RIS322018 Notulen van de raad van 13 maart 2025

Wij moeten ook actief geïnformeerd worden door het college, dat een actieve informatieplicht heeft. Waarom is deze niet ingevuld? Hart voor Den Haag zal tegen deze omgevingsvergunning stemmen en vraagt het college te zoeken naar een oplossing die beter de belangen van de buurt en de inwoners dient. Joren Noorlander (D66). In het begin van zijn betoog sprak de heer Dubbelaar over alternatieve oplossingen die Hart voor Den Haag zou hebben. Welke alternatieven ziet Hart voor Den Haag voor deze portakabins? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Tijdens de commissiebehandeling zat de heer Faddegon naast een Kamerlid dat ook op de Bezuidenhoutseweg actief is. Die wist ons te vertellen dat er meerdere etages leeg staan in dat fantastische gebouw waar de Tweede Kamer op dit moment gehuisvest is. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Wij zullen wel instemmen met het bindende advies voor de omgevingsvergunning. Maar, nu dat uit de weg is: tijdens de commissie kwam het debat op over een ingediende zienswijze en waarom die niet bij de stukken zat. Wij kwamen na het debat hier als fractie eigenlijk niet uit waarom dit het geval is. Daarom een aantal constateringen en vragen om hier duidelijkheid over te krijgen, ook voor toekomstige gevallen.

64

Wij constateren dat het college meent dat bij deze BOPA een officiële zienswijzeprocedure niet nodig is. Klopt dat? Hoe komt het college tot deze constatering? Hoe verhoudt deze constatering zich tot wat de Algemene wet bestuursrecht zegt over de mogelijkheden voor een zienswijzeprocedure? Klopt onze constatering dat als de raad vandaag het bindend advies geeft, het college het definitieve besluit tot vergunningverlening neemt en er daarmee ook geen zienswijzeprocedure meer erna komt? Dat is een hypothese die wij hadden. Hoe kunnen belanghebbenden bij een voornemen tot een vergunning zoals deze BOPA weten hoe zij kunnen participeren en/of hun zienswijze al dan niet kunnen indienen en die gedeeld wordt met de raad? Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD is vrij geïrriteerd over de houding van het Rijksvastgoedbedrijf als het gaat om samenwerken met Den Haag. Het RVB verwacht dat wij met alles meewerken, maar in realiteit gaat het zeer moeizaam op een aantal belangrijke dossiers. Opvang asielzoekers in de Binckhorst, waar we herhaaldelijk 'nee', 'moeilijk', misschien toch nog 'een beetje verlenging' krijgen. Het Binnenhof, uitstel na uitstel na uitstel, om gek van te worden. En eerder nog het onzalige plan voor een groot gebouw in de tuin van het Catshuis, een paar jaar geleden. En nu die portakabins.

De VVD heeft helemaal geen behoefte om tegen te zijn, maar we worden wel heel erg argwanend als het RVB weer iets van ons wil. Dus, wethouder, kunt u mij uitleggen waarom wij er nu wel van uit kunnen gaan dat afspraak echt afspraak is en dat het dus na een jaar ook echt afgelopen is? Waarom zou de VVD voor moeten stemmen en niet beter nu een signaal afgeven aan het RVB dat genoeg genoeg is? Want in feite zijn ze al maanden daar aan het vergaderen en kan het ook nu zonder die portakabins. Kan het dan niet het komende halfjaar ook zonder die portakabins? Ook de situatie rond de zienswijze baart de VVD zorgen. Hoe kan het nu dat zo'n zienswijze niet wordt meegenomen? Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Dit was natuurlijk een dossier dat gekleurd werd door het vorige voorstel, waarin er daadwerkelijk een groot kantoorgebouw tijdelijk zou worden geplaatst in de tuin van het Catshuis, wat deze gemeenteraad heeft verijdeld. Nu is het verzoek gekomen voor het plaatsen van drie portakabins. We hebben een zeer uitgebreid debat gehad in de commissie, ook over de kleur van die portakabins. Voor de kijkers thuis: die was legergroen - de RAL-kleuren zullen we op verzoek nasturen - om te zorgen dat ze zo min mogelijk zichtbaar waren vanaf de openbare weg. Dat allemaal om ervoor te zorgen dat we ze laten opgaan in de omgeving.

Want ook het RVB is van mening dat we voorzichtig moeten omgaan met deze omgeving. Dat is gelijk het punt van de heer De Ridder van de VVD: 'We hebben een beetje de balen van verschillende dossiers van het RVB. Moeten we dan hier wel in meegaan? Ze vergaderen er toch al. Zou het niet een mooi signaal zijn?' Dat het een ‘mooi’ signaal is, zou ik niet willen zeggen. Het is in ieder geval 'een' signaal. Maar laten we het ook even in perspectief zien. Het gaat om drie portakabins van beperkte afmeting die voor ondersteunende functies worden gebruikt voor de vergaderingen van de onderraden en de ministerraad, totdat men terug kan gaan naar het Binnenhof. Laten we daar nog geen tijd op zetten. Maar tot die tijd kan daar wel het ministerie terecht. Dan zullen de portakabins ook weer verdwijnen. We hebben daarover gesproken. Toen hadden we de dag ervoor nog contact gehad en ook gevraagd of alles op schema loopt. Het antwoord was ja. Dus laten we daar vertrouwen in hebben. We hebben natuurlijk ook wel een breed gesprek altijd met het RVB. We werken nauw samen, niet alleen op dit soort vlakken, maar ook voor de huisvesting van internationale organisaties, ook als het gaat om mogelijk toekomstige vestigingen van tribunalen en organisaties die we graag willen hebben als stad van vrede en recht. Dan ben je in een relatie ook tot elkaar veroordeeld.

Je mag het elkaar ook best zeggen als je ergens van baalt, lijkt mij zo, maar je moet altijd kijken wat het belang dient. Ik hoop dat deze raad ervan overtuigd is dat het goed en veilig kunnen houden van de onderraden en de ministerraad in het belang is van niet alleen het land, maar ook van Den Haag. Rutger de Ridder (VVD). De VVD is ook voor het veilig houden van de onderraden en de ministerraad, maar ze zitten er al een halfjaar. Dat zou veronderstellen dat ze nu niet veilig zijn. Wethouder Van Asten (D66). Zoveel zicht op de veiligheidssituatie heb ik niet en wordt mij ook niet gegeven. Dat is maar goed ook, want dat zou een veiligheidslek kunnen zijn. Kijk, dit is de aanvraag geweest. Wij wegen die af in een procedure om te zien of het nodig is en of het reden genoeg is om af 65

te wijken van het bestemmingsplan. Dan wegen we het af en dan lijkt het erbij te horen en dat het er dichtbij hoort te zijn. Daarom is een leegstaand kantoorgebouw een paar honderd verderop geen alternatief. Het is deze plek of het is niet deze plek. Dan vind ik wel jammer dat nu wordt gevraagd om te komen met een andere oplossing die beter past. Die andere oplossing die beter past is de vestiging straks op het ministerie. Er wordt nu heel hard aan gewerkt om te zorgen dat dat beschikbaar is. De vraag die hier nu voorligt is of de raad kan instemmen met het tijdelijk plaatsen van drie portakabins, die de natuur geen schade toedienen en die er echt voor dienen om de ministerraad en de onderraden beter te faciliteren. Ik doe dus een beroep op de fractie van Hart voor Den Haag. Er is geen andere oplossing op dat punt. We hopen dat men zo snel mogelijk in het ministerie terechtkan. De vragen van GroenLinks gingen over hoe het zit met participatie bij een BOPA. Daar ga ik graag nog op in. Een BOPA kan onderdeel zijn van een procedure om tot een omgevingsvergunning te komen. In zo goed als alle gevallen is dat een reguliere procedure. Die reguliere procedure kent geen ontwerpbesluit waarbij inspraak vooraf mogelijk is. Zo'n zienswijze bestaat dus niet. Dat is pas bij een uitgebreide procedure.

We zeggen nu dat er een zienswijze is ingediend, maar formeel is er een mail of een brief gestuurd, die we niet kwalificeren als een zienswijze zoals wij die kennen volgens de wet. De zienswijze heb ik noch enig lid van het college gezien. Die is blijkbaar gewoon naar de afdeling of de omgevingsmanager gestuurd. Die zal best in goed vertrouwen daar zijn behandeld, maar maakte dus geen onderdeel uit van het dossier. Ik heb begrepen dat het elkaar precies gekruist had dat wij het naar de raad stuurden en dat die mail of die brief op de mat viel. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik denk dat Hart voor Den Haag én GroenLinks dan van mening zijn dat dit dan een manco is in de procedure. Is de wethouder dat met ons eens? Wethouder Van Asten (D66). De Omgevingswet die is ingevoerd, heeft het principe: 'ja, mits' of 'ja, tenzij', maar in ieder geval uitgaand van het toestaan, met een beperkte, vormvrije participatie. Dat is de wet. Wat ik daarvan vind, daar kan ik wellicht uren over bomen, maar dat zal ik hier niet doen. Het is de wet en wij hebben ons daartoe te verhouden. Als er een lacune is, dan moet u zich bij de landelijke volksvertegenwoordiging melden om dat aan te laten passen. Wij moeten het er hier mee doen.

De tweede vraag van GroenLinks was: klopt onze constatering dat als de raad een bindend advies geeft, het college het definitieve besluit tot vergunningsverlening neemt en dat er dus ook geen zienswijzeprocedure wordt opgestart? Dat klopt. U geeft een bindend advies. Wij nemen vervolgens als college het definitieve besluit. De wet voorziet dan niet meer in een formele zienswijzeprocedure. Het enige wat dan nog openstaat voor belanghebbenden is om bezwaar dan wel beroep aan te tekenen. Hoewel participatie - dat is het antwoord op de derde vraag - in principe vormvrij is, is er inmiddels ook jurisprudentie die laat zien dat hoe ingrijpender een procedure is, hoe meer belang er wordt gehecht aan participatie. Dan kan je het niet afdoen met: ik heb een briefje in de bus gedaan met een webadres waar u wat meer informatie kunt vinden. Dan word je geacht er meer informatie over te geven. Dus hoe omvangrijker het is, hoe meer participatie verricht moet worden. Dat nemen wij natuurlijk dan wel mee in de vergunningsaanvraag. Anders sturen we de aanvraag ook daarbij terug. Maar hier ging het natuurlijk wel om het simpele feit dat tijdelijk drie portakabins worden geplaatst van beperkte omvang, zonder impact op natuurwaarde. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ga proberen om het samen te vatten. Dat is om het beter te begrijpen.

Dus omdat het niet zo'n grote wijziging is ten opzichte van het omgevingsplan, wordt geen zienswijzeprocedure ingesteld. Is dat een terechte constatering? Wethouder Van Asten (D66). Ja, dat is alleen bij een uitgebreide procedure. Aan een uitgebreide procedure kom je pas als je cumulatief aan drie voorwaarden voldoet: een grote impact op de fysieke leefomgeving, weerstand uit de buurt en het is een BOPA. Een grote impact op de leefomgeving is dit sowieso niet. Dan voldoe je dus niet aan de voorwaarden en kom je dus in de reguliere procedure. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dan zit ik nog met een punt. Hoe is het mogelijk om duidelijk te maken voor mensen die zich betrokken voelen, belanghebbenden, dat hier geen reguliere zienswijzeprocedure geldt? Ik zit even wat duidelijkheid te zoeken. 66

Wethouder Van Asten (D66). Ik snap die vraag en de behoefte vanuit de bewoners heel goed. Dat is iets wat we wellicht moeten bespreken op het moment dat we de evaluatie van de BOPA's hier bespreken. Dan kunnen we ook kijken hoe ze worden aangekondigd en hoe dat werkt ten opzichte van hoe we dat in het verleden deden met verklaringen van geen bedenkingen et cetera. Dan kunnen we kijken of we het juiste systeem volgen. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Het zou mij wat waard zijn als dat als een toezegging opgenomen kan worden. Dat lijkt mij een prima procedure. Wethouder Van Asten (D66). Bij dezen. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. Voorzitter: de heer Sluijs.

Aan de orde is: O.

Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve (RIS321388).

De beraadslaging wordt geopend. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Fijn om het ook weer eens in positieve zin over Mariahoeve te kunnen hebben. Want hoewel je het op het eerste oog misschien niet direct zou zeggen, is Mariahoeve een unieke wijk in Nederland. Reden voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed om de wijk aan te wijzen als wederopbouwwijk van nationaal belang. Dat zit 'm in de groenstructuur, de wegenstructuur, plus de unieke wijze van verkaveling en de open structuur. Hoewel er voor de oorlog al plannen klaarlagen van de in Den Haag wereldberoemde Dudok en Berlage, was het toch de relatief onbekende stedenbouwkundige Frits van der Sluijs die tegen ieders verwachting in het winnende ontwerp presenteerde. Dat deed hij naar aanleiding van zijn studiereis naar Scandinavië. In de Zweedse buitenwijk van Göteborg, Kortedala geheten, deed hij zijn grootste inspiratie op. Als je dat googelt, zie je onmiddellijk de gelijkenissen. Reden ook dat we in de Burgenbuurt in Mariahoeve, bedacht door de schrijver Ferdinand Bordewijk, waar iedere straat naar een volk verwijst, onder andere de Finnenburg, Norenburg, Denenburg en natuurlijk de Zwedenburg terugvinden. Voorzitter. Ik kan er natuurlijk nog uren over vertellen, maar daar heb ik helaas de tijd niet voor.

In plaats daarvan geef ik u graag, en ik denk mede namens wethouder Van Asten, een leestip waarin de man die de wijk ontwierp naast anekdotes u zelf ook vertelt wat de wijk zo bijzonder maakt. Dat is dit betreffende boek van de heer Frits van der Sluijs, vanaf pagina 94. Het kan misschien nog van pas komen bij de bespreking van het gebiedsprogramma. Over dat gebiedsprogramma gesproken: ik heb in de commissie mijn zorgen geuit over het voldoende borgen van die unieke karakteristieke kenmerken zoals door de rijksdienst benoemd zijn. Om die zorg weg te nemen heb ik een motie met het volgende dictum: verzoekt het college het (concept) Gebiedsprogramma Mariahoeve voor te leggen aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed alvorens het aan de gemeenteraad aan te bieden en de bevindingen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed tijdig met de gemeenteraad te delen. Deze is mede ingediend door de heer De Ridder. Afsluitend hebben wij er voldoende vertrouwen in dat de overige zaken die voor de ontwikkeling van Mariahoeve belangrijk zijn voldoende zullen terugkomen in het gebiedsprogramma

67

dat wij rond de zomer gaan ontvangen. Mocht dat toch niet het geval zijn, dan zal dat voor ons het aangewezen moment zijn om alsnog bij te sturen. De voorzitter. Door de heer Martinez van Andel, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt de volgende motie (O.2 HvDH) ingediend:

Motie O.2 HvDH Gebiedsprogramma Mariahoeve voorleggen aan Rijksdienst De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve (RIS321388) Constaterende, dat: ▪ de gemeente Den Haag op basis van het Ambitiedocument Mariahoeve een Gebiedsprogramma gaat opstellen; ▪ dit Gebiedsprogramma rond de zomer aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Overwegende, dat: ▪ Mariahoeve door de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed is aangewezen als 1 van de 14 wederopbouwwijken in Nederland van Nationaal belang; ▪ dit is gebaseerd op de 3 karakteristieke eigenschappen: groenstructuur, wegenstructuur, verkaveling/open structuur; ▪ het Gebiedsprogramma Mariahoeve geen afbreuk mag doen aan voornoemde karakteristieke eigenschappen van de wijk. Verzoekt het college: ▪ het (concept) Gebiedsprogramma Mariahoeve voor te leggen aan de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed alvorens het aan de gemeenteraad aan te bieden en de bevindingen van de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed tijdig met de gemeenteraad te delen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Mariahoeve is aan vernieuwing toe. Fijn daarom ook dat het college met dit ambitiedocument is gekomen, dat ook op onze steun kan rekenen.

Wij juichen de plannen dan ook toe voor betere woningen, meer ontmoeting en een levendige, groene wijk. Mijn collega Marck vroeg in de commissie naar de interpretatie van de woningbouwambities. Voor ons zit hier nog een kleine onduidelijkheid in. Het college zet in op de Woonvisieafspraken, maar gaf ook aan flexibiliteit te willen behouden voor opvolgers. Aangezien de Woonvisie tot 2040 loopt en net als dit ambitiedocument een stevige stip op de horizon is, vragen we het college toe te lichten wat precies met die flexibiliteit wordt bedoeld en of het ook kan toezeggen dat de afspraken uit de Woonvisie stevig worden verankerd in de ontwikkelstrategie. Een ander belangrijk punt voor ons is de ruimte voor kleinschalige maakbedrijven in Mariahoeve. De ruimte voor maakbedrijven in Den Haag staat onder druk. Het college heeft grote ambities om de komende jaren tot wel 50.000 vierkante meter ruimte voor maakbedrijven te creëren. Deze ruimte zorgt voor banen voor praktisch geschoolden, van wie we weten dat het belangrijk is dat woon- en werkplekken bij elkaar in de buurt liggen. Daarnaast kunnen maakbedrijven bijdragen aan een levendige wijkeconomie, zoals de kleine meubelmaker, de fietsenmaker of circulaire bedrijven zoals reparatiewinkels. Om die ruimte in de wijk te kunnen bieden, moeten we dus ook kijken waar daarvoor kansen in de plinten liggen.

Daarom mede namens mijn collega Marck de motie 'Mariahoeve Maakt!' met als dictum: verzoekt het college om bij het gebiedsprogramma expliciet terug te komen op de kansen en uitdagingen om in de plinten (kleinschalige) maakbedrijven te realiseren.

68

Joren Noorlander (D66). Ik snap heel goed dat we werken en wonen willen combineren met elkaar en zo veel mogelijk gemixte buurten willen hebben. Maar vernauwen we het werken niet door hier te specificeren dat het maakindustrie zou moeten zijn? Samir Ahraui (PvdA). De maakindustrie is een wat bredere definitie. Het gaat er nu juist om dat met die grote opgave die we over de hele stad hebben en met deze gebiedsontwikkeling die we met elkaar in Mariahoeve willen, we ervoor zorgen dat we ook in Mariahoeve ruimte hebben voor deze bedrijven. De voorzitter. Door de heer Ahraui wordt de volgende motie (O.3 PvdA) ingediend:

Motie O.3 PvdA Mariahoeve Maakt! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve. Overwegende, dat: ▪ betaalbare ruimte voor bedrijfshuisvesting in het algemeen, en maakbedrijven specifiek, in Den Haag onder druk staat; ▪ het realiseren van een levendig straatbeeld in Mariahoeve een speerpunt is van dit college. ▪ een goed draaiende wijkeconomie daaraan bijdraagt; ▪ maakbedrijven werkgelegenheid in de wijk bieden voor praktisch geschoolden en kansen kan bieden voor een circulaire, levendige wijkeconomie. Constaterende, dat: ▪ een levendige wijkeconomie bijdraagt aan werkgelegenheid voor bewoners in de wijk en goed is voor de sociale samenhang; ▪ betaalbare bedrijfshuisvesting zorgt voor kansen voor startende ondernemers uit de wijk; ▪ het college plinten in Mariahoeve wil activeren voor wonen, ontmoeting en bedrijvigheid; ▪ het college hoge ambities heeft voor het realiseren van vierkante meters bedrijfsruimte, specifiek 50.000 m2 voor de maakbedrijven. Verzoekt het college: ▪ om bij het gebiedsprogramma expliciet terug te komen op de kansen en uitdagingen om in de plinten (kleinschalige) maakbedrijven te realiseren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joren Noorlander (D66). Voorzitter.

De afgelopen periode heeft de raad besloten over de Kornalijn en het winkelcentrum Mariahoeve, wat allebei mooie ontwikkelingen zijn voor de wijk. Vandaag mogen wij besluiten over het ambitiedocument. Goed dat dit deel van de stad de aandacht krijgt die het verdient. In dit ambitiedocument wordt goed aangegeven waar de wijk vandaan komt, wat de inwoners belangrijk vinden en op welke vlakken de wijk de komende jaren verbeterd gaat worden. D66 is positief over de ambities en daarmee de weg die we inslaan met dit ambitiedocument. We kijken dan ook uit naar de uitwerking in het gebiedsprogramma en de verdere documenten. We willen wel nog één punt meegeven voor die documenten. Want met name de beeldkwaliteit verdient meer aandacht dan nu in het ambitiedocument staat benoemd. Wij vragen dan ook aan het college om een ambitieus beeldkwaliteitsplan uit te werken. Als laatste heb ik een vraag van mevrouw Faïd van de HSP. Zij kijkt thuis ziek mee beterschap vanuit hier! Zij heeft niet alleen moeilijk kunnen slapen vanwege haar fysieke gesteldheid, maar ook vanwege één zin in het voorstel. Zij zou graag wat duidelijkheid willen hebben over het volgende. In het raadsvoorstel staat dat de ambitie is om permanente ruimte te vinden voor 69

maatschappelijke voorzieningen zoals een bibliotheek of cultuuranker. In het ambitiedocument staat bibliotheek én cultuuranker. Hoe leest het college dit? De voorzitter. Het woord is aan de heer Kaptheijns van de PVV, maar ik zie hem even niet. Ik hoop dat hij me hoort. Dan gaan we eerst door met de heer De Ridder van de VVD. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD is voorstander van visies en ideeën die de stad beter en sterker maken. In de commissie heeft mijn collega Albert Tuit in beginsel ook de steun uitgesproken voor dit plan. We moeten willen, we moeten durven, we moeten vooruitkijken, maar wel op basis van de juiste uitgangspunten. Een aantal zaken vinden wij toch wel een klein beetje zorgelijk. Allereerst het beschermde stadsgezicht: waarom wordt daar zo moeilijk over gedaan, lijkt het. Heel goed dat meneer Martinez van Andel uiteindelijk daar ook met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed iets over zegt, en hopelijk meneer Kaptheijns nog iets over het andere deel daarover. Daarnaast zien wij op mobiliteit een tweetal problemen in dit stuk. Allereerst wil de VVD dat we zorgen voor goede investeringen in de bereikbaarheid en niet dat we vergeten investeringen te doen als we elders de doorstroming bijvoorbeeld belemmeren om de leefbaarheid te versterken. We hebben dit eerder gedaan in het Kwaliteitsplan CID, om met een bepaald dictum dat te versterken.

Daarom het volgende dictum - het amendement heet Vervoerskeuzes in balans: 'Besluit om een nieuw dictum toe te voegen: VI. De voorstellen die tot doel hebben de verblijfskwaliteit in Mariahoeve te verbeteren door meer ruimte te maken voor fietsen, lopen en ov, zoals het reduceren van de ruimte voor de auto, gaan altijd gepaard met maatregelen dan wel investeringen die congestie of andere neveneffecten als gevolg ervan op de andere wegen tegengaan, welke eerst voorgelegd moeten worden aan de raad.' Deze is mede ingediend namens Carlos Martinez van Andel van Hart voor Den Haag. Hinke de Groot (CDA). Ik worstel nog een beetje met het amendement. Ik vind de strekking heel erg sympathiek. Op zaken als bereikbaarheid en voorzieningen kunnen de VVD en het CDA elkaar altijd vinden. Ik vraag me alleen af of we dit amendement niet wat te rigide maken, want het lijkt best wel dichtgekaderd. Hoe ziet de VVD dat? Rutger de Ridder (VVD). Het doel is eigenlijk, vergelijkbaar als bij het CID, om ervoor te zorgen dat als wij in Mariahoeve maatregelen nemen die bijvoorbeeld doorgaande wegen van 50 naar 30 of autote-gaststraten maken of andere impactvolle maatregelen nemen die ervoor zorgen dat je minder makkelijk kan doorrijden, we tegelijkertijd investeringen doen in de wegen eromheen om ervoor te zorgen dat de bereikbaarheid van het gebied per saldo hetzelfde blijft.

Eigenlijk ligt dat echt aan ons. Het is onze taak als gemeente om dat te doen. We verwachten ook niet van ontwikkelaars om dat te doen bijvoorbeeld. Het is echt onze taak om daar rekenschap van te geven. Dat is het idee. Hinke de Groot (CDA). Met het idee ben ik het eens. Ik vind een ambitiedocument daarvoor alleen niet de plaats. We schetsen hier de grote lijnen. Er komen nog heel veel documenten aan die ook op bereikbaarheid nog een concretisering gaan opleveren. Ik zou het zo zonde vinden als we hier iets vastleggen, terwijl we het juist misschien beter op gebiedsniveau kunnen regelen, misschien met een algemeen plan voor de bereikbaarheid. Hier wordt toch wel een bepaalde volgordelijkheid gevraagd, waarvan ik me afvraag of dit het gewenste effect oplevert. Ook omdat ik de VVD ken als partij die het belangrijk vindt dat ontwikkelaars de stad weer kunnen vinden. Dan moeten we misschien niet te veel eisen al in ambitiedocumenten vastleggen. Is de VVD het daarmee eens? Rutger de Ridder (VVD). Volgens mij gaat het om waar wij onszelf toe verplichten. Naast dat wij onszelf ertoe verplichten dat er voldoende scholen zijn of ziekenhuizen of speelplekken, vindt de VVD en ik denk ook het CDA het belangrijk dat er ook voldoende doorstromingsmogelijkheden in de wijk zijn. Nu lijkt dat goed. Volgens mij zijn de mensen in Mariahoeve best blij met hoe het qua mobiliteit zit.

Ik kan mij voorstellen dat als wij de mobiliteit ergens anders aanpassen, wij ook een plan hebben om ervoor te zorgen dat dit niet leidt tot ellende en geen doorstroming. Daarom moet het juist in het ambitiedocument, omdat ik denk dat ook dat een ambitie moet zijn voor een toekomstig Mariahoeve: dat je een nog steeds fijne wijk houdt, zoals die nu ook is. Dat wil niet zeggen dat je je daarmee ergens op vastpint, want de maatregelen moeten nog komen in het gebiedsprogramma. Maar in dat 70

gebiedsprogramma moet je dan, door dit amendement, als we dat aannemen, ook direct extra maatregelen nemen, als je een maatregel neemt die dat belemmert. De voorzitter. Mevrouw De Groot, voor de derde maal. Hinke de Groot (CDA). Precies dat laatste, daar gaat het mij om. Als je maatregelen neemt, gaan we nu al wat vastleggen. We leggen hiermee dus best veel zaken vast, waarvan ik me afvraag of dat niet te rigide is. Mijn vraag aan de VVD is of de VVD ervoor open zou staan om dit iets algemener op te schrijven, dat we heel snel een plan bespreken bijvoorbeeld hier in de raad om te zorgen dat die bereikbaarheid meegroeit met de groei in Mariahoeve. Want ik denk dat die flexibiliteit wel handig is als we hier goed willen ontwikkelen. Zou de VVD daarvoor openstaan? Rutger de Ridder (VVD). Ik denk dat wat mevrouw De Groot zegt, het resultaat is van dit amendement. Ik vind het wel frappant dat het hier te rigide zou zijn. Bij het CID hebben het CDA, de Partij van de Arbeid en de SP voor hetzelfde amendement gestemd. Ik hoop eigenlijk dat die logica van het CID ook toepasbaar is op Mariahoeve. En inderdaad, dan moet er wel hierna een plan komen. Dat klopt, tuurlijk. Joren Noorlander (D66). Ik zet net als het CDA mijn vraagtekens bij de verknoping en de rigiditeit.

Maar mijn vraag is eigenlijk ook: hoe gaat het dan andersom? Als er maatregelen worden genomen voor voetgangers of fietsers, moet er dan ook aan de andere kant iets verminderd worden voor de auto? Rutger de Ridder (VVD). Ik probeer die een beetje te doorgronden. Wat meneer Noorlander zegt, is: als je zorgt dat er betere voetpaden zijn en betere fietspaden, moet je dan iets minder doen voor de auto? Nee, want waarschijnlijk gaat het zo zijn dat als er betere voetpaden en betere fietspaden zijn, je moet gaan afwaarderen naar 30 km/uur op sommige plekken. Dan zegt dit amendement: oké, als dat dan een effect heeft op congestie - want dat kunnen we allemaal berekenen in onze mooie modellen dan moet je hebben nagedacht over mitigerende maatregelen ergens anders. Dat is het idee. Joren Noorlander (D66). De VVD zegt nu juist zelf: als we al maatregelen nemen waardoor mensen meer te voet gaan doen, meer met de fiets gaan doen, gaat dat waarschijnlijk ten koste van de auto. Dat is op zich prima, want de mobiliteitswaarde blijft gelijk, omdat mensen sneller met de fiets of te voet gaan. Dan is dat toch al goed geregeld? Rutger de Ridder (VVD). In essentie sluit dat elkaar helemaal niet uit. Als we daar een hoog mobiliteitsgehalte hebben, met ov, met fiets, met automobiliteit, dan is dat natuurlijk prima.

Maar waar het mij om gaat is dat we als we vol inzetten op ov en fiets en daarvoor naar 30 km/uur moeten of wegen afsluiten of omleiden, het niet zo kan zijn dat al die auto's dan nog steeds door eenzelfde nauwe straat bijvoorbeeld moeten, want dan krijg je congestie en vervelende gebeurtenissen. Dan moet je daarover nagedacht hebben. Ik zeg niet dat de oplossing dan ineens een zesbaans snelweg moet zijn. De oplossing maakt niet uit. Dat is 'een' oplossing. Maar het kan ook iets anders zijn. Joren Noorlander (D66). Ik vraag me dan nu wel af wat dan eerst voorgelegd zou moeten worden aan de raad, als er nog een aanpassing gedaan moet worden. Want voor mij is niet helemaal duidelijk wanneer wij dan als raad over iets gaan beslissen. Rutger de Ridder (VVD). Bijvoorbeeld bij het volgende document over het gebiedsprogramma en de gebiedsvisie. Als je daar direct specifieke maatregelen in neemt voor bepaalde straten naar 30 km/uur of omleiden of anderszins, dan moet je daar ook direct een plan hebben, als dat neveneffecten heeft op andere plekken, hoe je daar dan mee omgaat. Dat kan linksom. Dat kan rechtsom. Dan zal de VVD zeggen: je moet zorgen dat je sneller kan doorrijden. Dan zal D66 waarschijnlijk zeggen: je moet zorgen dat mensen minder de auto gebruiken. Dat zijn allebei oplossingen. De voorzitter. U vervolgt uw betoog, meneer De Ridder. 71

Rutger de Ridder (VVD). Ja, het is kraakhelder, toch? Voorzitter. Voor wie bouwen wij nog in Mariahoeve? De VVD wil dat we op basis van goede informatie besluiten wat we daar gaan doen. Daarom de volgende motie, 'Voor wie ontwikkelen we in Mariahoeve?', met het dictum: verzoekt het college onder de huidige bewoners een behoefteonderzoek uit te voeren naar autobezit en -gebruik en de invloed daarvan op de keuze om te verhuizen; de uitkomsten van dit onderzoek te gebruiken als uitgangspunt bij de verdere uitwerking van het gebiedsprogramma, zodat de toekomstige ontwikkeling en verdichting van Mariahoeve aansluiten bij de behoeften van de bewoners; de uitkomsten van het behoefteonderzoek ruim voor de publicatie van het gebiedsprogramma met de raad te delen. De voorzitter. Door de heer De Ridder, daartoe gesteund door de heer Martinez van Andel en mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (O.B VVD) voorgesteld:

Amendement O.B VVD Vervoerskeuzes in balans De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve (RIS321388). Besluit om: ▪

Een nieuw dictum toe te voegen:: o VI. De voorstellen die tot doel hebben verblijfskwaliteit in Mariahoeve te verbeteren door meer ruimte te maken voor fietsen, lopen en OV, zoals het reduceren van de ruimte voor de auto, gaan altijd gepaard met maatregelen dan wel investeringen die congestie of andere neveneffecten als gevolg ervan op andere wegen tegen gaan, welke eerst voorgelegd moeten worden aan de raad.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer De Ridder wordt de volgende motie (O.4 VVD) ingediend:

Motie O.4 VVD Voor wie ontwikkelen we in Mariahoeve? De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, van het Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve. Constaterende dat: - in het ambitiedocument voor Mariahoeve staat dat de ambitie is om 1.600 tot 3.000 woningen toe te voegen aan de wijk; - het een belangrijk doel is om doorstroomkansen te creëren zodat huidige bewoners, in het bijzonder gezinnen en 65-plussers, in de wijk kunnen blijven wonen. Overwegende dat: - doorstroming naar een nieuwbouwwoning binnen de wijk kan betekenen dat parkeervoorzieningen niet vanzelfsprekend zijn; - Mariahoeve vooral aantrekkelijk moet blijven voor de mensen die er nu wonen en daar willen blijven; - het meenemen van de behoeften van huidige bewoners bij de verdere ontwikkeling van het gebiedsprogramma kan bijdragen aan een betere doorstroming en waardering voor de plannen.

72

Verzoekt het college: - onder de huidige bewoners een behoefteonderzoek uit te voeren naar autobezit en -gebruik en de invloed daarvan op de keuze om te verhuizen; - de uitkomsten van dit onderzoek te gebruiken als uitgangspunt bij de verdere uitwerking van het gebiedsprogramma, zodat de toekomstige ontwikkeling en verdichting van Mariahoeve aansluit bij de behoeften van de bewoners; - de uitkomsten van het behoefteonderzoek ruim voor de publicatie van het gebiedsprogramma met de raad te delen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Nick Kaptheijns (PVV). Dank voor de coulance, voorzitter. Voorzitter. Ook de PVV is groot voorstander van een mooi en leefbaar Mariahoeve, maar wel onder voorwaarde dat het als stadsgezicht voldoende wordt beschermd. Daar schort het helaas aan. Het college heeft aangegeven de moties van deze raad uit 2024 en 2023 eindelijk een keer uit te voeren en uiterlijk deze zomer Mariahoeve volgens de oude procedure aan te wijzen als beschermd stadsgezicht. Om te voorkomen dat het voorliggende ambitiedocument toch over de beschermde waarde van de wijk heen walst, dient mijn partij het amendement in met de titel Niet in strijd met Beschermd Stadsgezicht Mariahoeve.

Dit amendement moet resulteren in de volgende nieuwe besluiten: 'Besluit om de huidige deelbesluiten I en III te wijzigen in de volgende nieuwe deelbesluiten: I. in te stemmen met het bijgevoegde concept Ambitiedocument Mariahoeve voor zover de inhoud hiervan niet strijdig is of zal zijn met de voorwaarden van het Beschermd Stadsgezicht Mariahoeve dat door het college in voorbereiding is en zomer 2025 zal worden geëffectueerd. III. te starten met het opstellen van een gebiedsprogramma voor Mariahoeve, waarvoor het ambitiedocument en de voorwaarden en verplichtingen vanwege van het Beschermd stadsgezicht Mariahoeve (medio 2025) als basis zal worden gebruikt.' De voorzitter. Door de heer Kaptheijns wordt het volgende amendement (O.A PVV) voorgesteld:

Amendement O.A PVV Niet in strijd met Beschermd Stadsgezicht Mariahoeve De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ambitiedocument Mariahoeve (RIS 321388). Besluit om de huidige deelbesluiten I en III te wijzigen in de volgende nieuwe deelbesluiten: I. in te stemmen met het bijgevoegde concept Ambitiedocument Mariahoeve voor zover de inhoud hiervan niet strijdig is of zal zijn met de voorwaarden van het Beschermd Stadsgezicht Mariahoeve dat door het college in voorbereiding is en zomer 2025 zal worden geeffectueerd. III. te starten met het opstellen van een gebiedsprogramma voor Mariahoeve, waarvoor het ambitiedocument en de voorwaarden en verplichtingen vanwege van het Beschermd stadsgezicht Mariahoeve (medio 2025) als basis zal worden gebruikt. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Dank aan de commissie voor een deze keer snelle behandeling. We hebben een goed gesprek gehad over dit ambitiedocument voor inderdaad een wijk die wel wat liefde en aandacht behoeft. We begonnen in deze Boekenweek met een goede leestip. Die kan ik van harte steunen. Daar kwam vervolgens de motie bij die vraagt om de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed het

73

gebiedsprogramma te laten toetsen. Wij nemen dat graag mee. Deze motie kunnen wij warm aanbevelen aan de raad. Ook met de motie 'Mariahoeve Maakt!' van de Partij van de Arbeid kunnen wij aan de slag. We kunnen dit meenemen in de uitwerking van het gebiedsprogramma. Dan was er nog een vraag over de Woonvisie. Daar was wat verwarring over. Ik denk dat ik iets te vrijzinnig heb gefilosofeerd in de commissie. Volgens mij was het ook een avondvergadering; het zal dus geheel aan mij hebben gelegen. We hebben een Woonvisie vastgelegd. Die nemen we mee om neer te zetten in de strategie. Dan staat die daarmee vast. We hebben twee dingen besproken. Mocht u het wijzigen als raad - u of uw opvolger of opvolgers opvolger - dan kan dat. Maar goed, wij leggen het vast. Flexibiliteit anders; dat ging over goedkope bedrijfsruimtes. Nu is niet meegenomen dat dit ergens uit worden gefinancierd. Het moet dus vanuit dezelfde businesscase komen. Ik heb daarvan aangegeven: mocht u willen dat we daar in een plotontwikkeling heel veel aandacht aan gaan besteden, dan moet u zich wellicht flexibel opstellen. Dan moet er ook voor dat plot wellicht dan net even een andere woningvoorraad komen. Dat is op zich nog niet echt de intentie. We beginnen gewoon met het uitgangspunt Woonvisie is Woonvisie. Daar is geen speld tussen te krijgen.

Maar wilt u meer betaalbare bedrijfsruimte, dan is dat ook een knop waar mogelijk aan gedraaid kan worden. Joren Noorlander (D66). Ik vroeg me af of het college dan ook knelpunten ziet bij bijvoorbeeld het aannemen van de motie over de maakindustrie en dan de eventuele realisatie van het volledige woningbouwprogramma. Of moet dat uit het gebiedsprogramma blijken? Past het wel in het gebiedsprogramma? Wethouder Van Asten (D66). Dat gaan wij maken op basis van dit ambitiedocument dat u hopelijk vandaag vaststelt. Of daar knelpunten in zitten, weet ik nog niet. Deze motie, die vraagt om terug te komen op de kansen en uitdagingen, biedt voldoende ruimte om te onderzoeken en aan te geven waar dat wel en niet mogelijk is en waar dan eventueel keuzes in gemaakt zullen moeten worden. Ik wilde net naar de heer Noorlander toegaan. Hij vroeg aandacht voor de beeldkwaliteit van Mariahoeve. Die is natuurlijk al sterk getekend en dat moet ook zeker terugkomen. Daar zullen we dus aandacht aan besteden. U stelde een vraag namens de Stadspartij over een verwarring in de tekst. We hebben er net nog even over geappt waar dat dan precies stond. De bedoeling is inderdaad dat de bibliotheek er moet komen en dat ook een cultuuranker een plek moet krijgen, natuurlijk wel een cultuuranker voor het stadsdeel.

Dus formeel zouden we nog kunnen bepalen dat als er een ruimte vrijkomt in Benoordenhout of Bezuidenhout of Marlot, dat dan ook mogelijk zou zijn. Maar in principe hopen we natuurlijk een mooie plek te vinden in Mariahoeve. En wij wensen natuurlijk mevrouw Faïd van harte beterschap! Dan ben ik bij de heer De Ridder van de VVD. Hij heeft een amendement en een motie. Met het amendement hebben wij moeite. Allereerst vergelijk hij het met het CID-amendement. Maar dat was wel degelijk zeer anders geformuleerd en ging toen over van 50 naar 30 km/uur. Dit dictum heeft een veel bredere scope. Er zitten een aantal zaken bij die ik wil toelichten. We hebben aangegeven in dit stuk dat we een aantal doorgaande wegen willen waarmee je vrij snel gewoon goed de uitvalswegen van Den Haag bereikt. De auto blijft hier een belangrijke rol houden. We willen alleen wat maatregelen nemen die bijvoorbeeld ook de verkeersveiligheid binnen de woonblokken ten goede komt; dus verlaging naar 30 km/uur. Overigens is die 30 km/uur voor het gros van de woonstraten al het geval en dat levert nooit echt de congestie op. Maar vervolgens vraagt u in dit amendement ook om eventuele maatregelen eerst voor te leggen aan de raad. Bij sommige zal dit het geval zijn, omdat dit gewoon de afspraak is tussen college en raad, waar u over gaat en waar het college over gaat. Dan zou het dubbel zijn.

Maar op sommige punten kan je dan ook niet schakelen op dat hele gebiedsniveau. We gaan bij de ontwikkelstrategie kijken waar we woningen zouden zien, waar we dan denken dat het naar 30 km/uur kan - of andere maatregelen die de verkeersveiligheid en de leefbaarheid zullen verbeteren - en wat dat dan gaat betekenen. U heeft ongetwijfeld ook eerder de modellen gezien waarmee de afdeling werkt om te zien of toename van verkeer zou leiden tot mogelijke congestie. Als daar uitkomt dat er iets moet gebeuren bij de wegen die we graag voor

74

doorgaand verkeer in stand willen houden en juist willen bevorderen, zodat op die manier het verkeer snel de wijk uit kan, dan zullen we dat moeten gaan doen. Dit amendement is dus te rigide. Het moet in de strategie terugkomen. Wellicht wil de heer De Ridder er nog over denken om daar in tweede termijn bijvoorbeeld een motie over in te dienen om vast te leggen dat het dan ook echt terugkomt in de strategie. Dat geeft aan dat dit van uw fractie en wellicht van meerdere fracties een zorgpunt is. Maar met deze tekst van het amendement kunnen wij niet uit de voeten. Wij moeten het dan ook ontraden. Hinke de Groot (CDA). Ik heb nog een verduidelijkende vraag over de ontwikkelstrategie. De wethouder heeft al aangegeven tijdens de commissie dat daar ook het overzicht van de voorzieningen in komt. Komt er dan ook een overzicht van hoe het college ervoor gaat zorgen dat de bereikbaarheid en de mobiliteit in gelijke tred mee gaan lopen met de groei die is voorzien in Mariahoeve? Wethouder Van Asten (D66). Ja, daar zullen we zeker op ingaan. Dat is onderdeel van de strategie. Rutger de Ridder (VVD). Mijn fractie wil graag de zekerheid dat wat hier staat, uiteindelijk in die ontwikkelstrategie komt. Dus dat we altijd als we maatregelen nemen aan de ene kant, we ook aan de andere kant maatregelen nemen.

Kan de wethouder ermee leven dat ik die zekerheid heb - misschien moet het amendement dan iets aangepast worden - dat het terugkomt in de ontwikkelstrategie? Wethouder Van Asten (D66). Wat in de ontwikkelstrategie terugkomt, is waar we denken dat het mogelijk is om woningen bij te bouwen, waar we maatregelen willen nemen op het gebied van groen, van water, van werken et cetera, en wat dat voor gevolgen heeft voor het verkeer. Je loopt natuurlijk ook een hele MER-procedure daarvoor door. We moeten bijvoorbeeld op de Binckhorst een tramlijn aanleggen, want anders kunnen we niet doorbouwen. Daarmee laten we dus zien wat hetgeen we gaan doen, betekent voor het verkeer, voor congestie et cetera, en wat voor maatregelen we dan moeten nemen om ervoor te zorgen dat die bereikbaarheid dan wel op orde blijft. Dus u zult daar dat overzicht krijgen. Dat zit in het wezen van die ontwikkelstrategie. Dit is de zekerheid. Het is dus niet zozeer een toezegging omdat het er al in zit, maar zo hard kan ik hem maken. Rutger de Ridder (VVD). Mijn probleem zit erin dat het beleid van dit college niet per se beoogt om de doorstroming in onze stad te bevorderen, maar vooral om te zorgen dat mensen minder de auto gebruiken. Ik wil eigenlijk ook nog zorgen dat die auto in Mariahoeve een plek houdt. Ik ben op zoek naar hoe we dat goed kunnen regelen met elkaar. Wethouder Van Asten (D66).

De eerste zinnen zal ik voor de rekening van de heer De Ridder laten. Maar het beleid over mobiliteitstransitie heeft verschillende colleges doorlopen, zeg ik erbij. Het ambitiedocument an sich heeft hoofdstukken over bereikbaarheid, heeft hoofdstukken over de auto. Het gaat juist om waar mensen makkelijk de wijk in en uit kunnen. Welke wegen houden we op 50 km/uur, zodat die snel aansluiten op onder andere de Landscheidingsweg en mensen dus vrij snel de stad uit kunnen of juist 's avonds weer de wijk in kunnen rijden? Het gaat ook over parkeerplaatsen voor de bestaande bouw en juist ook dat die voor elke woning die we toevoegen, op eigen terrein moeten worden gerealiseerd om de wijk niet verder te belasten. In dit document staat dus eigenlijk best veel beschreven over het behouden van die plek van de auto. Ik zie de heer Meinesz naar mij kijken, maar ik neem aan dat als de heer Martinez van Andel zegt 'dit keer heeft Van Asten toch echt een punt', hij daar dan ook van overtuigd is! Ik mag niemand aanspreken, voorzitter, excuus daarvoor. Maar het staat er wel allemaal in. Dit is een wijk die relatief op de auto is gebouwd en die goed ligt op de uitvalswegen. Daar willen we ook niks aan afdoen. We willen wel binnen de woonblokken de looplijnen makkelijk en veilig maken. Verkeersveiligheid is in de hele stad een probleem.

We willen dus ook ervoor zorgen dat het hier veilig is en mensen kunnen gaan naar de verschillende voorzieningen die we overal aanleggen. Goede ontsluitingswegen behouden we daarbij. We nemen het dus mee in de strategie. Dit amendement moeten we dus echt ontraden. Ik hoop dat we op deze wijze toch voldoende zekerheid hebben gegeven. U ziet het terug in de strategie. Dan heeft u nog de motie 'Voor wie ontwikkelen we in Mariahoeve?'. Dat is een bijzondere, want daar gaat de motie vervolgens niet over. Want voor wie ontwikkelen we in Mariahoeve? Dat is 75

voor al die nieuwe inwoners die hier ook komen te wonen. Alleen, wat vraagt u? U wilt een onderzoek naar hoe bewoners die er nu wonen denken over hun mobiliteit. Dat kan natuurlijk een heel interessant gegeven zijn, over de hele stad. Daar wordt overigens door de afdeling Mobiliteit ook volop onderzoek naar gedaan. U wilt dat alleen gebruiken voor het schetsen van het eindbeeld van 2040. Dan moet ik toch even denken, als we het dan toch over auto's hebben, aan de beroemde uitspraak die toegeschreven wordt aan Henry Ford. Die zei: als men mij had gevraagd wat mensen eigenlijk willen, dan had ik gezegd 'snellere paarden' in plaats van een auto. Dus als we nu aan mensen gaan vragen hoe ze hun mobiliteit willen inrichten, dan zullen ze altijd denken aan wat ze nu hebben. Dat kan zeer waardevol zijn, maar dat zegt ons niks over de toekomst. Dan hebben we dus een onderzoek gedaan dat enkele tienduizenden euro's kost - want het is nogal groots uitgevoerd en het is ook niet helemaal gedekt - en dat ons niks extra's brengt voor die toekomst. In dat opzicht ontraden wij dus deze motie. Rutger de Ridder (VVD). Ik moet een beetje gniffelen. De wethouder vergelijkt zichzelf met Henry Ford. Dat vind ik wel knap. Deze wethouder kan dus schijnbaar de hele toekomstvisie overzien. Dat vind ik heel bijzonder. Daarnaast was Henry Ford ook iemand die de auto naar juist de gewone man kon brengen.

In die geest zou de wethouder moeten zeggen: we zorgen dat dit een heel goede autowijk blijft. Wethouder Van Asten (D66). Dat heb ik ook juist eerder toegezegd. U wilde die zekerheid. Zullen we verder niet ingaan op het wezen van Henry Ford, want ik wil me daar totaal niet mee vergelijken, want de heer Henry Ford heeft in de jaren dertig ook nog wat bezoekjes aan Duitsland gebracht, waar ook iemand zeer geïnteresseerd was in zijn manier van produceren, ook iemand die de auto naar de gewone mens bracht. Volgens mij is dit debat afgerond. Laten we snel doorgaan. De heer Kaptheijns heeft een amendement ingediend. Dit is, hoe sympathiek ook, volledig overbodig. We hebben al enkele malen aangegeven, zoals in reactie op schriftelijke vragen, het ambitiedocument en toezeggingen, wanneer we komen met het aangeven van het beschermd stadsgezicht. U krijgt voor de zomer het onderzoek. Tot die tijd - we hebben nu al gezegd dat we het gaan doen - wordt het ook al beschermd als beschermd stadsgezicht. Dan zit er ook nog een rare kronkel in waarmee dit document teniet wordt gedaan. Dus daar zit ook nog iets geks in. We hebben dit dus al enkele malen toegezegd. We zijn een onderzoek aan het uitvoeren. U krijgt dat te zien. Dit amendement is dus volledig overbodig. Nick Kaptheijns (PVV).

De wethouder is toch niet heel verbaasd over dit amendement? Hij heeft zo veel debatten met mijn collega Faddegon gevoerd hierover. Die is er niet van overtuigd. Wat zou de wethouder kunnen zeggen om mijn zeer gewaardeerde fractievertegenwoordiger te overtuigen? Wethouder Van Asten (D66). Ik heb vaker het idee dat ik uw fractievertegenwoordiger niet geheel weet te overtuigen. Laat ik het zo zeggen. In de reactie op de motie Bescherm Mariahoeve nu - 11 februari 2025 is die naar de raad gestuurd - hebben we aangegeven hoe we de bescherming van het beschermd stadsgezicht aanpakken. Bij de behandeling van het PUK van het winkelcentrum Mariahoeve heb ik dat namens het college nogmaals herhaald. Er wordt op dit moment heel hard gewerkt aan het stedenbouwkundig onderzoek en ook het groene onderzoek dat erbij zit. Het staat in het voorliggend raadsvoorstel. Ik snap de insteek en de inzet van de heer Faddegon en de PVV-fractie hierop. Ik denk dat die ook breed gedeeld wordt door de raad. Maar het is dus allemaal al in werking gezet. Het is goed dat het nog een keer wordt opgebracht, maar dit amendement is wel overbodig. Daarom ontraad ik het. Wellicht wilt u het daarom ook intrekken. Nick Kaptheijns (PVV). Na deze toezeggingen trek ik het amendement in. De voorzitter. Aangezien amendement O.A. PVV is ingetrokken, maakt zij geen onderdeel meer uit van de beraadslaging.

Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. Rutger de Ridder (VVD). Misschien nog even ter informatie: ik denk over een aanpassing van mijn amendement, maar daar heb ik tijd voor nodig, dus dat komt later. 76

De voorzitter. Er zit nog een dinerpauze straks tussen. We hebben afgesproken dat die om kwart voor zeven is. Dus daar heeft u nog de tijd voor. Dan horen we dat straks. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We stemmen aan het einde van de avond over het voorstel en de ingediende moties en amendementen.

Aan de orde is: P. Gewijzigd initiatiefvoorstel Hart voor Den Haag: Het verhogen van het leesniveau van Haagse kinderen (RIS320005). De voorzitter. De initiatiefnemer, de heer Bom, mag het voorstel kort toelichten. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het kan zelfs heel erg kort. Het is een voorstel dat, als ik het oneerbiedig zeg, is uitgekleed. Maar het is ingekort. Er waren in de commissie heel veel opmerkingen op een aantal onderdelen van het initiatiefvoorstel. Collega Zeller heeft de belangrijkste eruit gehaald. Eigenlijk zijn dit de voorstellen die wij ook apart in stemming willen brengen. Het is dus aan de partijen om de leuke dingen eruit te halen. Volgens mij zijn ze dat alle vijf. De beraadslaging wordt geopend. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Nogmaals dank aan de fractie van Hart voor Den Haag om leesvaardigheid te bespreken door het voorliggende actieplan. Naar aanleiding van het commissiedebat, waarin de kritiek vooral was dat veel van de voorgestelde acties al gebeurden, heeft de fractie van Hart voor Den Haag het actieplan aangepast, wat de leesvaardigheid nou niet echt ten goede kwam, moet ik wel heel eerlijk bekennen. Toch ziet onze fractie nog steeds acties in het plan die al gebeuren, zoals meer minibiebs en een digitale plattegrond van de boekenruilkasten.

Onze vraag aan de wethouder is dan ook wat de wethouder van het nieuwe, aangepaste actieplan vindt. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. In de commissie heeft mijn fractie aangegeven niet heel enthousiast te zijn over het initiatiefvoorstel, omdat eigenlijk alle punten overbodig zijn. Nu ligt er een gewijzigd voorstel, waarin eigenlijk alleen de samenwerking met de BSO's een toevoeging aan beleid is. Want het leeskoffertje bij de geboorteaangifte bestaat al in een betere variant, zoals BoekStart. Daarmee is ook direct de koppeling met een lidmaatschap van de bibliotheek gemaakt. Als slechts één dictumpunt werkelijk van toegevoegde waarde is, dan zou je wat mijn fractie betreft het voorstel moeten intrekken en een motie moeten indienen. Omdat mijn fractie dit een uitholling van het raadsinstrument initiatiefvoorstel vindt, zullen wij tegen het voorstel stemmen. Nick Kaptheijns (PVV). Voorzitter. Vandaag bespreken we het gewijzigde initiatiefvoorstel Het verhogen van het leesniveau van Haagse kinderen van Hart voor Den Haag. Onze fractie wil haar waardering uitspreken voor de moeite die in het sympathieke initiatiefvoorstel is gestoken, want sympathiek is het. De goede bedoelingen zijn glashelder. Een goede beheersing van de Nederlandse taal is namelijk de basis om volwaardig mee te kunnen doen aan onze samenleving en dat begint bij wijze van spreken al in de wieg.

Jong geleerd is oud gedaan gaat absoluut op in dezen. Maar het initiatiefvoorstel heeft jammer genoeg een blinde vlek, een grote blinde vlek. Want laten we vooral niet naïef zijn. Veel kinderen die kampen met een taal- en leesachterstand hebben een migratieachtergrond. Het invoeren van een leeskoffertje bij de geboorteaangifte, meer boekenruilkasten in openbare ruimtes, het stimuleren van samenwerking met BSO's voor leesbevordering buiten schooltijd en een jaarlijkse leesmonitor is allemaal goed bedoeld, maar heeft letterlijk nul komma nul zin als kinderen thuis geen Nederlands spreken en ouders niet hun kinderen in het Nederlands voorlezen of Nederlandse liedjes zingen of Nederlandse tv-programma's kijken. Dan 77

kun je als gemeente met de beste intenties duizend-en-één zaken verzinnen om te proberen de leesvaardigheid te verbeteren, maar dat heeft dan bij deze doelgroep weinig zin. Dat zegt overigens ook wel wat over de ouders. Want waarom bezig je niet maximaal de taal van het land waarin je leeft en waarin je kinderen een toekomst moeten opbouwen? Het is ook een stukje eigen verantwoordelijkheid. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ideeën om het leesniveau van kinderen te verhogen zijn natuurlijk sympathiek. Behoorlijk wat voorstellen uit de eerste versie van het initiatiefvoorstel zijn gesneuveld sinds de bespreking in de commissie, zoals ook de voorleeshond; ik wilde die toch nog even genoemd hebben. Wat de resterende punten betreft heeft de SP toch nog wel wat twijfels. We onderschrijven dat een bezoek aan de bieb misschien niet bovenaan het prioriteitenlijstje zou staan van nieuwe ouders, maar door het koffertje in het stadhuis aan te bieden, mis je ook de persoonlijke voorlichting over de bieb. Ook de meerwaarde van de aanvullende voorleeswedstrijd bovenop het bestaande aanbod is voor ons nog niet helemaal echt duidelijk onderbouwd en vraagt bovendien om financiële dekking die nog weinig concreet is. Over de boekenruilkasten heeft mijn fractie nog een vraag aan de initiatiefnemer.

Wij vinden het eigenlijk ook wel sympathiek dat deze vaak voortkomen uit bewonersinitiatieven en vinden het vooral een taak van de gemeente om dit optimaal te faciliteren. Kunnen wij dit dictumpunt, dat is aangepast, ook zo interpreteren? Het punt over de samenwerking met buitenschoolse opvangcentra kunnen wij steunen. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Dank aan de indiener van het initiatiefvoorstel en complimenten voor het werk daarvoor. Wat het college betreft een heel belangrijk onderwerp: taal in onze stad, taal als middel om elkaar te begrijpen en taal als middel om mee te kunnen doen in de samenleving, de Nederlandse taal. Maar we blijven bij de appreciatie die we ook bij de vijftien punten hebben gegeven. De punten zijn ofwel overbodig omdat ze al gebeuren, ofwel ongedekt maar hebben nog altijd een element in zich van iets wat al gebeurt. Ik denk dat mevrouw Klokkenburg zojuist goed beschreef hoe ik er ook als wethouder naar kijk. Met een uitzondering: dat gaat over de samenwerking met de BSO. Daarvan zei mevrouw Klokkenburg: dan moet je een motie indienen. Ik zeg: ik had dat reeds toegezegd. Dus ook een motie zou overbodig geweest zijn. De toezegging is gedaan dat die samenwerking plaatsvindt. Dat hebben we dus al opgepakt. Dat is uit het initiatiefvoorstel door het college opgepakt. Dus dank voor dat voorstel. Daar zijn we mee aan de slag.

Maar voor het overige moet het college bij de appreciatie blijven die het eerder heeft gedaan. De voorzitter. Dank u wel, wethouder. Dan wil ik graag de heer Bom nog de gelegenheid geven of in ieder geval vragen of hij nog wil reageren op de beraadslaging. Dat is het geval. Gaat uw gang. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We kunnen niet genoeg aandacht vragen voor leesvaardigheid. Want we kunnen natuurlijk wel stellen dat het niet lekker gaat. Dus alle aandacht ervoor is welkom. Dat is ook de reden, zeg ik tegen mevrouw Klokkenburg. Die leesvaardigheid moet gewoon beter. Er zijn wel degelijk dingen die weliswaar deels gebeuren. Ik ben heel erg blij met het koffertje dat nu al wordt uitgedeeld. Ik vind het ook een soort succesverhaal van ons. Het 'Schatten van Den Haag'-koffertje wordt dus nu uitgedeeld. Het is nu dus overbodig, maar wel naar aanleiding van onze aanvankelijke vraag en het preadvies. Dat vind ik een zaadje geplant. Laten we het daarop houden. Dat vind ik hartstikke leuk. Ik had heel graag het eerste koffertje aan meneer De Ridder willen uitreiken, maar helaas had ik het al vergeven aan onze fractievertegenwoordiger Damian Zeller, want die was net iets eerder dan de heer De Ridder. Meneer Kaptheijns van de PVV had het over een migratieachtergrond. Daar kunnen wij natuurlijk ook niks aan doen. We moeten doen als gemeente wat we wel kunnen doen.

Wat je heel vaak ziet, is dat de kinderen vaak beter en sneller Nederlands spreken dan de ouders. Op wat de ouders thuis doen hebben we natuurlijk geen invloed. Dus ik snap wat u zegt. De zorgen zijn terecht; wat is het, Laak 50% laaggeletterd? Ik snap dus wat u zegt. Maar er zijn natuurlijk bepaalde dingen waar wij ook niet veel aan kunnen doen.

78

Nick Kaptheijns (PVV). Zouden we dat dan toch niet op enigerlei wijze kunnen bevorderen? Als we bijvoorbeeld kijken naar de VVE: daar is ook een totale oververtegenwoordiging van kinderen met een migratieachtergrond. Ik heb dit verhaal al vaker gehouden. We bieden daar leuke taallessen aan, maar die blijven niet hangen, want thuis is er geen vertaalslag. Dat is vrij problematisch. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik deel misschien de zorgen wel, maar wat kunnen wij daaraan doen in het kader van dit initiatiefvoorstel? Dat is even de vraag. Ik denk dat dat beperkt is, helaas. Dat is echt een veel complexere materie ook. Voor dit toch wel charmante initiatiefvoorstel vinden wij de vraag iets te groot, als u het niet erg vindt. Nick Kaptheijns (PVV). Nee, dat is ook zo. Dat betekent ook niet dat wij dit initiatiefvoorstel niet zullen steunen, hoor. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Dat doet mij dan weer heel erg deugd. Voorzitter. De voorleeshond heeft het helaas ook niet gehaald, mevrouw Arp. Ik ben het met u eens. Ik hoop dat die nog lekker vrij kan blijven rondlopen op het Noorderstrand, bij het Zwarte Pad. Dat zou ik heel fijn vinden. U vroeg iets over een dictumpunt en toen was ik even afgeleid. Kunt u dat nog even herhalen? Lesley Arp (SP).

Het punt dat ik wilde aanstippen, is dat mijn fractie van mening is dat het sympathiek is dat die kastjes uit de samenleving komen en dat wij voor de gemeente vooral een faciliterende rol zien. De toelichting van het initiatiefvoorstel lijkt te zeggen: gemeente, ga dit doen. Maar het dictumpunt lijkt te zeggen: stimuleer. Voor mijn fractie is belangrijk om te weten hoe we dat dictumpunt moeten interpreteren en of dat in lijn is met hoe mijn fractie dat ziet. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Dank, mevrouw Arp, voor de toelichting. Het is inderdaad 'stimuleer'. Je ziet die ruilkastjes vaak al, althans in mijn omgeving. Die worden vaak omarmd door maatschappelijke organisaties of gewoon door mensen in de straat. U moet het dus echt zien als 'stimuleer'. Robin Smit (PvdD). Daar heb ik dan toch wel een vraag over. Want er is een digitale kaart. Er zijn nu al iets van meer dan 970 minibiebs in Den Haag. Waar zouden dan nog meer van die minibiebs moeten komen? Want als je die kaart bekijkt, dan wordt er precies voldaan aan de actiepuntjes die in dit actieplan staan. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Het kan nooit te veel. Dat is een beetje een simpel antwoord misschien, maar dat is wel hoe wij ertegen aankijken. Er zijn nog echt wel heel wat plekken, en zeker op de plekken waar het wat minder makkelijk is om toegang te krijgen en mensen niet de bibliotheek weten te vinden.

Wat is ertegen om er wat meer te doen? Robin Smit (PvdD). Ik deel wat de heer Bom zegt. Het is altijd goed als het ter beschikking staat van kinderen. Maar ik vraag me gewoon af: we gaan het meer stimuleren, maar gebeurt het niet al genoeg? Er zijn er best al veel. Het gaat van onderop. In het voorstel staat dat het ook onderhoud kost, waar je rekening mee moet houden. Dan gebeurt het toch eigenlijk al heel erg goed? Ik snap dus de toegevoegde waarde van dit actiepunt niet. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Net wat ik zeg. Die boekenruilkastjes zijn best wel een succes, toch? Als je nou kan stimuleren dat er meer komen, waardoor er nog meer kinderen überhaupt met een boek in aanraking komen, dan zie ik daar dus helemaal geen kwaad punt in. U bent natuurlijk vrij om tegen te stemmen, maar ik zou zeggen: laten we toejuichen dat er meer gebeurt. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.