ‘Pan-European Fish Auction’ (PEFA).

De aanvoer en omzet van alle aangesloten visafslagen

opgeteld (die van IJmuiden, Stellendam, Scheveningen,

Den Oever, Harlingen, afslagen in Denemarken en enkele in andere landen) kwam in 2022 uit op respectievelijk 45.000 ton vis en 270 miljoen euro.

is fors minder geworden in vergelijking met de

De UFA als uitbater van de visafslag in Scheveningen ziet

gedeeltelijk waardoor de omzet relatief redelijk op peil

(Bron: UFA):

recordjaren, maar een hogere prijs compenseert

de volgende ontwikkelingen in de Nederlandse markt •

Totale aanvoer is van 100.000 ton in 2019 naar

haring en makreel, dure vis geworden. De omzet is

•

Boomkorvisserij verbruikt veel brandstof en is

nog altijd ver boven de magere jaren 2013-2014.

•

is gebleven. Verse Noordzeevis, zoals tong en inktvis, is in tegenstelling tot diepgevroren pelagische vis zoals

weliswaar lager dan die in de topjaren 2017-2019, maar

fig. 3.46. In de Visafslag, vis wordt aangeboden

de verwachting dat er nog meer afslagen zullen volgen.

De markt zelf, als plaats waar de aanvoer en handel en

verwerking samenkomen, is ook in ontwikkeling. Van de

43.000 ton in 2023 gedaald. hierdoor minder rendabel.

Het aantal schepen in de Nederlandse vloot is in drie jaar tijd meer dan gehalveerd. Overblijvers

investeren in alternatieve vistuigen en aanpassing

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

57

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN

•

•

• • fig. 3.47.

In de Visafslag, de schouwzaal

• • • • • • •

van voortstuwing (motoren).

Flyshoot visserij kenmerkt zich door goede

rentabiliteit, maar geen autonome groei vanwege

Visserij en visafslag

tot jaar, er wordt een forse reductie van de vloot

van IJmuiden (aan de noordkant) en Stellendam

Aanvoer garnalenvisserij fluctueert sterk van jaar verwacht ( -25% tot -33%).

Door Brexit kunnen Engelse vlagschepen niet in alle Europese havens lossen door douane regelgeving.

De eisen van de overheid op het gebied van controle op wegingen en tracebility van vis nemen toe.

Europese regelgeving gaat uit van sorteren en wegen aan boord in de toekomst.

Prijsstijgingen van de tong met gemiddeld 50% sinds 2021.

Kopers willen zo dicht mogelijk bij de bron (veiling) kopen.

Kopers kijken tijdens de verkoop mee door digitale

foto’s van vis voorafgaand en tijdens het veilproces.

De logistieke kosten per euro omzet dalen waardoor er een groter marktbereik is ontstaan.

Kopers wensen totale logistieke service over informatievoorziening.

De consument is kritisch, zeker ook op prijs, en bij

(aan de zuidkant) redelijk centraal ten opzichte van de Zuidelijke Noordzee en is voor een deel van de

Nederlandse visserijvloot een belangrijke haven. De

haven wordt vooral door visserijschepen van Cornelis Vrolijk/Jaczon en W. van der Zwan en Zn bezocht (een

aantal schepen met een Schevenings nummer) en, min of meer incidenteel of seizoensmatig, door kotters uit onder andere Goedereede, Stellendam, Den Oever en andere Nederlandse vissersplaatsen, soms ook door

buitenlandse schepen, zoals Engels (gevlagde) schepen. Pluspunten zijn: •

•

•

Concurrentiepositie en positionering van Scheveningen

•

Hoe is de haven van Scheveningen gepositioneerd ten

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

Scheveningen Haven ligt tussen de visserijhavens

productkeuze tellen gezondheid en duurzaamheid

als haven

58

aanwezig en zijn er plus- en minder gunstige punten.

het aantal vergunningen (maximaal 24).

steeds zwaarder.

fig. 3.48. In de Visafslag, in de visveiling

de volgende onderdelen in de haven van Scheveningen

opzichte van andere havens in Nederland en welke

kansen biedt dit voor de visserij? Vanuit de keten zijn

de ligging ten opzichte van de visgronden is relatief gunstig (de kuststrook/de Engelse wal/het Engels Kanaal)

de toegang tot de haven is gemakkelijk (schepen kunnen snel in en uit de haven, zonder drukke andere vaart)

de faciliteiten in de haven zijn redelijk tot goed

(algemeen voldoende los- en ligkade, walstroom, water en bunkercapaciteit voor gasolie)

er is een goed functionerende visafslag met een

groot aantal kopers. Visafslag Scheveningen is qua

volume en omzet nummer 3 van Nederland, met op nummer 1 Urk en op 2 IJmuiden.

Minder gunstige punten zijn: •

• •

weinig lokale toeleveringsbedrijven voor onderhoud en reparatie van schepen, motoren, generatoren en andere maritieme behoeften

een verouderd visafslaggebouw

de zeer matige logistiek op het land en

infrastructuur (bereikbaarheid over de weg,

verkeersdrukte, doorlopend opbreken van straten en •

wegwerkzaamheden etc.)

beleidsontwikkelingen rondom de toegang voor

bedrijfsauto’s vormen een aandachtspunt voor de bedrijfsvoering in de haven.

organisatie in handen is van het Nederlands Visbureau.

naar verwachting de komende jaren verder toenemen,

belangrijk thema. Samen met andere, regionale handel

buiten de EU. Noorwegen is de grootste leverancier

Voor deze partijen is clustering en zichtbaar zijn een

voorzien zij 90% van de randstad van verse Noordzeevis. Deze bedrijven dreigen echter steeds meer te worden

omringd door woningbouw (appartementen) waardoor uitbreiding van bedrijfsactiviteiten in het havengebied niet meer mogelijk is en er gezocht moet worden naar

Dulk Haasnoot, Atlantic, van Wijk, Plugge, Holland Vis,

Esser, Seafood Centre en Roeleveld verantwoordelijk. Met name op Urk zijn verwerkings- en handelsactiviteiten in de afgelopen jaren enorm toegenomen. De totale omzet in vis op Urk wordt geschat op meer dan 3

miljard euro (Bron: WUR, 2022), waar Noordzeevis nog maar een klein deel van uitmaakt. Het gaat vooral

om geïmporteerde zalm die na bewerking ook weer grotendeels geëxporteerd wordt. Ook de handel in

andere vis- schaal- en schelpdieren, zoals tonijn en

bepaalde tropische garnalen, heeft een enorme vlucht

genomen. De Scheveningse bedrijven werken samen in een project ‘Noordzeevis uit Scheveningen’ waarvan de

garnalen en witvissoorten.

jaar. In 2022 steeg de exportwaarde nog met 19%. Vooral

in het visafslaggebouw.

visindustrie gestegen naar rond de 8,0 miljard euro. De

Daarvoor zijn onder andere bedrijven als Den Heijer,

domineren bij de invoer van gekweekte tropische

handel en verwerking) om verdere clustering aan te gaan

handels- en logistieke bedrijven gevestigd. Deze

de totale handelsomzet door visbedrijven in Nederland.

IJsland komt. Aziatische landen zoals China en Vietnam

De exportwaarde van vis bedroeg in 2023 6,2 miljard euro

Ontwikkel Plan is daarover een afspraak gemaakt (UFA/

De waardeketen van de Nederlandse visindustrie

bedrijven zijn naar schatting goed voor zes procent van

van gekweekte zalm, terwijl kabeljauw en koolvis uit

alternatieve plekken op Scheveningen. In het Visserij

Verwerking, (groot)handel, logistiek, import en export Op Scheveningen is een beperkt aantal verwerkings-,

met een stijgende invoer van aquacultuursoorten van

In de afgelopen jaren is de omzet in de Nederlandse

en daalde licht met 3% ten opzichte van het voorgaande inflatie (het duurder worden van visproducten) en een

afnemend aanbod van duurdere visproducten hebben de exportwaarde doen dalen.

toegevoegde waarde van de visverwerkende industrie en visgroothandel ligt rond de 2,0 miljard euro (Bron: Visfederatie, 2024). Het aandeel van Noordzeevis

is de laatste jaren kleiner geworden. In 2021 werd

de jaaromzet van de visverwerkende industrie en

visgroothandel nog geschat op ongeveer 5,2 miljard euro en de werkgelegenheid op ongeveer 9.600 personen

(5.200 FTE), die werkzaam waren in circa 206 visbedrijven (Bron: Hoekstra et al. 2023). De forse groei in 2024 is met name toe te schrijven aan de verwerking van zalm. In de afgelopen tien jaar (sinds 2014) is de totale

importwaarde van vis met 69% gestegen naar 5 miljard euro in 2023 (Bron: Eurostat). Ongeveer 2/3 van de

geïmporteerde vis en visproducten (in waarde, inclusief schaal- en schelpdieren) kwam uit niet-EU-landen en

kwam uit op ongeveer 3,3 miljard euro. Dit aandeel zal

fig. 3.49. In de Visafslag, gesorteerde vis

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

59

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.4.3 Offshore Op de Noordzee wordt al tientallen jaren olie en gas

gewonnen en momenteel wordt er druk gebouwd aan oplossingen voor hernieuwbare energie zoals offshore wind. Een aantal reders, waaronder Rederij Groen,

Rederij Vrolijk en Dutch Tender Services, bieden vanuit Scheveningen een veelvoud aan diensten t.b.v. de

offshore-industrie. Diensten zijn onder andere: logistiek, bevoorrading, onderzoek, transport, beveiliging en bemensing van al het werk dat op zee plaatsvindt. Naast de partijen die Scheveningen als thuisbasis

hebben, wordt de haven regelmatig aangedaan door andere schepen die actief zijn op de Noordzee. De

gunstige ligging direct aan zee en positie ten opzichte van activiteiten op zee en andere havens maken Scheveningen een interessante uitvalbasis.

3.4.4 Maritieme innovatie Vanwege de strategische ligging, zowel zee- als

landzijdig, wordt de haven van Scheveningen in toenemende mate gebruikt voor het testen van

maritieme innovaties zoals onbemande schepen, onderwaterdrones en natuurherstel projecten (biohutten). De kleinschaligheid van de haven

maakt het erg geschikt voor partijen die hun nieuwe

technologie in de haven of voor de kust willen testen. Dat is lastiger in grotere en drukkere havens als Rotterdam en IJmuiden.

Den Haag beschikt als de derde stad van Nederland over een groot en divers arbeidspotentieel, een rijk

60

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

aanbod aan talent en onderwijs, en geniet een sterke

Campus@Sea faciliteert verschillende

en biedt met de compacte haven van Scheveningen

Event Space, een ontmoetingsplek voor impactmakers

(inter)nationale reputatie. De stad ligt direct aan zee een ideale locatie voor een kennisintensieve campus

waar wonen, werken, leren en innoveren samenkomen. De haven profiteert van het nabijgelegen maritieme

kenniscluster (kennis-as Delft-Rotterdam-Drechtsteden), de aanwezigheid van beleidsmakers in het nationale

bestuurscentrum en de internationale gemeenschap op het gebied van recht, veiligheid en energie.

Campus@Sea (opgericht in 2021 door gemeente Den Haag en provincie Zuid-Holland) speelt hier een

belangrijke rol in, door samenwerking tussen bedrijven,

netwerkbijeenkomsten en evenementen in de Campus uit het bedrijfsleven, onderwijs, onderzoeksinstellingen, overheid en maatschappelijke organisaties. Door

kennisuitwisseling en samenwerking te bevorderen,

draagt Campus@Sea bij aan een innovatie-ecosysteem rondom de Noordzee. Het fieldlab biedt daarnaast

belangrijke ondersteunende faciliteiten ten behoeve van de Offshore Test Site. Hier kunnen offshore innovators hun technologieën testen in echte zeecondities, wat

essentieel is voor de validatie en certificering van hun innovaties.

onderwijsinstellingen, onderzoekscentra en overheden

Proeftuin op de Noordzee

oplossingen voor duurzaam meervoudig gebruik van de

testgebied van 10 x 10 zeemijl dat werd gestuurd

te stimuleren en zo bij te dragen aan innovatieve Noordzee.

Campus@Sea

Campus@Sea is een initiatief van gemeente Den Haag en provincie Zuid-Holland. Inmiddels is Campus@Sea

uitgegroeid tot een innovatief fieldlab in de haven van Scheveningen, gericht op het versnellen van offshore

innovaties voor slim, veilig en duurzaam meervoudig gebruik van de Noordzee. Campus@Sea fungeert als motor in de overgang naar een duurzame blauwe

economie en draagt bij aan de voedsel-, klimaat- en

energietransities door te focussen op vijf domeinen:

hernieuwbare offshore energie, duurzaam voedsel uit zee, natuurontwikkeling op zee, veiligheid op zee en watersport.

De Proeftuin op de Noordzee was een geavanceerd vanuit een samenwerking van Gemeente Den Haag, KPN, TU Delft, TNO, Sailing Innovation Centre, Svašek

Hydraulics en het Watersportverbond samen. Vanuit

dit fieldlab werd gewerkt aan slimme technologische oplossingen, innovatieve data-driven producten en

diensten die inspelen op maatschappelijke vraagstukken rondom veiligheid, duurzaamheid, energie, sport en consumentenbeleving. Het programma bood ook

subsidie aan start-ups en MKB-ers om hun innovaties op open zee te testen. Het programma is inmiddels

ten einde, maar de Gemeente Den Haag zal vanaf 2025 weer een vergelijkbare subsidieregeling beschikbaar

stellen voor innovatieve start-ups en andere MKB-ers die innovaties op zee willen testen.

Offshore Test Site Scheveningen

De Offshore Test Site Scheveningen (OTS SCH), gelegen in de Proeftuin op de Noordzee wordt beheerd en

geëxploiteerd door North Sea Farmers, beslaat een

oppervlakte van 3 x 2 kilometer (6km2) en bestaat uit

afzonderlijke kavels van verschillende grootte. De OTS bevindt zich op zo’n 12 kilometer (6,5 nautische mijl)

uit de kust van Scheveningen. Het biedt een veilige en

gecontroleerde omgeving voor het langdurig testen van technologieën onder de uitdagende omstandigheden van de Noordzee.

Demcon

Deze testlocatie fungeert als een essentiële

‘springplank’ voor start-ups, scale-ups en andere

technologieontwikkelaars die hun innovaties willen

valideren en demonstreren aan potentiële investeerders en vergunningverleners. Innovaties op het gebied

Campus@Sea

van voedsel, ecologie en energie, zoals drijvende

zonnepanelen, golfenergieopwekkers, zeewierteelt

DMEC Sail Innovation Centre

en kunstmatige riffen, kunnen hier veilig en effectief

worden getest. De OTS SCH is officieel aangewezen als

veiligheidszone, wat betekent dat regulier verkeer niet is toegestaan binnen het gebied, waardoor bedrijven hun tests in een risicovrije omgeving kunnen uitvoeren. Sailing Innovation Centre

Het Sailing Innovation Center is een initiatief van

NOC*NSF, Watersportverbond, TU Delft, VU Amsterdam en gemeente Den Haag. Sailing Innovation Centre

initieert en stimuleert intensieve samenwerking tussen sport, wetenschap, bedrijfsleven en overheid. Bovendien ondersteunt het de Olympische watersporters van

fig. 3.50.

Maritieme innovatie in Scheveningen Haven

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

61

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN Team NL en versnelt het innovaties. Het centrum biedt

financiële ondersteuning voor internationale projecten.

presenteren van gegevens over boten, zeilers/surfers

bedrijven uit heel Europa om technologieën te versnellen

een infrastructuur voor het meten, analyseren en

en omgevingsfactoren. Daarnaast voert het centrum locatieanalyses uit en verricht het metingen op het

gebied van wind en stroming om de prestaties van de

sporters te optimaliseren. Op deze manier ondersteunt

Topsport als accelerator van innovatie

bevordering van wetenschap gedreven beleid en

door bedrijven te helpen bij het ontwikkelen van nieuwe en verbeterde producten en diensten.

en bevordert het innovaties voor een duurzame energievoorziening.

project PosHYdon, ‘s werelds eerste offshore pilotproject

van het SeaSEC is om nieuwe technieken te ontwikkelen. Het moet overheden in staat stellen infrastructuur in

de Noordzee, Baltische Zee en Oostzee tot op 30 meter diepte in de gaten te houden.

Dutch Marine Energy Centre (DMEC)

DMEC is een non-profit accelerator en expertisecentrum dat innovatie en marktontwikkeling in offshore

hernieuwbare energie stimuleert. In samenwerking met industrie en overheden ontwikkelt DMEC geïntegreerde

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

onderzoeksinstellingen ondersteunt DMEC overheden

Zweden is in het leven geroepen om de onderzeese datacommunicatiekabels en olie- gasleidingen. Het doel

62

duurzame impact. Met een netwerk van testlocaties en

PosHYdon

vitale infrastructuur te beschermen. Denk aan

Zelfvarende boot van Demcon

energiemarkt deelt DMEC wereldwijd expertise ter

initiatief van de noordelijke NATO-landen Nederland, Denemarken, Duitsland, Finland, Noorwegen en

fig. 3.53.

breiden.

surfen en kiten en draagt het bij aan economische groei

In 2023 is in Scheveningen het SeaSEC geopend. Dit

Campus@ Sea aan de Kom

portfolio’s in offshore hernieuwbare energie uit te

Als verbindende schakel in de offshore hernieuwbare

Seabed Security Experimentation Centre (SeaSEC)

fig. 3.52.

en werkt nauw samen met corporaties om hun innovatie

het de sportieve ambities van Nederland in de

watersport, bevordert het de belangstelling voor zeilen, fig. 3.51.

DMEC organiseert diverse accelerator programma’s met

oplossingen voor offshore energieopwekking, opslag en nature-inclusive design en biedt technische en

Zo’n 10 km voor de kust van Scheveningen ligt het

dat zich richt op de productie van groene waterstof op

zee. Gelegen op het Q13a-A platform van Eni (voorheen

Neptune Energy) voor de kust van Nederland, combineert PosHYdon windenergie van een nabijgelegen offshore

windpark met zeewater, dat wordt omgezet in groene

waterstof door middel van elektrolyse. PosHYdon heeft als doel om de integratie van offshore-windenergie, gas- en waterstofproductie te testen, en is een

samenwerking tussen meerdere partijen, waaronder Eni, TNO, Emerson en Gasunie. De groene waterstof die hier geproduceerd wordt, kan via bestaande infrastructuur naar het vasteland worden getransporteerd. Hiermee speelt PosHYdon een pioniersrol in de duurzame

energievoorziening van Nederland en in de bredere energietransitie in Europa.

Living Lab Scheveningen

op open zee te bevorderen. Zeewier is een veelzijdige

in Den Haag dat de wijk Scheveningen inzet als

diervoeding, biomaterialen en biobrandstoffen, en kan

Living Lab Scheveningen is een innovatief stadsproject proeftuin voor slimme technologieën en duurzame stedelijke ontwikkeling. Het Living Lab is gericht op het verbeteren van de leefbaarheid, veiligheid en

duurzaamheid van de stad door middel van digitale

een belangrijke bijdrage leveren aan klimaatverandering door CO₂-opslag en het verbeteren van de biodiversiteit in de zee.

oplossingen en innovatieve infrastructuur. In dit project

North Sea Farmers werkt nauw samen met boeren,

bijdragen aan slimme mobiliteit, klimaatadaptatie en

Nederland en daarbuiten verder te ontwikkelen.

worden sensoren en andere technologieën getest die fig. 3.54. Living Lab Scheveningen, smarte verlichting

en duurzame grondstof met toepassingen in voeding,

energiebeheer. Voorbeelden zijn slimme lantaarnpalen die energiezuinig werken en real-time informatie

verzamelen over onder andere luchtkwaliteit, geluid

en verkeersstromen, het Slimme Strandnet en een slim

cameraregistratiesysteem (zie ook 3.11.1 Veiligheid in de

haven). Daarnaast onderzoekt het lab toepassingen voor toerismebeheer en publieke veiligheid.

bedrijven en onderzoekers om de zeewiersector in Met diverse pilotprojecten en innovaties draagt

de organisatie bij aan het verduurzamen van de

voedselketen, het creëren van werkgelegenheid en het beschermen van het mariene ecosysteem. Hun missie

is om van de Noordzee een duurzame productieregio te maken en zeewier een prominente plek te geven in de transitie naar een groene en circulaire economie.

Living Lab Scheveningen is een samenwerking tussen

de gemeente Den Haag, bedrijven en kennisinstellingen fig. 3.55.

Living Lab Scheveningen, afvalrobot

en dient als voorbeeld voor slimme stadsontwikkeling in Nederland. Het project biedt waardevolle inzichten voor de uitrol van duurzame en digitale technologieën die

steden leefbaarder, efficiënter en toekomstbestendiger maken.

North Sea Farmers

North Sea Farmers is een Nederlandse coöperatie en innovatienetwerk die zich inzet voor de duurzame

teelt van zeewier in de Noordzee. Ze streven ernaar fig. 3.56.

North Sea Farmers, zeewierboerderij

om zeewier een sleutelrol te geven in de circulaire

economie door de ontwikkeling van zeewierkwekerijen

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

63

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN deel van Scheveningen voor inwoners en bezoekers

3.4.5 Horeca De levendige haven van Scheveningen, waar pleziervaart en professionele boten in- en uitvaren, vormt een

aantrekkelijk decor voor horeca. De Tweede Haven, waar een gedifferentieerd aanbod van restaurants gevestigd

is, laat de kracht van geclusterde horeca zien. Een breed aanbod aan restaurants, waar ook (lokale) vis op het

menu staat, trekt niet alleen dagtoeristen die komen

voor het strand en de haven, maar trekt ook werknemers fig. 3.57.

Gezelligheid aan de Tweede haven

van bedrijven uit de directe omgeving en inwoners vanuit alle delen van de stad. Horeca type

Cafe Lunchroom

bedrijven 1

3

Cafe-restaurant

10

Fastfood

7

Totaal aantal

42

Restaurant 20 Hotel fig. 3.58. La Liguria, in het historische sluiswachtershuis

1

Overzichtstabel met aantallen horeca per type in de haven (Bron: Locatus via gemeente Den Haag)

De wisselwerking tussen horeca en andere bedrijfs-, sport- en leisure-activiteiten is een belangrijke

en onderscheidende factor van het Scheveningse Havenecosysteem.

De gebiedsontwikkeling Noordelijk Havenhoofd aan de fig. 3.59. haven

64

Inntel Hotel, prominente plek aan de

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

zeezijde van de Visafslagweg biedt goede mogelijkheden om met horecafuncties de aantrekkelijkheid van dit

verder te vergroten. Horeca kan hier in de toekomst een belangrijke verbinding tussen toerisme langs

de boulevard en op het strand aan de zeezijde en de bedrijvigheid in de Eerste Haven vormen.

In de plinten van De Zuid (het oude Norfolkterrein) is

in de komende jaren ook beperkt vestiging van nieuwe horeca mogelijk en aan de Dr. Lelykade wordt binnen

enkele jaren een nieuw hotel ontwikkeld opgeleverd (zie

ook Lopende Ontwikkelingen). We reserveren verder geen Daarnaast zijn er geen ambities om meer ruimte meer te reserveren voor horeca in de haven.

InntelHotel

fig. 3.61.

Terras aan de Tweede Haven

fig. 3.62.

De Eerste Visafslag aan de Tweede Haven

Noordelijk Havenhoofd recreatiewoningen

Vastint

fig. 3.63.

Hartbeach, sport en horeca op het strand fig. 3.60. Horeca in en om de haven

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

65

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.5 (TOP)SPORT Scheveningen is met haar gunstige ligging aan zee een belangrijke hub voor de zeilsport. Mensen van

binnen en buiten Den Haag komen hiernaartoe om recreatief te sporten op zee. Bovendien wordt er

getraind op topniveau, de Olympische zeilploeg en de

Topzeilacademy hebben het Nationaal Topzeilcentrum

Den Haag als thuishaven. Daarnaast heeft Scheveningen de kans om in te spelen op de de vanaf 2028 olympische sport coastal rowing. De gemeente kan door de

trainingen vanuit de haven te faciliteren de sporters

naar Den Haag te trekken. Topsport wordt gebruikt om de inwoners van Den Haag te interesseren voor sport. Vanuit de haven vinden ruwweg vier sporten plaats: 1.

Zeilen gebeurt veelal vanuit de jachthaven, waar de

zeilboten vanuit de Tweede Haven de zee op gaan, en vanuit het Topzeilcentrum waarbij schepen vanaf de slipway of steiger in de voorhaven vertrekken. Ook

verzorgt de Zeezeilschool zeillessen. De olympische zeilers en windsurfers varen via de slipway aan de 2.

3. 4.

Hellingweg naar en van zee.

Surfen kent meerdere vormen, zoals golfsurfen, kitesurfen, kitefoilen en windfoilen, wat wordt uitgevoerd vanaf het sportstrand.

Zeeroeiers hebben hun roeiboten liggen in de jachthaven, vanwaar ze de zee op varen.

Rib powerboat trainingen worden gegeven vanaf de kop van de Tweede Haven. Scheveningen staat daarbij op de internationale kaart als opleiding.

Nationaal Topzeilcentrum Den Haag

De gemeente Den Haag is partner van het TeamNL centrum Topsport Metropool, in samenwerking

66

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

met NOC*NSF. Als onderdeel van dit partnerschap

is samen met het watersportverbond het Nationaal

Topzeilcentrum Den Haag gevestigd in de haven van

Den Haag. In het Nationaal Topsport Centrum wordt

een ideale trainingslocatie geboden waar topsporters trainen, studeren en wonen. In dit NTC zijn TeamNL

Zeilen en de Topzeilacademie gevestigd. Ook olympische kitesurfers gebruiken het Topzeilcentrum als thuisbasis, maar gaan vanaf brandingsportvereninging Jumpteam Scheveningen de zee in.

Het Topzeilcentrum werkt nauw samen met het

hierboven beschreven en in hetzelfde gebouw gevestigde Sailing Innovation Centre. In 2025 zal het Sailing

Innovation Centre fuseren met het Koninklijk Nederlands Watersportverbond om de innovatie daadkracht te

vergroten. Het Watersportverbond vertegenwoordigt

400 watersportverenigingen en meer dan 80.000 leden, met een sterke focus op topsport. Ze ondersteunen

verenigingen, organiseren kennisuitwisseling, en leiden trainers en wedstrijdorganisatoren op. Daarnaast zet

het verbond zich in voor schoon, toegankelijk water om

optimale omstandigheden te bieden voor topsporters en het behalen van internationale successen. Jachtclub

De Jachtclub ligt op een prominente locatie in het

zuidelijk gedeelte van de Tweede Haven. De Jachtclub

heeft ruim 700 leden, verspreid over zeilers, vissers en duikers. Het heeft 285 ligplaatsen voor leden, en een

structurele wachtlijst. In drie jaar is de vereniging met ongeveer 25% gegroeid. Ook het aantal aangesloten

roeiers en roeiboten neemt gestaag toe, met een

groeiende behoefte aan meer ruimte voor watersport in de Tweede Haven tot gevolg. Naast het bieden van

•

ligplaatsen aan leden faciliteren ze aanmeerplaatsen

organiseren ze (sport)evenementen. De Afrit

De Afrit is een watersportvereniging met bijna 200 leden en donateurs. De naast het clubhuis gelegen

helling is ooit met toestemming van de gemeente door de leden aangelegd. Het eigendom en onderhoud is

later overgedragen aan de gemeente. De helling, een

afgesloten terrein, is een essentieel onderdeel voor de

leden. Die laten daar namelijk hun boten vanaf trailers,

mee deed als een ‘pitstop’ tijdens de laatste etappe

middels o.a. het repareren van schepen, winterstalling

werd de stad zelfs gekozen als finishplaats. Ook in

Scheveningse Roeivereniging en organiseren ze in

zeillessen voor de jeugd vanuit het Topzeilcentrum, en

in de haven, zoals Campus@Sea en de Jachtclub.

The Ocean Race, waaraan Den Haag voor het eerst van de editie 2014-15. Tijdens de editie van 2017-18

voor passanten, bieden ze ligplaatsen aan de

samenwerking met KWV de Kaag en de Zoute Optimist

boten uit meer dan 75 landen.

2023 verwelkomde Den Haag de vloot van The Ocean • • •

Race.

WK Beachvolleybal in 2015 en het EK Beachvolleybal in 2024 op het Sportstrand.

Zeeroeiregatta’s waaronder de SRV Hollandia Coastal Challenge.

Evenementen van de Jachtclub, zoals het grootste

zeilevenement langs de Nederlandse Noordzeekust,

een belangrijke locatie voor zeilevenementen. Er worden verschillende zeilevenementen georganiseerd: •

tweewekelijks in de winter.

•

sportevenementen is de haven van Scheveningen ideaal maar zeer beperkt. Voorheen kon het Norfolk-terrein

worden gebruikt voor het organiseren van evenementen,

WK Zeilen 2023, waar de Gemeente, het Topzeilcentrum, het Watersportverbond en de Jachtclub nauw hebben samengewerkt.

De strandnota (RIS320288) is in maart 2025 vastgesteld. met strandexploitanten, sportaanbieders, verenigingen en sportbonden te werken aan een jaarrond benutting van het sportstrand. Om die reden zal in de komende periode worden onderzocht hoe een jaarrond

sportaccommodatie, zoals een Beach Stadion, eruit moet komen te zien.

evenemententerrein op het Sportstrand.

verwelkomen

Het Nationaal Topzeilcentrum Den Haag met daarin

deelnemers mocht verwelkomen met meer dan 900

mogelijk. Voorbeeld van zo’n samenwerking is bij het

zoals op de kades van de Eerste en Tweede Haven of het

Netwerk

WK Zeilen in 2023, waarbij Scheveningen 1.200

van evenementen. Ook de Afrit faciliteert daar waar

nu wordt uitgeweken naar andere plekken in de haven,

In 2019 is Sail Scheveningen georganiseerd waarbij de haven meerdere internationale Tallships mocht

beschikbaar en ondersteunen elkaar bij het organiseren

Hierin is de ambitie opgenomen om in samenwerking

qua ligging. Echter, de ruimte op de kade is noodzakelijk

De haven van Scheveningen is inmiddels uitgegroeid tot

zitten in elkaars netwerk, stellen ruimtes aan elkaar

worden wekelijks georganiseerd in de zomer, en

deelnemers en bezoekers op af. Zee-zeilwedstrijden

watersportliefhebbers te ontvangen; vissers, roeiers,

Evenementen

van diverse watersport gerelateerde bedrijven. Deze

Sportstrand

Voor het organiseren van watergebonden

zeilers en surfers.

voor boten, een jachtservice bedrijf en het huisvesten

de North Sea Regatta. Daar komen internationale

die aan de auto gekoppeld zitten, te water. De vereniging vervult een verbindende rol door verschillende

De Jachtwerf heeft daarin ook een prominente rol,

Rondom watersport bestaat een sterk netwerk.

o.a. het Watersportverbond, Sailing Innovation Center

en Dutch Sail werkt nauw samen met andere partijen

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

67

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.6 EVENEMENTEN Evenementen zijn voor Den Haag van groot belang. Een

kwalitatief hoogwaardig evenementenaanbod draagt bij aan een aantrekkelijk woon- werk- en vestigingsklimaat. Met twee evenementenlocaties levert de Scheveningse

Haven een belangrijke bijdrage aan de levendigheid van de stad.

Strand-Noord (A) is een evenementenlocatie op het

strand ter hoogte van de haven. Juist de beleving van

strand en zee maakt deze locatie bijzonder. Maximaal

vijf keer per jaar mogen op deze locatie evenementen in de zware categorie plaatsvinden. Dit zijn bijvoorbeeld meerdaagse muziekevenementen of langdurige

evenementen. Een bekend voorbeeld hiervoor is Live

on the Beach als meerdaags festival. Daarnaast mogen vijf keer per jaar kortdurende concerten of grote sportof maritieme evenementen plaatsvinden. Het aantal lichte evenementen zoals (water)sportactiviteiten,

schoolactiviteiten en strandactiviteiten is onbeperkt

maar moet uiteraard goed met het beach-stadion en de lokale strandtenten worden afgestemd.

Ook de Scheveningse Haven (B) zelf is een belangrijke

evenementenlocatie met een eigen locatieprofiel. Ook hier kunnen evenementen in de categorieën zwaar, middel en licht worden gehouden. Daarbij gaat het in de haven voornamelijk om havengebonden of

maritieme evenementen. In de categorie zwaar vallen

dan meerdaagse maritieme evenementen zoals de Volvo Ocean Race, WK Zeilen en de North Sea Regatta. Dit

soort evenementen mag maximaal vier keer per jaar

68

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

plaatsvinden. Dit zijn echter ook evenementen die de

haven en de stad Den Haag internationaal op de kaart zetten. Culturele evenementen zoals Vlaggetjesdag of de intocht van Sinterklaas zijn lokaal van groot

belang, zeker gezien de sociale en cultuurhistorische

aspecten van de haven. Evenementen van deze omvang mogen vier keer per jaar plaatsvinden. Markten of

watersportwedstrijden vallen in de lichte categorie.

Hierbij is het aantal evenementen onbeperkt. In feite zijn alle kades en pleinruimtes rondom de Eerste en

Tweede Haven aangewezen als evenementenlocatie.

Ook het Radio Hollandplein en de Kom zijn opgenomen in het locatiebeleid. De beperkte kaderuimte is echter

altijd een uitdaging vanwege andere ruimtevragers. In

het geval van grootschalige evenementen zoals het WK

Zeilen worden grotere gebieden in en rondom de haven

ingezet, om dergelijke evenementen mogelijk te maken. Dit soort evenementen vraagt om afstemming met alle

havengebruikers en omwonenden. Bij alle evenementen die gebruik maken van kades en havenbekkens is de instemming van de havenmeester noodzakelijk. Meer informatie over evenementen is te vinden in het in 2022 vastgestelde locatiebeleid (RIS311558_Bijlage_ LOCATIEBELEID_2022).

A. STRAND-NOORD

Havengebruik tijdens grote sportevenementen 1 North Sea Regatta

1

2

2 Ocean Race

3 Sail Scheveningen

3

1

3

3

B. SCHEVENINGEN HAVEN

2

Vlaggetjesdag

1

3

INTOCHT VAN SINTERKLAAS 1

2

3

fig. 3.64. Evenementenlocaties in de haven en op het sportstrand

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

69

3. ECOSYSTEEM SCHEVENINGEN HAVEN 3.7 WONEN De ontstaansgeschiedenis van de woningen rondom de Scheveningse Haven is nauw verbonden met de ontwikkeling van de haven zelf, de visserij, en de

toeristische sector in Scheveningen. Met het ontstaan

van de haven werden tussen 1900 en 1930 woningen in

het Geuzenkwartier, Vissershaven en Duindorp gebouwd om vissers en hun families te huisvesten. Het waren

veelal bescheiden woningen voor de arbeidersklasse,

karakteristiek door hun smalle en eenvoudige indeling en het gebruik van bakstenen als bouwmateriaal.

Een deel van deze arbeiderswoningen is nog steeds in

tact, te zien op kaart 3.20 in het oranje en licht oranje. In de 2e Wereldoorlog zijn echter delen van de bebouwing verwoest en herbouwd. De Lindoduinflats uit de jaren

’60 zijn typisch voor de naoorlogse hoogbouwprojecten, ontworpen in een functionele en moderne stijl. Ook

zijn verschillende woningen vervangen in de loop der jaren, bijvoorbeeld langs de Vissershavenweg. Dat is vooral te zien aan de grotere schaal van de nieuwe

woningbouwcomplexen. Ook de bedrijfsruimtes en

opslagloodsen aan de Dr. Lelykade zijn begin 21e eeuw

vervangen door luxe woningbouwcomplexen. Markerend voor de omgeving van de haven zijn natuurlijk de

moderne woningbouwontwikkelingen op het voormalig Norfolkterrein, uiteenlopend van sociale woningbouw tot woningen in zeer luxe segmenten. Markerend voor de omgeving van de haven zijn natuurlijk de

moderne woningbouwontwikkelingen op het voormalig Norfolkterrein, uiteenlopend van sociale woningbouw

tot woningen in zeer luxe segmenten. Het is van belang

dat Scheveningen een gemêleerde woningsamenstelling 70

HAVENVISIE SCHEVENINGEN

behoudt, zoals ook aangegeven in de Woonvisie 2040. Om de bouw van woningen op het Norfolkterrein

mogelijk te maken is het gezoneerde industrieterrein

verkleind. Een deel van de woningen valt echter binnen

de geluidscontour van het industrieterrein (zie hiervoor: Juridisch kader, Bestemmingsplan Scheveningen Haven,

Milieuzonering). Dit betekent dat de bewoners te maken hebben met verhoogde geluidbelastingen. Inwoners

Naast alle economische functies huisvest de

Vissershavenbuurt ruim 4.400 inwoners in bijna

2.400 huishoudens. Naast de woningen in aanbouw op het Norfolkterrein vindt ook in het gebied tussen

Kompasstraat en Vissershavenweg woonverdichting plaats. Met het toenemende aantal bewoners stijgt ook de vraag naar vergroening, naar een veilige leefomgeving en naar ontmoetingsplekken. De

gemiddelde woningbezetting in de Vissershavenbuurt is met 1,7 persoon per woning relatief laag. 46,6% van de huishoudens zijn eenpersoonshuishoudens. De

woningvoorraad bestaat voor 92% uit appartementen, ten opzichte van 77% in heel Den Haag. De

gemiddelde WOZ waarde ligt met €369.000 iets

boven het gemiddelde van Den Haag (€345.000). De

eigendomspositieverdeling van de woningen komt sterk overeen met die van de hele gemeente. 42% bestaat

uit sociale huurwoningen, 31% uit koopwoningen en 28% vrije markt huurwoningen. Figuur 3.57 brengt

de eigendomssituatie in beeld. Daarop is ook te zien dat kavels in de haven voornamelijk in erfpacht zijn