RIS322018 Notulen van de raad van 13 maart 2025

nu nemen; doen die ook wat ze beogen? Als ik die bevestiging zou kunnen krijgen, dan is mijn fractie ook een warm voorstander van de te nemen acties. Ik moet wel zeggen dat we de verschillende moties van Hart voor Den Haag nog individueel zullen afwegen. Ik denk dat we daarvan niet alles zullen steunen, maar bijvoorbeeld een mobiel stembureau steunen wij van harte. Dat weet de heer Guernaoui. Daarentegen heb ik in de commissie al het een en ander gezegd over het stembiljet. Wij zullen tegen dit voorstel van het college stemmen. Nick Kaptheijns (PVV). Voorzitter. Vandaag bespreken we het actieplan opkomstbevordering, dat naar de mening van de PVV goede zaken bevat, maar ook zaken die de wenkbrauwen deden fronsen. Laat ik beginnen met een aantal positieve zaken. Onze fractie is er zeer over te spreken dat ieder stadsdeel zijn eigen VIBES-stembureau heeft met extra voorzieningen voor blinde en slechtziende kiezers. Het streven om het aantal ontoegankelijke stembureaus per verkiezing met een derde te verminderen, spreekt de PVV ook aan. Deze maatregelen zorgen ervoor dat kwetsbare doelgroepen maximaal kunnen participeren bij verkiezingen. Dat juichen wij van harte toen. Maar er zijn ook maatregelen waar onze fractie minder enthousiast van werd.

Zo wil de gemeente haar communicatie naar de kiezer nog verder verbeteren, waarbij wordt gefocust op specifieke doelgroepen, waaronder anderstaligen. Wat de PVV betreft begint alles met de Nederlandse taal. Wij zien het leren van onze mooie taal als investering om mee te kunnen doen in onze samenleving. Onze fractie zou daarom graag zien dat er alleen maar in het Nederlands wordt gecommuniceerd. In bijlage 2 zien we dat het college de verkiezingen niet alleen wil promoten met posters, maar ook met boodschappen op trams en vrachtwagens die door de stad rijden. In bijlage 1 wordt gesproken over stemoefendagen. Onze fractie heeft twijfels over de toegevoegde waarde van deze maatregelen en is bang dat door maatregelen als deze er misschien verzadiging gaat optreden bij onze inwoners: een soort van verkiezingsmoeheid. Er wordt ook gesproken met speciale locaties zoals Legoland om de verkiezingen te promoten, maar het is nog niet zeker op welke creatieve manier deze plekken kunnen meedoen. Wat de PVV betreft wordt dit proefballonnetje uit de lucht geschoten. Een locatie als Legoland trekt veel dagjesmensen en toeristen. Die zitten vermoedelijk niet te wachten op allerlei verkiezingspromoties. De voorzitter. U heeft een interruptie van meneer Smit. Meneer Smit, u moet het knopje indrukken. Dat werkt het beste. Robin Smit (PvdD).

Ik was nog even in de commissie, maar ik heb toch het uitstapje gemaakt naar deze mooie vergadering. Ik hoor de heer Kaptheijns zeggen dat er verkiezingsmoeheid en verzadiging optreedt door allerlei activiteiten. Hoe kan de heer Kaptheijns dan het lage opkomstpercentage verklaren? Nick Kaptheijns (PVV). Ik denk dat het lage opkomstpercentage vooral komt doordat er totaal geen vertrouwen meer is in de lokale politiek. Robin Smit (PvdD). De reden waarom ik deze interruptie pleeg, is dat ik zelf een motie indien om stemoefendagen in te zetten voor een specifieke doelgroep. Volgens de geluiden daarover krijgen mensen daardoor meer ervaring in het hele proces en is er minder angst en stress om überhaupt te gaan stemmen. Hoe kijkt de PVV dan daartegen aan om die mensen juist wel te helpen om de gang naar de stembus te maken? Is dat ook een vorm van verkiezingsmoeheid van de PVV? Nick Kaptheijns (PVV). Op welke specifieke doelgroepen doelt de heer Smit dan? Het is een beetje vaag. De voorzitter. Meneer Smit heeft net een motie ingediend met een aantal doelgroepen, maar meneer Smit, u mag nog iets zeggen.

33

Robin Smit (PvdD). Die heb ik inderdaad net ingediend. Het gaat om de doelgroep mensen met een verstandelijke beperking. Ik ben erg benieuwd hoe de PVV daarin staat, omdat zij toch altijd ook een beetje de partij zijn die het een en ander zou willen doen voor mensen met een zorgbehoefte. Als ik die lijn van de PVV zou volgen, neem ik aan dat ze dit voorstel zouden steunen. Nick Kaptheijns (PVV). De PVV staat sowieso bekend als een partij met een ontzettend groot sociaal hart, meneer Smit. Ik vind het een beetje een vreemde interruptie, omdat ik in mijn tweede alinea letterlijk heb gezegd dat wij ontzettend blij zijn dat kwetsbare groepen maximaal kunnen participeren. De voorzitter. U vervolgt uw betoog, meneer Kaptheijns. O nee, toch niet, want mevrouw Van Basten Batenburg heeft nog een interruptie. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Op een ander punt weliswaar. Ik hoor de heer Kaptheijns zeggen over Legoland dat daar dagjesmensen komen. Ik dacht juist bij Legoland: wat leuk, we krijgen overal mooie rode legopotloden door de hele stad heen, groot, het formaat van die giraf. Dat lijkt me fantastisch. Zou de heer Kaptheijns dat enthousiasme niet kunnen delen? Nick Kaptheijns (PVV). Daarvoor waarschijnlijk wel, maar dan ook echt alleen die rode potloodjes en verder niks.

Wat ook niet helpt, is als kiezers als kleuters worden behandeld: ga stemmen en je krijgt een gadget, zodat anderen kunnen zien dat jij gestemd hebt en dan hopelijk ook willen stemmen. Het belastinggeld dat aan gadgets wordt verspild, zouden wij liever aan andere zaken uitgeven. Een beetje in het verlengde van het net genoemde heeft mijn fractie ook moeite met het idee om leuke evenementen voor jongeren te organiseren zoals een feest tijdens de 'verkiezingsnach'. Verkiezingen zijn een serieuze aangelegenheid waar in het verleden bloed, zweet en tranen voor zijn gelaten. Als het goed is, leren jongeren dat ook op de middelbare school. Het houden van een feest om jongeren naar de stembus te lokken, vinden wij dan ook een farce. Laten we heel eerlijk zijn. Eén grote olifant in de kamer wordt niet genoemd: de bijdrage die het college zelf de afgelopen periode heeft geleverd aan het slopen van het vertrouwen van onze inwoners in de lokale politiek. Het op zeer discutabele gronden buitensluiten van Hart voor Den Haag, de grootste partij van de stad, en het huisvesten van asielzoekers aan de Sportlaan; ik noem maar een paar voorbeelden. Inwoners die eerder enthousiast zijn gaan stemmen, kunnen door dit soort zaken het gevoel krijgen dat zij niet serieus worden genomen, dat stemmen toch geen zin heeft. Daar sta je dan als college met je actieplan opkomstbevordering.

Het zou lachwekkend zijn als het niet zo triest was. Dan nog een laatste punt. Het college verwacht dat de voorstellen uit het actieplan vier tot vijf ton aan extra kosten met zich meebrengen. Dat is serieus geld, geld van onze burgers. Onze fractie had dan ook graag gezien dat er meer informatie was gegeven over de geschatte kosten van maatregelen. Robin Smit (PvdD). Ik was eerst een beetje aan mezelf aan het twijfelen. Is het de heer Kaptheijns bekend dat het actieplan opkomstbevordering ook deels voortvloeit uit de werkgroep die de raad zelf heeft samengesteld, dus dat de heer Kaptheijns daar ook een inbreng had kunnen doen namens de PVV om de opkomst te bevorderen? Nick Kaptheijns (PVV). Dan had ik in die werkgroep dezelfde mening verkondigd. Robin Smit (PvdD). De vrijwilligers die in onze raadswerkgroep hebben gezeten, hebben ook een uitvraag gedaan middels meerdere mailtjes en dergelijke, dus die uitvraag is gedaan. Daar had de PVV natuurlijk ook op kunnen reageren met mooie opkomstmaatregelen. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. De voorzitter. We gaan eerst luisteren naar de voorzitter van het presidium en daarna naar de burgemeester.

34

Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dank aan de raad en alle raadsleden die in de commissie hebben meegedacht en meegewerkt en de raadswerkgroep die heeft meegewerkt aan dit gezamenlijke actieplan, samen met het presidium en het college. Dat dit actieplan nodig is, is een ding wat zeker is. Daar zijn we het met z'n allen over eens. Mevrouw Van Basten Batenburg zei het ook al: het is bijna zover. Dinsdag aanstaande, precies over een jaar, gaan we allemaal naar de stembus. We hopen dat heel veel mensen naar de stembus gaan. Als we zien dat de afgelopen keer, in 2022, 43% naar de stembus ging en in Laak bijvoorbeeld maar 22%, dan moeten we ons daarvoor schamen. Daarom is het heel goed dat we de handen ineengeslagen hebben met de werkgroep, het college en het presidium om een actieplan te maken om de opkomst te verhogen. Want het is het feest van de democratie en daar moeten zoveel mogelijk mensen bij zijn. Dat gezegd hebbende wil ik graag overgaan naar de beantwoording en de appreciatie van de moties. De burgemeester gaat straks in op alle punten die gericht waren aan het college. Er zijn zes moties ingediend die gericht zijn aan het presidium. U komt in vijf van deze moties met een aantal extra voorstellen boven op de plannen die zijn opgenomen in het actieplan opkomstbevordering, dat we samen met de burgemeester hebben opgesteld, en daar zijn we blij mee.

Want hoe meer plannen we krijgen, hoe meer plannen we met elkaar aandragen en uitvoeren om de opkomst te verhogen, hoe beter het is. Als presidium willen we graag zeggen dat het aan u als raad is om een afweging te maken van de wenselijkheid en de effectiviteit van deze extra plannen, maar ik wil graag per motie ingaan op wat wij daarvan vinden en wat wij daarmee zouden kunnen. Ik ga proberen dat te doen in de volgorde van indiening. Ik heb ook de nummers erbij gekregen, dus dat is helemaal makkelijk. Motie K.4 van Hart voor Den Haag, Opkomst verhogen door Rode Potlood Campagne. Het voorstel dat in deze motie gedaan wordt, ligt eigenlijk in het verlengde van de voorstellen uit het actieplan over reclame-uitingen. Deze rodepotloodcampagne is een onderdeel van een grotere campagne waarbij we in een eerder stadium mensen proberen te informeren over het belang van stemmen en waarbij ook duidelijk wordt waar het rode potlood voor staat. Ik heb al gezegd dat de uiteindelijke afweging aan u als raad is: oordeel raad. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zou het toch wel heel leuk vinden als het presidium dan wil meenemen of dat rode legopotloden kunnen zijn. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Daar gaan we gewoon naar kijken.

Als mevrouw Van Basten Batenburg nog een paar steentjes wil aandragen, want bouwstenen hebben we altijd nodig om te gaan bouwen aan de opkomstverhoging, dan gaan we dat doen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Meneer Groenewold en ik hebben ons net al gezamenlijk voorgenomen om te helpen bouwen, dus heel graag. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Kijk! Lego brengt mensen bij elkaar, en laat ook zoveel mogelijk mensen daarmee naar de stembus gaan. Motie K.8 van Hart voor Den Haag, Opkomst verhogen door Haags Verkiezingsliedjesfestival. Dat is natuurlijk een ontzettend creatief idee, maar het lijkt het presidium niet de meest effectieve manier om aandacht te vragen voor de verkiezingen. Dat komt door het feit dat het organiseren van een verkiezingsliedjesfestival veel geld en menskracht zal kosten, terwijl onzeker is hoe groot het effect zal zijn. Zoals gezegd is de afweging aan de raad, maar dit wil ik wel graag namens het presidium erbij gezegd hebben. Motie K.6 van Hart voor Den Haag, Opkomst verhogen door het plaatsen van 45 'zetels' in de stad. Dit past goed bij Den Haag. Den Haag heeft immers 44 wijken. Dat betekent dat we per wijk er één beschikbaar hebben. De 45ste zetel zou dan op een markante plek of in het stadhuis kunnen worden geplaatst.

Het effect van dit voorstel op de opkomst zal voornamelijk liggen in de aandacht die die 45 zetels krijgen in de wijken, in de media en hopelijk ook op de social media. Het is onmogelijk om van tevoren in te schatten hoeveel dat zal zijn en wat het effect hiervan zal zijn. Eventueel zouden we deze actie ook kunnen koppelen aan een bewustwordingscampagne voor jongeren. We zouden schoolklassen kunnen vragen om deze zetels te ontwerpen. Om dit goed uit te kunnen voeren denkt het presidium minimaal € 25.000 nodig te hebben. Dat gezegd hebbende is het ook weer aan de raad of u dit wenselijk acht. 35

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dank aan de heer Sluijs voor de beantwoording. Nog even over de kosten voor die zetels. Ik zat nog te denken: komende zomer gaan we hier de raadzaal verbouwen. Volgens mij komen er ook 45 stoelen vrij. Zou het een idee zijn om bij de uitvoering die stoelen als basis te nemen? Ik denk dat dat in ieder geval in de kosten zou schelen. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Duurzaam als wij zijn komen die stoelen niet vrij. Die hebben wij gewoon weer nodig, dus ik verwacht niet dat we die daarvoor kunnen gebruiken. Zoals we het ook begrepen hebben, heeft de heer Guernaoui of Hart voor Den Haag het ook iets anders bedoeld en gaat het niet zozeer om de zetels die hier staan als wel om het ontwerpen op een creatieve wijze om de aandacht te trekken. Daarom hebben we gezegd dat het misschien leuk is om schoolklassen erbij te betrekken, zodat we het wat breder kunnen trekken. Motie K.2 van Hart voor Den Haag, Opkomst verhogen door extra budget voor lokale omroepen. Het bedrag gaat flink omhoog; de heer Guernaoui legt een flink bedrag neer. We willen als presidium voorstellen om specifieke acties en activiteiten te koppelen aan het budget dat dan vergeven zou worden, bijvoorbeeld in relatie tot het verkiezingsliedjesfestival. Het is verder aan de raad of we dat gaan doen, maar dat zou er een kunnen zijn indien de raad die motie aanneemt.

Andere mogelijkheden zijn het slotdebat dat uit het actieprogramma opkomstbevordering komt en/of de informatievoorziening richting de inwoners van onze stad. Dat gezegd hebbende is het ook weer aan de raad of u dit wenselijk acht. Motie K.9 van GroenLinks, Alle Haagse vrouwen naar de stembus. Een deel is gericht aan het presidium en een deel aan de burgemeester. Wat het deel van het presidium betreft kan ik zeggen dat deze motie het belang benadrukt van de doelgroepgerichte benadering in het actieplan. We kunnen u in de voortgangsrapportage informeren over de wijze waarop we de opkomst onder vrouwen kunnen bevorderen, zoals ook wordt verzocht in de motie. Dat kan dus. Wat het verzoek betreft om een Haags vrouwendebat te faciliteren, wil ik het volgende zeggen. We gaan die debatten inderdaad niet zelf organiseren. Faciliteren kan, organiseren niet. Maar we kunnen hier wel echt een rol in spelen wat betreft het faciliteren van zo'n debat. Ik zeg ook tegen iedereen die zit te kijken: mocht er iemand in de stad zijn die dit wil organiseren, dan hoort het presidium dat heel graag en dan kunnen we daar een faciliterende rol in spelen. Het is ook weer aan de raad of u dit wenselijk acht. De laatste motie is motie K.10 van GroenLinks, Zomerse start voor de gemeenteraadsverkiezingen. Mevrouw Bos vraagt om voor de zomer een subsidiekader aan de raad te sturen.

In het actieplan is opgenomen dat we meewerken aan een slotdebat en minimaal één debat per stadsdeel. Uiteraard werken we daarnaast ook graag mee aan het faciliteren van andere debatten, zeker als dat ons helpt om de wijkgerichte en doelgroepgerichte aanpak verder te bevorderen. In het verleden is dat altijd via de stadsdeelorganisaties gegaan. Het is dus niet zo - dat misverstand wil ik graag even wegnemen - dat hiervoor een nieuw subsidiekader wordt opgesteld. Dat kader is er al. U vraagt in uw motie ook om al voor het zomerreces te komen met een eerste voortgangsbericht. We hebben het voortgangsbericht na de zomer toegezegd, omdat we verwachten dat we dan daadwerkelijk voortgang hebben. Om niet met een leeg, nietszeggend briefje te komen zou ik willen zeggen: houd deze motie aan of trek 'm in. We zouden 'm in deze vorm wel moeten ontraden, omdat we echt gezegd hebben 'na de zomer'. Dan hebben we ook daadwerkelijk wat te melden. Isabel Bos (GroenLinks). Het verzoek om het voor de zomer te doen komt natuurlijk niet nergens vandaan. Als we het na de zomer krijgen en we het een keertje agenderen rond oktober of misschien zelfs november, dan zijn we echt te laat als we merken dat doelgroepen nog niet bereikt worden met het geld dat we dan wel uitgeven. Bij de uitwerking van het subsidiekader krijgen we daar pas inzicht in. Ik ben nog niet van plan 'm in te trekken.

Maar als we bijvoorbeeld wel een uitwerking van het subsidiekader kunnen krijgen voor de zomer of als er dan in ieder geval wordt gekeken naar hoe we het geld uitgeven zodat het ook echt bij de doelgroep terechtkomt, dus als we dat inzicht wel eerder zouden kunnen krijgen, dan is dat wat deze motie beoogde te doen en wat de mensen die eronder staan volgens mij wilden. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Dat subsidiekader is er al, dus daar hoeven we het niet na de zomer over te hebben. Daar kan in principe nu ook al gebruik van worden gemaakt. Ik heb het gevoel dat we 36

brede ondersteuning krijgen voor dit actieplan, waarvoor dank. In de raad wordt breed gedeeld dat dit actieplan nodig is. Het bestaande subsidiekader is daarin leidend. Iedereen kan zeggen, vanaf vandaag al: wij willen heel graag een debat gaan organiseren dat gericht is op die of die doelgroep. Het bestaande subsidiekader is daar leidend in. Daarvoor is niet nodig dat het voortgangsbericht dat we na de zomer toegezegd hebben daar een rol in speelt, want het is er al. Marieke van Doorn (D66). Wij vinden de motie van mevrouw Bos ook belangrijk om juist mensen die initiatieven hebben die echt kunnen bijdragen aan de inkleuring van dit actieplan helderheid te verschaffen, het liefst voor de zomer. Ik ben blij te horen dat zij vandaag al een aanvraag zouden kunnen doen. Zit het 'm dan misschien in de communicatie richting initiatiefnemers - er waren bijvoorbeeld vandaag insprekers - over waar zij dan terechtkunnen met hun plannen en over wat de grenzen, de plafonds zijn en dat soort vraagstukken? Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Dan vat ik deze vraag meer op als: ga iets meer communiceren over wat er mogelijk is, voortvloeiende uit dit actieplan. Dat vind ik iets anders dan een voortgangsbericht.

Het voortgangsbericht heeft echt te maken met: welke stappen gaan we allemaal zetten en waar staan we na de zomer? Wat mevrouw Van Doorn vraagt en wat denk ik ook mevrouw Bos beoogt, is iets meer communicatie: waar kunnen groepen zich melden, op welke wijze kunnen zij kenbaar maken dat ze misschien een bepaald debat willen laten organiseren? Laten we toezeggen dat we daar voor de zomer een briefje over sturen om te kijken: wat is er mogelijk en waar kunnen mensen zich melden? Ik denk dat we daarmee ook recht doen aan het verzoek van mevrouw Bos. Met de echte voortgang komen we na de zomer, want dan hebben we daadwerkelijk voortgang te melden. Marieke van Doorn (D66). Dank aan de voorzitter van het presidium voor deze toezegging. Dit lijkt me heel nuttig, want dan kan de stad echt al in de benen. Dan kunnen ze echt al aan de slag om ervoor te zorgen dat ze allemaal op tijd klaar zijn met geweldige activiteiten om iedereen naar de stembus te krijgen, dus heel veel dank daarvoor. Mijn interruptie op dat punt is daardoor mooi afgedaan. Maar op het punt van de voortgang blijf ik mevrouw Bos steunen. Het is misschien niet de uitgebreide voortgang die het presidium voor ogen had, maar als er voor de zomer al iets kan komen over wat er in gang wordt gezet, dan zou mijn fractie dat wel heel prettig vinden.

Kan er misschien een soort voortgang light voor de zomer worden overwogen? Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Laten we afspreken dat we in dat korte briefje dat we gaan sturen over de communicatie ook meenemen waar we op dat moment staan. Dan komen we na de zomer met het echte voortgangsbericht. Ik denk dat dat helemaal geen probleem is. Ik hoop alleen wel dat u dan niet zegt: nou, de voortgang gaat nog niet zo hard. Want we hadden natuurlijk gezegd dat we na de zomer met de echte voortgang zouden komen, maar ik denk dat we er daarmee uitkomen en ook recht kunnen doen aan het verzoek wat mevrouw Bos en ook mevrouw Van Doorn doen. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, laatste maal. Marieke van Doorn (D66). Ik zal proberen te onthouden om die vraag niet te stellen als dat briefje voor de zomer komt, maar dank voor deze toezegging. Isabel Bos (GroenLinks). Met deze toezegging kan ik de motie aanhouden. De voorzitter. Aangezien motie K.10 GL is aangehouden, maakt zij geen onderdeel van de beraadslaging meer uit. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Mooi dat het presidium met dat briefje komt, maar zou het dan ook kunnen aangeven over welke verordening we het precies hebben en hoe we ervoor zorgen dat de bureaucratische rompslomp zo laag mogelijk is. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag).

Dat gaan we zeker meenemen, want het is in ons aller belang dat we dat zo goed en zo strak mogelijk regelen. Ons gezamenlijke doel is de opkomst zo hoog mogelijk 37

krijgen. Daar moet iedere belemmering voor weggenomen worden. Dank voor de aansporing; die nemen we mee. Dank ook aan mevrouw Bos voor het aanhouden van de motie. De heer Van Zanen. Voorzitter. Ik zal drie vragen beantwoorden, dan iets zeggen over de raadsvoordracht en daarna ingaan op de moties. Mevrouw Van Doorn heeft gevraagd of we gebruik gaan maken van het aanbod van Voorall. Dat is het geval. De voorzitter van het presidium is niet ingegaan op de vraag van mevrouw Van Basten Batenburg. Ik herhaal de toezegging dat we bij alles wat we inzetten per product kijken naar effecten: kunnen we het meten via social media, via harde getallen? Ik ben het er zeer mee eens: zichtbaarheid en zo is mooi, maar het moet wel iets opleveren. We gaan proberen om dat in beeld te brengen in de voortgangsbrief large en natuurlijk ook volgend jaar, als de getallen er zijn. Er was nog een derde vraag. Die vraag had ik ook met een driehoekje aangegeven, maar misschien zit ie straks bij de beantwoording van de moties. Dan de raadsvoordracht. De steun is helaas beperkt maar desalniettemin zeer waardevol. Ik was ook heel blij met de inspreker. Ik was net terug uit Tarwekamp, maar dat is u volgens mij ook gemeld. Wij hebben het echt overwogen. Dat geldt voor mij als portefeuillehouder. De oplegger geeft ook de voors en tegens weer, en dat is ook heel fair: dit wordt nu gevraagd.

De resultaten van de vijf deelnemende gemeenten waren positief. Natuurlijk zijn er de ongeldige stemmen. Ik denk dat daar ook wel iets op af te dingen is. Maar de voordelen zijn echt enorm, omdat de helderheid per partij groter wordt. De namen verdwijnen, en ik snap de gevoelens daarbij en heb dat ook allemaal goed gehoord. Maar er zijn zoveel mogelijkheden om de namen van de kandidaten bekend te maken en daar ook goed op te oefenen en te trainen dat ik dat nadeel niet echt meer zie. Ik zeg het nu allemaal heel zakelijk, want ik ben natuurlijk aan het opbouwen om een passende reactie op een van de moties te vinden. De praktijk, de werkelijkheid is natuurlijk ook dat mensen zich soms voorbereiden of pas in het stemhokje zeggen: zal ik ook nog een voorkeursstem uitbrengen? Dan heb ik er een grote voorkeur voor dat je een hanteerbaar stembiljet hebt, dat je kunt lezen in het stemhokje en in het stemlokaal op wie je zou kunnen stemmen en welk nummer daarbij hoort in plaats van dat je dat eindeloos en ingewikkeld moet uitzoeken. Het hardste antwoord, de hardste reactie op die te respecteren gevoelens is dat er in die vijf gemeenten die hebben meegedaan meer voorkeursstemmen worden uitgebracht in vergelijking tot Den Haag en landelijk. Dat vond ik ook zeer de moeite waard. Ten slotte. Stel u nou voor dat het over enkele jaren werkelijkheid wordt.

Ik snap het argument, maar ik kan er helaas niks aan doen dat er niet geleerd mag worden. Dat vind ik ook niet best en daar ga ik ook nog wel wat van zeggen richting het ministerie; ook de VNG heeft dat geprobeerd. Stel, het wordt werkelijkheid over een paar jaar. Dan hebben we echt een kans gemist om in Den Haag te oefenen. Dan zijn onze kiezers, onze stemmers daarmee bekend. We krijgen het nu ook betaald, Dus ja, dan denk ik ook: handel is handel. Maar goed, het is zoals het is. Ik hoop dat u het nog wilt heroverwegen, maar ik heb heel goed gehoord wat u zegt. Dan is het zoals het is. Dan de moties waarop ik zal reageren. Ik begin met motie K.5, Opkomst verhogen door mobiel stemmen. Dat kunnen we doen. Mobiel stemmen kan binnen de Kieswet en het is ook eerder gedaan. Het levert niet zozeer grote getallen op als wel veel zichtbaarheid. Het kan dus. Het gaat om 20 mille. Mevrouw Van Basten Batenburg had het er ook over. Hiermee wordt geld uit programma 1 bestemd aan een actie die valt onder programma 2. Dat moeten we bij de uitvoering natuurlijk nog netjes regelen, maar het kan wel. Die 20 mille moet te vinden zijn; die moet te doen zijn. Als dat niet zo is, geef ik dat ook aan, maar dat zal dan blijken uit de voortgangsrapportage. Dan motie K.3 over een verkiezingsloket op Escamp. Ik hoorde de discussie vanmiddag.

Hart voor Den Haag was inderdaad van plan om te vragen om het in alle stadsdelen te doen. Dat is niet te doen, fysiek niet en daarmee ook financieel niet. Maar aan de Leyweg kan het wel, omdat daar de faciliteiten zijn. Dat is te overzien en volgens ons zou dat kunnen. Hier kunnen we mee aan de slag: oordeel raad. We kunnen het doen als u dat wilt. Dan motie K.7, Opkomst verhogen door het Gouden Potlood. Ik ga ervan uit dat het dan zou gaan om een goudkleurig potlood en dat de essentie is om aandacht te genereren voor het stemmen. Dat moeten we natuurlijk op een nette manier doen, niet alleen vanwege de Kieswet et cetera, maar ook om de privacy en noem maar op. Ik vind het op zich een aardig idee. Laat ons dat uitwerken. Ik vind wel dat wij enige ruimte moeten hebben voor de uitvoering. We moeten natuurlijk aan de 38

Kieswet voldoen, want anders gaat het gewoon niet door. Maar er staat in de Kieswet niks over, behalve dat we te allen tijde stembeïnvloeding moeten voorkomen. Dat betekent dus dat als wij zoiets doen, of ik het nou doe of in welke vorm ook, het achteraf en buiten het stemlokaal moet plaatsvinden. Er is nog steeds van alles te verzinnen om het leuk te doen, maar het moet wel kunnen en ook mogen. Er werd gesproken over een etentje, maar het kan ook een tekenwedstrijd of iets leuks zijn, al was het maar om aan te geven: u heeft gestemd, een goudkleurig potlood, hartelijk bedankt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). In de Kieswet staat ook dat we met een rood potlood moeten stemmen, dus ik zou dat gouden potlood heel ver buiten het stemhokje willen houden. De heer Van Zanen. Daar heeft mevrouw Van Basten Batenburg volstrekt gelijk in. Het staat overigens ook in het dictum van motie K.7 over het gouden potlood. Ik zei net al: goudkleurig en na afloop. Mensen kunnen niet met een ander potlood stemmen dan het rode potlood. Het gebeurt buiten het stemlokaal en na afloop, als u denkt dat leuk genoeg is om te doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor de reactie. We kunnen ons daarin vinden. In de uitvoering moeten we kijken hoe dit idee bijdraagt aan het verhogen van de opkomst. De heer Van Zanen. Dan ga ik naar motie K.9, Alle Haagse vrouwen naar de stembus.

Dat is heel wijs, maar ook alle mannen graag. Ik richt mij dan op het verzoek aan het college. Wij richten ons als college natuurlijk vooral op het stemproces. De gemeente als geheel faciliteert verzoeken van maatschappelijke organisaties om bijeenkomsten en evenementen te organiseren, ook om de opkomst te bevorderen, maar we gaan het niet zelf organiseren. Als mensen zich melden met een aardig idee om de opkomst bijvoorbeeld van vrouwen te bevorderen, dan dient u een aanvraag in en kan dat. Maar we gaan het niet zelf organiseren, want wij weten dan niet wat het einde is. Wij gaan het wel faciliteren, maar we gaan het niet organiseren. Isabel Bos (GroenLinks). Als de burgemeester het leest als 'ga in gesprek met organisaties', zou de burgemeester of het college daar dan ook niet in mee kunnen gaan? De heer Van Zanen. Nu staat het in het kader van de verkiezingen. Met de raadswerkgroep, het presidium, het college en alle medewerkers hebben we een evenwichtig actieplan gemaakt, waar grote steun voor is. U heeft een aantal grote lijnen aangegeven die u ook steunt. Die zijn er niet voor niets gekomen. Ze zijn allemaal precies afgewogen. We geven straks in de voortgangsrapportage light en large precies aan waar we voor hebben gekozen, waar het naartoe gaat, hoe het in de uitvoering gaat, et cetera, et cetera.

Er is niets tegen om een bijeenkomst te organiseren in het kader van opkomstbevordering en te kijken wat er nou precies kan voor die doelgroep of die doelgroep. Dat gaan we faciliteren, maar niet zelf organiseren. Als u mij nu de vraag had gesteld 'goh burgemeester, bent u als portefeuillehouder verkiezingen samen met de mensen van verkiezingen bereid een keer te spreken over de techniek van het kiezen' en als een aantal vrouwenorganisaties of wie dan ook zich melden, dan is het antwoord daarop ja. Maar in dit kader en in deze motie is het antwoord: faciliteren, niet organiseren. Anders ga ik verwarring wekken. Isabel Bos (GroenLinks). Omdat de motie omarmd is door het presidium, wil ik toch graag nog proberen om 'm ook omarmd te krijgen door het college. Welke vorm zou de burgemeester dan nog wel kunnen zien om dit wel te doen? Is dat bijvoorbeeld door hier aandacht voor te vragen in gesprekken die al plaatsvinden? Ik zou graag een positief oordeel hierop te hebben, juist om die vrouwen naar de stembus te krijgen. De heer Van Zanen. Als u 'm wilt laten omarmen, moet u het schrappen. Dan kunt u van mij de toezegging krijgen dat ik mensen zal ontvangen voor de techniek. Maar als dit blijft staan, zeg ik: nee, we gaan dit niet organiseren, wel faciliteren. Met alle respect, hè. Dan motie K.11 van de Partij voor de Dieren over oefenstemdagen voor iedereen.

In de training van stembureauleden, de handleiding en de e-learning is er aandacht voor hulp bij het 39

stemmen, ook wanneer er geen zichtbare beperking is. We betrekken mensen met een verstandelijke beperking actief als stembureauleden. Hiervoor werken we samen met Stichting Prokkel. Bij de oefendag voor mensen met een visuele beperking waren er twee deelnemers bij de vorige Europese verkiezingen. Volgens mij heb ik er ook een ontmoet. De ervaring leert dat het om een kleine groep gaat die geïnteresseerd is om hieraan deel te nemen. Met Stichting Prokkel en andere vertegenwoordigende organisaties voor mensen met een beperking zijn we continu in overleg over hoe we gewenste verbeteringen kunnen aanbrengen. Daarbij hanteren we altijd het principe dat we dit samen met de doelgroep doen in plaats van over hen te beslissen. De motie is oordeel raad. Dan motie K.12 van de SP, Zorgen dat de boodschap blijft plakken. Ja, dat krijg je als je romantiek inzet. Dat had ik natuurlijk helemaal niet moeten doen, maar ik blijf het toch lekker doen hoor, die romantiek af en toe. Ik was ook helemaal niet van plan iemand te prikkelen en sentimenteel te doen. Wildplakken, daar heb ik nooit aan gedaan, juist niet. Bij de partij waar ik voor plakte, schiepen wij er altijd een eer in. Zelfs als de SP-posters loshingen, kregen ze van ons een beetje lijm. Zo deden we dat echt. Ja, wij deden dat netjes. Dat is namelijk ook reclame. Nu komt toch de romantiek weer boven. Ik moet deze motie ontraden.

Inmiddels zijn we een flink aantal jaren verder. Het principe 'alle partijen evenveel ruimte' van mevrouw Klokkenburg geldt. Denk ook even aan de handhavingscapaciteit die het scheelt, als er verkeerd geplakt wordt. Dat is mij ook aangereikt. Als we het per se willen, hebben we in ieder geval in zeven stadsdelen nog vrije plakplaatsen. Ik ga ze niet allemaal opnoemen, maar ze zijn er. Die kunt u gebruiken. Ik zou zeggen: doe dat dan en laat zien dat het kan op die vrije plakplaatsen. Als u nu het 'al dan niet' schrapt, dan heb ik nog een argument, en dat is gewoon het geld. Als het 'al dan niet' wordt geschrapt, dan blijven de andere staan. Het is echt nog wel een ouverture. Ik herinner me nog dat mevrouw Van Basten Batenburg in de commissie vroeg of het goedkoper zou zijn als we het zelf weer gaan doen. Goedkoper is het sowieso niet, maar het is ook nog een hele kermis om dat te organiseren. Dat kost heel veel geld en daar is niet in voorzien. Om die reden moet ik de motie dan ook nu ontraden. Lesley Arp (SP). Mevrouw Klokkenburg vroeg of deze motie zal leiden tot een hele vervanging van het systeem met de voorbeplakte borden. Ik heb tegen mevrouw Klokkenburg gezegd: wat mij betreft niet.

Maar ik snap niet wat het probleem zou zijn om bijvoorbeeld per stadsdeel - per stadsdeel is trouwens best schappelijk, want het gaat niet om heel veel stadsdelen - een van die borden aan te wijzen als een plek waar je zelf die posters kan plakken. Ik denk echt dat dat bijdraagt aan meer levendigheid. Je ziet nu allemaal hele kleine postzegeltjes. Je kan amper lezen wat erop staat. Dan kan je ook met lokale boodschappen werken en misschien wel stadsdeelgebonden kandidaten wat meer uitlichten. Ik denk dat dat heel mooi past in de geest van wat wij nu gaan doen. De heer Van Zanen. Het blijft kostbaar, maar dan zijn het er negen. Dat is alweer veel minder dan ik vreesde, want er stond 'meerdere'. Ik denk dat het toch het beste is - het is ook wel een mooie uitdaging - om gebruik te maken van de vrije plakplaatsen die er zijn. Dan hoeven we niks te doen. Maak daar gebruik van en laat dan aan de stad zien dat je dat heel goed kunt en dat je die gewoon kunt gebruiken. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor het antwoord. U zegt: als we er meer willen, dan moet dat gedekt worden. Dus als deze motie met wat geld wordt gedekt, kunt u 'm dan wel omarmen? De heer Van Zanen. Ik improviseer even. Dan moet er op negen plekken in de negen stadsdelen één ouderwets plakbord komen. Dan moet ik even nagaan wat dat kost en zo, maar goed.

Dan kunt u nog steeds zeggen: wil ik het wel of wil ik het niet? Ik zou er de voorkeur aan geven om eerst via de vrije plakplaatsen te laten zien wat u kunt. De voorzitter. Het zijn acht stadsdelen, burgemeester. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die vrije plek komt er sowieso. Deze motie van de SP stelt voor om er een aantal toe te voegen. Dan is de kwestie om de SP de motie te laten dekken. Daar heb ik best wel ideeën over, en dan komen we denk ik een end.

40

De heer Van Zanen. Ik hoor geen vraag. Robin Smit (PvdD). Juist vanwege die romantiek en dat nostalgische verhaal van de burgemeester ben ik onder deze motie gaan staan ten tijde van de commissie. Ik hoorde de burgemeester net zeggen dat het geld kost, maar we hebben ook allerlei andere moties voor opkomstbevordering gehad die ook vrij veel geld kosten. Daar werd een vrij positief antwoord op gegeven. Zou dit niet juist een middel zijn om die oude tijden te herbeleven en die opkomstpercentages van weleer toch na te streven? Daar ben ik toch wel benieuwd naar. De voorzitter. Ook met dezelfde uitslagen, meneer Smit? De heer Van Zanen. Nou, dat is maar de vraag. Volgens mij zijn alle moties nu van een passende dekking voorzien. Zo niet - dat heb ik in de commissie al aangegeven - dan betekent dat iets voor het actieplan. Dat krijgt u dan ook weer te zien in de voortgangsrapportage large. Het aantal van acht is al een flinke beperking, maar het is nog mooier om gebruik te maken van de vrije plakplaatsen. Die zijn er. Laat dan zien, politieke partijen, dat je het meent. Ik ben bereid om op zo'n vrije plakplaats de allereerste poster te plakken, maar die luidt dan 'ga stemmen', als u begrijpt wat ik bedoel. En dan laat ik ook zien dat ik het kan. Lesley Arp (SP). Die grote verkiezingsborden zijn natuurlijk grote, prominente borden.

Als je bijvoorbeeld op de website van de gemeente kijkt, dan zie je dat die vrije plakplaatsen een aantal PMD-bakken en vooral glasbakken zijn. Ik denk dat het belangrijk is dat je een duidelijk verkiezingsbord hebt. Ik vind de PMD-bak in de Markelostraat niet echt een volwaardig alternatief. Die zal ongetwijfeld ook beplakt worden in de campagne, maar ik denk toch echt meer aan een verkiezingsbord. De heer Van Zanen. Ook dit is geen vraag. Ik snap wat u zegt. U heeft mijn reactie gehoord. Wij als college zeggen nu: probeer het eerst via de plakborden. Ik ben bereid om even te laten uitzoeken of het überhaupt mogelijk is om er acht neer te zetten en wat het kost. Dan kijken we of daar dekking voor is. Die dekking moet ik nog aangereikt krijgen, want die heb ik nog niet. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het toch jammer. Ik zou graag willen weten of we ook een aantal borden kunnen vervangen op de huidige vaste plekken. Je houdt de aantallen borden hetzelfde, maar op die manier kan je kostenneutraal het effect bereiken wat hier nu besproken wordt. Ik denk overigens dat bij het wedstrijdje plakken wethouder Bredemeijer ongetwijfeld zal winnen. De voorzitter. Hij is heel lang, dus hij kan er makkelijk bij. Dat begrijpt u. De heer Van Zanen. Ik snap de gedachte en vind 'm ook wel interessant. Ik weet niet hoe het contract luidt en hoe we dat allemaal geregeld hebben.

Ook die variant zal ik laten uitzoeken. Ik ga uit van acht borden. Daarmee zeg ik niet dat het geregeld is, maar ik wil het laten uitzoeken. Misschien scheelt het, ook financieel, als we op drie of vier plekken die deftige nieuwe dingen plaatsen. Dat kan ik laten uitzoeken. Het is ook mogelijk dat het helemaal in het contract vastzit, maar dat heb ik nu even niet paraat en zo te zien ook de ondersteuning niet, waar ik begrip voor heb. Het komt dan in de voortgangsrapportage light. Die krijgt u al vrij snel. De voorzitter. Doet u nu een toezegging om het uit te zoeken of pas nadat de motie is aangenomen? Dat is wel een verschil. De heer Van Zanen. Als de motie wordt aangenomen, dan moeten we het doen. De voorzitter. Dus dan is het een toezegging om dat te gaan doen. Mevrouw Arp, wilt u daar nog iets over zeggen? De burgemeester zegt toe uit te zoeken of wat mevrouw Van Basten Batenburg zegt mogelijk is.

41

Lesley Arp (SP). Ik vind het ingewikkeld. Ik kan me trouwens helemaal vinden in de interpretatie van mevrouw Van Basten Batenburg: doe het op een kostenneutrale manier door bijvoorbeeld een bord per stadsdeel te vervangen. Dat wil ik alvast gezegd hebben. Maar als dekking echt het issue is, dan is het voor mijn fractie wel handig om te weten waar we dan ongeveer zitten. Ik heb het dan over die acht borden. Er kan gedurende de raadsvergadering even contact over zijn, mar ik vind het toch wel handig om te weten. De heer Van Zanen. Dat snap ik helemaal. Ik zou bijna zeggen dat ik er in de tweede termijn op terugkom, maar die is misschien niet nodig. Ik zal proberen of we straks een schatting kunnen maken. De voorzitter. Laten we het als volgt doen. U kunt altijd tot aan de stemming nog een motie aanpassen dan wel intrekken. Er wordt nu achter de schermen druk gezocht naar geld en hoeveel geld er dan nodig is. Dat wordt dan eventueel nog toegevoegd. De burgemeester is aan het eind gekomen van zijn beantwoording. Ik kijk even of een van de leden nog het woord wenst voor een tweede termijn. Isabel Bos (GroenLinks). Ik had nog gevraagd naar de gadget en of we kunnen voorkomen dat het een wegwerpdingetje wordt. Die vraag is nog niet beantwoord. De heer Van Zanen. Ik probeer het even terug te halen, want we hebben dit ook in de commissie aan de orde gehad.

Ik dacht dat het duidelijk was. We willen in ieder geval geen rotzooi op straat. Volgens mij hebben we gezegd dat we kijken naar die club van kinderen. Die hadden ook leuke ideeën. Misschien kunnen we daar iets mee. Er waren ook nog andere ideeën: een speldje, een dingetje. Die toezegging vervat ik zo. We zorgen er ook voor dat het geen bende wordt, want dan heeft het geen zin en ergeren mensen zich er meer aan dan dat het iets oplevert. Het moet opleveren dat je in de supermarkt loopt en denkt: o, ik ben al geweest. Isabel Bos (GroenLinks). We kunnen er in ieder geval voor zorgen dat het geen plastic voorwerpen zijn of dingen waarvan we er straks drieduizend in de kringloopwinkels gaan vinden. Lesley Arp (SP). Ik moet even de credits geven aan de heer De Vuyst. Hij had een geniaal idee over die plakborden. Hij gaf aan dat die trotters er sowieso gaan staan. Als je per stadsdeel aangeeft dat één trotter mag worden overgeplakt mag worden overgeplakt met posters, dan kost dat volgens mij geen geld. De heer Van Zanen. Ik ga me er ook even over beraden of dat wel kan. Het is andermans bezit. Volgens mij kan dat echt niet. Maar u kent de voorzitter van de rekenkamercommissie. Die weegt altijd zijn woorden. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Voorzitter: de heer Van Zanen.

Aan de orde is: L. Voorstel van het college inzake de Strandvisie 2025-2035 'Meer Strand Natuurlijk' (RIS320288). M. Voorstel van het college inzake vaststelling bestemmingsplan Strand Den Haag (RIS321152). 42

De voorzitter. Deze agendapunten worden gezamenlijk besproken, maar aan het einde van de vergadering vindt er afzonderlijk besluitvorming over plaats. De beraadslaging wordt geopend. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik mag de heer Barker persoonlijk heel graag, maar ik heb het debat in de commissie toch als zeer onprettig ervaren. De wethouder sprak met een dedain over aangenomen moties en petities alsof het allemaal niks voorstelde. Het kwam er eigenlijk een beetje op neer dat wat wij als raad ook willen, de wethouder het toch niet gaat doen. 'Balans' was het toverwoord, maar volgens mij zei de heer Van Leeuwen in zijn inspraak: de balans richting de ondernemers is nul punt nul procent waargemaakt. Zo wil een meerderheid van de raad een serieus onderzoek naar de voor- en nadelen van permanente bebouwing van de strandpaviljoens. Hart voor Den Haag steunt dat onderzoek. Het kan allemaal veel duurzamer. We krijgen er mooiere en stevigere paviljoens voor terug. Maar de wethouder zei het al een beetje: wat er ook uit dat onderzoek komt, we gaan het toch niet doen. Dat is precies hoe het college omgaat met de raad en al helemaal met de oppositie. Wat is nou eigenlijk het enige tegenargument van de wethouder en andere natuurpartijen: we willen de natuur rust gunnen en de weidsheid van het strand behouden.

Daarom gaan we dus elk jaar twee maanden op- en afbouwen met dieselmotoren, hoogwerkers, boren, timmeren, zagen. Heerlijk, die rust voor de natuur. En de weidsheid van 60 kilometer kust in Zuid-Holland is blijkbaar niet genoeg. Nee, dat gaat ook nog over die 2 kilometer bij Scheveningen Bad. Het is niet zo dat ze dat hele strand gaan volbouwen. Dan praten we dus over drieënhalve maand meer rust en weidsheid dan nu het geval is. Die weidsheid werd ook aangevoerd bij het issue La Cantina. Dat is echt een schandalig dossier, vind ik. De strandtent op het Zuiderstrand, die in 2022 al door een motie jaarrondexploitatie min of meer kreeg toegezegd met 31 stemmen voor en 13 tegen, dus geen nipte meerderheid. De ondernemer heeft kosten gemaakt voor architecten, aannemers en noem het maar op. Nu horen ze bijna drie jaar later dat het hele feest niet doorgaat als het aan de wethouder ligt. Laten wij als raad vandaag rechtzetten. Want wat zegt de wethouder? Hij begint over de weidsheid van het strand, maar zegt ook dat het niet eerlijk zou zijn tegenover andere ondernemers. Dan breekt mijn klomp, want het Zuiderstrand is niet te vergelijken met het andere gedeelte van het strand. Er liggen twee aangenomen moties voor La Cantina. La Cantina heeft zelf, dus niet Hart voor Den Haag, een petitie gestart en meer dan duizend handtekeningen verzameld.

De omwonenden zijn blij met jaarrondexploitatie. Er is daar verder geen horeca. Daarom heb ik een amendement, mede namens de heer De Ridder van de Haagse VVD: besluit dictumpunt V van het raadsbesluit te wijzigen in: Het huidige aantal seizoensgebonden en jaarrond strandexploitaties te handhaven, en voor het eerste kavel op het Zuiderstrand (Zuiderstrand 1, slag 12) exploitatie jaarrond mogelijk te maken. Natuurlijk is de ene strandtent niet de andere. Dat is nogal wiedes. Dat argument geeft de wethouder wel als het gaat om evenementen: bij de ene strandtent kan iets wel en bij de andere niet. Dan is het opeens wel zo. We gaan sturen op evenementen, staat er in de strandvisie. Ik lees dat gewoon als: we gaan minder evenementen doen. We moeten juist meer evenementen hebben. Schollenpop zijn we al kwijt, het vuurwerkfestival is al een tijdje niet meer geweest en zo staat er wel meer in de visie waar wij als Hart voor Den Haag niet zo vrolijk van worden. De honden mogen niet meer loslopen bij het Zwarte Pad. Meneer De Ridder komt daar straks op terug. En honden zijn ook dieren, zeg ik tegen de wethouder, die toevallig een kattenmens is, weet ik dan. Maar ook de honden horen bij de natuur. Het aanlijnen van honden zou hooguit in het stadhuis moeten gebeuren, maar niet bij het Zwarte Pad. Tot slot de strandhuisjes bij Kijkduin.

Ze voelden zich hunted, had ik als grapje opgeschreven, want dat zag ik afgelopen maandag op tv. Wij blijven van mening dat uitzonderlijke situaties om uitzonderingen kunnen vragen, als het gaat om de Europese aanbesteding. Wij vinden daarvoor steun in de onderzoeken van Pels Rijcken en een apart onderzoek van Van der Feltz. Daartoe hebben wij een amendement dat klinkt als volgt: besluit dictumpunt VII van het raadsbesluit te wijzigen in: Vanaf 2026 de concessie voor de exploitatie van de 40 strandhuisjes bij Kijkduin opnieuw uit te geven, 43

zonder Europese aanbesteding, maar door een grondhuurovereenkomst aan te gaan met de huidige exploitanten. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Heeft de heer Bom van Hart voor Den Haag ook juridisch uitgezocht of dat kan? Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik zei net dat er twee onderzoeken zijn waaruit je dat kan destilleren. Er zijn ook mensen die daar verstand van hebben. Die zeggen: als je dat wil - daar knelt de schoen - kun je kiezen voor een andere weg dan via de Europese aanbesteding. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ga u toch met mijn tweede interruptie de gelegenheid bieden om mij dat nog een keer goed uit te leggen. Waarom zou dat ook op een andere manier kunnen volgens u? Coen Bom (Hart voor Den Haag). Daar zijn meerdere redenen voor. Ten eerste is de drempelwaarde te laag en dat soort zaken. Er zijn meerdere aanwijsbare redenen. Ik heb helaas mijn paperassen op mijn tafel laten liggen. Daar staat ook een artikelnummer bij. Als u dat wilt hebben, kan ik het u straks even doen toekomen. Maar er zijn meerdere mogelijkheden om te zeggen dat we daar niet aan willen De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Er speelt ook nog iets anders mee en dat is principieel. Je wilt meerdere mensen, meerdere ondernemers mogelijkheden bieden en daar bent u geen voorstander van. Dat klopt toch? Coen Bom (Hart voor Den Haag).

De geschiedenis van het hele strandhuisjesdossier is als volgt. Het is een pilot geweest om te kijken of er draagvlak en animo voor was. Dan krijg je het aanleveren van de infrastructuur en het zorgen dat daar de loop komt. En dan vindt u het eerlijk dat iemand anders daar nu zo op in kan spelen zonder dat de ondernemers weten of ze worden gecompenseerd voor die kosten. Ik vind dat heel raar. Leonie Gerritsen (PvdD). Misschien moet de heer Bom dan eventjes naar zijn tafeltje lopen, want op zich is het wel logisch dat als er wordt gezegd dat het juridisch te onderbouwen is, je dat dan ook doet en niet zegt dat je dat later nog wel een keer opstuurt. Ik zou toch graag een uitgebreidere onderbouwing horen. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Het ging om artikel 2.12 van de Aanbestedingswet: indien de gemeente volstaat met uitgifte van een huurovereenkomst zonder harde exploitatieverplichting - het gaat hier namelijk om een grondhuurovereenkomst die niet anders is dan de strandpaviljoens - dan is er geen Europese aanbesteding vereist. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik had de indruk dat er andere regels waren, maar dat het hier om een pilot gaat. Als de pilot is afgelopen, dan moet er weer een nieuw aanbestedingsproces plaatsvinden. Volgens mij is dat de reden dat het moet gebeuren. Je kan niet zomaar een pilot tot in de oneindigheid doortrekken zonder de wetgeving daarop toe te passen.

Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik zei net al dat we twee advocatenkantoren hebben die daar iets anders van vinden. U mag van mening verschillen. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, laatste keer. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat is natuurlijk een beetje flauw. Volgens mij zei de heer De Ridder: de wet is er om 'm te interpreteren. Er zijn verschillende juridische adviezen uitgebracht die inderdaad af en toe andere dingen zeggen, dus het is ingewikkeld. Maar het is niet ongebruikelijk om als een pilot is afgerond, een normaal aanbestedingsproces aan te gaan. Het is wel heel ongebruikelijk dat we ons als raad bezig gaan houden met alle voorwaarden daarvan. 44

Coen Bom (Hart voor Den Haag). Het is precies wat wij hier moeten doen: zorgen dat we hier ook de ondernemers kunnen koesteren. Zo is het natuurlijk ook. Ik zei net al dat er ook argumenten zijn zoals de aanbestedingsdrempel, waardoor zo'n Europese aanbesteding per se moet. Al dat soort argumenten kunnen we ook aanvoeren. Ik verschil van mening; laten we het dan zo zeggen. Wij vinden dat uitzonderlijke situaties kunnen vragen om uitzonderingen. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, laatste keer. Leonie Gerritsen (PvdD). Daarover verschillen we wel van mening. Ik denk niet dat de raad er is om bij een aanbesteding alle specifieke aanvragen te gaan schrijven. Wij zijn als raad kaderstellend. Kan de heer Bom een andere aanbesteding noemen waarbij de raad de aanbesteding heeft geschreven? Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik zeg het nogmaals: uitzonderingen zijn gewoon te maken in dit soort situaties. Deze situatie is heel uniek. Dat bent u ook met mij eens. Jawel, die is wel heel uniek, want die strandhuizen stonden er nog niet. Met andere woorden, we zijn toen gestart met dat idee om het uit te werken. Dat is ook gelukt. Iedereen is enthousiast. De evaluatie is geweest. Iedereen is daar even enthousiast over. Behalve de mensen die niet zijn uitgenodigd, gaat u zo meteen zeggen. Dat is hoe het is.

Als we tevreden zijn met de huidige situatie, met de exploitanten, waarom zouden we daar wat aan veranderen? Dat is de vraag. Nogmaals, er zijn juridische mogelijkheden om dat te omzeilen. Dan mijn motie voor als de Europese aanbesteding toch doorgaat. Er kan natuurlijk er een enorme vertraging optreden. Dat zou best weleens bijvangst kunnen zijn, want dan komt de agenda voor 2026 in het gedrang. Daarom heb ik ook nog een motie, met als dictum: verzoekt het college te waarborgen dat, indien de aanbesteding voor de strandhuisjes niet voor 1 september 2025 is afgerond, de grondhuurovereenkomst met de huidige ondernemers met één jaar wordt verlengd om continuïteit te garanderen. Tevens zullen wij elke motie steunen die het voortbestaan van de strandhuisjes ten goede komt, maar met een winstwaarschuwing. De wethouder heeft deze week meermaals gezegd dat een motie slechts een verzoek is aan het college. 31 voor en 13 tegen was het bij La Cantina. Daarom sluit ik af met wijze woorden van mijn geliefde collega Rita Verdonk: als goed bestuurder moet je af en toe eens wat weggeven. Ik geef dat mee aan het college van B en W. Doe er niet mee wat u wilt. De voorzitter. Door de heer Bom, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt het volgende amendement (L.A HvDH) voorgesteld:

Amendement L.A HvDH La Cantina De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 13 maart 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake de Strandvisie 2025-2035 “Meer Strand Natuurlijk”. Overwegende: - dat In de Strandvisie 2025-2035 artikel 5 ‘Strandexploitatie maakt ons strand uniek’ op pagina 9 door het college wordt gesteld: “Er is ruimte voor zeven jaarrond paviljoens in twee clusters op het Sportstrand, waarvan er vier horeca en drie watersport als hoofdactiviteit hebben. Meer jaarrond strandpaviljoens is vanwege eerdergenoemde redenen niet wenselijk.” - dat de gemeenteraad in 2022 en opnieuw in 2024 moties heeft aangenomen waarin werd uitgesproken dat strandpaviljoen La Cantina op het Zuiderstrand een uitzondering moet vormen op dit beleid - dat het Zuiderstrand een bijzondere balans kent tussen rust, natuurbeleving en kleinschalige horeca - dat La Cantina als zeer duurzaam jaarrond paviljoen wél binnen de Strandvisie past.

45

Besluit: • Dictumpunt V van het raadsbesluit te wijzigen in: “Het huidige aantal seizoensgebonden en jaarrond strandexploitaties te handhaven, en voor het eerste kavel op het Zuiderstrand (Zuiderstrand 1, slag 12) exploitatie jaarrond mogelijk te maken. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Bom wordt het volgende amendement (L.D HvDH) voorgesteld:

Amendement L.D HvDH Strandhuisjes bij Kijkduin De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 13 maart 2025, ter bespreking van agendapunt M: Strandvisie 2025-2035 “Meer Strand Natuurlijk” Overwegende: - dat uit juridische onderzoeken door Pels Rijcken en Van der Feltz Advocaten blijkt dat een Europese aanbesteding van strandhuisjes niet verplicht is, aangezien dit niet onder artikel 2.24 sub b van de Aanbestedingswet 2012 valt omdat het gaat om een grondhuurovereenkomst - dat de geraamde waarde van de opdracht ook minder is dan het drempelbedrag dat voor een Europese aanbesteding geldt - dat de strandhuisjes bovendien positief beoordeeld zijn in het Evaluatierapport Strandhuisjes RIS 30640. - dat dit ook in lijn is met de door de Raad aangenomen motie ‘Haagse strandhuisjes moeten blijven’ (CDA, 2022- RIS 318347), die vraagt om ‘een nieuwe huurovereenkomst uit te werken voor de exploitatie na 2025’. Besluit: • Dictumpunt VII van het raadsbesluit te wijzigen in: “Vanaf 2026 de concessie voor de exploitatie van de 40 strandhuisjes bij Kijkduin opnieuw uit te geven, zonder Europese aanbesteding, maar door een grondhuurovereenkomst aan te gaan met de huidige exploitanten.” En gaat over tot de orde van de dag. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Bom wordt de volgende motie (M.1 HvDH) ingediend:

Motie M.1 HvDH Strandhuisjes uitstel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 13 maart 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake vaststelling bestemmingsplan Strand Den Haag. Constaterende dat: • het college stelt dat de concessie voor de strandhuisjes via een Europese aanbesteding moet verlopen, iets wat door meerdere partijen, waaronder het door de gemeente zelf ingewonnen juridisch advies, wordt betwist; • de geraamde waarde van de opdracht onder het drempelbedrag ligt waarvoor een Europese aanbesteding verplicht zou zijn;

46

• •

de huidige strandhuisjes zijn gerealiseerd conform de ruimtelijke verkenning (RIS 249293) en akkoord bevonden door de welstandcommissie; de uitvoering van de strandhuisjes positief is beoordeeld in het evaluatierapport strandhuisjes (RIS 306402).

Overwegende dat: • de voorwaarden voor een nieuwe concessie niet bekend zijn gemaakt en de gemeenteraad geen invloed heeft op de formulering hiervan; • een aanbestedingsprocedure langdurig is en het risico met zich meebrengt dat de procedure niet tijdig wordt afgerond; • dit ertoe kan leiden dat de agenda voor het boeken van de strandhuisjes voor 2026 niet op tijd beschikbaar is, waardoor een seizoen verloren gaat; Verzoekt het college: • te waarborgen dat, indien de aanbesteding voor de strandhuisjes niet voor 1 september 2025 is afgerond, de grondhuurovereenkomst met de huidige ondernemers met één jaar wordt verlengd om continuïteit te garanderen. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. Mijn hele leven kom ik al op het strand. Ik heb er ook negen jaar gewerkt en in die periode mijn vrouw ontmoet op het strand. Het is echt een van de mooiste plekken van de stad, waar een balans tussen de beleving van het strand als natuur en als een plek om te genieten van een hapje en een drankje met als uitzicht een zon die langzaam in de zee lijkt weg te zakken, belangrijk is. Voor D66 is die balans in de nota gevonden. Dat neemt niet weg dat er nog wat onderwerpen spelen in het debat. We hebben net al een heleboel dingen gehoord van de voorgaande spreker.

Ik wil het hier specifiek hebben over de wens van de strandtenthouders om hun paviljoens ook in de winter te mogen laten staan. En let op, we hebben het hier niet over jaarrond exploiteren, maar over jaarrond laten staan. Ik snap die wens vanuit hun oogpunt volledig. Het op- en afbouwen kost veel geld en er is steeds moeilijker opslagruimte te vinden voor de paviljoens. De wethouder wil het strand echter leeg houden vanwege de natuurbeleving. Met name de weidsheid is een veel gehoord argument daarbij. Maar de ondernemers zijn juist van mening dat het laten staan van de paviljoens zeer positieve gevolgen heeft voor diezelfde natuur. Die aanname kan ik volgen, maar we hebben daar geen specifieke cijfers over. Daarom wil D66 laten onderzoeken wat de gevolgen van het op- en afbouwen exact zijn voor de natuur, de ondernemers en de strandbeleving. De wethouder heeft duidelijk gemaakt dat hij het onderzoek niet nodig vindt, omdat het college de afweging al heeft gemaakt en voor de weidsheid van een leeg strand heeft gekozen. Wat D66 betreft is het wel handig om dat onderzoek te laten uitvoeren, zodat deze discussie in de toekomst op basis van cijfers in plaats van op gevoelens kan worden gevoerd.

Daarom dien ik de volgende motie in, die mede is ondertekend door mevrouw De Groot van het CDA, de heer Bom van Hart voor Den Haag en de heer De Ridder van de VVD, met als dictum: roept het college op te onderzoeken wat de effecten zijn van het toestaan van het permanent laten staan van de huidige seizoensgebonden bebouwing; in dit onderzoek in ieder geval de volgende aspecten te adresseren: de effecten op het gebied van stikstofdepositie en de kwetsbare natuur in NNN-gebied, de economische consequenties voor de ondernemers, de effecten op de duinvorming op het strand, de invloed op de (natuur)beleving van bezoekers en een marktverkenning naar het elektrificeren van bouwvoertuigen; de uitkomsten van het onderzoek vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 met de raad te delen. Voorzitter. Met de strandnota kiezen we voor een goede balans, zodat iedereen ook in de toekomst kan blijven genieten van de mooiste plek van de stad. Daarom zal D66 voor de nota stemmen. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Vindt u doorgaans dat als een motie wordt aangenomen door een ruime meerderheid, een wethouder daaraan gevolg moet geven?

47

Dennis Groenewold (D66). Doorgaans wel, ja. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ook D66 heeft destijds voor de motie gestemd over de jaarrondexploitatie van La Cantina. Hoe kijkt u aan tegen de situatie daar? Dennis Groenewold (D66). Ik heb net de ondernemer gesproken. Wij gaan tegen uw motie stemmen. Dat zal ik gelijk maar heel duidelijk zeggen. Dat doe ik wel met pijn in het hart, zeg ik er eerlijk bij, want we hebben inderdaad toen voorgestemd. In de tussentijd is er wel het een en ander veranderd. Er is een nieuwe coalitie gekomen, met een nieuw coalitieakkoord waarin we afspraken hebben gemaakt over de natuurbeleving van het strand en het niet toestaan van extra jaarrondexploitatie. De realiteit is dat 'doorgaans' de uitzondering hier is. Er is een nieuwe realiteit ná die aangenomen motie. Dat vind ik erg jammer en heel vervelend voor de ondernemer. Dat gun ik hem ook niet, want ik snap hoe hard hij aan het werk is, hoeveel dit met hem doet en hoeveel tijd hij er al in heeft gestoken. Maar het is een politieke realiteit waar ik mij bij neerleg, want binnen de coalitie waar ik nu in zit, hebben wij die afspraak gemaakt. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik voel ook zeker met u mee, en met Scheveningen. We gaan niet de hele discussie over doen. Laten we het hierbij laten. Maar fijn dat u in ieder geval met pijn in het hart tegenstemt. Rutger de Ridder (VVD).