RIS322018 Notulen van de raad van 13 maart 2025

Gelukkig is het geld daarvoor al gereserveerd door de hele raad, door een amendement vorig jaar dat we samen met de ChristenUnie/SGP hadden ingediend en nu heb ik nog acht moties die de acties opnemen in het plan van de gemeente en het geld daarvoor daadwerkelijk vrijmaken. Ik begin met de motie Opkomst verhogen door mobiel stemmen, met als dictum: verzoekt de burgemeester een mobiel stembureau in te zetten zoals beschreven in hoofdstuk 6 van het tienpuntenplan en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente, en hiervoor € 19.000 in te zetten conform het amendement. De motie is medeondertekend door mevrouw Van Doorn van D66, mevrouw Arp van de SP en de heer Partiman van het CDA. Dan de motie Opkomst verhogen door extra verkiezingsloket op stadsdeelkantoor Escamp, met als dictum: verzoekt de burgemeester om een extra verkiezingsloket in te richten in het stadsdeelkantoor in Escamp. De motie is medeondertekend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en de heer Partiman van het CDA. Dan de motie Opkomst verhogen door speldje 'ik heb gestemd', met als dictum: verzoekt het presidium aan iedereen die zijn stem heeft uitgebracht een speldje te geven dat ze kunnen dragen waardoor iedereen kan zien dat ze hebben gestemd.

Dan de motie Opkomst verhogen door extra budget voor lokale omroepen, met als dictum: verzoekt het presidium het budget voor de lokale omroep (Omroep West en DenHaagFM) eenmalig op te hogen zodat zij meer middelen hebben om de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verslaan, en hiervoor € 100.000 in te zetten conform het amendement. De motie wordt mede ingediend namens mevrouw Van Doorn van D66. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dank aan de heer Guernaoui voor al zijn moties en specifiek ook de motie over de lokale omroep. Het is heel belangrijk dat zij hun werk kunnen doen. Maar ik voel wel wat ongemak bij het exacte dictum, waar staat 'om de gemeenteraadsverkiezingen te verslaan'. Is het geld sec bedoeld om het te verslaan of zou het breder ingezet kunnen worden, bijvoorbeeld als het gaat om onderzoeksjournalistiek? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voor onderzoeksjournalistiek hebben we in principe Luis in de Pels. Dat maken we jaarlijks vrij voor onderzoeksjournalistiek. De bedoeling is om € 100.000 in de meest brede zin in te zetten, wat helpt bij de verkiezingen. Er is heel veel ruimte voor de lokale omroep om dat goed in te zetten. Wat mij betreft is er heel veel ruimte om dat mogelijk te maken. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Ik bedoelde 'onderzoeksjournalistiek' bijvoorbeeld ook kijken wat partijen de afgelopen vier jaar hebben gedaan of hebben bereikt en noem maar op, wat mensen kan helpen bij het bepalen van hun stem. Mag ik de motie zo breed lezen? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Jazeker. Het doel van de motie is meer aandacht in de meest brede zin van het woord. Daar hebben zij ook heel goede ideeën over en dat helpt. Dan kom ik bij de motie Opkomst verhogen door Rode Potlood Campagne, met als dictum: verzoekt het presidium de acties zoals beschreven in hoofdstuk 1 van het tienpuntenplan mee te nemen

16

in het plan van het presidium en de gemeente, en hiervoor € 85.000 in te zetten conform het amendement. Deze motie wordt mede ingediend namens mevrouw Bos van GroenLinks. Dan de motie Opkomst verhogen door het plaatsen van 45 'zetels' in de stad, met als dictum: verzoekt het presidium 45 zetels te plaatsen in de stad zoals beschreven in hoofdstuk 4 van het tienpuntenplan en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente, en hiervoor € 25.000 in te zetten conform het amendement. Kavish Partiman (CDA). We hebben al een interruptiedebatje gehad over die zetels en de mooie zwarte stoelen die we hier hebben, die we zullen plaatsen. Maar goed, daar niet meer over. Ik vraag me af hoe u aan het bedrag van die € 25.000 komt. Is het uit de lucht gegrepen of heeft u een bepaalde onderbouwing hiervoor? Ik ben het even online gaan zoeken. Deze stoelen kosten € 129 in de eerste de beste webwinkel. Voor 45 van die dingen kom je op nog geen € 6.000 uit, dus hoe komt u aan die € 25.000? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Een, het zijn niet deze stoelen. Het zijn niet soortgelijke stoelen, want dan heb je aan dit geld niet genoeg. Onze stoelen zijn echt veel duurder. Het is echt topkwaliteit en die hebben we keihard nodig. Nee, dit zijn stoelen door de stad gemaakt worden, dus ze worden allemaal verschillend.

Misschien komt ADO met een stoel, komt een sportvereniging met een stoel, komt Duurzaam Den Haag met een stoel. Die stoelen worden dus allemaal gemaakt, dus daarom 'zetels', zeker niet deze. Dat wordt ludiek. Mensen denken: hè, wat doet dat hier? Dan zien ze dat het te maken heeft met de verkiezingen. Ik hoop dat ze dan zeggen: o ja, er zijn verkiezingen, dat ga ik niet vergeten en ik ga stemmen. Het zijn dus niet deze zetels. Kavish Partiman (CDA). Dank voor de verheldering van wat voor zetels het zouden moeten zijn, maar dat haalt dat bedrag niet weg. Dat is niet alleen maar bij deze motie, maar ook bij een aantal andere waar bedragen aan zijn gekoppeld. Ik vraag me af wat de onderbouwing van die bedragen is. Hoe kom je daaraan? De onderbouwing daarvan is ook het overwegen waard voor ons om te weten waarom we zoiets zouden moeten steunen. Dat mis ik wel. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het zijn ramingen. Ik heb gekeken wat een reëel bedrag is, bijvoorbeeld de € 100.000 voor de omroep. We hebben € 300.000 gereserveerd, en ze moeten het doen met € 100.000. Voor het liedjesfestival heb ik gekeken wat een eerder liedjesfestival heeft gekost in de wijken en daarvoor kan dit. Voor de rest zijn het gewoon ramingen. Ja, de bus. Ik kan Jelle vragen wat een bus kost, maar ik denk dat het daarmee wel kan. Het zijn ramingen en het is ook extra op het totaal.

Het ene valt mee en het andere valt wat tegen, maar volgens mij moet het daarmee lukken. De voorzitter. Meneer Partiman, derde maal. Kavish Partiman (CDA). Dat stelt me wel teleur van een financieel deskundige als de heer Guernaoui, want het komt nu op mij over als een beetje vinger in de lucht en kijken: wellicht klinkt dit oké, dus we zetten het op die manier in. De onderbouwing ontbreekt. Er zitten best leuke ideeën tussen, ook ludieke, maar de financiële degelijkheid schiet wat mij betreft echt tekort. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als ik kijk naar het idee en wat er ongeveer voor nodig is, dan is dit gewoon een reële raming met een reëel bedrag. Daar is het voor te doen. Ik kom er bij de uitvoering nog op terug. Ik heb geen offertes aangevraagd, omdat de raad hier eerst iets over moet zeggen. Daarna kunnen ze in de uitvoering daadwerkelijk offertes aanvragen. We krijgen het plan nog en dan zie je of het past of niet. Ik denk dat dit reële bedragen zijn, op basis van de kennis en kunde van mij en de fractie. Daar kunt u wel op vertrouwen. We gaan in de uitvoering zien of het daarbinnen past. Samir Ahraui (PvdA). Dank aan de heer Guernaoui voor het indienen van alle moties. Ik dacht: nu we toch het blokje financiën hebben, pak ik 'm meteen beet. Ik heb een meer verduidelijkende vraag van mijn fractie.

Bij sommige moties komt Hart voor Den Haag met een dekkingsvoorstel en bij

17

sommige is dat niet opgenomen. Ik vroeg me af hoe de moties worden gedekt waarin geen dekking genoemd wordt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die worden gedekt vanuit de begroting die er al ligt, dus vanuit het actieplan. Die zijn ook aanvullend op het plan van het presidium en de gemeente. Binnen dat budget kan dat worden betaald. Samir Ahraui (PvdA). Maar dan is de vervolgvraag op welke ambities in het plan van het college en het presidium het voor Hart voor Den Haag dan wat minder kan. Wat zou er moeten worden afgeschaald? Als we daar andere maatregelen uit gaan nemen, dan gaan we dus ergens anders iets inleveren. Ik vroeg me af welke keuze de heer Guernaoui dan zelf voor zich zou zien. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee, het kan binnen de budgetten die er liggen. Het is aanvullend daarop, dus daarom kan het gewoon; het past. Degenen die straks de moties zullen toelichten, zullen dat denk ik ook bevestigen. Isabel Bos (GroenLinks). De heer Partiman noemde het net misschien een beetje onromantisch, maar de waarde van de zetels waar wij in zitten is natuurlijk niet een financiële waarde. Het gaat om de geschiedenis van de zetels en de mensen die er nu in zitten. Het lijkt me vanuit dat oogpunt mooi als we als uitgangspunt zouden nemen dat het hier gaat om gebruikte stoelen, tweedehands stoelen. Dat maakt het ook een stuk goedkoper.

Is de heer Guernaoui dat met mij eens? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ja, dat kan. Misschien zijn er goede tweedehands stoelen bij die 45, maar misschien gaan mensen ook met sloophout, met allerlei mogelijkheden, met afval, stoelen maken, echt in de meest creatieve zin van het woord. Ik weet nog niet hoe ze er daadwerkelijk uit komen te zien, maar dat kan. En dan is dat geld zeker voldoende. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoorde bij het indienen van de motie over een verkiezingsloket in het stadsdeelkantoor in Escamp geen dekking van de heer Guernaoui. In antwoord op een vraag van de collega van de PvdA lichtte hij net toe dat daar geen dekking voor nodig is, want dat kan uit dat plan. Maar ik heb in de commissie echt iets heel anders gehoord, namelijk dat dit zowel qua uitvoerbaarheid als financieel wel degelijk een probleem zal zijn en dat daar helemaal geen dekking of mogelijkheden toe zijn. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik denk niet dat het qua uitvoerbaarheid een probleem is. Dat heb ik ook niet gehoord. In mijn oorspronkelijke plan wilde ik dat in elk stadsdeelkantoor. Daarvan werd gezegd dat dat niet kon, maar op de Leyweg kon het wel. Daarom heb ik het aangepast. Volgens mij kan dat gewoon en past dat binnen de huidige begroting. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat vind ik opmerkelijk, want dit is niet voorzien binnen de huidige begroting.

Dit zijn kosten, dit zijn mensen die daar moeten zitten, dit is werk dat moet worden gemaakt. Waarom zou dat passen binnen die begroting als daar niks uit geschrapt wordt? Want het is nu geen onderdeel van de plannen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Omdat die begroting gelukkig voldoende ruim is om al die acties te kunnen uitvoeren die beschreven zijn. Het is geen gedetailleerde begroting tot op de komma zoals ik het nu doe. Ik denk dat er in de uitwerking genoeg ruimte zit voor een extra verkiezingsloket en dat dat ook mogelijk is. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, de laatste maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Laat ik dan via de heer Guernaoui aan het college vragen om daar straks ook op in te gaan. Is dat nou echt zo? Want als dat niet het geval is, dan hoop ik dat er ook op kan vertrouwen dat de heer Guernaoui op dat moment zegt: dan moeten we hier een dekking bij aanwijzen; anders dienen we die motie niet in. 18

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als uit de beantwoording blijkt dat er extra geld voor nodig is, dan zal ik de motie aanpassen. Ik hoop dan op steun van de raad, want we hebben nog het potje voor initiatieven vanuit de raad. Dan regelen we het op die manier, maar ik denk dat dat niet nodig is. Dan mijn 'Sjakie en de chocoladefabriek'-motie, de motie Opkomst verhogen door het Gouden Potlood, met als dictum: verzoekt de burgemeester in elk stadsdeel het mogelijk te maken dat één kiezer kan stemmen met het 'Gouden Potlood' zoals beschreven in hoofdstuk 3 van het tienpuntenplan en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente. Inderdaad, hier is ook geen extra geld voor nodig. Dit is volgens mij een hele goedkope actie. Lesley Arp (SP). Ik heb een open vraag aan de heer Guernaoui over deze motie. Als je het puntenplan erbij pakt, dan zie je als je dat gouden potlood krijgt een prijs kan winnen. Dan is het in wezen een soort loterij. Ik vroeg mij af of de heer Guernaoui heeft onderzocht of dit soort initiatieven verenigbaar zijn met de Kieswet. Volgens mij kom je dan in een soort grijs gebied terecht. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee hoor, dit is echt geen loterij, dus die wet is er echt niet op van toepassing. Op een gegeven moment doet de burgemeester zijn rondje langs alle stadsdelen en sommige stembureaus.

Op dat moment is dan de eerste, de tweede of de derde, weet ik veel wie hij dan aanwijst, degene die met het gouden potlood mag stemmen. Die heeft dan de eer om samen met de partner een etentje te krijgen met het nieuwe college. Lesley Arp (SP). De heer Guernaoui zegt heel stellig dat het geen loterij is, maar volgens mij staat in het plan dat als je gaat stemmen, je een kans hebt dat daar het gouden potlood ligt. En als je dat gouden potlood vindt, dan kan je een diner met de burgemeester winnen. Het is natuurlijk niet vergelijkbaar met de prijzen die de Postcodeloterij uitdeelt, maar strikt gezien is het volgens mij wel een soort loterij. Ik vraag me af hoe de heer Guernaoui er zo zeker van is dat dat inderdaad verenigbaar is met de Kieswet. Ik ga deze vraag trouwens ook aan het college stellen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik zou mevrouw Arp als volgt tegemoet willen komen. Als we deze motie aannemen, dan zullen we ook nog even vragen om dit te toetsen aan die wet. En als het in strijd is met die wet, dan doen we het niet. Maar de opkomst is veel te laag, dus laten we dit proberen zodat de opkomst omhooggaat. En laten we het alleen niet doen als het in strijd is met de wet, want dat willen we natuurlijk niet en ik ook niet. De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste maal. Lesley Arp (SP).

Ik waardeer de creativiteit en het enthousiasme van de heer Guernaoui, maar mijn uitgangspunt is toch, even los van de vraag of ik nou echt heel veel vertrouwen heb in dit Sjakie en de chocoladefabriek-experiment: kijk eerst naar de wet en baseer je moties op of het kan of niet. Ik vind het een beetje de omgekeerde weg, maar ik ben benieuwd naar de appreciatie van het college. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). We kijken altijd naar de wetten. Ik denk dat dit kan. Dit is echt niet gokken en dat soort dingen. Mocht het niet kunnen: ik wil 'm best nog wijzigen en dat erin zetten, maar dan moeten we het niet doen. Maar ik denk dat dit gewoon kan, alles om de opkomst te verhogen. Om de opkomst te verhogen kan ik ook tegen alle andere collega's zeggen dat ik alle moties steun die op dat onderdeel zijn ingediend, want Hart voor Den Haag vindt gewoon dat die opkomst omhoog moet. Als laatste heb ik de motie Opkomst verhogen door het Haags Verkiezingsliedjesfestival, met als dictum: verzoekt het presidium de verkiezing van een Haags Verkiezingsfestival zoals beschreven in hoofdstuk 2 van het tienpuntenplan mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente, en hiervoor € 75.000 in te zetten conform het amendement. Ten slotte het voorstel dat voorligt inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet. De opkomst in Den Haag is al veel te laag.

Experimenten in andere steden laten zien dat er nog te veel 19

problemen zijn met dat stembiljet. Kandidaat-raadsleden zijn geen nummer, maar mensen die zich willen inzetten voor de stad. Die moeten met hun volledige naam op het stembiljet blijven staan. Daarom stemt Hart voor Den Haag tegen dit experiment. De voorzitter. Door de heer Guernaoui worden de volgende moties (K.1 HvDH, K.6 HvDH, K.7 HvDH en K.8 HvDH) ingediend: Motie K.1 HvDH Opkomst verhogen dmv speldje ‘ik heb gestemd’ De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl.

is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen. Van mening dat, • de opkomst kan worden verhoogd door kiezers die hebben gestemd een speldje te geven met de tekst 'Ik heb gestemd' met daarbij #2026 waardoor iedereen kan zien dat ze hun stem hebben uitgebracht. Dit stimuleert anderen om ook te gaan stemmen en geeft een gevoel van trots en betrokkenheid bij de democratie. Verzoekt het presidium, • aan iedereen die zijn stem heeft uitgebracht een speldje te geven dat ze kunnen dragen waardoor iedereen kan zien dat ze hebben gestemd. Motie K.6 HvDH Opkomst verhogen dmv het plaatsen van 45 ‘zetels’ in de stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404).

Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken;

20

•

op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen.

Van mening dat, • de opkomst kan worden verhoogd door begin 2026 45 ‘zetels’ te laten plaatsen in de stad. Verzoekt het presidium, • 45 zetels te plaatsen in de stad zoals beschreven in hoofdstuk 4 van het tienpuntenplan (De 45 zetels van Den Haag) en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente; • hiervoor € 25,000,00 in te zetten conform het amendement (RIS320449).

Motie K.7 HvDH Opkomst verhogen dmv het Gouden Potlood De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen. Van mening dat, • de opkomst kan worden verhoogd door in elk stadsdeel een kiezer te laten stemmen met het ‘Gouden Potlood’.

Verzoekt de burgemeester, • in elk stadsdeel het mogelijk te maken dat één kiezer kan stemmen met het ‘Gouden Potlood’ zoals beschreven in hoofdstuk 3 van het tienpuntenplan (Stem met het Gouden Potlood) en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente.

Motie K.8 HvDH Opkomst verhogen dmv Haags Verkiezingsliedjesfestival De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%;

21

• • •

het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen.

Van mening dat, • muziek mensen verbindt en blijft hangen; • de opkomst kan worden verhoogd door in de winter van 2025/2026 een groot Haags (cover)Liedjesfestival te laten organiseren, gericht op de gemeenteraadsverkiezingen en lokale politiek; • iedereen daaraan kan meedoen: van bestaande bands tot gelegenheidsbands, lokale zangers, scholieren, studenten, etc. Verzoekt het presidium, • de verkiezing van een Haags Verkiezingsfestival zoals beschreven in hoofdstuk 2 van het tienpuntenplan (Haags Verkiezingsliedjesfestival) mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente; • hiervoor € 75.000,00 in te zetten conform het amendement (RIS320449). De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, wordt de volgende motie (K.2 HvDH) ingediend:

Motie K.2 HvDH Opkomst verhogen dmv extra budget voor lokale omroepen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen.

Van mening dat, • als er meer aandacht wordt besteed aan de gemeenteraadsverkiezingen via de lokale media, inwoners beter begrijpen waar ze voor stemmen en waarom hun stem ertoe doet; • als kiezers beter geïnformeerd worden door de lokale media dat bijdraagt aan een hogere opkomst; • goed geïnformeerde kiezers belangrijk zijn voor een sterke democratie.

22

Verzoekt het presidium, • het budget voor de lokale omroep (Omroep West en DenHaagFM) eenmalig op te hogen zodat zij meer middelen hebben om de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verslaan; • hiervoor € 100.000,00 in te zetten conform het amendement (RIS320449). De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en de heer Partiman, wordt de volgende motie (K.3 HvDH) ingediend:

Motie K.3 HvDH Opkomst verhogen door extra verkiezingsloket op stadsdeelkantoor Escamp De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen.

• de afgelopen verkiezingen er maar één verkiezingsloket was in Den Haag, namelijk op het Stadhuis; • helaas veel mensen hun stempas verliezen en daardoor niet kunnen stemmen; • veel mensen pas in de laatste dagen voor de verkiezingen aan hun stempas denken en deze dan niet meer kunnen terugvinden. Van mening dat, • door het mogelijk te maken om tot één dag van tevoren ook een vervangende stempas op te kunnen halen op het stadsdeelkantoor Escamp het makkelijker wordt om alsnog te gaan stemmen. Verzoekt de burgemeester, • om een extra verkiezingsloket in te richten in het stadsdeelkantoor in Escamp. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door mevrouw Bos, wordt de volgende motie (K.4 HvDH) ingediend:

Motie K.4 HvDH Opkomst verhogen dmv Rode Potlood Campagne De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404).

23

Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen. Van mening dat, • het Rode Potlood voor veel mensen symbool staat voor verkiezingen; • het potlood door de gemeente zal worden gebruikt op alle mogelijke uitingen (vlaggen, folders, social media, etc.); • extra gebruik van fysieke Rode Potloden met daarop de datum van de verkiezingen zoals beschreven in het tienpuntenplan bij gaat dragen aan een hoger opkomst.

Verzoekt het presidium, • de acties zoals beschreven in hoofdstuk 1 van het tienpuntenplan (Rode Potlood Campagne) mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente; • hiervoor € 85.000,00 in te zetten conform het amendement (RIS320449). De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, de heer Partiman, mevrouw Arp en mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (K.5 HvDH) ingediend:

Motie K.5 HvDH Opkomst verhogen dmv mobiel stemmen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende dat, • de opkomst bij de verkiezingen voor de gemeenteraad van Den Haag als sinds 2002 bedroevend laag is (2002: 44,4%, 2006: 47,7%, 2010: 52,9%, 2014: 51,3%, 2018: 48%) en bij de laatste verkiezingen in 2022 zelfs gedaald is tot 43%; • het plan van het presidium en de burgemeester (RIS320307) om de opkomst te bevorderen goede acties bevat maar extra acties noodzakelijk zijn; • Hart voor Den Haag een tienpuntenplan (RIS320655) heeft opgesteld met aanvullende acties om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen en dat het plan in de commissie Bestuur van 5 maart jl. is besproken; • op 14 november 2024 een amendement van Hart voor Den Haag en de ChristenUnie (RIS320449) is aangenomen om € 299.999,00 extra vrij te maken voor activiteiten om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 te verhogen. Van mening dat, • de opkomst kan worden verhoogd door het stemmen makkelijker te maken op de verkiezingsdag door een mobiel stembureau te laten rijden naar locaties waar stemmers minder mobiel zijn en het tijdstip van tevoren aan te kondigen.

24

Verzoekt de burgemeester, • een mobiel stembureau in te zetten zoals beschreven in hoofdstuk 6 van het tienpuntenplan (Mobiel stemmen en verhogen van de toegankelijkheid van de stembureaus) en deze actie mee te nemen in het plan van het presidium en de gemeente; • hiervoor € 19.000,00 in te zetten conform het amendement (RIS320449). De moties maken onderdeel uit van de beraadslaging. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Het is heel goed dat we het hebben over opkomstbevordering. Met de opkomst leek het bij de Haagse gemeenteraadsverkiezingen eerst beter te gaan, maar het gaat sinds 2018 toch weer de verkeerde kant op met maar 43% opkomst in 2022. Bovendien zijn er ook wijken in de stad waar de opkomst rond de 20% ligt, dus nog veel lager. Dat kan echt niet. Het is alle hens aan dek. Onze fractie steunt daarom het actieplan en staat onder een aantal moties van Hart voor Den Haag en GroenLinks. Hartelijk dank nog aan de burgemeester voor zijn toezegging om in het tweede kwartaal te rapporteren over zijn mooie en terechte ambitie om bij elke verkiezing weer een derde van de ontoegankelijke stemlokalen weg te werken, net zolang tot er geen meer zijn. Dat lukte hem bij de Europese verkiezingen; ga zo door. Over toegankelijkheid gesproken. Het versimpelde stembiljet is toegankelijker voor mensen met een visuele of cognitieve beperking, of die moeite hebben met taal.

Omdat je geen tafellaken hoeft uit te vouwen in een klein stemhokje, is het ook gemakkelijker voor mensen met een fysieke beperking. Onze fractie was dan ook zeer verbaasd over alle negativiteit en beren op de weg hierover in de commissievergadering. De inspreker van Voorall wees ons op de verbeteringen van het versimpelde stembiljet voor een substantieel deel van de bevolking. In de stukken was al te lezen over de werkgroep toegankelijkheid in Alphen aan den Rijn, die hier positief over was. Omdat de vakjes gemakkelijker te vinden zijn dan op het oude stembiljet, is de toegankelijkheid voor mensen met een visuele beperking groter. Zij zien de lijstnummers en kandidaatnummers beter en het helpt hen ook dat de logo's van de partijen bovenaan het stembiljet staan. Ook het afluisteren van de audiobox gaat sneller. Ook het overgrote deel van de gebruikers zonder een beperking was in de pilotgemeenten enthousiast over het nieuwe stembiljet. De zorgen over de foutstemmers begrijpen we zeker. Die willen we ook niet bagatelliseren, want elke foutstem is er natuurlijk één te veel. In Den Haag lag het percentage foutstemmers bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen rond de 0,5 procentpunt. In de testgemeenten kwam de foutmarge met het nieuwe stembiljet op 0,7 uit de bus, maar daar lag de foutmarge met het oude stembiljet wel lager, op 0,2, een ander uitgangspunt dus.

In de commissiebehandeling volgde de ene aanname na de andere elkaar op. Zo zou het nieuwe biljet onpersoonlijker zijn, terwijl het aantal voorkeurstemmen juist steeg, zo bleek uit de eerdere pilots en ook uit de briefstemmers die dit biljet al gebruiken. In Den Haag ligt het foutstempercentage nu al hoger, dus dan zal het met het nieuwe biljet wel helemaal hoog liggen, was een andere aanname. Maar als je niet wilt experimenteren, dan zal je nooit weten of die aanname klopt. Misschien helpt het versimpelde biljet de vaker fout stemmende Hagenaars juist wel en komen we onder ons vorige percentage uit. Dat is ook een aanname, maar je weet het pas als je het probeert. Bovendien kan je hier met een heldere en simpele toelichting voordat iemand het stemhokje ingaat nog iets aan doen om eventuele foutstemmers door het nieuwe formulier te voorkomen. In het raadsvoorstel wordt gesproken over de verkiezingsorganisatie, die kiezers met beeldbrieven, info op de verkiezingswebsite, de inzet van sleutelfiguren in de wijken en extra begeleiding op de stembureaus gaat helpen. Graag vraag ik de burgemeester in hoeverre het aanbod van de inspreker van Voorall hierin meegenomen zal worden om te helpen bij het geven van goede communicatie bij dit nieuwe stembiljet. Als het helpt, kom ik daar graag in tweede termijn met een motie op terug.

Voor onze fractie is de keuze om mee te doen aan de pilot daarom kraakhelder: het risico op een klein aantal extra foutstemmers - maar het kunnen er net zo goed minder worden - versus een substantieel deel van de Haagse bevolking dat gemakkelijker democratisch mee kan doen, zoals de inspreker van Voorall duidelijk uiteen heeft gezet. Laaggeletterden en mensen met een visuele, fysieke of cognitieve beperking zouden er erg mee zijn geholpen. Juist in een grote stad als Den Haag, waar 25

gelukkig zoveel partijen en kandidaten meedoen aan de verkiezingen, zou je moeten willen bijdragen met deze democratische vernieuwing. Want als deze tijd ons iets leert, is het dat je huis van de democratie heel snel verkrot als je het weigert te onderhouden. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Ook in deze vergadering bedank ik graag het presidium en de ondersteuning voor het actieplan opkomstbevordering. Zoals ik in de commissie al aangaf, is het goed om te lezen dat er in de aanpak aandacht is voor verschillende doelgroepen die de weg naar het stemhokje minder goed weten te vinden, maar blijft de concrete uitwerking van de ambities in het plan toch nog vrij vaag. De voorzitter van het presidium heeft toegezegd na de zomer met een duidelijkere uitwerking te komen van de acties in het actieplan en de kosten die hiermee samenhangen, maar mijn fractie wil toch graag eerder inzicht hebben in hoe we de gereserveerde middelen voor dit actieplan zullen gaan uitgeven. Je kan je euro immers maar één keer uitgeven. Het is voor ons belangrijk om beter te begrijpen hoe die afweging gemaakt wordt en aan welke acties en aan welke doelgroep deze euro wordt uitgegeven. Dat inzicht ontvangen we graag voor het zomerreces, zodat we op tijd bij kunnen sturen als dat nodig blijkt.

Daarom dien ik samen met de collega's Van Doorn van D66 en Ahraui van de PvdA een motie in met als titel 'Een zomerse start voor de gemeenteraadsverkiezingen', met als dictum: verzoekt het presidium voor het zomerreces 2025 te komen met een eerste voortgangsbericht van het actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen, en met dit voorstel ook het subsidiekader aan de raad toe te sturen, met daarbij een onderbouwing hoe dit bijdraagt aan het bereiken van de in het actieplan genoemde doelgroepen (jongeren, ouderen, laaggeletterden en anderstaligen). Een andere doelgroep die nu geen onderdeel is van het actieplan, maar wel historisch minder vaak de weg naar het stemhokje aflegt, zijn de vrouwen. Waar bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen 57% van de mannen ging stemmen, was dit bij de vrouwen maar voor 44% het geval. Deze genderkloof zien we in alle stappen van het politieke proces terug, want er worden ook nog altijd minder vrouwen dan mannen gekozen en er zijn ook minder burgemeesters of bestuurders die vrouw zijn in plaats van man, om van de onderrepresentatie van andere genders nog maar te zwijgen. Om in ieder geval bij de komende gemeenteraadsverkiezingen ervoor te zorgen dat vrouwen naar het stemhokje gaan, dien ik een motie in met als titel 'Alle Haagse vrouwen naar het stemhokje'.

Doordat er heel veel werk te verzetten is, heeft ie een dubbel dictum dat zowel het college als het presidium iets vraagt: verzoekt het college een netwerkbijeenkomst te organiseren voor Haagse vrouwenorganisaties en andere organisaties die zich inzetten voor de politieke participatie van vrouwen en in deze bijeenkomst te spreken over opkomstbevordering van de Haagse vrouwen, na afloop naar de raad en het presidium te rapporteren over de gewenste acties die voortkomen uit deze netwerkbijeenkomst; verzoekt het presidium in de reeds toegezegde voortgangsrapportage op te nemen welke acties er naar aanleiding van de netwerkbijeenkomst worden ondernomen om de opkomst van Haagse vrouwen te bevorderen bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen en hierbij ook aan te geven of, en hoe, een groot Haags Vrouwendebat gefaciliteerd zal worden. Ik dien deze motie in samen met collega Ahraui van de PvdA. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wil toch een lans breken voor de mannen. Ik hoop toch dat GroenLinks het met mij eens is dat niet alleen alle vrouwen gestimuleerd moeten worden om naar het stemhokje te gaan, maar ook alle mannen. Ik vraag me af of die titel van GroenLinks dan niet wat weinig inclusief is. Isabel Bos (GroenLinks). De titel is 'Alle Haagse vrouwen naar het stemhokje'. Dat betekent niet dat mannen niet meer mogen gaan.

Er is misschien een iets langere rij voordat ze kunnen gaan stemmen, maar dat betekent alleen maar dat er ook een hogere opkomst in het algemeen is, omdat juist de groep die minder vaak gaat stemmen nu hopelijk geholpen wordt met deze motie. Zoals gezegd is de motie ingediend samen met collega Ahraui van de PvdA. Dat is een man, dus die steunt dit ook van harte. Dank daarvoor. Dan nog een vraag die ik in de commissie was vergeten te stellen. Het actieplan spreekt over een gadget die gegeven zal worden aan de stemmers. Ik wil toch graag voorkomen dat we als gemeente hiervoor wegwerpartikelen gebruiken en zo bijdragen aan de afvalberg. Ik hoor graag van het presidium hoe hiermee omgegaan zal worden. 26

Tot slot nog over het raadsvoorstel voor het aangepaste stembiljet. In de commissievergadering gaf ik al aan dat mijn fractie dit voorstel niet zal steunen. Hoewel het zeker toegankelijkheidsvoordelen biedt, wat voor mijn fractie echt zwaar weegt, wordt een kandidaat op deze manier een onpersoonlijk nummertje terwijl we juist willen werken aan meer vertrouwen in de politiek. Dit haalt alle zichtbare diversiteit uit het stemproces. Mijn fractie vreest dat hiermee ook de diversiteit in de uitslag zal verminderen. Mijn fractie is daarom geen voorstander van het experiment en zal het voorstel niet steunen. Wel vraag ik nogmaals of er gekeken kan worden naar een manier waarop de toegankelijkheidsvoordelen die we zagen in het experiment misschien toch een plek kunnen vinden in ons huidige stemproces. Denk bijvoorbeeld aan de toevoeging van de partijlogo's of andere manieren waardoor mensen die auditieve ondersteuning krijgen het stemproces wat makkelijker kunnen doorlopen. Marieke van Doorn (D66). Ik heb een vraag aan GroenLinks, die altijd een medestander is voor meer toegankelijkheid en ook voor meer toegankelijke stemlokalen. Waarom gaat ze niet mee in dit toegankelijke stembiljet? Je ziet dat in de pilotgemeenten juist meer mensen op voorkeursstemmen zijn gekozen dan in gemeenten waar met het oude stembiljet gestemd is. Isabel Bos (GroenLinks). Bedankt voor deze vraag.

Het is zeker een doelgroep waar wij veel aandacht voor hebben en waar we ook samen met D66 graag aandacht voor hebben gevraagd. Het probleem van mij en mijn fractie ligt toch echt bij de ongeldige stemmen. We willen voorkomen dat, juist nu we werken aan de toegankelijkheid van stembureaus zodat het mensen straks lukt om te gaan stemmen, die stem vervolgens ongeldig is. Ik denk ook zeker dat het goed uitbrengen van een voorkeursstem erg in het belang is van mensen met een beperking, die vaak toch iemand kiezen met een bepaald profiel. Er zijn ook mensen die zelf een beperking hebben, die op de lijst staan en die hopen op voorkeursstemmen. We zien nog een te groot risico op ongeldige stemmen. Dat vinden we wrang en dat willen we voorkomen. Ik hoorde zeker dat D66 net aangaf dat het natuurlijk ook de andere kant op kan vallen. Dit is niet iets waar wij op dit moment mee willen experimenteren. We vinden het op dit moment nog zo precair om de opkomst te verhogen dat we daar niet nog een nieuw experiment bovenop gaan leggen. Laten we eerst even kijken wat we nu gaan doen met elkaar en wat het resultaat daarvan zal zijn. Als er vervolgens landelijk besloten wordt om over te gaan tot het andere stembiljet, dan hebben we ons daartoe te verhouden. Maar voor nu steken wij wat GroenLinks betreft in ieder geval niet als gemeente onze vinger op om deel te nemen aan het experiment.

Marieke van Doorn (D66). Dank u wel voor dit antwoord. Verschilt de orde van grootte niet nogal tussen het risico op foutstemmers -- het kunnen er inderdaad ook minder zijn -- en het substantiële deel van de stad dat gebaat is bij zo'n versimpeld stembiljet? Hoe weegt de fractie van GroenLinks dit? Isabel Bos (GroenLinks). Ik vind het een lastige afweging om te maken. Daar ben ik heel eerlijk in. Mensen die fout stemmen kunnen ook de mensen zijn die misschien het stembiljet wel fijner vinden, maar toch een foute stem uitbrengen. Dat is een wat ingewikkeldere rekensom. Die zou ik nu liever niet willen maken. Laten we eerst kijken hoe we de opkomst kunnen verhogen met de acties die we nu voorstellen en hoe we ook tegemoet kunnen komen aan de wensen van mensen met een beperking. Daar hebben we inderdaad samen vaak aandacht voor gevraagd. Met steekproeven wordt al bekeken of stembureaus daadwerkelijk toegankelijk zijn. Laten we ons de komende tijd op die acties blijven richten en nog even niet op dit stembiljet. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, derde maal. Marieke van Doorn (D66). Dank voor dit antwoord. Wij hebben zelf wel geprobeerd een rekensom te maken. Als je de 0,7% foutstemmers in de pilotgemeenten zou leggen op de Haagse opkomst van vorige keer, dan kom je uit op 300 foutstemmers extra.

Ik zei net al dat ik dat niet wil bagatelliseren, want elke foutstemmer is er echt één te veel. De zorgen daarover begrijp ik dus heel erg goed. Maar we hoorden van de inspreker van Voorall dat het gaat om een substantieel deel van de bevolking: laaggeletterden, mensen met cognitieve, fysieke of visuele beperkingen. Dat zijn er echt veel meer dan 300. Dat zijn duizenden mensen, misschien wel tienduizenden mensen. Hoe kan het dat bij 27

GroenLinks, echt een voorvechterspartij voor mensen met een beperking, die afweging dan op die manier uitvalt? Isabel Bos (GroenLinks). Ik denk dat ik de afweging specifiek over het stembiljet nu al een paar keer heb uitgelegd. Ik zei zojuist in mijn bijdrage ook dat ik wil kijken naar de positieve kanten hiervan. Kijk naar de experimenteergemeenten waarin het andere stembiljet gebruikt is. Dat vergt gewoon meer uitleg van het stemproces, wat uiteindelijk goed is voor iedereen die gaat stemmen. Er zal zo meteen ook een motie van de Partij voor de Dieren worden ingediend om de stemondersteuning en de toelichting specifiek te richten op mensen met een cognitieve beperking, zodat zij beter meegenomen kunnen worden in het stemproces. Wat mijn fractie betreft zijn dat de positieve punten waar we ons nu op moeten richten. Daar hebben we echt niet dat nieuwe stembiljet voor nodig. Dat zou ook nog kunnen op de manier zoals we het nu doen, ondanks de nadelen van het grote stembiljet van nu. De voorzitter. Door mevrouw Bos, daartoe gesteund door de heer Ahraui, wordt de volgende motie (K.9 GL) ingediend:

Motie K.9 GL Alle Haagse vrouwen naar de stembus De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen (RIS320307) Overwegende, dat: • bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 landelijk gezien de opkomst onder vrouwen 51% was, waar 60% van de mannen gingen stemmen; • bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 landelijk gezien de opkomst onder vrouwen 44% was, waar 57% van de mannen gingen stemmen; • in 2023 gemiddeld 38% van alle politici en 33% van de bestuurders in Nederland vrouw is; • in 2023 het aantal gemeenteraadsleden (33%), wethouders (28%) en burgemeesters (31%) onder of op het landelijk gemiddelde van vrouwen in de politiek is; • het ‘Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen’ (RIS320307) aangeeft dat de gemeente verkiezingsdebatten faciliteert, maar niet voorschrijft welke debatten dit zullen zijn. Constaterende, dat: • het aandeel opgekomen vrouwelijke stemmers afgenomen is sinds 2018 met 7% tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2022; • er door een structurele ‘genderkloof’ sprake is van verminderde participatie van vrouwen in alle onderdelen van het politieke proces, waaronder opkomst bij verkiezingen; • het ‘Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen’ (RIS320307) geen uitwerking bevat om vrouwen naar stembus te krijgen.

Verzoekt het college: • een netwerkbijeenkomst te organiseren voor (Haagse) vrouwenorganisaties en andere organisaties die zich inzetten voor de (politieke) participatie van vrouwen; • in deze bijeenkomst te spreken over opkomstbevordering van Haagse vrouwen; • na afloop naar de raad en het presidium te rapporteren over de gewenste acties die voortkomen uit deze netwerkbijeenkomst. En verzoekt het presidium: • in de reeds toegezegde voortgangsrapportage op te nemen welke acties er (naar aanleiding van de netwerkbijeenkomst) worden ondernomen om de opkomst van Haagse vrouwen te bevorderen bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen; • hierbij ook aan te geven of, en hoe, een groot Haags Vrouwendebat gefaciliteerd zal worden.

28

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Bos, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, wordt de volgende motie (K.10 GL) ingediend:

Motie K.10 GL Zomerse start voor de gemeenteraadsverkiezingen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen (RIS320307) Overwegende, dat: ▪ het ‘Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen’ (RIS320307) zich specifiek wil richten op jongeren, ouderen, laaggeletterden en anderstaligen; ▪ voor de uitvoering van dit actieplan ca. € 0.4 - 0.5 miljoen beschikbaar is; ▪ voor de opkomstbevordering een additionele € 0,3 miljoen beschikbaar is gemaakt (RIS320449); ▪ in het voortgangsbericht na de zomer 2025 wordt meegenomen hoe het subsidiekader is opgesteld, hoe alle doelgroepen uit het actieplan hieraan gekoppeld zijn, en hoe de gelden verdeeld worden; ▪ na de zomer 2025 dus pas duidelijk wordt of er extra inzet of middelen nodig zijn.

Constaterende, dat: ▪ het ‘Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen’ (RIS320307) geen subsidiekader met voorwaarden bevat om de specifieke doelgroepen, jongeren, ouderen, laaggeletterden en anderstaligen, te bereiken; ▪ de raad graag nog tijdig inzicht wil in dit subsidiekader; Verzoekt het presidium: ▪ voor het zomerreces 2025 te komen met een eerste voortgangsbericht van het ‘Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen’; ▪ met dit voorstel ook het subsidiekader aan de raad toe te sturen, met daarbij een onderbouwing hoe dit bijdraagt aan het bereiken van de in het actieplan genoemde doelgroepen (jongeren, ouderen, laaggeletterden en anderstaligen). En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Ik ben blij dat ik nog voor de verkiezingen het woord krijg. De lokale verkiezingen zijn natuurlijk weer in aantocht. Dat is een belangrijk moment voor onze burgers om hun stemrecht te gebruiken en te kiezen wat zij belangrijk vinden. Helaas is het hard bevochten stemrecht niet een vanzelfsprekendheid of een gegeven wat we maar voor lief moeten nemen. Het doet ons dan ook pijn en het is jammer dat zowel nationaal als lokaal het opkomstpercentage keldert. Aan ons aan individuen is de opdracht om onze inwoners op te roepen om te gaan stemmen, ook als ze het niet met ons eens zijn.

In het debat in de commissie ging het al over het experiment met het nieuwe stembiljet. U kent de Partij voor de Dieren als een partij die kritisch is over experimenten en met name natuurlijk het gebruik van proefdieren. Ook in dit experiment zien we zowel voor- als nadelen. Het handzame formaat draagt bij aan de toegankelijkheid van het stemproces. Maar ook ziet onze fractie de hoge marge aan ongeldige stemmen in de gemeenten waar dit experiment is uitgevoerd. Vooral dit laatste baart ons zorgen in combinatie met de lage opkomst. We vragen dan ook aan de burgemeester hoe hij dit ziet. Het actieplan opkomstbevordering kan op de steun rekenen van onze fractie. We hebben nog wel een klein voorstel met een grote impact voor een groep mensen in onze stad. Bij alle verkiezingen 29

proberen zorg- en belangenorganisaties maar ook de vele vrijwilligers juist mensen met een verstandelijke beperking mee te nemen in het bijzondere stemproces. Met stemoefendagen kunnen we deze mensen de kans bieden om te ervaren hoe stemmen werkt. Daarmee worden zij beter voorbereid op de echte verkiezingsdag. Laten we het dan ook een feestje maken voor iedereen. Daarom dien ik een motie in met als dictum: verzoekt het college bij de in het actieplan aangekondigde stemoefendagen ook expliciet de aandacht te hebben voor mensen met een verstandelijke beperking, en bij het organiseren en/of faciliteren van stemoefendagen zorgprofessionals, vrijwilligers en mensen met een verstandelijke beperking zelf te betrekken. Ik dien deze motie in mede namens mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en mevrouw Bos van GroenLinks. De voorzitter. Door de heer Smit, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw Bos, wordt de volgende motie (K.11 PvdD) ingediend:

Motie K.11 PvdD Oefenstemdagen voor iedereen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 maart 2025, ter bespreking van het Actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen (RIS320307). Constaterende, dat: ▪ in het actieplan wordt voorgesteld om als gemeente oefendagen te organiseren waarop mensen kunnen oefenen met stemmen; ▪ het niet kunnen stemmen voor mensen met een verstandelijke beperking past in een reeks faalervaringen, wat eraan bijdraagt dat deze groep minder aansluiting vindt met de samenleving; ▪ een oefendag mensen de kans biedt om te ervaren hoe stemmen werkt, waardoor ze beter voorbereid zijn op de echte verkiezingsdag. Overwegende, dat: ▪ de gemeente in het actieplan aangeeft dat informatie toegankelijk moet zijn voor iedereen, met extra aandacht voor jongeren, laaggeletterden, anderstaligen en ouderen; ▪ zorgorganisaties en vrijwilligers (naast alle zorgtaken) zich al inspannen om mensen met een verstandelijke beperking zo goed mogelijk voor te bereiden op het stemproces; ▪ mensen met een verstandelijke beperking soms afhaken om te gaan stemmen uit angst of onzekerheid over het onbekende proces; ▪ oefenstemdagen bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen van mensen met een verstandelijke beperking bij het stemmen.

Verzoekt het college: ▪ bij de in het actieplan aangekondigde stemoefendagen ook expliciet de aandacht te hebben voor mensen met een verstandelijke beperking; ▪ bij het organiseren en/of faciliteren van stemoefendagen zorgprofessionals, vrijwilligers en mensen met een verstandelijke beperking zelf te betrekken. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Het opkomstpercentage voor verkiezingen is in Den Haag veel te laag. Dat vereist voortdurende inzet van ons allemaal. Het college en het presidium zetten een aantal goede stappen om de verkiezingen toegankelijker te maken en dichter bij de mensen te brengen. Dan over het experimentele stembiljet. De SP snapt de achterliggende gedachte van dit biljet het tafelkleed waar kiezers nu mee moeten werken, is immers verre van ideaal - en was ook landelijk voorstander van dit initiatief. Maar in de praktijk kleven er ook nadelen aan. Met name het hogere percentage ongeldige stemmen is onwenselijk. Ik vond ook dat de heer Ahraui in de commissie een 30

goed punt aanhaalde, namelijk dat het manco van de experimentenwet is dat het experiment niet tussentijds kan worden aangepast. We hebben als fractie echt lang gewikt en gewogen, maar wij zullen nu tegen dit voorstel stemmen. De fractie van de SP werd in de commissievergadering geprikkeld door een terloopse opmerking van de burgemeester. Bij het debat over de opkomstbevordering liet hij zich ontvallen de romantiek van het vroegere plakken van posters te missen. Wij delen dit sentiment. Bij het plakken van de posters en alles wat daarbij komt kijken, komt de democratie tot leven. Dat kan je niet zeggen van de door de gemeente voorbedrukte borden. Ook een voorganger van de burgemeester deelde dit sentiment. Wie de notulen van het plakdebat uit 2009 leest, ziet burgemeester Van Aartsen bekennen: ook hij had weleens wildgeplakt. Ik citeer de heer Van Aartsen: 'Dat doe je nu eenmaal in campagnes. Het geeft ook sjeu aan een campagne. Dat maakt het spannend: een zekere concurrentie'. De SP zal dan ook een motie indienen om het college te verzoeken het plakken van weleer te faciliteren door hiervoor in ieder stadsdeel borden te plaatsen. Dit werkt niet alleen potentieel opkomstbevorderend, maar past ook in de plannen van het college voor een wijkgerichte aanpak rondom de verkiezingen.

Posters kunnen dan immers per stadsdeel vormgegeven worden, zodat ze ook aansluiten bij de onderwerpen die in dat stadsdeel spelen. De afweging of de plakborden aanvullend op de voorbedrukte borden worden geplaatst of ter vervanging hiervan, laat ik aan het college. Daarom dien ik een motie in met de titel 'Zorgen dat de boodschap blijft plakken', met als dictum: verzoekt het college om al dan niet in aanvulling op de inmiddels gebruikelijke door de gemeente voorbedrukte verkiezingsborden, voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in elk stadsdeel borden te plaatsen waarop de aan die verkiezingen deelnemende partijen zelf posters mogen plakken. Ik dien de motie mede in namens de heer Smit van de Partij voor de Dieren en mevrouw Bos van GroenLinks. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dank aan mevrouw Arp voor de sympathieke motie. Ik was nog wel benieuwd hoe mevrouw Arp zelf het dictum voor zich zag, vooral met de zinsnede: al dan niet in aanvulling op de inmiddels gebruikelijke borden. Voor mijn fractie hebben die borden ook meerwaarde, omdat ze een goed beeld geven van alle partijen die meedoen. Is het voor mevrouw Arp ook een optie om die sowieso te laten staan? Lesley Arp (SP). Ik ga nog even terug naar het plakdebat uit 2009.

Mijn fractie was altijd tegenstander van die prefab borden en het toenmalige raadslid Mulder van de VVD was daar trouwens ook een fel tegenstander van, maar ze zijn er nu eenmaal gekomen. Het is al een hele tijd geleden dat we met die zelfplakborden hebben gewerkt. Ik zou het liefst hebben dat ze verdwijnen, maar ik kan me ook voorstellen dat een hybride vorm voorlopig een verstandige tussenoplossing is voor veel partijen. Ik ben wel bereid om het 'al dan niet' uit de motie te schrappen, als dat de ChristenUnie/SGP helpt. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Als de heer Mulder hierbij gehaald wordt, dan ben ik natuurlijk heel snel overstag. Ik zou het zeer waarderen als mevrouw Arp dat zou willen doen, omdat mijn fractie echt de meerwaarde ervan ziet dat alle partijen ergens op zichtbaar zijn en dat dat breed verspreid wordt, dus dat niet alleen degene met het meeste behangplaksel maar iedereen zichtbaar aanwezig is. Lesley Arp (SP). Ik weet dat de mede-indieners hier geen bezwaar tegen hebben, dus ik denk dat ik bij dezen al kan aankondigen dat er een tweede versie komt, waarin de woorden 'al dan niet' geschrapt worden. Die zal dan straks op het RIS komen. De voorzitter. Dan wordt de motie in die zin nog gewijzigd. U zal zo meteen op het RIS de gewijzigde versie tegemoetzien. Dat duurt even, want mevrouw Arp staat nu hier en zit niet op haar plek.

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik kan me dat debat in 2009 nog levendig herinneren. Als u 'm dan toch gewijzigd indient, zou u dan ook mijn naam en mijn partij eronder willen zetten? De voorzitter. Wat een broederschap!

31

Lesley Arp (SP). Ik moet zeggen dat de heer Guernaoui in dat debat een ander standpunt had en een andere partij. Ik vind dit dus heel mooi. Beter ten halve gedwaald, zeg ik dan. Ik zet zijn naam er zeker onder. Ik heb afsluitend nog een vraag. De heer Guernaoui heeft een aantal moties ingediend om de opkomst te bevorderen. Ik had een vraag gesteld aan collega Guernaoui over het idee van het gouden potlood, namelijk of dat loterij-element op gespannen voet zou kunnen staan met de Kieswet. Ik zou daar ook graag een reactie van het college op willen. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Smit, mevrouw Bos en de heer Guernaoui, wordt de volgende motie (K.12 SP) ingediend:

Motie K.12 SP Zorgen dat de boodschap blijft plakken (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 13 maart 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake deelname aan het experiment nieuw stembiljet bij de gemeenteraadsverkiezingen 2026 (RIS321404). Constaterende, dat: • de burgemeester in de commissie Bestuur van 5 maart 2025 aangegeven heeft de romantiek rondom het plakken van verkiezingsposters door de partijen te missen; • het Actieplan Opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen 2026 een meer wijkgerichte aanpak voorstaat. Overwegende, dat: • om principiële redenen het plakken van posters de verantwoordelijkheid van partijen zelf zou moeten zijn, waarbij de gemeente hooguit een faciliterende rol heeft; • het zelf laten plakken door partijen en hun leden, evenals eventuele ‘plakoorlogen’ tussen partijen, de lokale betrokkenheid van inwoners bij de gemeenteraadsverkiezingen kan verhogen; • door posters niet meer door de gemeente te laten drukken deze per wijk vormgegeven kunnen worden zodat ze kunnen aansluiten bij thema’s die in een wijk spelen en dat dit past bij de wijkgerichte aanpak die het college voorstaat.

Verzoekt het college: • om in aanvulling op de inmiddels gebruikelijke door de gemeente voorbedrukte verkiezingsborden, voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in elk stadsdeel borden te plaatsen waarop de aan die verkiezingen deelnemende partijen zelf posters mogen plakken. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Nu de heer Mulder hier toch een paar keer over tafel is gegaan, moet ik misschien beginnen met hem te feliciteren met zijn start als burgemeester in het mooie Halderberge. Ik denk dat we allemaal welkom zijn om daar een Basiliek-biertje met hem te komen drinken, dus die uitnodiging doe ik gewoon namens hem. Het is op de dag af nog één jaar en vijf dagen totdat we allemaal weer hier in het stadhuis op verkiezingsdag mogen stemmen. Wij kijken daar als VVD naar uit. Wij vinden het belangrijk dat de opkomst wordt bevorderd. Wij vinden het dus ook belangrijk dat de gemeente daar actie voor onderneemt, maar we vinden het ook belangrijk dat die acties ergens toe leiden en effect hebben. Daarom wil ik, ook na een vrij lang interruptiedebat hierover in de commissievergadering, hier nog heel duidelijk vragen aan de burgemeester en de voorzitter van het presidium: gaan jullie nou echt kijken wat de effecten zijn van de opkomstbevorderende acties die we 32