RIS321577 Notulen van de raad van 13 februari 2025

Wat participatie inhoudt, weet u volgens mij inmiddels beter dan ik. Het gaat om de mate van invloed. Participatie betekent zeker niet dat als inwoners van Den Haag iets willen, dat zwart-wit overgenomen wordt en ook zo gebeurt. Dat is niet de definitie van 'participatie'. Voor de rest juich ik het toe als Hagenaars zich mengen in dit debat en hun zegje doen. De voorzitter. Ik kijk de kring rond. Is er behoefte aan een tweede termijn? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil graag het verzoek doen om te schorsen. Mijn fractie wil even overleggen. Kan dat tot 16.00 uur? De voorzitter. Heeft u echt twintig minuten nodig? Kan het niet in tien minuten of een kwartiertje? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Wij moeten juridisch wat dingen uitzoeken en willen waarschijnlijk een motie of amendement maken. Die twintig minuten heb ik dus echt nodig. De voorzitter. Oké, we schorsen tot 16.00 uur.

32

De vergadering wordt van 15.40 uur tot 16.05 uur geschorst. Voorzitter: de heer Sluijs. De voorzitter. We gaan beginnen aan de tweede termijn. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We hebben vol verbazing geluisterd naar de inbrengen van collega-partijen die roekeloos een burgerinitiatief van 15.000 handtekeningen naast zich neerleggen. Dat burgerinitiatief roept op tot een referendum met een duidelijke vraag: is de stad voor of tegen uitbreiding van betaald parkeren? Als ons amendement om het burgerinitiatief van 15.000 mensen een-op-een over te nemen, niet wordt aangenomen, zullen wij tegen de startnotitie van het college stemmen. In de startnotitie wordt alles gedaan om het burgerinitiatief tegen te houden en de democratie de nek om te draaien. De voorzitter. Er is aan de kant van de raad verder geen behoefte aan een tweede termijn. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. U merkte een aarzeling om iets te zeggen, omdat er geen vraag is gesteld. Maar als ik hier hoor zeggen dat in deze startnotitie alles is gedaan om het burgerinitiatief tegen te houden, vind ik het extreem jammer dat dat de conclusie is. U heeft gezien wat hier allemaal voor moeite is gedaan om het beleid dat door deze raad is vastgesteld, naast dit burgerinitiatief te leggen om ervoor te zorgen dat het op die wijze kan. Als dat deze kwalificatie krijgt, vind ik dat eigenlijk holle retoriek.

Daar nemen wij als college echt afstand van. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We stemmen aan het einde van de vergadering.

Aan de orde is: I.

Voorstel van het college inzake Uitbreiding zero-emissiezone (RIS320645).

De beraadslaging wordt geopend. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Of vissen pijn voelen, daar kun je de discussie nog over aangaan, maar of ondernemers pijn voelen bij het voorliggende voorstel om de zero-emissiezone uit te breiden naar de hele kuststrook? Wat denk je zelf? Of het haalbaar en betaalbaar is om een elektrische bus aan te schaffen en deze vervolgens als volwaardig alternatief in te kunnen zetten? Wat denk je zelf? Slechts twaalf keer per jaar een dagontheffing kunnen aanvragen omdat je anders met je bus de stad niet in komt, met alle bijkomende kosten en administratieve rompslomp van dien? Wat denk je zelf? Of netcongestie een rol speelt in de haalbaarheid? Wat denk je zelf? Of zaken zoals draagvlak, leegstand en vestigings- en ondernemersklimaat een rol spelen? Wat denk je zelf? De zero-emissiezone uitbreiden naar de kuststrook zonder dat ondernemers voldoende tijd hebben om hierin mee te kunnen komen? Wat denk je zelf? Yousef Assad (D66). Goede vragen. Mijn vraag aan Hart voor Den Haag is hoe de collega zelf eigenlijk denkt over de netcongestie. Kan hij het probleem concretiseren? Waar ziet Hart voor Den Haag de problemen op het punt van netcongestie? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Dat was mijn volgende zin: ik dacht het niet. De netcongestie is een enorm probleem.

De haven heeft van Stedin te horen gekregen dat hij tot 2036 geen grote verbruikaansluiting meer kan krijgen. Het is dus een enorm probleem. Yousef Assad (D66). Wij hebben van het college een brief gekregen waarin staat dat er dit jaar nog zes snellaadstations komen, dat die zijn gereserveerd, dat laadpalen geen invloed hebben op en geen 33

gebruikmaken van het grootverbruik en dat die gewoon prima doorgang kunnen vinden. Dus waar zit het probleem nu precies? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Dat dit college een andere kijk heeft op zaken dan de gebruikers in de praktijk, weten we al langer. Ik ga daar straks in mijn tekst ook nog op terugkomen. De voorzitter. Meneer Assad heeft nog een derde interruptie. Yousef Assad (D66). Dit is heel teleurstellend, want het gaat niet om een andere kijk, maar om feiten, analyses, wat kan en wat niet kan. De brief van het college is duidelijk over waar problemen liggen en waar niet. Qua netcongestie heeft de zero-emissiezone geen grote invloed. Het is prima als Hart voor Den Haag kritiek heeft, maar houd het dan wel bij de feiten. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Dit zijn de feiten: snellaadstations zorgen voor netcongestie. Op 30 januari sprak ik tijdens het commissiedebat over bestuurlijke krankzinnigheid, over het feit dat het idee om ondernemers te dwingen om over te stappen op elektrische busjes rechtstreeks van de tekentafel van rijke, welvarende elites komt die vanuit het referentiekader van hun eigen salarissen denken dat dit zomaar kan, over een totaal en schrijnend gebrek aan inlevingsvermogen en over het feit dat sommige partijen volledig losgezongen zijn van de realiteit waarin mensen van dag tot dag proberen te overleven.

Ik sprak erover dat het een hobby lijkt te zijn geworden om de schuld van alle problemen, inclusief het klimaat, aan de broek van de ondernemers op te hangen en dat wij geen respect meer hebben waar het gaat om moreel verheven plannetjes die mensen uitsluiten die de financiële middelen niet hebben. Dat waren rake woorden, waar dan ook de nodige weerstand tegen kwam, maar dat waren niet mijn eigen woorden, maar die van de DENK-fractie in de Tweede Kamer tijdens haar debat over zero-emissiezones. Die woorden sloegen de spijker op de kop en leggen de vinger op de zere plek. Ik heb ze hier met verve opnieuw uitgesproken. Adeel Mahmood (DENK). U houdt er wel van om verkiezingsprogramma's te lezen. U heeft dit in de commissie herhaald en u heeft ook in uw persbericht gezegd dat er iets in het verkiezingsprogramma zou staan. Ik ben blij dat u die leest, maar zou u mij kunnen aangeven waar dit precies staat? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). U weet dat waarschijnlijk beter dan ik. Uw verkiezingsprogramma zegt dat er pas maatregelen op het gebied van duurzaamheid en milieu genomen worden als iedereen kan meedoen. Dat is hier verre van het geval. Adeel Mahmood (DENK). Ik heb het verkiezingsprogramma voor het echte Den Haag gelezen. Daar komt het niet in voor. Ik heb ook het landelijke verkiezingsprogramma gelezen. Daarin staat twee keer het woordje 'zero'.

Daarbij gaat het om zero tolerance tegen institutioneel racisme binnen de overheid en om een zerotolerancebeleid ten aanzien van stagediscriminatie. Heeft u die passages ook gezien? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Zeker. De voorzitter. Meneer Mahmood, de derde maal. Adeel Mahmood (DENK). Nogmaals, DENK landelijk zegt heel veel nuttige dingen, bijvoorbeeld over de Palestinahouding en over heel veel andere nuttige dingen. Maar we hebben hier een debat in Den Haag en ik wil het u toch nogmaals vragen. U verwijst naar het verkiezingsprogramma. Heeft u dat dan mis gehad? Heeft u het verkeerd gelezen? En wilt u uzelf corrigeren? Want hierover staat niks in ons verkiezingsprogramma, sowieso niet in Den Haag. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Een citaat uit uw verkiezingsprogramma is: 'Een stad waar we uitdagingen omzetten in kansen voor iedereen'. Dat is hier verre van het geval.

34

Hart voor Den Haag is tegen het invoeren van disproportionele maatregelen, tegen het maken van afspraken met grote bedrijven terwijl je weet dat kleine ondernemers daar de dupe van worden, tegen het kapotmaken van het mkb-bedrijfsleven, tegen het omtoveren van onze stad in een spookstad waarin bewoners kunnen fluiten naar diensten van onze vakmensen zoals loodgieters, timmermannen en elektriciens, tegen het kiezen van geitenpaadjes waardoor je je niet hoeft te houden aan redelijke aankondigingstermijnen en tegen surrealistisch beleid waarin haalbaarheid slechts gebaseerd wordt op theorie, wensdenken en ontoereikende ontheffingen, waarbij de praktijk volledig buiten beschouwing wordt gelaten. We hebben de insprekers gehoord: ook vandaag nog voelen zij zich in de steek gelaten. De schijnoplossing waarmee het CDA komt, dat tot gisteren nog grote woorden sprak, maakt één ding duidelijk: zijn eigen belang om maar in het college te kunnen blijven, weegt vele malen zwaarder dan het bieden van een echte oplossing. Yousef Assad (D66). Over oplossingen gesproken: welke oplossingen heeft Hart voor Den Haag om te zorgen voor schone lucht in deze stad? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Dat doen we niet door het invoeren van een nutteloze zero-emissiezone. Yousef Assad (D66).

Ik ken de Hart voor Den Haag-fractie als een fractie die het niet zo prettig vindt als vragen niet beantwoord worden. Nu gebeurt hetzelfde. Ik stel de vraag dus opnieuw: welke oplossingen heeft Hart voor Den Haag om te zorgen voor schone lucht in Den Haag, aangezien een op de vijf mensen in onze stad longziekten krijgt door smerige lucht? Afschieten van oplossingen is prima, maar kom met alternatieven. Ik hoor ze graag. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik verwijs dan toch voor de zoveelste keer naar het verkiezingsprogramma van DENK, landelijk in dit geval. Daar staat een hele mooie quote in: 'De grootste vervuilers vragen het schoonste water om hun handen te wassen.' De voorzitter. Meneer Assad, de derde maal. Yousef Assad (D66). Dit is zwaar teleurstellend. De grootste oppositiepartij, met elf zetels, die altijd een grote broek aantrekt, krijgt nu de vraag om te komen met echte oplossingen om te zorgen voor schone lucht. Het antwoord van Hart voor Den Haag is dan: kijk maar in het verkiezingsprogramma van DENK. Wat is dit voor een reactie? Dit gaat om een serieus probleem. Een op de vijf Hagenaars heeft een longziekte. Dat komt door smerige lucht. Wat zijn de oplossingen die Hart voor Den Haag aandraagt? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Wij zijn voor proportionele maatregelen. De zero-emissiezone is geen proportionele maatregel.

Fatima Faïd (HSP). Kunt u dan een paar van die proportionele maatregelen noemen? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Zoals in de commissie aangegeven: laten we de grote bedrijven helpen en ondersteunen om te gaan verduurzamen, maar laten we onze stad niet omtoveren in een spookstad waarin niemand meer mee kan komen. Fatima Faïd (HSP). Waarschijnlijk zat ik dan in een andere commissie, want ik heb u dat niet per se horen zeggen. Maar prima, ook ik vind dat we vooral ook naar de grote vervuilers moeten kijken. Maar kijken is één ding; wat gaat u dan precies doen? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Wat wij doen, is opkomen voor onze ondernemers, voor de bewoners in de stad, zodat ondernemers kunnen blijven werken en de stad in kunnen blijven gaan en zodat de bewoners van onze stad gebruik kunnen blijven maken van die hardwerkende ondernemers. 35

De voorzitter. Mevrouw Faïd, voor de derde maal. Fatima Faïd (HSP). Dat is heel fijn, maar dat is gewoon geen antwoord op de vraag. Dat doet u eigenlijk de hele tijd. Wat is nou de oplossing? Hoe gaat u nou die grote vervuilers aanpakken? Gewoon effe concreet; noem effe twee dingen, niet méér. Met twee dingen ben ik al helemaal blij. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Dat is aan de landelijke politiek. 80% van onze uitstoot komt van buiten onze stadsgrenzen. Wat er overblijft, is een fractie. Leonie Gerritsen (PvdD). Het is altijd grappig als een lokale partij eraan refereert dat landelijk alles moet oplossen. Hoe kijkt Hart voor Den Haag naar deze quote in de brief die we hebben ontvangen van het Longfonds, Natuur en Milieu Zuid-Holland, de Stichting Duinbehoud, de Bomenstichting Den Haag en Natuurmonumenten: 'ZE-zones dragen aantoonbaar bij aan minder astma bij kinderen'? Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik heb het al gezegd: het is een fractie wat hier bespaard gaat worden. Wij kijken ook vooral naar de quotes die we lezen in de brieven van de belangenorganisaties van de ondernemers in onze stad. Daar staan toch echt hele andere quotes in dan in de brieven die u nu waarschijnlijk nog gaat aanhalen. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat klopt, want dit zijn allemaal vooraanstaande organisaties met veel verstand van zaken.

Er worden heel veel wetenschappelijke onderzoeken aangehaald, onder andere van de GGD Haaglanden en andere betrouwbare organisaties. Zij zeggen dat ZE-zones aantoonbaar bijdragen aan minder astma bij kinderen. Hart voor Den Haag zegt dus eigenlijk: jammer dan; dat vinden wij niet. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). We hebben het al meerdere malen gezegd: het merendeel van de uitstoot, 80%, komt van buiten onze stadsgrenzen. Het invoeren van een zeroemissiezone gaat er niet voor zorgen dat de hele stad opeens schone lucht heeft. Het is dus een disproportionele maatregel. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, voor de laatste maal. Leonie Gerritsen (PvdD). Oké, dan hoor ik het goed: Hart voor Den Haag zegt dat al deze organisaties onzin praten. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Nee, maar maatregelen moeten wel proportioneel zijn. Ik sluit af met twee citaten van twee voormalige lijsttrekkers van twee coalitiepartijen. Zij zeggen nagenoeg hetzelfde: 'We zorgen ervoor dat onze mooie stad een plek blijft waar alle Hagenaren en Hagenezen zich thuis voelen, een stad waar we uitdagingen omzetten in kansen voor iedereen.' En: 'Samen gaan we aan de slag om Den Haag voor iedere Hagenaar en Hagenees een thuis te laten zijn. Samen zijn we tot grootse dingen in staat.' Het zijn loze woorden gebleken.

Het CDA en DENK tekenen netjes bij het kruisje en de stad mag het verder uitzoeken. Met het bezweren van de politieke crisis geven deze partijen meteen ook het startsein voor de electorale crisis. Wij wensen hun veel succes. Adeel Mahmood (DENK). Ik heb een hele interessante vraag. U houdt van ons verkiezingsprogramma. Kunnen we straks ook een Palestijnse vlag in uw fractiekamer zien? De voorzitter. Ik vind dit een klein beetje buiten de orde. Volgens mij hebben we het over de zeroemissiezone. Maar ik wil de vraag best doorgeleiden. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik wil daar niet op reageren, voorzitter.

36

Adeel Mahmood (DENK). Dan wil ik Hart voor Den Haag vragen om te stoppen met selectief shoppen in landelijke verkiezingsprogramma's. Als u daar echt voorstander van bent, hoop ik dat u ook naar al die andere mooie punten kijkt. Misschien inspireren zij u ook, maar we hebben het hier over Den Haag. Houd het ook bij Den Haag, het echte Den Haag. De voorzitter. Laten we dat dan ook doen. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Het CDA is voor schonere lucht voor iedereen in de stad. We hebben ook gezegd dat we ondernemers mee willen krijgen en dat het haalbaar moet zijn. In het coalitieakkoord is daarom afgesproken om op basis van de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek een zero-emissiezone langs de kust in te voeren. Het CDA Den Haag kan alleen akkoord gaan met de invoering van een zero-emissiezone als ondernemers stap voor stap mee kunnen komen in de beweging naar schoner vervoer en een schone lucht in de stad. Laat ik daarom maar gelijk met de deur in huis vallen: zijn alle zorgen de afgelopen weken weggenomen? Niet allemaal, maar waar sommige partijen te fanatiek zijn gegaan voor hun wens voor vergroening en andere partijen helemaal niks willen, zitten we er vanuit het CDA steeds constructief in: wat is mogelijk, wat is onmogelijk en hoe zorgen we ervoor dat we iedereen meekrijgen om de stad een stukje schoner te maken? Rutger de Ridder (VVD).

Kan mevrouw De Groot aangeven bij welke club de VVD hoort? Hinke de Groot (CDA). Dat lijkt me vooral aan de VVD, maar ik ken de VVD als een partij die ook voor schonere lucht en voor samenwerking staat. Ik denk dus dat we elkaar daarin kunnen vinden. Rutger de Ridder (VVD). Daarom vraag ik het ook, omdat ik het zo jammer vind dat het CDA en ook andere coalitiepartijen zo weinig gedaan lijken te hebben om te zorgen dat er een breed alternatief zou kunnen komen. Ze hebben zich allemaal opgesloten in kamertjes. Mevrouw De Groot heeft zichzelf opgesloten in kamertjes met de Partij voor de Dieren, met D66 en met anderen om maar vast te houden aan dat eigen gelijk. Waarom is er niet breder gekeken of we een breder alternatief zouden kunnen maken? Hinke de Groot (CDA). Met het voorstel dat er nu ligt, kunnen we niet instemmen. Met de extra garanties willen we zorgen dat ondernemers niet in de knel komen. Ik weet dat de heer De Ridder een handreiking heeft gedaan. Ik geloof dat hij ook nog een amendement gaat indienen over 2035 en de heer De Ridder weet ook dat een groot deel van de coalitie, andere coalitiepartners, die handreiking niet hebben aangenomen. De voorzitter. De heer De Ridder, voor de derde maal. Rutger de Ridder (VVD).

We gaan het straks hebben over dat amendementje van u, maar het feit blijft dat er eigenlijk helemaal niets gedaan is om andere partijen aan boord te krijgen. Er is eigenlijk niets gedaan om daadwerkelijk te zorgen voor iets meer. U heeft vooral aan navelstaarderij gedaan. Er was geen enkele bredere gedachte. Dat valt mij vies tegen van het CDA. Hinke de Groot (CDA). Ik hoorde geen vraag. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik hoorde het CDA zeggen: 'oplossingen waarmee iedereen meekomt'. Mevrouw De Groot heeft de inspraak gehoord van de BSH en van de strandondernemers. Wat is de boodschap van het CDA aan deze mensen? Hinke de Groot (CDA). Ik voel ook de zorgen van de haven. Ik ben daar veel geweest en ik sluit daar mijn oren niet voor. Dat is ook de reden waarom wij heel hard ons best hebben gedaan, ook in de afgelopen dagen en in de afgelopen debatten, om alle feiten op tafel te krijgen. Vandaag kom ik met een eisenpakket om te zorgen dat we die zorgen serieus nemen en dat ondernemers niet in de knel komen.

37

Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Maar u heeft in de inspraak gehoord dat de Scheveningse haven daar nog niet tevreden mee is. Wat voor waarde heeft uw amendement dan? Hinke de Groot (CDA). Ik ga straks mijn amendement indienen. Daarin staat onder andere dat we het heel belangrijk vinden dat we samenwerken met de bedrijven. We weten allemaal dat er vanaf 2026 niet een volledige uitstootvrije verplichting is. Het gaat eerst echt nog om de meest vervuilende bestelbusjes. Over een aantal jaren zal het uitstootvrij zijn. Daar ligt de uitdaging en daar kom ik straks met voorstellen voor in mijn amendement. De voorzitter. De heer Martinez van Andel, voor de laatste maal. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). We lopen inderdaad op de zaken vooruit, maar hoe wijkt uw amendement af van wat al landelijk beleid is? Hinke de Groot (CDA). Op dit moment is er geen landelijk beleid op een aantal punten van mijn amendement. Daarom wil ik dat we lokaal extra onze verantwoordelijkheid nemen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Afgelopen juni diende het CDA een motie in bij het Actieplan Luchtkwaliteit. Het dictum was dat er geen verboden mochten komen, maar dat we in publiek-private samenwerking afspraken moesten gaan maken met bedrijven en ondernemers en dat we vooral bottom-up moesten gaan werken.

Hoe kan het CDA nu, een halfjaartje later, ineens instemmen met een volledig top-downbesluit? Hinke de Groot (CDA). Het klopt dat we die motie hebben ingediend. Daar staat het CDA ook voor: samenwerken met bedrijven, hun zorgen serieus nemen, maar ook kijken wat mogelijk is en wat onmogelijk is. Als dingen onmogelijk zijn, komen we met oplossingen om ook met bedrijven samen te gaan werken en ervoor te zorgen dat ondernemers straks die stap kunnen maken. Dat zult u straks ook zien in mijn amendement. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Een halfjaar geleden zei het CDA nog: nee, we moeten gaan praten, gaan kijken wat er mogelijk is en dat stimuleren. Maar nu zegt het CDA: nee, we leggen een verbod op en we gaan daarna kijken welke problemen er zijn en hoe die aangepakt kunnen worden, maar het verbod blijft staan. Dat is toch volstrekt met elkaar in tegenspraak? Hinke de Groot (CDA). Dat zie ik niet. We gaan vanaf 2026 namelijk eerst met de meest vervuilende dieselbusjes aan de slag. Er komt ook een randvoorwaarde dat we in 2029 helemaal uitstootvrij zullen zijn. Daar ligt de grootste uitdaging. We hebben nog vier jaar om dat goed met elkaar samen te gaan doen. Dat geeft ook tijd om samen met bedrijven aan de slag te gaan. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, voor de laatste maal. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Ik constateer dat het CDA op dit punt volledig is omgekeerd en als een dictator allerlei dictaten wil opleggen, niet meer in goede samenwerking met de stad. Hinke de Groot (CDA). Ik hoorde geen vraag. De voorzitter. Voordat we naar de interruptie van de heer De Ridder gaan, denk ik dat het goed is om aan mevrouw De Groot te vragen waar in haar betoog het amendement zit, want we zijn nu best al lang en uitgebreid over een amendement aan het spreken dat nog niet is ingediend. Ik denk dat we er allemaal wel kennis van hebben genomen, maar er zijn ook mensen die het debat volgen. Ik denk dus dat het voor de helderheid en de zuiverheid van het debat goed is dat mevrouw De Groot haar amendement straks indient. Komt dat nu? Dan gaan we mevrouw De Groot daar de gelegenheid voor geven. Dan kunnen we daar daarna nog volop over debatteren, maar dan weet iedereen ook waar het over gaat. 38

Hinke de Groot (CDA). Het CDA wil daarom extra garanties. Daarom dienen we straks een amendement in met drie eisen. Vanaf 2026 wordt niet direct een volledige zero-emissieverplichting ingevoerd. Eerst komt er een overgangsregeling waarbij eerst de meest vervuilende dieselbestelbussen moeten overstappen op schoner vervoer. Er komt een uitstel van minimaal een jaar, van 2028 naar 2029, voor de verplichting dat alle bestelbussen uitstootvrij moeten zijn. En we monitoren of de laadcapaciteit voor 2029 op orde is. Indien de randvoorwaarde van genoeg laadcapaciteit nog niet op orde is, gaan we vanaf 2029 niet handhaven. Tot slot de belangrijkste eis voor het CDA: we gaan het echt met de bedrijven in de stad doen. De gemeente neemt het initiatief voor een convenant, net als bij het centrum. Dat gaat de gemeente ook voor de kustzone doen, zodat we structureel samenwerken. Dan kom ik nu bij het amendement: 'Besluit om dictumpunten VII t/m IX toe te voegen: VII. De verplichting om over te gaan naar elektrische bedrijfswagens gaat op zijn vroegst in vanaf 2029 in plaats van 2028. VIII. De gemeente monitort de ontwikkeling van de laadinfrastructuur in aanloop naar 2029. Indien de randvoorwaarde voor voldoende laadcapaciteit voor 2029 niet op orde is, wordt niet overgegaan op de handhaving voor de categorie elektrische bestelauto's vanaf 2029 totdat de laadcapaciteit op orde is. IX.

De gemeente werkt aan een convenant met ondernemers, waaronder de organisaties VNO-NCW, MKB Den Haag en Bedrijven Scheveningen Haven. Hierin worden afspraken gemaakt over de ondersteuning en de uitvoering van de randvoorwaarden voor de overstap naar groener vervoer, waaronder: a. Het stimuleren van het gebruik van schone voertuigen, inclusief laadinfrastructuur; b. Het verzwaren van het stroomnet en meer snellaadstations nabij bedrijven(terreinen); c. Het stimuleren van efficiëntere en andere vormen van slimme logistiek; d. Het stimuleren van koploperpilots voor ondernemers die al eerder in groepsverband willen overstappen naar elektrisch; e. Stimulering en financiële ondersteuning; f. Verkeersmaatregelen, inclusief verkeersborden en een corridor. Hiervoor wordt een structurele samenwerking opgezet via een overlegplatform.' Rutger de Ridder (VVD). Ik moet er een beetje om lachen; ik noemde het net al 'een amendementje'. Wat doet dit nou daadwerkelijk extra? Want er verandert helemaal niets met uw amendement. Met uw amendement gaan we een convenant afsluiten. Ja, dat was er nog niet met deze drie groepen, maar dat gebeurt nadat we een besluit hebben genomen. U zegt eigenlijk: u mag nog wel meepraten over de vraag of we het bordje links of rechts doen, maar u zal en moet in die zero-emissiezone zitten. Daar zitten ondernemers niet op te wachten.

Wat is er dus concreet extra? Wat heeft u eruit gesleept in die onderhandeling? Hinke de Groot (CDA). Ik hoef volgens mij de drie zojuist door mij genoemde punten niet te herhalen voor de heer De Ridder. Dat weet hij; daar heb ik hem vanochtend nog over gesproken. Maar het gaat het CDA erom dat de laadcapaciteit vanaf 2026 nog geen probleem is. Het gaat echt over de dieselbestelbussen. Dan kun je met emissieklasse 6 gewoon nog in de zone rijden. Het gaat met name om het moment waarop de bedrijfswagens volledig uitstootvrij moeten worden, vanaf 2029. Daarbij vindt het CDA het heel belangrijk dat er genoeg snellaadstations komen. Daar hebben we dinsdag een brief over ontvangen. Mocht het onverhoopt toch vertragen, dan gaan we al die ondernemers niet naar het ontheffingenbureau sturen. Nee, dan zorgen we dat ze gewoon nog kunnen blijven rijden en dat we niet handhaven. Daarnaast vinden we het heel belangrijk dat we, totdat we echt aan de bak moeten met uitstootvrij, gewoon nog de tijd nemen om te zorgen dat we die randvoorwaarden op orde brengen en dat we dat echt samen met het bedrijfsleven doen. Ik weet dat de heer De Ridder daar niet mee instemt. Hij wil graag naar 2032, maar dit is wel het voorstel dat het CDA hier neerlegt. Rutger de Ridder (VVD).

Ik concludeer dat u gewoon doet wat de Partij voor de Dieren u opdraagt; ik moet zeggen: wat mevrouw De Groot opgedragen wordt door de Partij voor de Dieren. Want dit is eigenlijk precies wat de wethouder al aangaf in het debat: we kunnen dit doen en we kunnen dat doen; ja, natuurlijk gaan we kijken naar de laadinfrastructuur en natuurlijk gaan we kijken of alle 39

ondernemers het mee kunnen maken. Dat heeft hij allemaal gezegd. U had dus gewoon kunnen zeggen: ik hoef eigenlijk niks binnen te halen, want Barker doet precies wat het CDA wil. Wat is dan het verschil? Hinke de Groot (CDA). We hebben heel veel kritische vragen gesteld in de commissie. Daar is deels aangegeven dat heel veel dingen mogelijk zijn, maar dat stond niet vast in dit raadsvoorstel. Dan lijkt het me heel verstandig dat we, als we extra waarborgen willen, die met een amendement hier vastleggen. De voorzitter. De heer De Groot, voor de derde maal. Rutger de Ridder (VVD). Meneer De Ridder; geeft niet, hoor. De voorzitter. Sorry. Rutger de Ridder (VVD). Het zou heel interessant worden als dat zo zou zijn en ik denk dat mijn vrouw dat ook minder prettig zou vinden. De voorzitter. Ja, ik denk dat ze dan bijna een zero-emissiezone zou willen. Rutger de Ridder (VVD). En mijn vrouw is al zo weinig thuis. Waar het hier om gaat, is dat het CDA klem is gezet door een coalitie die niet wil bewegen en die liever kiest voor de Partij voor de Dieren en het groenideaal van die club dan voor het realisme van de ondernemers. Het CDA had ruggengraat moeten tonen. Ik ben benieuwd hoe mevrouw De Groot daarover denkt. Waarom is voor het CDA het pluche belangrijker dan de idealen? Waarom is daar nooit voor gekozen? Hinke de Groot (CDA).

Wij hebben steeds kritische vragen gesteld over de haalbaarheid. We hebben altijd gezegd dat we niet tegen een zero-emissiezone zijn, maar dat we niet doof zijn voor de zorgen. Daarom hebben we goed gekeken wat mogelijk is en wat onmogelijk is. We zorgen voor oplossingen, bijvoorbeeld voor die netcapaciteit. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Even voortbordurend op wat de heer De Ridder zojuist zei: de wethouder heeft uw amendement ongeveer toegezegd in de commissie. Toch zei u aan het eind van de commissievergadering dat u niet overtuigd was door die randvoorwaarden. Hoezo zijn ze nu opeens wél op orde? Hinke de Groot (CDA). In de commissie ging het ook heel veel over de stroomcapaciteit en de snellaadstations. Daar hebben we afgelopen dinsdag extra informatie over gekregen. Verder verankeren we nog extra dat we die structurele samenwerking sowieso ook nog gaan doen. De wethouder had niet toegezegd om die te doen zoals we die bij het centrum doen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Die structurele samenwerking krijgen de ondernemers dan wel een beetje door hun strot geduwd. Ik ben overigens benieuwd wie het CDA precies bedoelt met 'Bedrijven Scheveningen Haven'. Hinke de Groot (CDA). Volgens mij weet mevrouw Klokkenburg dat heel goed. Dat zijn onder andere de Bedrijven Scheveningen Haven die hier hebben ingesproken en die wij ook hebben gesproken. De voorzitter.

Mevrouw Klokkenburg, voor de derde maal. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik dacht dat mevrouw De Groot hintte op de BSH, de Belangenvereniging Schevenings Havengebied. Dat is toch een andere partij dan Bedrijven Scheveningen Haven. Ik denk dat deze verschrijving prachtig laat zien hoe het CDA de verbinding met de haven heeft verloren. 40

Hinke de Groot (CDA). Ik heb het gewoon breed opgeschreven voor de bedrijven die in de Scheveningse haven zitten. Dat kunnen ook meerdere bedrijven zijn; het kan misschien ook horeca zijn. Ik heb het dus in de breedte opgeschreven en natuurlijk valt de BSH daar ook onder. Ik vind het echt heel gek dat er wordt gedaan alsof ik dat niet zou weten. Nick Kaptheijns (PVV). Is het CDA niet van mening dat het plan in beginsel al niet deugt als je eigenlijk iedereen en zijn moeder een ontheffing kunt geven? Hinke de Groot (CDA). Het CDA vindt het belangrijk dat ondernemers mee kunnen. Wij hebben daarom ook juist over die ontheffingen vragen gesteld. Wij dienen het amendement ook zeker met het oog op een mogelijk tekort op het stroomnet in. Mocht er zo'n tekort zijn, dan moeten niet alle ondernemers naar het ontheffingenloket, maar kunnen zij gewoon de zone nog inrijden. Ik ben het ermee eens dat we administratie zo veel mogelijk moeten voorkomen. Vandaar het voorstel om te zorgen dat, als de netcapaciteit niet op orde is, daar oplossingen voor zijn. Nick Kaptheijns (PVV). Vreest het CDA dan niet een scenario dat soortgelijk is aan wat we nu al lezen over Amsterdam, waar het centrum gewoon compleet onbereikbaar zal zijn voor loodgieters en allerlei andere klusjesmannen? Hinke de Groot (CDA). Wij vinden het heel belangrijk dat juist die mkb'ers en zzp'ers mee kunnen komen.

Ik houd het college er ook aan dat het ervoor zorgt dat dat gebeurt. Mocht dat niet het geval zijn, dan moet er natuurlijk maatwerk komen. De voorzitter. De heer Kaptheijns, voor de derde maal. Nick Kaptheijns (PVV). Waarom heeft het CDA er dan niet in navolging van de VVD voor gekozen om zich te richten op 2035, juist vanwege die energiecapaciteit? Dat is toch heel belangrijk? We kunnen nu toch eigenlijk ook niets anders concluderen dan dat u zich wel een beetje in het pak heeft laten naaien door de Partij voor de Dieren? Hinke de Groot (CDA). We hebben afgelopen dinsdag een extra brief gekregen waarin het college aangeeft het stroomnet op orde te maken. Als dat niet lukt, is het heel simpel: dan moeten we na 2026 een pas op de plaats maken. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik heb het CDA nu een paar keer horen zeggen: 'We gaan het echt samen met bedrijven doen. Het is belangrijk dat ondernemers meekomen.' Het CDA heeft grote woorden gehad en is vanmorgen vroeg op het allerlaatste moment gedraaid. Ik ga ervan uit dat mevrouw De Groot haar voorstel aan de ondernemers heeft voorgelegd. Wat was hun reactie daarop? Beleven zij het ook zo dat zij echt mee kunnen komen met dit voorstel van het CDA? Hinke de Groot (CDA). Ja, ik heb vanochtend met de bedrijven gesproken. Ik weet dat zij nog steeds zorgen hebben en ik vind dat we die serieus moeten nemen.

Maar ik vind het wel belangrijk dat we, als we richting helemaal uitstootvrij gaan, kijken hoe we die zorgen zo veel mogelijk kunnen oplossen. Ik wil ook dat er een pas op de plaats wordt gemaakt als dat niet het geval is. Ik weet dus dat er zorgen zijn en daar ben ik niet doof voor. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Volgens mij is 'zorg' een understatement. Ik heb de reacties van de bedrijven ook gehoord. Hoe kan het dan dat het CDA toch vasthoudt aan het voorstel dan zij nu gaat indienen? Hinke de Groot (CDA). Ik dien dit voorstel in omdat ik denk dat dat het voorstel beter maakt. Rutger de Ridder (VVD). Het zou zo verfrissend zijn als mevrouw De Groot gewoon zou zeggen: ik kreeg niet meer door deze coalitie geduwd en ik was niet bereid om mijn zetel in het college op te 41

geven. Kan mevrouw De Groot dat niet gewoon zeggen? Want u had toch meer gewild? U had toch meer uitstel gewild? Hinke de Groot (CDA). Het is geen geheim dat dit niet de droomcoalitie van het CDA is. U kunt zich ook voorstellen dat het niet simpel is om met zes partijen om tafel te zitten. Wij konden met het voorstel dat er nu ligt niet instemmen en daarom zijn we gekomen met een voorstel met extra garanties, zodat ondernemers niet in de knel komen. De voorzitter. Gaat u verder. Hinke de Groot (CDA). Het mag duidelijk zijn dat het CDA Den Haag alleen akkoord gaat met de invoering van de zero-emissiezone als het amendement van onze fractie wordt aangenomen. Met deze voorstellen voegen wij een christendemocratische visie toe aan het voorstel, over de vraag hoe je met elkaar duurzaam beleid wilt vormgeven en samenwerkt aan grote, ambitieuze uitdagingen en transities, ook voor volgende generaties, met een schone lucht en leefbare wijken. Ik zie een interruptie. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik bleef even haken bij die christendemocratische visie, omdat de toevoeging die gedaan is, exact zo in de Kamerbrief van de PVV-staatssecretaris staat. Dus wat is er nou toegevoegd aan christendemocratische wortels? Hinke de Groot (CDA).

Het CDA vindt het belangrijk dat we een gespreide verantwoordelijkheid hebben en dat we dus samen met bedrijven kijken hoe we de stap naar uiteindelijk uitstootvrij in 2029 en daarna goed kunnen nemen. Die samenwerking en die gespreide verantwoordelijkheid zitten er dus in. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). In die Kamerbrief van de PVV-staatssecretaris staat: uitstel met een jaar, geen boetegeving en een nieuw convenant tussen gemeenten en brancheverenigingen. Het staat er allemaal in. U hebt het nog een keer opgeschreven en u schrijft er 'CDA' onder en ineens is het van het CDA? Hinke de Groot (CDA). Volgens mij doelt mevrouw Klokkenburg op een convenant van het Rijk. Dit gaat om een lokaal convenant. En als mevrouw Klokkenburg goed heeft gelezen, heeft ze gezien dat er ook echt een paar zaken in staan die landelijk niet zijn geregeld. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Ik zie mevrouw De Groot van het CDA hier doorgaans met veel enthousiasme en zekerheid haar inbrengen doen. Ik zie haar hier vandaag heel anders staan. Ik heb het idee dat zij eigenlijk helemaal niet achter dit voorstel staat. Mijn vraag is dus: bent u onder druk gezet door uw wethouder om dit plan toch in te dienen? Hinke de Groot (CDA). Het kan zijn dat ik er inderdaad wat minder enthousiast bij zit.

Dat heeft ermee te maken dat ik de afgelopen dagen gewoon heel veel pittige gesprekken heb gevoerd, omdat ik me er maximaal voor wil inzetten dat we tegemoetkomen aan de zorgen van ondernemers. Dat neem ik niet lichtzinnig, en dan kan het inderdaad zo zijn dat ik er iets minder enthousiast bij sta. Maar dat wil niet zeggen dat ik niet gedreven ben om te zorgen dat het haalbaar wordt voor de ondernemers. Nick Kaptheijns (PVV). Ik vond dit wel een interessante interruptie van de collega van ChristenUnie/SGP. Ik zou toch aan mevrouw De Groot van het CDA willen vragen of zij het eigenaarschap van dit plan op zich zou willen nemen. Dan hoef ik ook de staatssecretaris niet meer te verdedigen, die dit toch krankzinnige plan niet de nek om heeft gedraaid. Hinke de Groot (CDA). Ik hoorde geen vraag, voorzitter. De voorzitter. Gaat u verder. O, meneer Martinez van Andel, heeft u een nieuw punt?

42

Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Nou, geen nieuw punt. Ik had eigenlijk nog geen antwoord gekregen op mijn vraag. Bent u onder druk gezet door de wethouder? Hinke de Groot (CDA). Ik ben niet onder druk gezet. Ik sta hier gewoon als raadslid. Rutger de Ridder (VVD). Kan mevrouw De Groot mij zeggen of zij denkt dat BSH, maar ook andere ondernemers aan de kust, het idee hebben dat het CDA aan hun kant staat? En waarom dan? Want ik heb het idee dat al die bedrijven dachten dat het CDA de rug recht zou houden, en dat zij nu denken: het CDA heeft geen ruggengraat. Hinke de Groot (CDA). Dat kan de heer De Ridder natuurlijk het beste aan die bedrijven zelf vragen. Ik weet dat zij nog steeds zorgen hebben. Het CDA neemt die zorgen ook serieus, en daarom komen wij ook met een eisenpakket, dat voor ons randvoorwaardelijk is om in te stemmen met de invoering. Rutger de Ridder (VVD). Maar mevrouw De Groot had hier vandaag iets kunnen doen om die zorgen weg te nemen, om meer tijd te nemen, en om niet door te gaan uitsluitend op grond van: we hebben het afgesproken in het coalitieakkoord. Want het coalitieakkoord is ook heel snel achterhaald. Het CDA kiest er dus vandaag voor, en dat moet de hele stad dan maar heel goed weten, om niet datgene te doen waar ondernemers echt iets aan hebben.

Waarom heeft mevrouw De Groot dat uiteindelijk gedaan? Want u kunt het wel hebben over een eisenpakket, maar een eisenpakket met eisen die uiteindelijk al landelijk zijn bepaald, is geen eisenpakket. Dat is een vodje. Dus waarom denkt u dan dat ondernemers denken: het CDA is er ook voor mij? Hinke de Groot (CDA). Het CDA heeft altijd gezegd dat het niet tegen zero-emissiezones is, maar dat het wel haalbaar moet zijn. Wij vinden het belangrijk dat er iets aan de schone lucht gebeurt. Ik heb volgens mij heel veel gezegd over de zorgen, waarvan wij vinden dat ze serieus genomen moeten worden. Het is eigenlijk aan het college om te zorgen dat dit goed wordt uitgevoerd. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de laatste maal. Rutger de Ridder (VVD). Tot slot. Nee, het is aan de gemeenteraad om de juiste kaders mee te geven. En dat doen wij vandaag niet, omdat mevrouw De Groot de verkeerde keuze maakt. Dát is wat er vandaag gebeurt. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. Wij vinden het belangrijk dat we aan de slag gaan met schonere lucht en leefbare wijken. Er rust een zeer grote verantwoordelijkheid op het college om te zorgen dat we samen met de stad deze gezamenlijke transitie naar schonere lucht laten slagen. Verdere compromissen accepteert mijn fractie niet. Wij wensen het college wijsheid en moed toe met deze opdracht. De voorzitter.

Door mevrouw De Groot wordt het volgende amendement (I.A CDA) voorgesteld:

Amendement I.A CDA ZE Kustzone De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 februari 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Uitbreiding zero-emissiezone (RIS320645) Besluit om: Dictumpunten VII t/m IX toe te voegen: VII. VIII.

De verplichting om over te gaan naar elektrische bedrijfswagens gaat op zijn vroegst in vanaf 2029 in plaats van 2028. De gemeente monitort de ontwikkeling van de laadinfrastructuur in aanloop naar 2029. Indien de randvoorwaarde voor voldoende laadcapaciteit voor 2029 niet op orde is, wordt niet 43

IX.

overgegaan op de handhaving voor de categorie elektrische bestelauto’s vanaf 2029 totdat de laadcapaciteit op orde is. De gemeente werkt aan een convenant met ondernemers, waaronder de organisaties VNONCW, MKB Den Haag en Bedrijven Scheveningen Haven. Hierin worden afspraken gemaakt over de ondersteuning en de uitvoering van de randvoorwaarden voor de overstap naar groener vervoer, waaronder: a. Stimulering gebruik van schone voertuigen, inclusief laad-infrastructuur; b. Verzwaren van het stroomnet en meer snellaadstations nabij bedrijven(terreinen); c. Stimulering van efficiëntere en andere vormen van slimme logistiek; d. Stimuleren koploper pilots voor ondernemers die al eerder in groepsverband willen overstappen naar elektrisch; e. Stimulering en financiële ondersteuning; f. Verkeersmaatregelen (verkeersborden en corridor). Hiervoor wordt een structurele samenwerking opgezet via een overlegplatform.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Vanaf het begin van het debat over de zeroemissiezone kuststrook heeft de ChristenUnie/SGP gezegd: de zero-emissiezone mag geen zerowerkzone worden. Met het tempo, het rücksichtsloze intekenen van de haven en de tekentafeldatum van 2026 lag dit college flink op koers om van de halve stad een zero-werkzone te maken. ChristenUnie/SGP heeft ook vanaf het begin gezegd dat we als stad ons best moeten doen voor schone lucht en het behoud van onze natuurgebieden. Daarom waren we voor maatregelen op het gebied van luchtkwaliteit en hebben we onder meer voorstellen gedaan voor rust op het strand en in de duinen. Want maatregelen moeten wel realistisch en werkbaar zijn. Het is goed om te zien dat de wethouder sinds het eerste debat wel heeft gewerkt om de benodigde onderzoeken en mkb-toetsen uit te voeren en de plannen bij te schaven. Ze overtuigen de ChristenUnie/SGP echter niet, want hoewel er een creatieve uitzondering voor de haven wordt gemaakt door een combinatie van milieuzone en corridor, hebben ondernemers uit de haven duidelijk aangegeven dat het niet werkbaar is. Er zijn nog grote zorgen over de netcongestie, waarbij Stedin heeft aangegeven dat verschillende bedrijven die snel laadpalen nodig hebben, geen aansluitingen krijgen tot tenminste 2033.

Ook voor kleine ondernemers in andere delen van de kust komt de voorgenomen invoeringsdatum te snel. Neem die kleine mkb'er met zes busjes, die niet binnen drie jaar de investeringen en de laadcapaciteit voor elkaar krijgt om zo veel nieuwe elektrische bussen aan te schaffen terwijl de huidige nog niet afgeschreven zijn. En hoewel de wethouder een legioen aan ontheffingen heeft dat voor allerlei redenen beschikbaar is, is dat wat de ChristenUnie/SGP betreft ook een teken aan de wand. Als we ons zo in kronkels moeten wringen en zo veel pleisters moeten plakken, en als de halve stad op een ontheffing moet rijden, moeten we realistisch zijn. Daarom hebben we in het debat gepleit voor een haalbare invoeringstermijn voor een Haagse uitbreiding van de zero-emissiezone. Ik zie een interruptie, voorzitter. De voorzitter. Ik zie die ook. Mevrouw Gerritsen, gaat uw gang. Leonie Gerritsen (PvdD). De ChristenUnie zegt dat de halve stad op uitzonderingen moet rijden. Waar baseert zij dat op? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Wij horen nog van te veel mensen dat zij niet zo snel over kunnen gaan naar elektrisch. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat 'horen' is wel interessant, want er is een haalbaarheidsonderzoek gedaan door een onderzoeksbureau. Daarin werd geconstateerd dat het haalbaar is. Mevrouw Klokkenburg zegt nu: de halve stad.

Dan vraag ik mij af of zij nu de hele stad gesproken heeft en geturfd heeft. Hoe komt mevrouw Klokkenburg dus bij de conclusie dat 50% van Den Haag een ontheffing nodig heeft?

44

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik heb niet de hele stad gesproken. Ik heb wel veel mensen gesproken. Ik heb ook met de autobedrijven gesproken die nu ontzettend veel bestelbusjes omzetten naar privébusjes, die dus de zone gewoon in mogen en sec een ontheffing hebben, waardoor we dus niks regelen. Dat is wat hier gaat gebeuren. We gaan heel veel inzetten en uiteindelijk zal het rendement heel laag zijn ten opzichte van wat we moeten optuigen. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, voor de laatste maal. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat zijn wel heel veel aannames over dingen die in de toekomst wel of niet kunnen gaan gebeuren. Ik denk dat het heel belangrijk is om te blijven monitoren, ook op het type geitenpaadjes waaraan mevrouw Klokkenburg nu refereert. Ik geloof dat er straks ook een motie wordt ingediend om de monitoring van ontheffingen en dat soort zaken goed bij te houden, zodat daar inderdaad op gelet kan worden. Ik hoop dat de ChristenUnie die motie ook steunt, maar 'de helft van de stad' is echt nergens op gebaseerd. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik doe hier niet alleen maar aannames. Ik heb meerdere autobedrijven gesproken die al die auto's nu omzetten. Ze laten werkbusjes gewoon omzetten tot camper. Ze mogen dan dus gewoon nog steeds de stad in en we doen niets aan de kwaliteit van de lucht, omdat ze nog steeds de stad inrijden.

Die geitenpaadjes zullen allemaal gebruikt gaan worden. Ondernemers zijn slim genoeg om de regels te kunnen omzeilen. Laten we dus vooral de samenwerking opzoeken en zoeken naar manieren om ze te helpen om juist wel naar die schonere lucht toe te gaan. Ik rond af. Als we de datum iets verder weg zouden leggen, zouden we rust creëren, en duidelijkheid en tijd om die randvoorwaarden echt op orde te brengen en iedereen mee te krijgen in de omslag naar schoon vervoer. Daarom zal de ChristenUnie/SGP tegen het voorstel stemmen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik hoor de ChristenUnie/SGP pleiten voor uitstellen. U noemt dat 'een beetje meer uitstel' maar u pleit voor uitstel tot 2033. Mijn vraag is of ChristenUnie/SGP vindt dat onze natuur dat uitstel kan hebben. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). De ChristenUnie/SGP vindt het heel belangrijk dat de natuur beschermd wordt. Er zijn allerlei maatregelen om daarmee aan de slag te gaan die niet zó'n grote impact hebben op ondernemers. In dit geval wegen wij die belangen tegen elkaar af en zeggen we dat de invoering later moet plaatsvinden. Tot die tijd moeten we goed in gesprek gaan over hoe we het kunnen versnellen, maar we moeten niet beginnen met een verbod en dan pas om tafel gaan. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ben wel benieuwd welke maatregelen de ChristenUnie/SGP dan in Den Haag ziet omdat te doen.

Ik hoor dat u wilt stimuleren. Dat gebeurt natuurlijk al een tijdje, met Logistiek 070 en andere platformen. Dat levert geen gigantische versnelling op, dus ik ben toch wel benieuwd wat de ChristenUnie/SGP aan concrete plannen heeft. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Wij vonden de voorstellen zoals die zijn gedaan in het actieplan luchtkwaliteit voor een deel hoopgevend, bijvoorbeeld waar het gaat om de uitbreiding van milieuzones, om te kijken wat we daarmee zouden kunnen doen. Wij willen ook kijken naar de duinen, naar rust aan de kust en naar strandtenten en noem maar op. Dat zijn maatregelen die wij eerst zouden willen onderzoeken, zonder gelijk een zero-emissiezone in te voeren. De voorzitter. Meneer De Vuyst, voor de derde maal. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat is interessant, maar op zich is er nu dus al een milieuzone voor de haven, voor de vrachtwagens daar. Dus tot 2030 is eigenlijk het verschil tussen een zeroemissiezone en een milieuzone niet zo groot voor vrachtwagens. In die zin is er dus echt nog wel tijd voor die categorie. En onze natuur ontvangt veel te veel, zoals u weet. Onze lucht is niet gezond; dat heeft de heer Assad zonet ook aangegeven. En we hebben ook die stikstofmolletjes nodig in de

45

stikstofbank, om te kunnen bouwen. Dat alles overziend, ziet u toch ook wel de noodzaak om iets te doen vóór 2033? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Mijn fractie had het prettig gevonden als er vanuit het actieplan luchtkwaliteit meer alternatieven op tafel hadden gelegen dan alleen die zero-emissiezone. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik ga aan de ChristenUnie/SGP dan toch dezelfde vraag stellen als ik zojuist aan Hart voor Den Haag heb gesteld. Ik weet namelijk dat de ChristenUnie/SGP zich ook altijd inzet voor de gezondheid van kinderen. We kregen een brief van het Longfonds waarin staat: ZE-zones dragen aantoonbaar bij aan minder astma bij kinderen. Is de ChristenUnie/SGP daar dan ook niet gevoelig voor? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Natuurlijk zijn wij daar wel gevoelig voor. Wij zijn ook niet tegen schone lucht. Mevrouw Gerritsen weet dat ik ook kinderen heb. Die gun ik alle schone lucht van de wereld. Maar we moeten ook realistisch zijn. Als we een hele sector, ondernemers, te snel willen laten gaan en zij hun bedrijven daarop niet kunnen aanpassen en ze wellicht ook wegtrekken uit deze stad, dan is er in deze stad ook geen toekomst voor mijn kinderen, omdat er geen werk meer is. Yousef Assad (D66). Voorzitter. Den Haag is een stad die vooruit wil.

We willen naar een stad waar mensen gezond kunnen wonen, werken en ondernemen, een stad waar kinderen opgroeien in schone lucht en waar ondernemers toekomstbestendig kunnen investeren en een stad die haar natuur koestert en niet uitput. De zero-emissiezone is een stap vooruit, niet voor even maar voor de komende 30 jaar. Dit gaat over een fundamentele verandering in hoe we omgaan met mobiliteit, economie en gezondheid. Dit ís een grote transitie. En zoals voor elke grote transitie geldt, gaat het niet in één keer perfect. Het vraagt om een overheid die meedenkt, bijstuurt en ondernemers en bewoners ondersteunt bij deze verandering. Daarom is D66 in gesprek gegaan met ondernemers, onder andere via onze ondernemerstour. Veel ondernemers willen vooruit, maar hebben ook zorgen. In deze raad hebben we goede debatten gevoerd, waarin deze zorgen uitvoerig zijn besproken. Deze zorgen hebben een plek gekregen in het amendement van het CDA. Daarom steunt D66 dit amendement. Den Haag kan nu kiezen voor een stad met schone lucht, waarin ondernemers de ruimte krijgen om duurzaam te groeien, voor een toekomst waarin gezondheid en economie elkaar versterken en voor beleid dat niet stilstaat bij de uitdagingen van vandaag, maar vooruitkijkt naar de komende tientallen jaren, niet door af te wachten maar door samen in beweging te komen. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag).

Ik vraag me af hoe D66 kan zeggen dat het amendement van het CDA de zorgen van de ondernemers wegneemt, terwijl we zonet verschillende belangenorganisaties hoorden zeggen dat die zorgen helemaal niet weggenomen zijn. Yousef Assad (D66). We hebben veel meer ondernemers in deze stad, en wij kunnen als politiek niet alles doen wat we horen of wat wordt gewenst. Soms moeten we keuzes maken. Er wordt hier een beetje lacherig gedaan over en kritiek geleverd op het CDA, maar die partij heeft wel de moed gehad om mee te denken en te zoeken naar oplossingen. Daarvoor is dit amendement er. Ik heb de andere partijen namelijk niet gehoord over wat we kunnen doen binnen dit raadsvoorstel zonder aan de invoeringsdatum te knagen. Want daar gaat het nu alleen maar om: uitstel of geen uitstel. Maar andere plannen om iets te veranderen, worden niet ingediend. Dat zie ik het CDA wél doen en dat is moedig. Daar kan Hart voor Den Haag ook van leren. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Als het echt oplossingen zouden zijn wel, maar nogmaals, wij horen van belangenorganisaties, dus niet van slechts een paar ondernemers, dat zij dit niet als oplossingen ervaren. Dus nogmaals, dus hoe kunnen ze dan als zodanig hier worden ingebracht? Yousef Assad (D66). We staan aan de vooravond van de verandering, van een grote transitie.

Dat vergt tijd en dat vergt hele goede momenten om gesprekken te voeren met ondernemers en met de stad. We beginnen nu. Het stopt nu niet; het begint juist nu. Dat is wat het CDA heeft gedaan en 46

daarom steunen wij ook dit amendement. Dat is iets anders dan wat Hart voor Den Haag doet. We hoorden zonet de inbreng van Hart voor Den Haag, waarin werd verwezen naar het verkiezingsprogramma van DENK en waarin er twee oud-lijsttrekkers bij gehaald werden. Maar ik hoorde nul voorstellen op dit raadsvoorstel. U kunt ook oppositie voeren door inhoudelijke voorstellen te doen in plaats van alleen maar dingen af te schieten en niet met oplossingen te komen. Dat is wat Hart voor Den Haag doet en het CDA niet. Dat is het verschil. De voorzitter. De heer Martinez van Andel, voor de derde maal. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Waar komt de enorme ruis vandaan tussen de denkwereld van D66 en de mensen voor wie D66 hier beslissingen neemt? Die zitten namelijk op een totaal andere golflengte. Realiseert D66 zich dat? Yousef Assad (D66). Er wordt hier een realiteit geschetst alsof alle ondernemers faliekant tegen deze maatregel zijn. Dat is niet zo. Wij hebben ondernemers gesproken en ondernemers hebben zelf het initiatief genomen om hun geluid te laten horen. Die geluiden zijn heel genuanceerd en verschillend. Het is aan ons om al die geluiden een plek te geven en te bedienen. Dat betekent afwegingen maken en alle kanten bij elkaar proberen te brengen, en eindelijk ook een keer een keuze te maken. Dat is de opgave waarvoor we staan en dat is wat D66 doet.

Rutger de Ridder (VVD). Dat zijn hele grote woorden van D66 over afwegingen. Is D66 zich ervan bewust dat er vanavond hooguit 23 zetels voor dit voorstel zullen stemmen? Maakt dat iets uit voor D66? Yousef Assad (D66). D66 streeft er altijd naar om voorstellen zo breed mogelijk door deze raad heen te krijgen. Dat is de ultieme wens. Maar de realiteit is ook dat dat niet altijd kan. Dan kun je twee dingen doen. Dan kun je zeggen: nou, we hebben geen 33 zetels, dus hup, weg met dat raadsvoorstel. Maar je kunt ook zeggen: we gaan door met het voorstel en we gaan kijken hoe we de uitdagingen wél aankunnen. Dat is wat wij vandaag willen doen. Rutger de Ridder (VVD). Wat heeft D66 eraan gedaan om een brede meerderheid te krijgen voor dit stuk? Heeft u bijvoorbeeld andere partijen gebeld? Yousef Assad (D66). Zeker. We hebben achter de schermen gebeld en we hebben debatten gevoerd. Daar hebben ook andere partijen aan bijgedragen. Er zijn ook voorstellen gedaan, waarover D66 helaas niet kon zeggen: dat doen we. Ik noem het voorstel van de VVD om het te verplaatsen naar 2035, dus tien jaar later. Dat kan gewoon niet. Dat vinden wij geen compromis; dat is gewoon een compleet nieuw raadsvoorstel. En dat is moeilijk. Dat kan niet. De voorzitter. De heer De Ridder, voor de derde maal. Rutger de Ridder (VVD).

Nu gaat de heer Assad er direct van uit dat de VVD helemaal niet bereid was om te praten, nergens over. Dat is grappig, maar dat is eigenlijk niet mijn vraag. Ik vind het interessant om te weten waarom 1 januari 2026 nou zo heilig is. Dat is iets anders dan wat er in het coalitieakkoord staat, want dat interesseert me natuurlijk geen zier. Yousef Assad (D66). Niks is heilig. Een jaartal of een invoeringsdatum is niet heilig. Het is belangrijk dat je als politiek een keer een keuze maakt. Kijk naar de zero-emissiezone in het centrum. Een paar maanden voor de invoering kregen we allemaal brieven en hoorden we geluiden als 'dit kan niet, dit kunnen we niet en dit moeten we niet doen' terwijl we er acht jaar over hadden gesproken. Het gaat dus niet over een invoeringsdatum. Het gaat erom dat je als politiek een keer een keuze moet maken. Eindeloos uitstellen brengt ons nergens en dat kan gewoon niet. Voer het debat over de inhoud: hoe kunnen we er met z'n allen voor zorgen dat het raadsvoorstel beter wordt? Dat doet het amendement van het CDA. Maar wat hebben we eraan als we eindeloos amendementen indienen over uitstel? Helemaal niets. 47

Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. De luchtkwaliteit in Den Haag is zeer slecht. De uitstoot van voertuigen veroorzaakt luchtvervuiling en dit heeft een aanzienlijke negatieve impact op de volksgezondheid en op de natuur. Stikstofuitstoot en andere luchtverontreiniging vormen een bedreiging voor de biodiversiteit. Schadelijke stoffen tasten kwetsbare ecosystemen aan en leiden tot een afname van plant- en diersoorten, bijvoorbeeld in onze duingebieden, het Westduinpark en Wapendal. Ook blijkt uit het onderzoek van de GGD Haaglanden dat inwoners gemiddeld vijf sigaretten per dag meeroken door het inademen van luchtvervuiling. Geen enkel woonadres in de regio voldoet aan de gezondheidsrichtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Massimo Etalle (FVD). Hoeveel sigaretten per dag gaat de zero-emissiezone schelen? Leonie Gerritsen (PvdD). Dat is een hele leuke vraag. Daar zijn nog geen onderzoeken naar gedaan. Hopelijk volgen die over een paar jaar, om te kunnen zien wat de precieze afname is geweest. Massimo Etalle (FVD). Maar als er zo'n ingrijpende keuze wordt gemaakt, die ondernemers zo enorm frustreert en waardoor bedrijven failliet kunnen gaan en strandtenten niet meer opgebouwd kunnen worden, dan is het toch nodig om vooraf uit te rekenen hoeveel sigaretten het bijvoorbeeld gaat opleveren? 4,6 is het landelijk gemiddelde en hier zou het 5 sigaretten per dag zijn.

Het wordt een minimaal verschil, want er komen 10.000 ontheffingen. Hoeveel sigaretten gaat deze economische ramp per dag schelen? Leonie Gerritsen (PvdD). Er worden weer aannames gedaan over het aantal ontheffingen. Ik denk dat dat meevalt. Het klopt dat het invoeren van een zero-emissiezone niet in één klap de luchtkwaliteit van 'heel vervuild' zal brengen naar 'compleet schoon zonder enige luchtvervuiling'. Maar het is wel heel duidelijk dat een van de weinige dingen die we als gemeenten kunnen doen, het invoeren is van een zero-emissiezone. Er zijn ook dingen zoals een verbod op houtstook. Ik blijf de raad ook aanmoedigen om zich daarvoor in te zetten. Maar uiteindelijk zal het een pakket aan maatregelen moeten zijn om samen de schone lucht te creëren. De voorzitter. Meneer Etalle, voor de derde maal. Massimo Etalle (FVD). Ik vraag niet of het nu meteen compleet schoon wordt; dat verwacht ik ook niet. Maar ik verwacht wel dat op de een of andere manier gekwantificeerd kan worden wat dit oplevert. Hoeveel sigaretten per dag gaat het opleveren die dan niet zogenaamd gerookt zouden zijn als we deze economische ramp doorduwen? Het is namelijk allemaal 'we hopen dit' en 'we hopen dat', maar dat klinkt gewoon als een soort offer dat wordt gebracht. De economie wordt geofferd. Waarvoor? Voor een idee, zonder enige concrete cijfers. Leonie Gerritsen (PvdD).

Zeker niet zonder enige concrete cijfers. In het haalbaarheidsonderzoek dat hierbij is geleverd, kunt u de cijfers terugzien over de uitstoot in deze gebieden. Nick Kaptheijns (PVV). Wat gaat de Partij voor de Dieren doen als het niet meevalt met de ontheffingen? Leonie Gerritsen (PvdD). Als het niet meevalt met de ontheffingen? Als wat niet meevalt met de ontheffingen? De voorzitter. Meneer Kaptheijns, u mag uw vraag eventjes verduidelijken. Nick Kaptheijns (PVV). Nou, volgens mij was de vraag vrij duidelijk. Mevrouw Gerritsen valt bijna iedereen aan die veronderstelt dat er ontzettend veel ontheffingen nodig zijn, terwijl de Partij voor de Dieren hier zelf al bij voorbaat het beeld schetst dat dat sowieso wel mee gaat vallen. Maar wat nou als het niet meevalt?

48

Leonie Gerritsen (PvdD). De Partij voor de Dieren vindt het heel erg belangrijk dat er maatwerk wordt geleverd. Daar zijn die ontheffingen voor. Wij zijn er ook voor dat dit goed wordt gemonitord. We zullen straks dan ook de motie van de SP steunen die daartoe extra oproept. Nick Kaptheijns (PVV). Zou de Partij voor de Dieren in theorie bereid zijn om afstand te nemen van dit plan als blijkt dat het leidt tot gigantisch veel ontheffingen, tot faillissementen en tot een stad die helemaal op slot gaat? Leonie Gerritsen (PvdD). Dit soort rampscenario's wordt nergens onderbouwd. Er is heel goed onderzocht wat de haalbaarheid is en daar komen compleet andere dingen uit. Daar ga ik me dus op baseren. De voorzitter. Meneer Kaptheijns, voor de laatste maal. Nick Kaptheijns (PVV). Rampscenario's zijn de scenario's die nu dus tot wasdom komen in Amsterdam. Leonie Gerritsen (PvdD). Kijk, we hebben niet voor niets een haalbaarheidsonderzoek laten doen. Bureaus hebben hier allerlei modellen op losgelaten die speciaal zijn ontwikkeld om dit soort ontwikkelingen te testen. Daar hebben we ons op te baseren, want dat zijn de enige cijfers die we hebben. Daaruit blijkt echt dat dit in deze gebieden haalbaar is. Ik was nog steeds bezig over luchtverontreiniging, die longziekten veroorzaakt zoals longkanker, COPD en astma, en hart- en vaatziekten.