RIS321575 Notulen van de raad van 19 december 2024

Ik denk dat we er ook in de voortgangsrapportage heel veel meer informatie over moeten hebben. Maar ik constateer nu ook al dat we hoe dan ook wat problemen gaan krijgen, omdat er geen rekening mee is gehouden. Want het budget blijft hetzelfde en de projecten worden allemaal duurder, maar soms vallen er projecten uit. Dat zijn dan de spreekwoordelijke meevallers. Maar ik heb dezelfde vragen, denk ik. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Mevrouw Arp, u was ook bij de werkbespreking. Wat vond u van de werkwijze van dit team? Lesley Arp (SP). Het is altijd leuk als iemand mij vraagt om het college te recenseren. Ik heb wel serieuze vragen over de overstap van de voorontwerpfase naar de definitieve-ontwerpfase. We komen er nu blijkbaar achter dat dit constructief een ingewikkeld project was. Ik denk dat we dat ook aan de voorkant al hadden kunnen weten met die kademuren, dus ik denk dat het wel iets van een leerproces betekent: moeten we niet kijken of we bij de voorontwerpfase een veel ruimere inschatting van de 19

kosten kunnen maken? Misschien zitten we dan te hoog, maar dan hebben we in ieder geval een meevaller en niet een enorme domper zoals we die nu hebben. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Maar u wilt bij het voorontwerp natuurlijk al zien hoe die hele kameel eruitziet. Lesley Arp (SP). Ja, ik wil bij het voorontwerp zo veel mogelijk van de kameel zien. Ik verwacht ook dat we bij de kostenleidraad die gaat komen een voorstel krijgen waarbij dat gaat gebeuren. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Er is € 10 mln. uit het No-Regretpakket gehaald, maar weet u nog op welke plek die stond? Lesley Arp (SP). Het is bijna een quiz. Volgens mij had dat te maken met bouwhubs die zijn vervallen en nog wat dingen, maar het had in ieder geval niet met fietsen te maken. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. De onderdoorgang bij de Trekvlietbrug wordt dubbel zo duur. Dat is natuurlijk heel zuur, maar wij kunnen de oplossing steunen die nu gevonden is door het binnen de No-Regretmiddelen voor de Binckhorst op te vangen. Wel vinden we het belangrijk dat we als raad goed meegenomen worden in welke gevolgen dit heeft voor de planning, prioritering en financiëlerisico-inschatting voor de andere projecten binnen het No-Regretpakket op de langere termijn. Door inflatie en stijgende bouwkosten is dit project alleen al € 2 mln. duurder.

Dat zullen we ook bij andere projecten gaan zien. Graag een reactie van de wethouder hoe hij de raad in de planning en prioritering meeneemt. Ik zal afsluiten met een nummertje uit de Raad 070 Wrappedlijst - die is geloof ik van Minke Hofstra - van Martin Morero: Spijt is voor later. We hebben het nu over No-Regret. Laten we dat 'spijt is voor later' voorkomen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Wij zijn natuurlijk niet voor 'spijt is voor later'. Maar wat vindt u ervan dat die € 10 mln. voor die hubs is weggehaald uit het No-Regretpakket? Janneke Holman (PvdA). Volgens mij waren die al eerder eruit. Wij kunnen nu prima uit de voeten met de herverdeling om dit te kunnen betalen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Tijdens de werkbespreking werd mij verteld dat die gerealiseerd waren in twee gebouwen, maar dat kan volgens mij nooit het bedrag van € 10 mln. dekken. Janneke Holman (PvdA). Sorry, ik hoorde de vraag niet helemaal. De voorzitter. Deze telt niet hoor, meneer Meinesz. Gaat uw gang. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Die € 10 mln. was voor een grootschalig plan voor hubs. Nu schijnt er wat gerealiseerd te zijn in twee gebouwen en strepen ze die € 10 mln. gewoon weg. Ik vind dat raar. Vindt u dat ook niet?

20

Janneke Holman (PvdA). Nee, ik kan dat wel volgen. Het is heel goed wat er gerealiseerd is en ik vind het ook goed dat we nu dit project bij de Trekvlietbrug gaan uitvoeren. Maar dat neemt niet weg dat we heel kritisch moeten kijken hoe de prioritering voor de andere projecten eruitziet. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U zegt 'spijt is voor later'. Wij zijn niet voor spijt later; wij doen het liever meteen goed. Vindt u het niet veel beter om eerst die fietspaden aan te leggen en dan pas te beginnen aan de onderdoorgang? Janneke Holman (PvdA). Nee, sorry. Die fietspaden gaan er ook wel komen, maar het is ook belangrijk dat deze onderdoorgang er komt. Noud Dumoulin (VVD). Die € 10 mln. voor de mobility hubs is bespaard omdat ontwikkelaars die hubs in hun gebouwen zouden bouwen. Vindt u dit ook geen mooi voorbeeld dat de markt ook gewoon prima oplossingen kan bieden? (Hilariteit) Janneke Holman (PvdA). Dat vind ik een heel interessante vraag van de heer Dumoulin. Ik ben heel benieuwd hoe die hubs de komende jaren gaan functioneren en of het op de langere termijn ook een goede hub blijft voor dat gebouw en voor de wijk, dus dat ga ik zeker in de gaten houden. Dat de markt helemaal niks kan, dat zou u mij ook nooit horen zeggen. Nick Kaptheijns (PVV). Voorzitter.

Vandaag bespreken we de herverdeling van de Haagse NoRegretmiddelen om een gat van maar liefst € 9 mln. te dichten in het budget voor de onderdoorgang Trekvlietbrug. Een aantal zaken zou volgens het college duurder zijn uitgevallen dan ingeschat. Omdat het hier wel gaat om belastinggeld, heeft onze fractie op 11 december jongstleden schriftelijke vragen gesteld aan het college. Hoewel het college nog weken de tijd heeft om deze vragen te beantwoorden, wordt vandaag wel de keuze aan de raad voorgelegd om € 9 mln. over te hevelen. Het college geeft aan dat er binnen het budget van het programma No-Regret financiële ruimte is ontstaan om deze tegenvaller op te vangen zonder effect op het totale budget, een ogenschijnlijk mazzeltje voor het college. Ik heb nog een aantal vragen voor de wethouder. Ik ga niet dezelfde vragen stellen die ik al schriftelijk heb gesteld, want dat is een beetje overdreven. Kan het college waarborgen dat de nieuwe begroting nu wel klopt en dat we bij de uitvoering niet nog meer extra kosten kunnen krijgen? Wat gaat het college ondernemen om in het vervolg kosten beter te kunnen inschatten? Wil het hier onderzoek naar doen, kijken naar best practices in andere gemeentes et cetera? Noud Dumoulin (VVD). Voorzitter. Een verdubbeling van de kosten is een goede reden om een standpunt te herijken, zeker als het gaat om € 10,1 mln.

en de raad in drie weken tijd moet beslissen. Het is een vervelende verrassing die belachelijk laat pas duidelijk is geworden. En als we niet instemmen, lopen we ook nog het risico dat het nog verder uit de klauwen loopt. Weer een overschrijding, weer een mes op de keel, weer bestuurlijk kannibalisme. Ook ik doe een quoteje van de heer Martini, die helaas nu niet aanwezig is. Hij mist dit allemaal. Kostentechnisch is het niet echt logisch om tegen te stemmen. Zelfs als we vandaag het voorstel in zijn geheel wegstemmen, blijft het geld binnen het No-Regretpakket en kunnen we er niks

21

anders mee. Ik word daar niet blij van, dus ik vraag de wethouder welke ruimte de raad nu echt heeft. Is er bijvoorbeeld ruimte voor het plan van Hart voor Den Haag? Tegelijkertijd kijkt de Haagse VVD ook graag vooruit. De Binckhorst is een gebied in ontwikkeling, waar nog veel geregeld moet worden en waar nog duizenden mensen komen te wonen. We vinden het in dat kader goed dat er bijvoorbeeld een school is, toevallig of niet, vrijwel naast de beoogde onderdoorgang. De route naar school voor de leerlingen in de Binckhorst kan dus een stuk veiliger worden. U weet dat de veiligheid van kinderen die naar school fietsen hoog in het vaandel staat bij de Haagse VVD. Het is dus echt een hele lastige afweging voor ons. De wethouder heeft een evaluatie toegezegd en de gevolgen voor andere No-Regretprojecten worden in kaart gebracht, maar de tijd om een afweging te maken op basis van die informatie is ons niet gegeven. Mijn fractie zal daarom op basis van dit debat en de reactie van de wethouder bepalen hoe we zullen stemmen over dit besluit. Joren Noorlander (D66). De VVD heeft in 2020 ingestemd met het No-Regretpakket met alle maatregelen die daarin staan. Kijkt de VVD daar nu anders naar? Noud Dumoulin (VVD). Alles overwegend zitten we nu in de situatie dat een project uit de hand loopt: het kost € 10 mln. extra.

Als we hiertegen stemmen, zijn we gewoon heel beperkt om dat geld op een andere manier uit te geven. Het No-Regretpakket is wel onderdeel van de moeilijke situatie waar we nu in zitten. Joren Noorlander (D66). Het is mij nog steeds niet helemaal duidelijk wat de VVD precies wil. Zegt de VVD: de € 9,5 mln. voor de onderdoorgang vonden we allemaal prima, maar wij schatten in dat € 20 mln. te veel is? Wat zegt de VVD eigenlijk? Noud Dumoulin (VVD). Feit is dat het een heel ander besluit is geworden, als je een onderdoorgang twee keer zo duur hebt gemaakt. Dat maakt dat we er nu heel kritisch naar kijken. Tegelijkertijd wil de VVD vooruit met de stad: vooruitkijken in de stad, vooruitkijken in de Binckhorst. Dat is een afweging die we nu op basis van dit debat moeten maken. De voorzitter. Laatste keer, meneer Noorlander. Joren Noorlander (D66). Dat vind ik toch een wat genuanceerder verhaal dan de woorden 'bestuurlijk kannibalisme' zoals het net werd genoemd. De VVD zei net dat wat er nu gebeurt bestuurlijk kannibalisme is. Nu zeggen ze zelf: die € 9,5 mln. voor die fietsonderdoorgang vonden we allemaal prima, daar hebben we mee ingestemd; we hebben met het voorontwerp ingestemd, dat vonden we allemaal prima. Maar nu is € 20 mln. te veel en kan het opeens niet. Ik vind dat toch vreemd. Noud Dumoulin (VVD). In de brief van de wethouder staat heel nauwkeurig dat die € 10 mln.

wordt gedekt omdat andere projecten niet doorgaan. Als dat geen bestuurlijk kannibalisme is, dan weet ik het eigenlijk ook niet meer. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Laat ik beginnen met waar ik de brief van het college ook mee begonnen was en waarmee ik in de commissievergadering heb gestaan. Ik sta hier met zwaar gemoed over het feit dat dit dubbel zo duur is geworden. Daar baal ik echt ontzettend van en de hele organisatie met mij. In de commissievergadering is uitgebreid besproken op welke wijze dit is gebeurd, op welke wijze we van het voorontwerp naar het definitief ontwerp zijn gegaan, onder andere

22

met het bouwteam, hoe de aanbesteding heeft plaatsgevonden op kwaliteit en uiteindelijk op uurtarief. Er heeft niet een vaste som gelegen, vandaar dat dit uiteindelijk wel past binnen de aanbesteding. Ik weet niet in hoeverre je nog van verheugd kan spreken, maar ik ben in ieder geval blij dat we dit geld nog wel in dit No-Regretpakket hebben, wat we er inderdaad niet zomaar uit kunnen krijgen. Maar het gaat me wat ver om het bestuurlijk kannibalisme te noemen. Er zijn simpelweg twee projecten bekeken en om redenen niet uitgevoerd. De hubs zijn inderdaad gebouwd in bestaande torens, waardoor ze niet apart hoefden te worden aangelegd voor zover je dat voor dat bedrag zou kunnen doen. Het zou een bijdrage zijn geweest. En de bouwlogistiek was niet nodig op die plek. We hadden daar onderzoek naar gedaan, hadden gekeken naar andere gemeentes en hadden besloten dat dit niet nodig was op de Binckhorst. Dat bewijst ook het feit dat nu overal wordt gebouwd zonder die bouwlogistieke aanpak. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Zijn de twee hubs die gebouwd zijn in die gebouwen van dezelfde kwaliteit die u voor ogen had voor die € 10 mln.? Wethouder Van Asten (D66). Stukken beter natuurlijk, want voor € 10 mln. bouw je niet zomaar een zelfstandige hub. Deze zijn gebouwd in de gebouwen van de eigenaren van de grond. Ze zijn daarin meegenomen met de deelmobiliteit en dergelijke.

Het is fijn dat ze daar zelf in al in werden meegenomen zonder dat daar een No-Regretmaatregel bij hoefde. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). We zouden dus kunnen zeggen dat de ene kant ongeveer € 5 mln. heeft uitgegeven aan een hub en de andere kant € 5 mln. heeft uitgegeven aan die hub. Wethouder Van Asten (D66). Nee, ik denk niet dat je die rekensom zo kan maken. Het feit dat wij het niet hebben hoeven uitgeven terwijl we daar een post van € 10 mln. voor hadden - het was minder dan € 10 mln., want er stond ook nog een bedrag voor de bouwlogistiek - zegt niks over de kosten die uiteindelijk gemaakt zijn voor de aanleg van de parkeergarages met hubfunctie. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik probeer alleen het volgende te zeggen. Als daar bijvoorbeeld per gebouw € 1 mln. aan uitgegeven is, mis ik € 8 mln. waar u betere plannen voor had gehad, denk ik. Dus ik denk dat we ergens toch wat tekortkomen. Wethouder Van Asten (D66). Die begrijp ik niet helemaal. We hebben het geld simpelweg niet hoeven uit te geven, want ze werden al gerealiseerd zonder die gemeentelijke bijdrage. Met andere woorden, het bedrag dat wij op het lijstje van No-Regret hadden staan, hoefden we er niet aan uit te geven en bleef dus gewoon op de rekening staan. Het komt nu, helaas toevallig, zo uit dat we het kunnen gebruiken voor deze maatregel.

Noud Dumoulin (VVD). De wethouder zegt dat het te ver gaat om dit bestuurlijk kannibalisme te noemen, maar we zitten wel in een fuik. Als we nee zeggen, dan kost het ons een paar miljoen. Zelfs als we nu zeggen dat we iets meer tijd nodig hebben, kost dat € 2,5 mln. extra. Mij bekruipt toch echt het gevoel dat we vastzitten, dat we heel weinig ruimte hebben om tegen te stemmen. Ik vraag me af hoe dit geen bestuurlijk kannibalisme is. Wethouder Van Asten (D66). Het is inderdaad een kwestie die op korte termijn speelt. Ik heb gezegd: veel dank dat we het überhaupt nog behandelen, niet in de laatste plaats omdat het meer zou kunnen 23

kosten als we uit de termijn lopen. Uiteindelijk ligt hier de vraag voor: vind ik het ook dit bedrag waard? Dat heeft iedere partij afzonderlijk te wegen. Wij hebben dat als college zeer zorgvuldig gedaan. Dit is ook voor € 19 mln. een cruciale schakel in het fietsnetwerk en we zouden dat daar graag aan willen uitgeven. Ik hoop u middels de brief, het commissiedebat en het debat nu te kunnen overtuigen om daarvoor te stemmen. Het heeft namelijk een enorm belangrijke functie, niet alleen voor de Binckhorst maar ook voor het regionaal fietsverkeer. Noud Dumoulin (VVD). Had de wethouder dezelfde positieve overweging gehad als dit niet te betalen was uit het No-Regretpakket, maar het geld ergens anders vandaan gehaald had moeten worden? Wethouder Van Asten (D66). Ik denk dat zeker meespeelt wat je moet laten om dit te kunnen doen. Is dit een intrinsiek goed plan in die zin dat die verbinding over de Binckhorst zorgt voor veilige fietsroutes voor meer mensen die de fiets gaan pakken, waardoor je een totaal nieuwe wijk ontsluit plus het regionale verkeer, dat ook flink zal groeien, in goede banen zal kunnen leiden? Dat is vraag één en het antwoord van het college daarop is ja. Natuurlijk helpt het als je niet hoeft te bezuinigen op noem maar een post om dit te kunnen betalen.

Dan moet je natuurlijk ook meewegen: ik laat het andere en is dat me het ook waard? Omdat we het laatste niet hoefden te doen, konden we ons puur focussen op: is deze onderdoorgang het ook voor € 19 mln. waard in dit systeem? Het antwoord van het college daarop is ja, en ik hoop uiteraard dat van de raad ook. De voorzitter. Laatste keer, meneer Dumoulin. Noud Dumoulin (VVD). Dan de laatste vraag over het No-Regretpakket. Stel dat dit project en andere projecten niet doorgaan en dat er nog wat geld overblijft in 2030 of wanneer we zeggen dat het klaar is. Is dat geld dan op dat moment wel vrij besteedbaar voor andere projecten in de stad? Wethouder Van Asten (D66). Dat zijn een heleboel alsjes en dan wordt het wel heel lastig om daarop te antwoorden. U heeft al voorontwerpen aangenomen et cetera, dus de verwachting is dat het geld uiteindelijk wordt uitgegeven. Maar laat ik even meegaan in uw systeem. Het geld is dan nog steeds niet zomaar vrij uit te geven, omdat het bijgelegd is door alle regiopartijen: de gemeenten Rijswijk en Leidschendam-Voorburg, de MRDH, de provincie en twee ministeries. De voorzitter. Meneer Meinesz, u heeft echt iets nieuws hè, want u bent al menig keer geweest. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik heb altijd iets nieuws. U heeft het voorontwerp laten uitrekenen door externen. Die zijn daar flink voor betaald, maar ze zaten er € 10 mln. naast.

Wat vindt u daar zelf van? Wethouder Van Asten (D66). Daar zijn we in de commissievergadering uitgebreid op ingaan, dus dat kan ik nu nogmaals zeggen. Natuurlijk vinden wij het meer dan vervelend dat er ineens vanuit het bouwteam een andere kostenpost komt. Dan ga je terugrekenen: hoe kan dat nou? Het blijkt dat het voorontwerp is doorgerekend zoals dat in eerste instantie gemaakt was en dan kom je op dat bedrag uit. Uiteindelijk ga je met het bouwteam aan de slag om te zien of dit echt de beste manier is om 'm veilig te kunnen aanleggen. Dan blijk je op een andere wijze uit te komen en dat heeft tot deze meerprijs geleid, waarin wij zijn meegegaan. Er wordt dus uitgegaan van twee verschillende grootheden.

24

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dan heb je dus die regel van de 15% stijging. Die is hier dan toch van toepassing? Wethouder Van Asten (D66). Ik weet even niet waar de heer Meinesz nu op doelt. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De regel van de Aanbestedingswet dat als het meer dan 15% wordt, het niet door kan gaan. Wethouder Van Asten (D66). In het begin van mijn betoog ben ik erop ingegaan op welke wijze deze aanbesteding plaatsvond. Hier is aanbesteed op kwaliteit en uiteindelijk op het uurtarief en niet op het totaalbedrag dat ervoor beschikbaar is gesteld, omdat er besloten is met het bouwteam te gaan werken. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Wethouder Van Asten (D66). Ik wil nog even ingaan op wat de heer Meinesz aangaf over een ondergang van niets naar niets. Ik bestrijd dat echt. Ik vind dat er echt een vals frame wordt neergezet. Er wordt al jaren gewerkt aan deze metropolitane fietsroute, die vanuit Den Haag over de Binckhorst uiteindelijk naar Pijnacker gaat en cruciale wijken in Den Haag verbindt. Daar is in de afgelopen jaren al flink in geïnvesteerd. Het Jan Linzelviaduct is daar een onderdeel van en de Pletterijkader een ander onderdeel. Het stuk dat nu voorligt, is weer zo'n schakel. Ja, er is ook nog de schakel van de Nieuwe Tolbrug.

Daar hebben we gisteren ook nog met alle belanghebbenden in dat gebied weer een bestuurlijk overleg over gehad om te bepalen welke voorontwerpen naar de inspraak gaan, dus ook daar komt de volgende stap bij. Dan kom ik gelijk bij de motie, die het college verzoekt om het geld dat voor de onderdoorgang is gereserveerd te gebruiken om eerst de fietspaden aan te leggen. U refereert eigenlijk gelijk aan de Nieuwe Tolbrug, maar de Nieuwe Tolbrug heeft zijn eigen budget al. Daar hoeft dit geld dus niet naartoe. U zou ook kunnen zeggen: er liggen geen fietspaden, dus waarom een onderdoorgang? Dat zou ook de andere kant op werken. Stel dat u de fietspaden aanlegt, maar dat er geen onderdoorgang is. Dan botst dat van beide kanten. Het mooie is dat we nu het geld hebben voor zowel de Nieuwe Tolbrug als deze onderdoorgang en dat we daarmee die metropolitane fietsroute kunnen afmaken. Wij ontraden deze motie. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dus u ziet geen juridische hobbels op de weg van het Jan Linzelviaduct richting dat viaduct wat u wil? U denkt altijd dat dat altijd doorgang gaat krijgen? Wethouder Van Asten (D66). Juridisch zie ik daar geen hobbels. Wij gaan met enkele ontwerpen de inspraak in.

Als er een hobbel zou zijn omdat men het in het algemeen niet zou willen op die plek, dan blijf je zitten met de Nieuwe Tolbrug, wat nog steeds een overgang en dus een schakel is in deze route. Ik zou het dan alleen wel de zwakste schakel willen noemen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Laatste vraag. Wanneer denkt u dan dat dit viaduct volledig gebruikt kan worden vanaf het Jan Linzelviaduct tot onder het viaduct door? Wethouder Van Asten (D66). Zodra deze onderdoorgang is gebouwd, is die volledig te benutten vanaf Pijnacker tot aan het Plein in Den Haag. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Vanaf Pijnacker via het Linzelviaduct tot aan de binnenstad. Wanneer kan daar volledig gebruik van gemaakt worden? 25

Wethouder Van Asten (D66). Ik denk dat de heer Meinesz een andere vraag bedoelt, namelijk wanneer de Nieuwe Tolbrug gereed is. Dat is natuurlijk wat anders. Als u vandaag instemt, leggen we in week 35 deze onderdoorgang aan. In de plannen ziet u wanneer dat gereed is. Dan kan daar gefietst worden en is er een complete doorgang vanaf het Plein in Den Haag tot aan Pijnacker-Nootdorp en vice versa beschikbaar voor de fietser op een veilige fietsroute. De voorzitter. Dit is het nu hoor, want ik heb al veel te veel goedgevonden. Dit was de eerste termijn. Wie heeft er behoefte aan een tweede termijn? O, u bent nog niet klaar. Neem me niet kwalijk, wethouder. Wethouder Van Asten (D66). Sorry, voorzitter. Ik was inderdaad nog niet klaar. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Een punt van orde, want ik krijg geen antwoord op mijn vraag. De voorzitter. Dat is geen punt van orde, meneer Meinesz. U heeft zo nog een tweede termijn. Gaat uw gang, wethouder. Wethouder Van Asten (D66). De SP vroeg om in de voortgangsrapportage aan te geven wat de gevolgen van de inflatie zijn voor het hele No-Regretpakket. We hebben het daar in de commissie over gehad. Ik onderstreep hierbij de toezegging dat dat zal komen. In de kostenleidraad komen we ook met de inschatting van complexe projecten. U zei het zo mooi: ik wil zo veel mogelijk van de kameel zien.

Dat willen wij allemaal, in de wetenschap dat we het staartje wellicht nooit helemaal zien maar dat we in ieder geval het beste beeld hebben van de staart van een kameel. Daar wordt echt aan gewerkt. We gaan met die leidraad kostenraming ook aan de slag om de gevolgen van de inflatie beter en ruimer te kunnen inschatten. Ongetwijfeld zullen de voorontwerpen dan tegen een hoger bedrag aan u worden voorgelegd. Dat betekent dat we naar een situatie toe gaan waarin het ambitieniveau van alle projecten wellicht een stapje lager zal zijn. De polsstok van de gemeente reikt financieel natuurlijk ook maar zover. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ga een procedurele vraag stellen, want anders krijgen we een hele technische discussie. We krijgen de kostenleidraad. Daarin komt u terug op hoe we bij voorontwerpen met het effect van indexatie omgaan. Klopt dat? Is dat wat ik u net hoorde zeggen? Wethouder Van Asten (D66). Ja, daar gaan we dat duidelijk maken. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dan bewaar ik al mijn vragen voor als die komt. Wethouder Van Asten (D66). De PVV heeft een aantal schriftelijke vragen gesteld. Ik was zelf wat verbaasd over de timing van die schriftelijke vragen, want ik kreeg ze binnen op de dag dat we het debat hierover hadden gehad. Uiteraard krijgt u de beantwoording van die vragen. U vroeg hoe we het beter kunnen inschatten.

Dat ziet op wat ik zojuist heb toegelicht. En hoe borgen we dat het nu wel klopt? Dat zit 'm juist in de manier van werken met dat bouwteam. Er is echt onderzocht welke punten we allemaal gaan tegenkomen. Dit zou juist de garantie moeten zijn dat je hier zo dicht mogelijk op de prijs gestuurd hebt. Dat hebben we goed met ons eigen ingenieursbureau en de aannemer doorgelopen, dus het zou hierbij moeten blijven. Tot slot stelde de VVD de wezensvraag: welke ruimte heeft de raad nu echt? We hebben dat licht aangestipt. Het is op een laat tijdstip naar uw raad toe gekomen; helaas kon dat niet anders. U 26

moest het snel in een commissievergadering meenemen en bespreekt het nu in deze raadsvergadering. Ik heb getracht duidelijk te maken waar de haast in zit en wat de oorzaken zijn van deze overschrijding, maar ook wat het belang is van deze verbinding. Ik hoop dat niet alleen u, maar de hele raad hier graag naar kijkt, want dit zijn toch belangrijke verbindingen voor de toekomst van Den Haag. Noud Dumoulin (VVD). Ik kan me voorstellen dat de wethouder ook verrast was. Het is allemaal heel snel naar ons gegaan toen hij de informatie had. Maar voelt hij zich niet een beetje gepiepeld door de aannemer, die wetende dat dit nog door de raad moet zo laat met dat bedrag komt? Wethouder Van Asten (D66). Ook als bestuurder word je niet graag op een laat moment geconfronteerd met een tijdsklem. Ik heb echter geen enkele reden om aan te nemen dat hier op welke wijze dan ook op gestuurd zou zijn. Het is een complex project en in die complexiteit is er ook hard gewerkt door de aannemer en door ons eigen ingenieursbureau om duidelijkheid te krijgen. Dat gebeurde op dat tijdstip. Doordat wij in week 35 dat tijdslot hebben - dat hebben we gemeentelijk afgesproken - moeten we vervolgens heel snel handelen. Het samenspel is ongelukkig, maar daar zit geen opzet achter. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter.

We gaan hier later vandaag over besluiten.

Aan de orde is: E. Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans (RIS319812). Voorzitter: de heer Sluijs. De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het aanpakken van de wooncrisis is de grootste uitdaging waar Den Haag voor staat. Het woningtekort wordt alleen maar groter, aldus inspreker Peter Bos, die ik wil bedanken voor zijn inspraak. Als gemeenteraad ontvangen wij steeds vaker visies van het college in plaats van concrete nota's. Denk aan de visie op de ondergrond, de visie dienstverlening, de Haagse visie op automobiliteit en vandaag de Woonvisie. Maar wat is nu de juridische waarde van een visie en welke rechten kunnen bewoners en bedrijven hieraan ontlenen? Graag een reactie van de wethouder. De Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans is uitgebreid en beschrijft talrijke uitdagingen. Wat blijft is dat het een visie is en veel nog moet worden uitgewerkt in concreet beleid. Het is gelul op een blaadje, als we dan toch de heer Martini vandaag aan het citeren zijn. Dit roept vragen op over de praktische invulling en de uitvoeringskracht. Vandaag wil ik vijf punten uit mijn eerdere inbreng in de commissie opnieuw onder de aandacht brengen en daarnaast heb ik een drietal moties voorbereid. Den Haag kampt met een ernstig woningtekort.

Hart voor Den Haag eist dat inwoners met een economische en maatschappelijke of lokale binding voorrang krijgen op beschikbare woningen om dit 27

tekort te verlichten. Daarom heb ik de motie Hagenaars eerst! Geef onze inwoners voorrang op woonruimte voorbereid, met als dictum: verzoekt het college in de vernieuwde huisvestingsverordening gebruik te maken van de wettelijke mogelijkheden in de Huisvestingswet om woningen met voorrang toe te wijzen aan inwoners met een economische, maatschappelijke of lokale binding in Den Haag. Peter Mekers (D66). De wetgeving geeft ons inderdaad mogelijkheden om tot 50% te reserveren, ook voor andere doelgroepen die aandacht nodig hebben zoals mensen die uitstromen uit de opvang en dergelijke. Ten koste van welke groep moet dit gaan? Bij de toewijzing van sociale huurwoningen in Den Haag gaat al 71% naar mensen die al in Den Haag wonen. Wat voegt dit dan toe? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dit gaat uiteindelijk ten koste van al die mensen die nu van buiten de stad instromen in onze stad. Hou eerst rekening met de inwoners van onze stad. Ik denk dat de inhoud van mijn motie daar heel duidelijk over is. Peter Mekers (D66). Nee, het is niet duidelijk. Want van al die mensen die nu met voorrang een woning krijgen, komt ook het overgrote deel al uit Den Haag: mensen die hier in Den Haag in een opvang zitten, die in Den Haag in een moeilijke situatie zitten, die hun woning moeten verlaten vanwege stadsvernieuwing bijvoorbeeld.

Die vallen allemaal onder die 50% die we al als maximum hebben. Wat voegt het dan toe om nog meer te reserveren? Ten koste van welke groep gaat dat? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Volgens mij gaf ik in mijn eerste reactie al antwoord op de vraag ten koste van welke groep het gaat. Ik begrijp dat D66 de stad wil vullen met mensen van buiten de stad. Ik bepleit hier om vooral eerst rekening te houden met alle mensen die al in deze mooie stad wonen. De voorzitter. De heer Mekers, voor de laatste maal. Peter Mekers (D66). Dan concludeer ik dat als deze motie uitgevoerd wordt de mensen die op de wachtlijst staan met een urgentie en dergelijke en die al in deze stad wonen het nakijken krijgen, omdat die woningen gereserveerd worden voor mensen die niet op die lijst staan. Bovendien wordt 71% van de sociale huurwoningen in Den Haag aan Hagenezen verhuurd, dus het voegt ook wat dat betreft niks toe. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Er is geen enkele reden om mijn motie niet te steunen, die gewoon vraagt om de wettelijke mogelijkheden uit de Huisvestingswet ook in Den Haag te hanteren. Hart voor Den Haag wil efficiënter gebruikmaken van de beschikbare woonruimte voor senioren en die helpen verhuizen naar geschiktere en betaalbare woningen. Hierdoor komen gezinswoningen vrij voor jonge gezinnen en starters.

Senioren die willen verhuizen naar een kleinere koopwoning lopen tegen allerlei problemen aan. Daarom de motie Bevorderen van doorstroming voor senioren met een eigen woning, met als dictum: verzoekt het college een actieplan op te stellen om de doorstroming van senioren met een eigen woning te bevorderen, hierbij aandacht te besteden aan financiële prikkels, het vergroten van het aanbod, het bieden van ondersteuning, dit in samenwerking te doen met corporaties, ontwikkelaars en andere relevante partijen, de raad binnen zes maanden te informeren over de voortgang en een campagne te starten die senioren informeert over de voordelen van doorstroming.

28

Peter Mekers (D66). Dit is nou een voorstel waar ik wel blij van word: senioren stimuleren om te verhuizen naar een woning die beter bij ze past. Ik val alleen even over het betrekken van de corporaties hierbij, want het gaat hier voornamelijk om koopwoningen. Welke rol zouden corporaties hierin moeten spelen? We hebben juist het idee dat zij geen woningen moeten verkopen opdat de voorraad op peil blijft. Hoe ziet Hart voor Den Haag dat? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Zij hebben verstand van de doelgroep. Ik zou die kennis vooral gebruiken om te proberen dit hele grote probleem, die grote uitdaging die we hebben in Den Haag, op te lossen. Peter Mekers (D66). Dat lijkt me heel goed. Daar waardeer ik ze ook voor. Maar het is dus niet de bedoeling om woningen van de corporaties te gaan verkopen aan deze doelgroep? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Nee, dat is niet de intentie van Hart voor Den Haag. De voorzitter. Gaat u verder. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Wat fijn dat ik de heer Mekers blij heb kunnen maken met een motie. De Dienst Stedelijke Ontwikkeling kampt met capaciteitsbeperkingen.

Daarom dien ik de motie Verbeteren van de uitvoeringskracht van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling in om de uitvoeringskracht van DSO te verbeteren door werkprocessen te optimaliseren en de personele capaciteit te vergroten, met als dictum: verzoekt het college een actieplan op te stellen om de uitvoeringskracht van DSO te verbeteren, waarbij aandacht wordt besteed aan het prioriteren van projecten die veel woningen opleveren, het vergroten van de personele capaciteit door het aannemen van extra medewerkers en het inzetten van externe experts, het optimaliseren van werkprocessen en het gebruik van geavanceerde technologieën, het organiseren van ambtelijke coördinatie om effectieve keuzes te maken, dit in samenwerking met corporaties, projectontwikkelaars en andere relevante partijen, en de raad binnen zes maanden te informeren over de voortgang hiervan. Ik hoop daarmee de heer Mekers ook blij gemaakt te hebben. Ik denk dat het een hele goede motie is en dat die heel belangrijk is om te proberen de wooncrisis, de grote uitdaging die we hebben in Den Haag, op te lossen. Hart voor Den Haag benadrukt de noodzaak van concrete beleidsmaatregelen in plaats van louter visies. We maken ons zorgen over de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen. De visie van dit college beschrijft talrijke uitdagingen, maar er is nog veel onduidelijk over de daadwerkelijke uitvoering.

De prijzen van betaalbare koopwoningen zijn onbereikbaar geworden. Een woning van € 390.000 bij een brutojaarinkomen van € 85.000 is veel mensen gewoon onhaalbaar. Bovendien blijven de huren maar stijgen terwijl het aanbod afneemt. Wij vragen ons af waar de uitvoering van die hoge ambities van het college blijft. Want al vijf jaar op rij, meneer Balster, realiseert u niet die bouwambities. Die worden maar niet waargemaakt. Voorzitter. Ik wil het hier in eerste termijn bij laten. De voorzitter. Door de heer Dubbelaar worden de volgende moties (E.14 HvDH, E.15 HvDH en E.16 HvDH) ingediend:

29

Motie E.14 HvDH Bevorderen van doorstroming voor senioren met een eigen woning De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 december 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans, (RIS319812). Constaterende dat, • Een aanzienlijk aantal senioren in Den Haag in een eigen woning woont die niet langer passend is bij hun huidige woonsituatie; • Doorstroming van senioren naar passende woningen bijdraagt aan een betere beschikbaarheid van gezinswoningen voor jonge gezinnen en starters; • Senioren vaak belemmeringen ervaren bij het verhuizen naar een passende woning, zoals financiële drempels, gebrek aan geschikte alternatieven en behoefte aan ondersteuning bij het verhuisproces; • De vergrijzing van de bevolking vraagt om een efficiënt gebruik van de beschikbare woonruimte; • Het verbeteren van de doorstroming de leefkwaliteit van senioren kan verhogen en de druk op de woningmarkt kan verlichten; Verzoekt het college, • Een actieplan op te stellen om de doorstroming van senioren met een eigen woning te bevorderen, waarbij aandacht wordt besteed aan: ○ Financiële prikkels, zoals subsidies of belastingvoordelen, om verhuizen aantrekkelijker te maken; ○ Het vergroten van het aanbod van geschikte en betaalbare seniorenwoningen; ○ Het bieden van ondersteuning en advies bij het verhuisproces, inclusief

praktische hulp en begeleiding; • In samenwerking met woningcorporaties, projectontwikkelaars en andere relevante partijen concrete projecten te initiëren die de doorstroming van senioren bevorderen; • De raad binnen zes maanden te informeren over de voortgang en resultaten van het actieplan en de genomen maatregelen; • Een bewustwordingscampagne te starten die senioren informeert over de voordelen van doorstroming, En gaat over tot de orde van de dag.

Motie E.15 HvDH Hagenaars eerst! Geef onze inwoners voorrang op woonruimte. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 december 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans, (RIS319812). Constaterende dat, • In de Woonvisie staat dat het college de huisvestingsverordening wil herzien; 30

•

•

In de Huisvestingswet door de wetgever is vastgelegd dat gemeenten bij de helft van de beschikbare huurwoningen en nieuwbouw koopwoningen tot de betaalbaarheidsgrens (in 2024: €390.000) voorrang kunnen geven aan mensen met een economische, maatschappelijke of lokale binding met de gemeente; Den Haag kampt met een woningtekort.

Overwegende dat, • De Huisvestingswet de mogelijkheid biedt om woningen te reserveren voor woningzoekenden uit de eigen gemeente; • Gemeenten bij de helft van de beschikbare huurwoningen en bij nieuwe koopwoningen tot de NHG-grens (in 2024: €390.000) voorrang mogen geven aan mensen met een economische, maatschappelijke of lokale binding met de gemeente; • Gemeenten die hiervan gebruik willen maken, dit moeten opnemen in hun huisvestingsverordening. Van mening dat, • Den Haag een groot tekort aan woningen heeft en daarom mensen met een economische, maatschappelijke of lokale binding voorrang moeten krijgen. Verzoekt het college, • In de vernieuwde huisvestingsverordening gebruik te maken van de wettelijke mogelijkheden in de Huisvestingswet om woningen met voorrang toe te wijzen aan inwoners met een economische, maatschappelijke of lokale binding in Den Haag, En gaat over tot de orde van de dag.

Motie E.16 HvDH Verbetering van de uitvoeringskracht van de dienst Stedelijke Ontwikkeling De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 december 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans, (RIS319812). Constaterende dat, • De dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO) verantwoordelijk is voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van de stad Den Haag en DSO te maken heeft met capaciteitsbeperkingen die de voortgang van projecten kunnen vertragen; • Het college structureel 10 mln. euro extra heeft toegewezen aan de apparaatslasten van DSO; • De bouwproductie en renteontwikkeling jaarlijks variëren door factoren zoals hoge bouwkosten, capaciteitsbeperkingen en bezwaarprocedures; • De gemeente streeft naar de bouw van 4.000 woningen per jaar en het college de nieuwbouw stimuleert via de Start Bouw Impuls (SBI) en samenwerking met de markt; • Het uitvoeren van projecten van verschillende omvang nagenoeg evenveel capaciteit vergt; Overwegende dat, • Het prioriteren van projecten op basis van hun impact zorgt voor een efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit; 31

• •

Voldoende personele capaciteit essentieel is voor het uitvoeren van projecten; Topambtelijke coördinatie en doorzettingsmacht nodig zijn om effectieve keuzes te maken;

Verzoekt het college, • Een actieplan op te stellen om de uitvoeringskracht van DSO te verbeteren, waarbij aandacht wordt besteed aan: ○ Het prioriteren van projecten die veel woningen opleveren; ○ Het vergroten van de personele capaciteit door het aannemen van extra medewerkers en het inzetten van externe experts; ○ Het optimaliseren van werkprocessen en het gebruik van geavanceerde technologieën en projectmanagementtools; ○ Het organiseren van topambtelijke coördinatie om effectieve keuzes te maken; • In samenwerking met woningcorporaties, projectontwikkelaars en andere relevante partijen initiatieven te ontwikkelen die bijdragen aan de verbetering van de uitvoeringskracht van DSO; • De raad binnen zes maanden te informeren over de voortgang en resultaten van het actieplan;, En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Vincent Thepass (GroenLinks). Voorzitter. Voor steeds meer mensen in onze stad is wonen iets onbetaalbaars en onbereikbaars geworden. Het vinden van een woning is steeds meer iets voor mensen die het toch al breed hebben en het verhuren daarvan steeds meer iets voor vooral beleggers die er rendement op willen maken. Wat GroenLinks betreft is de wooncrisis waar we het vandaag over hebben dan ook een vooral een crisis van betaalbaarheid, van een groot tekort aan sociale huur en aan lage middenhuur.

Dat is dan ook de opgave waar wij als stad iets mee moeten. GroenLinks is dan ook blij dat we met deze Woonvisie daar inderdaad op inzetten en dat we daarmee het tij in onze stad kunnen keren, met meer nadruk op betaalbaarheid, op het tegengaan van de tweedeling in onze stad en ook met het beter benutten van de bestaande stad. Dat is volgens mij heel belangrijk als we daadwerkelijk meer woningen willen realiseren. Wij zullen als GroenLinks dan ook voor deze visie stemmen - ik hoor het al van de VVD: het is geen verrassing - maar dat neemt niet weg dat wij natuurlijk ook nog punten voor verbetering zien. Daarom staan we onder een aantal voorstellen van andere partijen. Ik denk bijvoorbeeld aan de motie die collega Arp gaat indienen over de ongedeelde stad en ook aan een motie die later gaat komen van de heer Mekers om maatregelen op een rij te gaan zetten om van de betaalbare ambities op papier ook praktijk te maken, wat heel belangrijk is. We hebben zelf ook twee moties, die ik graag hier toelicht. We hebben allereerst een motie op het gebied van dakloosheid. In onze ogen is dakloosheid misschien wel het meest schrijnende gezicht van deze wooncrisis. Ik denk dat dat met het statement van de organisatie voor dakloze jongeren deze ochtend opnieuw duidelijk werd. Dakloosheid is in de ogen van GroenLinks allereerst een woonprobleem.

Dat zeggen niet alleen wijzelf, maar dat zei ook het Straatconsulaat vanochtend in de inspraak. En goed nieuws, dit hebben we ook als coalitie in ons coalitieakkoord afgesproken: dakloosheid pakken we in Den Haag aan met meer uitstroomwoningen. GroenLinks is blij met die ambitie, met die afspraak, maar wij zien dat de praktijk vaak nog weerbarstig is. We realiseren per jaar maar iets meer dan 300 convenantwoningen, terwijl de vraag daarnaar in onze stad ongeveer 1.000 is. Wij zien ook in evaluaties dat wij achterlopen op de rest van de G5. Wij willen erop inzetten dat we als Den Haag niet alleen in woorden, maar ook in onze daden

32

meer werk gaan maken van de uitstroom uit de opvang. Dat kan ook met de motie Prioriteer uitstroom opvang, met als dictum: verzoekt het college in de Woonzorgvisie in te zetten op een flinke verhoging met als streven minstens een verdubbeling van het jaarlijkse aantal convenantwoningen, inclusief een flinke toename van Wonen Eerst, en daarbij de evaluatie van het koepelconvenant in de G5 als uitgangspunt te hanteren, en bij zowel nieuwbouw als bij de benutting van de bestaande stad gericht uit te werken hoe woningtoevoegingen hier ook tot meer convenantwoningen zullen leiden. Deze motie wordt mede ingediend door Hera Butt van GroenLinks, Samir Ahraui van de PvdA en Peter Mekers van D66. Daarnaast denken wij als GroenLinks ook dat we als stad nog meer tempo kunnen maken en nog meer de potentie kunnen benutten van groepswonen en geclusterd wonen. Daar is niet alleen een heel grote behoefte aan vanuit de stad, maar wij zien groepswonen ook als een van de doorstroommotoren als het gaat om senioren. We hebben onder andere gezien bij de Wenckebach, een heel mooi nieuwbouwcomplex met sociale woningen voor senioren, dat het aanbod van seniorenwoningen er wel is, maar dat zolang die groepsvormen er niet zijn heel veel senioren niet de prikkel hebben om toch iets kleiner te gaan wonen. Wij denken dat het anders moet.

Daarom de motie Doorstromen door groepswonen, met als dictum: verzoekt het college in de Woonzorgvisie groepswonen en andere vormen van geclusterd wonen extra te stimuleren als instrument om doorstroom en onderlinge zorg te bevorderen, en dit onder andere door te vertalen in gebiedsgerichte doelen, een specifieke doelstelling geformuleerd in de vorm van een percentage binnen de te realiseren ouderenhuisvesting en het afspreken van concrete projecten binnen prestatieafspraken. Deze motie is medeondertekend door collega Ahraui. Ik zou hierbij willen zeggen, misschien afsluitend voor een interruptie, dat dit echt een win-win is die we kunnen pakken. We kunnen hiermee aan de ene kant ouderen in staat stellen om waardig ouder te worden, samen met onderlinge zorg. Hierdoor komen ook weer meer ruime gezinswoningen vrij. Volgens mij winnen we daar allemaal bij. Hinke de Groot (CDA). Het CDA en GroenLinks zijn het altijd eens als het gaat om meer groepswonen voor ouderen, maar verschillen nog weleens van mening als het gaat over belemmerende regels. We hebben er al een uitgebreid commissiedebat over gehad en we weten allemaal dat heel veel partijen terughoudend zijn om betaalbare woningen te realiseren, omdat er zoveel regels en normen zijn waar ze aan moeten voldoen.

Mijn verduidelijkende vraag over deze motie is dan ook: is het een streven of is het nog een extra norm naast al die normen die er al zijn? Vincent Thepass (GroenLinks). Dat is een terechte vraag. We hebben hier ook een interruptiedebatje over gehad in de commissie. Ik heb de motie bewust zo verwoord en het is ook mijn doel dat we in de Woonzorgvisie niet een norm op projectbasis hebben. Ik had daar best het nut van ingezien, maar ik denk ook dat daar een minder breed draagvlak voor is. Het idee is om bij de Woonzorgvisie een concreet percentage te hebben op het totaal aan te realiseren ouderenhuisvesting. We spreken heel vaak met z'n allen die bredere intentie uit, maar we willen dat concreter wordt aangegeven hoe we dat gaan doen. Dat willen we doen met het percentage en ook door bijvoorbeeld via de prestatieafspraken met die concrete projecten te komen. De voorzitter. Door de heer Thepass, daartoe gesteund door de heer Ahraui, wordt de volgende motie (E.9 GL) ingediend:

33

Motie E.9 GL Doorstromen door groepswonen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans, RIS319812. Overwegende, dat: ▪ Doorstroom van senioren één van de grootste uitdagingen vormt voor de woningmarkt in de komende decennia; ▪ Groepswonen en geclusterd wonen het niet alleen aantrekkelijker maken voor senioren om door te stromen, maar ook bijdraagt aan het tegengaan van vereenzaming, onderlinge informele zorg en compacter bouwen zonder dat dat ten koste gaat van woonkwaliteit; Constaterende, dat: ▪ De doorstroom van senioren naar kleinere reguliere woningen nu vaak nog tegenvalt; ▪ Onze stad veel initiatieven kent rondom groepswonen en andere vormen van geclusterd wonen, maar het tekort aan locaties hiervoor vaak het probleem is; ▪ De wachtlijsten bij onder andere senioren voor dit soort woonvormen, (bijvoorbeeld bij Centrum groepswonen, GDO en Knarrenhof), lang zijn; ▪ Het college binnen het stimuleringsplan innovatieve woonvormen een jaarlijks doel heeft vastgesteld, maar dit nog een heel brede categorie is, waardoor het niet duidelijk is hoeveel wooneenheden groepswonen / geclusterd wonen gerealiseerd gaan worden.

Verzoekt het college: ▪ In de woonzorgvisie groepswonen en andere vormen van geclusterd wonen extra te stimuleren als instrument om doorstroom en onderlinge zorg te bevorderen; ▪ Dit onder andere door te vertalen in gebiedsgerichte doelen, een specifieke doelstelling geformuleerd in de vorm van een percentage binnen de te realiseren ouderenhuisvesting en het afspreken van concrete projecten binnen prestatieafspraken. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Thepass, daartoe gesteund door de heer Ahraui en de heer Mekers, wordt de volgende motie (E.10 GL) ingediend:

Motie E.10 GL Prioriteer uitstroom opvang De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 19 december 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans, RIS319812. Overwegende, dat: ▪ In het coalitieakkoord is afgesproken dat de toevoeging van extra uitstroomwoningen de kern vormt van de Haagse dakloosheidsaanpak; ▪ Dakloosheid niet alleen een mensonterend probleem is, maar ook met hoge maatschappelijke kosten gepaard gaat;

34

Constaterende, dat: ▪ Den Haag in het realiseren van convenantwoningen ver achterloopt op de vraag in de stad (1000 woningen per jaar) en de rest van de G5; ▪ Er in het kader van dakloosheid in de huidige woonvisie nog alleen over preventie wordt gesproken, maar er wel een concretere (kwantitatieve) inzet zal volgen in de woonzorgvisie; ▪ Wonen Eerst de beste oplossing is voor de aanpak van dakloosheid en zorgproblematiek en per geïnvesteerde euro 2,50 oplevert, maar er hier nu maar 50 woningen per jaar voor gereserveerd staan; Verzoekt het college: ▪ In de woonzorgvisie in te zetten op een flinke verhoging met als streven minstens een verdubbeling van het jaarlijkse aantal convenantwoningen, inclusief een flinke toename van Wonen Eerst, en daarbij de evaluatie van het koepelconvenant in de G5 als uitgangspunt te hanteren; ▪ Bij zowel nieuwbouw als bij de benutting van de bestaande stad gericht uit te werken hoe woningtoevoegingen hier ook tot meer convenantwoningen zullen leiden; En gaat over tot de orde van de dag. De motie maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Laat ik beginnen met een compliment voor de titel van de Woonvisie. Een stad in balans in 2040 is wat de ChristenUnie/SGP betreft een goed en mooi streven. De stad is in balans, als de stad ongedeelder en rechtvaardiger is.

Daar worden in de Woonvisie verschillende voorstellen toe gedaan. De ChristenUnie/SGP bouwt graag ook mee aan een stad in balans. Daarom hebben we nog enkele voorstellen die dat wellicht een beetje dichterbij brengen. Het begint wat ons betreft met het ontmoedigen van verevenen. Het bouwen van sociale huurwoningen moet altijd aantrekkelijker zijn dan het afkopen ervan, ook en juist bij kleine ontwikkelingen. Dat zijn namelijk vaak de ontwikkelingen die plaatsvinden op het zand. Om werk te maken van de 50% sociaal op het zand hebben we van harte meegetekend met de motie van collega Arp, die nog ingediend moet worden. Maar die 50% moet vervolgens niet verevend oftewel afgekocht worden. Daarom dien ik samen met collega Mekers van D66 een motie in, met als dictum: verzoekt het college bij het instellen van een vereveningsfonds de aanbevelingen uit het rapport mee te nemen en uit te werken, evenals nieuwe inzichten nu de Omgevingswet in werking is getreden, de verschillende opties om tot een vereveningsbijdrage te komen uit te werken en de hoogst mogelijke bijdrage verder uit te werken in een voorstel voor de opzet van een vereveningsfonds, en de opzet van een vereveningsfonds als raadsvoorstel aan de raad te sturen. Om de stad meer in balans te brengen is niet alleen een betere verdeling van het aandeel sociale woningen nodig.

Ook mensen die vallen binnen de categorie zorgdoelgroep verdienen meer en betere plekken, gespreid over onze stad. Om de daad bij het woord te voegen moeten we ook de ruimte voor zorgdoelgroepen vastleggen in en bij nieuwbouwplannen. Daarom dien ik samen met collega Mekers een motie in, met als dictum: verzoekt het college te onderzoeken hoe draagkracht van en leefbaarheid in een buurt randvoorwaardelijk kunnen zijn bij het wel of niet toewijzen van een woning aan iemand uit de zorgdoelgroep, voor de Woonzorgvisie te onderzoeken of in nieuwbouwontwikkelingen, wanneer draagkracht van en leefbaarheid in een buurt dit toestaan, een vast percentage kan worden toegewezen aan mensen uit de zorgdoelgroep, met inachtname van de randvoorwaarden die daarbij horen, en de raad hierover uiterlijk gelijktijdig met de Woonzorgvisie te informeren. 35

Een stad zonder leraren, agenten of zorgpersoneel is niet in balans. Ze zijn met reden van vitaal belang. Velen van hen verlaten nu de stad omdat ze hier geen fatsoenlijke betaalbare woonplek kunnen vinden. Ambitie is daarom hard nodig. Om die ambitie een beetje op te schroeven, heb ik een amendement, dat ik indien samen met collega De Ridder om dictum II als volgt te wijzigen: de Woonvisie Den Haag 2040 'Wonen in een stad in balans' vast te stellen met dien verstande dat de tekst op pagina 39 als volgt wordt gewijzigd: 'We stellen de ambitie om jaarlijks 120 woningen voor deze doelgroepen beschikbaar te stellen', en de Actielijn 6 Vitale beroepsgroepen kunnen wonen in de stad, actie 2 op pagina 49 als volgt wordt gewijzigd: 'Jaarlijks gaan we 60 sociale huurwoningen toewijzen aan vitale beroepsgroepen'. U heeft het mij vaker horen zeggen, maar de kracht zit 'm in herhaling: woningen bouwen is meer dan stenen stapelen. Wonen gaat over leefbaarheid, ontmoeting, zingeving en nog veel meer. Daar moet ook ruimte voor zijn, bijvoorbeeld voor collectieve plekken, dus plekken waar je elkaar kan ontmoeten. Onderzoek toont aan dat dat werkt tegen eenzaamheid onder bijvoorbeeld ouderen en dat het aantoonbaar tot minder zorgkosten leidt. Tegenwoordig noemen we dat sociale duurzaamheid: het creëren van plekken waar mensen elkaar ontmoeten en waar de brede welvaart wordt gestimuleerd.

Gelukkig kunnen we daarop als gemeente ook sturen in de tenders, via de gunningscriteria. Daarin kan je die zogenaamde sociale duurzaamheid laten meewegen, zodat een ontwikkelaar bijvoorbeeld punten krijgt voor de collectieve ruimtes. Als we echt in balans willen komen, moeten we daar meer mee doen. Daarom heb ik een motie om dat te stimuleren. De motie verzoekt het college sociale duurzaamheid als gunningscriterium in aanbestedingsprocedures uit te werken en de raad voor de zomer van 2025 de uitwerking hiervan voor te leggen. Het is bijna kerst, het feest van het licht, waarbij we vieren dat Jezus naar de wereld kwam om mensen te redden. 2000 jaar geleden was er al geen fatsoenlijke plek voor een hoogzwangere vrouw en haar man, dus werd Jezus geboren in een stal. U hoort het: alternatieve woonvormen zijn van alle tijden. Laten we als stad alles op alles zetten om te zorgen voor voldoende herbergen, voldoende plekken en voldoende alternatieve woonvormen. Ik wens u gezegende kerstdagen. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt het volgende amendement (E.A CU/SGP) voorgesteld:

Amendement E.A CU/SGP Meer ambitie voor het huisvesten van vitale beroepsgroepen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 19 december 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans (RIS319812), Besluit om dictum II als volgt te wijzigen; ▪ de Woonvisie Den Haag 2040 ‘Wonen in een stad in balans' vast te stellen met dien verstande dat: o de tekst op pagina 39 als volgt wordt gewijzigd: We stellen de ambitie om jaarlijks 120 woningen voor deze doelgroepen beschikbaar te stellen. o de Actielijn 6 Vitale beroepsgroepen kunnen wonen in de stad, actie 2 op pagina 49 als volgt wordt gewijzigd: Jaarlijks gaan we 60 sociale huurwoningen toewijzen aan vitale beroepsgroepen; Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

36

De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg worden de volgende moties (E.2 CU/SGP, E.3 CU/SGP en E.20 CU/SGP) ingediend:

Motie E.2 CU/SGP ontmoedigen van verevening De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 19 december 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans (RIS319812), constaterende, dat: ▪ in de Woonvisie het voornemen tot het opzetten van een vereveningsfonds is opgenomen; overwegende, dat: ▪ al in 2020 de motie ‘geen koehandel met afkoop sociale huurwoningen’1 is aangenomen; ▪ de raad daarin de wens heeft uitgesproken dat het afkopen van sociale huurwoningen minder aantrekkelijk moet zijn dan het bouwen van sociale huurwoningen; ▪ dit betekent dat de vereveningsbijdrage voor het niet bouwen van sociale huurwoningen zo hoog mogelijk moet zijn; ▪ ter afdoening van deze motie een onafhankelijk onderzoek is uitgevoerd waarin bij het opzetten van een vereveningsfonds wordt aanbevolen om ”een directe koppeling te leggen tussen de locaties waar het aandeel sociaal achterwege blijft, en waar het additionele aandeel sociaal wordt toegevoegd.”2 ▪ ook aanbevolen wordt om de woonagenda verplicht te stellen vanaf twee woningen, “zodat voor elk project van meerdere woningen een vereveningsbijdrage kan worden geëist.“3 verzoekt het college: ▪ bij het instellen van een vereveningsfonds de aanbevelingen uit het rapport mee te nemen en uit te werken, evenals nieuwe inzichten nu de omgevingswet in werking is getreden;

▪ de verschillende opties om tot een vereveningsbijdrage te komen uit te werken en de hoogst mogelijke bijdrage verder uit te werken in een voorstel voor de opzet van een vereveningsfonds; ▪ de opzet van een vereveningsfonds als raadsvoorstel aan de raad te sturen, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie E.3 CU/SGP Woningen bouwen is meer dan stenen stapelen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 19 december 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans (RIS319812),

1 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/12651273/1?connection_type=17&connection_id=9277382 2 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/12651273/1?connection_type=17&connection_id=9277382 3 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/12651273/1?connection_type=17&connection_id=9277382

37

constaterende, dat: ▪ de gemeente in aanbestedingsprocedures gunningscriteria hanteert, waarbij partijen punten behalen door te voldoen aan die criteria; overwegende, dat: ▪ het ondanks de woningcrisis van belang is om goed te bouwen voor de lange termijn; ▪ sociale duurzaamheid in en bij nieuwbouw van belang is om de leefbaarheid en de gemeenschap te bevorderen; ▪ met het criterium sociale duurzaamheid extra punten toegekend kunnen worden aan bijvoorbeeld de ontwikkeling van collectieve ruimte; ▪ collectieve ruimte in onder meer de huisvesting voor ouderen aantoonbaar tot vermindering van zorgkosten leidt;4 verzoekt het college: ▪ sociale duurzaamheid als gunningscriterium in aanbestedingsprocedures uit te werken; ▪ de raad voor de zomer van 2025 de uitwerking hiervan voor te leggen, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie E.20 CU/SGP Zorgdoelgroepen meer in nieuwbouwwoningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 19 december 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans (RIS319812), constaterende, dat: ▪ de gemeente een opgave heeft als het gaat om het huisvesten van zorgdoelgroepen; overwegende, dat: ▪ het aantal zorgdoelgroepen onevenredig is verspreid over de stad, met een concentratie in al meer kwetsbare buurten zoals in Zuidwest; ▪ de opgave voor de huisvesting van zorgdoelgroepen die in de Woonvisie wordt genoemd op dit moment niet wordt gehaald; verzoekt het college: ▪ te onderzoeken hoe draagkracht van en leefbaarheid in een buurt randvoorwaardelijk kunnen zijn bij het wel of niet toewijzen van een woning aan iemand uit de zorgdoelgroep; ▪ voor de woonzorgvisie te onderzoeken of in nieuwbouwontwikkelingen – wanneer draagkracht van en leefbaarheid in een buurt dit toestaan – een vast percentage kan worden toegewezen aan mensen uit de zorgdoelgroep (met in achtname de randvoorwaarden die daarbij horen), en de raad hierover uiterlijk gelijktijdig met de woonzorgvisie te informeren, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. 4 https://www.watertorenberaad.nl/publicaties/samen-slim/

38

Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Na die prachtige woorden durf ik hier bijna niet meer te staan. Ook ik wens u allen alvast fijne dagen. Den Haag is een geweldige stad, maar voor tienduizenden inwoners blijft een betaalbare woning een onmogelijke droom. Starters betalen een torenhoge huur, gezinnen kunnen geen betaalbare koopwoning vinden en ouderen willen wel, maar kunnen vaak niet doorstromen naar een seniorenwoning. Daarnaast is er ook nog eens een groeiend aantal dak- en thuislozen in de stad. Mijn fractie wil dan ook graag de heer Bos bedanken voor het inspreken namens het Straat Consulaat en de Achterban Jongeren van het Straat Consulaat bedanken voor de oproep aan het college om echt aan de slag te gaan om jongerendakloosheid te bestrijden. De woningmarktcrisis vraagt om lef, ambitie en actie. Deze Woonvisie zet daar ook een belangrijke stap in, met plannen voor 50% sociale woningbouw in wijken waar die nu ontbreekt en de inzet op een divers en gemixt woningbouwprogramma. Mijn fractie zou graag van het college willen weten hoe we deze ambitie concreet en snel gaan uitvoeren. We staan dan ook onder de moties die worden ingediend door collega's Arp en Mekers over het bevorderen van die 50% sociaal in wijken waar nu te weinig sociale huurwoningen te vinden zijn.

In de commissie hebben we gepleit voor een gemeentelijk woningbedrijf, dat slechte woningen zou kunnen opkopen en renoveren en beschikbaar zou kunnen maken, omdat dit kan bijdragen aan betaalbare en duurzame huisvesting. Het is dan ook fijn dat het college aangaf dit in de verdere uitwerking nader te willen onderzoeken. Daar kijken we dan ook graag naar uit. In de raamovereenkomst en de prestatieafspraken met woningcorporaties verwachten we ook veel maatregelen uit de Woonvisie terug te kunnen zien. Wij zullen die daar tegen die tijd dan ook streng op beoordelen. Een stad als Den Haag heeft echter ook een verantwoordelijkheid voor kwetsbare groepen. Zij hebben recht op onderdak en begeleiding. Het mogelijk schrappen van de taakstelling voor statushouders door het kabinet is dan ook onverantwoord. Het kan leiden tot dakloosheid en de schending van kinderrechten. Mijn fractie is van mening dat Den Haag samen met de regio en de provincie nog steeds zijn voortrekkersrol zou moeten behouden en verantwoordelijkheid zou moeten blijven nemen voor iedereen. Daarom dien ik samen met collega's Thepass en Butt van GroenLinks en collega Faïd van de HSP de motie Humane huisvesting, ook zonder taakstelling in.