RIS321384 Notulen van de raad van 28 november 2024

Tijdens de werkzaamheden ontstond een gevaarlijke verzakking in het fietspad, waardoor direct besloten is om het fietspad af te sluiten. De herstelwerkzaamheden hebben langer geduurd dan voorzien. Het fietspad is voor nu weer opengesteld. Wel is een nieuwe lekkage aan die leiding ontdekt, waardoor daar weer werkzaamheden zullen plaatsvinden. Dat leidt misschien wederom tot een gedeeltelijke afsluiting. Het antwoord op vraag 3. Het was vanwege die lekkage en die leiding van Dunea niet veilig om het fietspad deels open te laten. Het antwoord op de laatste vraag. Er was een duidelijke omleidingsroute, die dagelijks werd gecontroleerd door de wegbeheerder van het stadsdeel. Inmiddels staat er geen omleiding meer op het fietspad. Wel willen we meegeven dat bij de aankomende werkzaamheden getracht wordt het fietspad open te houden als dat mogelijk is in verband met de veiligheid van de gebruikers van het fietspad en de werknemers van Dunea. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan komt er helaas weer een omleidingsroute. De voorzitter. Meneer Dubbelaar, heeft u een punt van orde? Interrupties mag ik op dit punt immers niet toestaan. Een punt van orde. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het punt is dat de suggestie wordt gewekt dat ik als raadslid iets verkeerd gedaan zou hebben. Dat is absoluut niet het geval.

Ik heb deze vragen begin oktober ingediend en die zijn niet binnen de wettelijke termijnen beantwoord. Daarom heb ik van dit recht gebruikgemaakt. De voorzitter. Zo is het en daar heeft u gelijk in. Ik hoop dat dit een les is en dat dit niet meer voorkomt, want dit kost ontzettend veel tijd voor een dure raad. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Een uitstelbriefje was voldoende geweest. De voorzitter. Dat was ook mooi geweest. Wie niet horen wil, moet maar voelen. Ja, dat klinkt een beetje onaardig. Wethouder Barker (PvdD). Ik heb letterlijk gezegd 'excuus dat het zo laat is' en ik heb uitgelegd waarom het zo laat is. Ik bedoelde dus helemaal niet dat dit niet een raadsinstrument is. Dat is het gewoon. De voorzitter. Goed, we gaan gauw door. We gaan nu, om 12.30 uur, beginnen aan de beraadslagingen. 32

Aan de orde is: H.

Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058).

De beraadslaging wordt geopend. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Onze waarneming is dat er in Zuidwest eigenlijk weinig bouwplannen tot stand komen. De participatie, krakkemikkige voorstellen, onbegrijpelijke juridische posities, de situatie van de voorzieningen, hoe we omgaan met de plinten; er zijn duidelijk voortdurend allerlei hobbels op de ingeslagen highway to hell, zoals ik dat een tijdje geleden mocht noemen. Het lijkt erop dat de rechter meer bepaalt wat er in Zuidwest gebeurt dan wij hier in de raad. Ook de inspreker gaf aan dat hier weer een hele hoop narigheid en vertraging aan de hand zal zijn op het moment dat wij dit plan aannemen. Wij zullen als partij Hart voor Den Haag overigens wel voor dit voorstel stemmen, omdat we vinden dat er gebouwd moet worden en dat we dan ook maar moeten zorgen dat we daar een bijdrage aan leveren. Een van de dingen die wij willen voorkomen, is dat parkeren nog langer een blokkade vormt bij het afwikkelen van de parkeersituatie voor de bewoners in de nieuwe situaties die er na de bouw komen. Daarom stellen wij voor om voor Den Haag Zuidwest een apart parkeerregime te maken en een apart parkeerbedrijf in te richten, zodat dat zich kan richten op wat er moet gebeuren en hoe wij het parkeren daar kunnen reguleren.

Ik mag daarvoor mede namens mijn collega Meinesz een motie indienen, die het college vraagt een toegesneden integraal parkeerregiem te ontwikkelen voor het ontwikkelgebied Zuidwest en een gemeentelijk parkeerbedrijf op te richten dat voor twintig jaar - dat is de looptijd van de structuurvisie - de realisatie en de exploitatie van alle parkeervoorzieningen ter hand neemt, waarbij het uitgangspunt het autogebruik van de huidige bewoners is. Lesley Arp (SP). Ik heb een feitelijke vraag over de motie. Zegt het tweede dictumpunt nou dat alle parkeervoorzieningen in Zuidwest onder dat parkeerbedrijf moeten vallen, dus ook bestaande parkeervoorzieningen en niet alleen die parkeerhuizen die gebouwd worden in Dreven, Zichten, MeLeCo en de Denekampstraat? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Het is inderdaad de bedoeling dat er één integraal parkeerregime komt, dus niet alleen voor de nieuwe dingen die we willen bouwen, maar ook voor hoe die zich verhouden tot de andere aanwezige parkeervoorzieningen, ook op de openbare straat. Lesley Arp (SP). Dat betekent dus dat ook eventuele bestaande garages worden ondergebracht bij een gemeentelijk parkeerbedrijf. Heb ik dat goed begrepen? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voor Zuidwest wel, ja. De voorzitter. Door de heer Martini, daartoe gesteund door de heer Meinesz, wordt de volgende motie (H.1 HvDH) ingediend:

Motie H.1 HvDH Parkeerbedrijf voor de stad Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1. Overwegende, dat: 33

• • • • • •

veel bouwplannen in Zuidwest niet of vertraagd in uitvoering komen die vertraging regelmatig ontstaat doordat er onhelderheid bestaat over de (HRN) voorzieningen, de invulling van de plinten en in het bijzonder het parkeren en de mobiliteitstransitie; de komende 15 a 20 jaar in de stad Zuidwest een proces aan de gang is van ingrijpende, grootschalige nieuwbouw en herstructurering; de stedelijke normen onvoldoende geschikt zijn om in ontwikkelingsgebieden het bouwproces te faciliteren; per NvU, PUK, of bouwplan onvoldoende rekening wordt gehouden met het autobezit van de bewoners; de mobiliteitstransitie parkeerregulering nodig maakt terwijl er tegelijkertijd in de plannen parkeerregulering nog onbekend is.

Constaterende, dat: • de normen voor het parkeren, de exploitatie en de mobiliteitstransitie een guillotine vormen voor het bouwen ; • dit een ernstige belemmering vormt voor het oplossen van de woningnood/woningcrisis; • de exploitatie van de parkeer/mobiliteitsvoorzieningen slechts voor de korte termijn (5 jaar) geregeld is; • de gemeentelijke normen m.b.t parkeren en mobiliteitstransitie onvoldoende rekening houden met het bouwtempo in het ontwikkelgebied Zuidwest en de looptijd van de structuurvisie Zuidwest; • De stedelijke normering voor parkeren, mobiliteit, hubs, deelvervoer toe te gaan passen op het moment dat de structuurvisie is afgerond. Draagt het college op: • Een toegesneden integraal parkeerregiem te ontwikkelen voor het ontwikkelgebied Zuidwest. • Een gemeentelijk parkeerbedrijf op te richten dat voor 20 jaar (looptijd van de structuurvisie Zuidwest) de realisatie en exploitatie alle parkeervoorzieningen ter hand neemt waarbij uitgangspunt is het autogebruik van de huidige bewoners. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter.

De Partij van de Arbeid was, is en blijft voor de herontwikkelingen in Zuidwest, wijken waar de problemen te groot zijn voor het plakken van pleisters, woningen die te slecht zijn om bewoners er fatsoenlijk in te laten wonen en voorzieningen die een flinke upgrade nodig hebben. Het bestemmingsplan dat we vandaag bespreken, is dan ook een goed voorstel, dat op steun van onze fractie kan rekenen. Dat betekent niet dat we zonder zorgen zijn, want de grootschalige renovatie in Zuidwest kan alleen slagen als die hand in hand gaat met een stevig sociaal programma met oog voor de kwetsbare bewoners die er nu wonen. Daar willen we dan ook meer grip op. Daarom een aantal punten en vragen. Allereerst: is het college bereid om in de voortgangsrapportage Dreven, Gaarden, Zichten tijdlijnen op te nemen van de diverse projecten die er in het gebied komen? Welke maatregelen neemt het college om te voorkomen dat we onnodige vertragingen oplopen? Een groot onderdeel van de plannen is de grote verhuisbeweging die in Zuidwest van de grond komt, maar hebben we wel voldoende woningen waar bewoners naartoe kunnen verhuizen? Hier hoor ik graag nog een reflectie op. 34

In de commissie hebben wij gevraagd naar ontmoetingsruimte en het betrekken van de buurt bij het inrichten van de voorzieningen die ook passend zijn bij wat de huidige en de toekomstige bewoners willen. Het antwoord op die vraag was voor onze fractie nog wat onbevredigend. Daarom zouden we nog van het college willen horen hoe het de participatie in dit gebied en in de gesprekken met de bouwers kan en zal borgen. We moeten aan de slag. Wat ons betreft waren we niet morgen maar gisteren al klaar. Jan Willem van den Bos (PvdD). Voorzitter. We hebben het in dit bestemmingsplan over deel 1 van fase 1 van een van de drie wijken Dreven, Gaarden, Zichten. Deel 1 van fase 1 is ook weer opgesplitst in vier delen: A, B, C en D. Eigenlijk gaat het daarbij over vier gebouwen: een parkeergebouw, een deel voorzieningen, een deel renovatie en een blok met sloop/nieuwbouw. En het gaat, niet te vergeten, natuurlijk ook over het groen. Over het parkeergebouw: tijdens de commissiebehandeling begrepen we dat er geen gronduitgifte komt voordat de raad heeft gesproken over het exploitatieplan. Dat is een discussie waar we later op terugkomen. Over de voorzieningen en de renovatie is mijn fractie positief. Ook bij het sloop/nieuwbouwdeel zijn we blij dat er meer ruimte voor groen overblijft. Onze zorgen liggen niet bij deze verzameling kleine deelplannen.

De zorgen van de Partij voor de Dieren liggen bij de bewoners. Hoe staat het met hun perspectief en met de herhuisvesting? En wat betekent de omvang van deze plannen tezamen voor de sociale cohesie in Zuidwest? Mijn fractie vraagt zich af hoe we als raad zicht houden op het cumulatieve effect van alle deelplannen in Zuidwest. Dus wethouder, wanneer kunnen we eindelijk de voortgangsrapportage over Dreven, Gaarden, Zichten verwachten? De zorgen van de Partij voor de Dieren liggen ook bij de bomen. Er zit een boomeffectanalyse als bijlage bij het bestemmingsplan. Het moet worden gezegd dat er hele mooie foto's van prachtige bomen in staan die goed laten zien hoeveel mooie bomen er in de Dreven staan. Voor veel inwoners, organisaties en politieke partijen is het een schrikbeeld dat in de Dreven ruim 400 bomen gekapt zouden worden. De Partij voor de Dieren wil daarom conform de spelregels van onze verordening vastleggen dat we nog spreken over de buitenruimteplannen, zodat we zorgvuldig met de bomen kunnen omgaan.

Daarom dien ik de motie Geen kap zonder plan in, die het college verzoekt de Voorlopige Ontwerpen (VO's) voor de buitenruimte in Dreven fase 1 via een raadsvoorstel ter goedkeuring aan de gemeenteraad voor te leggen, bij deze ontwerpen gedetailleerd in te gaan op afwegingen rond bomenbehoud en concrete maatregelen om bestaande bomen te beschermen en in deze ontwerpen bestaande bomen te behouden, tenzij het aantoonbaar niet anders kan. De voorzitter. Door de heer Van den Bos wordt de volgende motie (H.2 PvdD) ingediend:

Motie H.2 PvdD Geen kap zonder plan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058). Constaterende, dat: ▪ in de verordening "financieel beheer en beleid gemeente Den Haag" staat dat voor investeringsprojecten die groter dan € 2,5 miljoen en/of bestuurlijk relevant zijn een raadsbesluit nodig is, waarbij gekeken wordt naar de totale (bruto) investering, inclusief bijdragen van derden; ▪ de Boom Effect Analyse (BEA) in bijlage 11 een eerste inschatting geeft van de impact op bomen in de Dreven, gebaseerd op het schetsontwerp;

35

▪

deze analyse bedoeld is als een voorlopige indicatie en dat bij latere ontwerpfasen (VO en DO) een meer gedetailleerde en nauwkeurige beoordeling kan worden gemaakt.

Overwegende, dat: ▪ de BEA uitgaat van kap van 377 bomen, wat zorgwekkend en ongewenst is; ▪ belangrijke aanbevelingen uit de BEA, zoals aanpassingen voor beter bomenbehoud door andere opsluitbanden, vergroten van boomspiegels en begeleiden van wortels, nog niet zijn opgepakt; ▪ de werkzaamheden aan de buitenruimte in de Dreven zowel financieel omvangrijk als bestuurlijk relevant zijn, en daarom een raadsbesluit passend is; ▪ zorgvuldigheid en maximaal behoud van bomen essentieel zijn voor de groene uitstraling en natuurwaarde van de Dreven. Verzoekt het college: ▪ de Voorlopig Ontwerpen (VO) voor de buitenruimte in de Dreven Fase 1 via een raadsvoorstel ter goedkeuring aan de gemeenteraad voor te leggen; ▪ bij deze ontwerpen gedetailleerd in te gaan op afwegingen rond bomenbehoud en concrete maatregelen om bestaande bomen te beschermen; ▪ in deze ontwerpen bestaande bomen te behouden, tenzij het aantoonbaar niet anders kan. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. In het commissiedebat heb ik al aangegeven dat dit bestemmingsplan geen schoonheidsprijs verdient; 40 pagina's aan ambtelijke wijzigingen is niet niks.

Het is ook een plan zonder middenhuur, een plan met alleen maar sociale huur, terwijl we zouden differentiëren, en met een parkeerhuis, waarover alles nog onduidelijk is. Het bestemmingsplan is het laatste stukje waar de raad zijn controlerende en kaderstellende taak kan uitvoeren bij de grote ontwikkelingen in Zuidwest. Als ik dan controleer of er is voldaan aan de NvU en de structuurvisie, mis ik nog zaken. Ik mis helderheid over het parkeren voor mensen met een beperking, maar ook de ruimte voor religie. Bij de Structuurvisie Zuidwest is een motie aangenomen om ruimte voor religie mogelijk te maken, maar dan moet dat wel in concrete plannen zoals dit plan zitten. Dat ontbreekt nog. Daarom heb ik een amendement dat aan de bestemming Maatschappelijk de aanduiding Levensbeschouwelijke voorzieningen toevoegt; ik vraag nu of de spreektijd kan stoppen. Het voorgestelde besluit luidt: Bestemmingsplan Dreven 1 vast te stellen, met dien verstande dat artikel 4.1 als volgt gewijzigd wordt: - 4.1 Bestemmingsomschrijving. - de voor 'Gemengd-2' aangewezen gronden zijn bestemd voor: a. Parkeren. Aan g wordt dan toegevoegd: g. maatschappelijk, waaronder uitsluitend wordt begrepen: bibliotheek, medische en paramedische voorzieningen, welzijnsvoorzieningen, openbare dienstverlening, welzijnsvoorzieningen en aan deze functie gerelateerde horeca en levensbeschouwelijke voorzieningen.

De spreektijd mag weer lopen. Door het gebrek aan overzicht over waarmee we precies instemmen, is door de straks gekapte bomen het bos bijna niet meer te zien. Er staan ook nog tegenstrijdigheden in het bestemmingsplan en de ambtshalve wijzigingen. De vraag is dan ook wat we hier nu echt doen voor de bewoners en de toekomstige bewoners. Creëren we echt een betere leefbare woonomgeving en bouwen we aan gemeenschappen? De ChristenUnie/SGP heeft daar nog haar twijfels over.

36

De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt het volgende amendement (H.A CU/SGP) voorgesteld:

Amendement H.A CU/SGP Bestemming Gemengd-2 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058), Besluit: ▪ Bestemmingsplan Dreven 1 vast te stellen, met dien verstande dat artikel 4.1 als volgt gewijzigd wordt: o 4.1 Bestemmingsomschrijving o de voor ’Gemengd-2’. aangewezen gronden zijn bestemd voor: a. Parkeren; Alsmede maar enkel op de begane grond: b. bedrijfsmatige activiteiten ten behoeve van bedrijven in de categorieën A en B van de bij dit bestemmingsplan behorende ’Staat van inrichtingen bedrijven functiemenging’ als opgenomen in bijlage 2; c. kantoren; d. detailhandel; e. dienstverlening; f. cultuur en ontspanning; g. maatschappelijk, waaronder uitsluitend wordt begrepen: bibliotheek, medische en paramedische voorzieningen, welzijnsvoorzieningen, openbare dienstverlening welzijnsvoorzieningen en aan deze functie gerelateerde horeca, levensbeschouwelijke voorzieningen. En ter plaatse van de functieaanduidingen: h. ”nutsvoorziening” (nv) voor nutsvoorzieningen; i. ”Warmte Koude Opslag” voor WKO-systemen.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Voor het CDA staat voorop dat we naast betaalbare woningen ook genoeg voorzieningen realiseren in Zuidwest. Er komt bij de Dreven ruimte voor voorzieningen op het gebied van groen, spelen en welzijn, maar in het commissiedebat ging het terecht ook over genoeg parkeervoorzieningen. Zuidwest ligt simpelweg niet vlak bij een station en veel mensen zijn vanwege werk of gezin nog steeds afhankelijk van de auto en zullen dat blijven. Daarom de motie Genoeg parkeervoorzieningen vooraf en achteraf bij de Dreven, die het college verzoekt voorafgaand aan de gronduitgifte duidelijkheid te bieden over het exploitatiemodel en het toewijzingsbeleid van de parkeerplaatsen, bij het afgeven van de omgevingsvergunning inzicht te geven in de beoogde verdeling van parkeerplaatsen, het toepassen van dubbelgebruik en de inzet van deelmobiliteit, in de volgende voortgangsrapportage een inschatting te geven over de benutting van de overcapaciteit van het parkeergebouw Dreven 1 in relatie tot andere toekomstige projecten, in de monitoringstool Zuidwest inzichtelijk te maken hoe het staat met de realisatie van parkeervoorzieningen in relatie tot de toename van het aantal bewoners en woningen, het gebruik van de parkeergarages en de parkeerdruk te monitoren en te rapporteren in de voortgangsrapportages en

indien uit deze monitor blijkt dat de parkeerdruk structureel hoger is dan verwacht, in kaart te brengen welke parkeeroplossingen worden getroffen en de raad hierover te informeren.

37

De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer Çelik, de heer Uduba, de heer Martini en de heer Ahraui, wordt de volgende motie (H.3 CDA) ingediend:

Motie H.3 CDA Genoeg parkeervoorzieningen vooraf en achteraf bij de Dreven De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058) Constaterende dat: • De ontwikkeling bij de Dreven 1 onderdeel uitmaakt van een langjarige ontwikkeling in ZuidWest. Commissie MER geeft aan dat de ambities in het plangebied erg hoog zijn, o.a. op gebied van bereikbaarheid en duurzame mobiliteit. • In het parkeeronderzoek staat dat er 260 parkeerplekken komen, en dat hierdoor overcapaciteit kan ontstaan en dubbelgebruik van parkeerplaatsen mogelijk is. • Afspraken over de exploitatie van de parkeergarage worden opgenomen in een overeenkomst voorafgaand de gronduitgifte. Wethouder Volkshuisvesting, Welzijn, Wijken en Zuidwest heeft bij Commissie Ruimte van 6 november jl. toegezegd om de raad hierover te informeren. • Er wordt gewerkt aan een monitoringstool op Zuidwest-niveau, die inzicht moet geven in hoeverre projecten bijdragen aan de totale opgave uit de structuurvisie en de voortgang hiervan te monitoren. Overwegende dat: • Zuidwest niet vlakbij een station ligt en veel mensen nog steeds afhankelijk zijn en zullen zijn van de auto vanwege werk of gezin.

• Het belangrijk is om zowel vooraf zicht te hebben op het realiseren van genoeg parkeervoorzieningen voor de toename van bewoners in Zuidwest, maar ook na oplevering van de woningen vinger aan de pols te houden of er daadwerkelijk genoeg parkeerplekken zijn. • Er meerdere voorbeelden zijn in Den Haag waarbij na oplevering van nieuwbouwwoningen parkeerproblemen ontstaan en we dit bij de Dreven willen voorkomen. Roept het college op: • Voorafgaand aan de gronduitgifte duidelijkheid te bieden over het exploitatiemodel en het toewijzingsbeleid van de parkeerplaatsen. • Bij het afgeven van de omgevingsvergunning inzicht te geven in de beoogde verdeling van parkeerplaatsen, het toepassen van dubbelgebruik en inzet van deelmobiliteit. • In de volgende voortgangsrapportage een inschatting te geven over de benutting van de overcapaciteit van het parkeergebouw Dreven 1 in relatie tot andere toekomstige projecten. • In de monitoringstool Zuidwest inzichtelijk te maken hoe het staat met de realisatie van parkeervoorzieningen, in relatie tot de toename van het aantal bewoners en woningen. • Het gebruik van de parkeergarages en de parkeerdruk te monitoren en te rapporteren in de voortgangsrapportages. • Indien uit deze monitor blijkt dat de parkeerdruk structureel hoger is dan verwacht, in kaart te brengen welke parkeeroplossingen worden getroffen en de raad hierover te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

38

Anthony Uduba (VVD). Voorzitter. Zoals bij veel plannen voor Zuidwest zijn er ook bij dit plan problemen met parkeren. Beter gezegd: er is onzekerheid over het parkeren. Om te zorgen dat de toekomstige en de huidige bewoners van Zuidwest voldoende parkeergelegenheid hebben, staan we graag onder de motie van het CDA om ervoor te zorgen dat het parkeergebouw gewoon gerealiseerd wordt. Maar er zijn ook erfpachtparkeerders die nu onzekerheid ervaren over hun erfpachtparkeren. Om ervoor te zorgen dat deze mensen gewoon zekerheid krijgen over hun parkeerplekken, dienen we een motie in met als dictum: verzoekt het college te waarborgen dat bewoners met erfpachtparkeren aan de Dorpersdreef hun parkeerplek behouden en de raad te informeren over het behoud van deze parkeerplekken in het voorlopige ontwerp en de voortgangsrapportages. De voorzitter. Door de heer Uduba wordt de volgende motie (H.4 VVD) ingediend:

Motie H.4 VVD Erfpachtparkeerders behouden hun plek De Raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake het bestemmingsplan Dreven 1 (RIS320058). Constaterende dat: - bewoners in het bestemmingsplan Dreven 1 door middel van zienswijzen hun zorgen uitspreken over de beschikbaarheid en toewijzing van parkeerplaatsen aan de Dorperdreef, waarbij zij benadrukken dat deze parkeerplaatsen in eeuwigdurende erfpacht zijn uitgegeven en onder gezamenlijk eigendom vallen van de aangrenzende huiseigenaren. Overwegende dat: - Het college in de reactie op de zienswijzen geen duidelijkheid geeft over de concrete gevolgen van de herinrichting op de beschikbaarheid en toewijzing van parkeerplaatsen aan de Dorperdreef; - erfpachtparkeerplekken voor bewoners een essentiële voorziening vormen die bijdraagt aan zowel het parkeergemak als de leefbaarheid in de wijk, en dat het belangrijk is om deze zekerheid en rechten van bewoners met erfpachtparkeerplekken te beschermen bij herinrichtingsprojecten. Verzoekt het college: - te waarborgen dat bewoners met een erfpachtparkeerplek aan de Dorpersdreef hun parkeerplek behouden. - de raad te informeren over het behoud van de erfpachtparkeerplekken in het voorlopige ontwerp van de herinrichtingsplannen en de voortgangsrapportages. En gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De SP heeft vanaf het begin grote kanttekeningen geplaatst bij het megalomane karakter van het project Dreven, Gaarden, Zichten. Zo'n extreme verdichting in drie buurtjes heeft financiële consequenties en persoonlijke consequenties - denk aan al die verhuizingen die gelijktijdig in gang moeten worden gezet - maar vraagt ook om allerlei aanvullende maatregelen. Het is een puzzel die in een moordend tempo moet worden gelegd en waarvan we nu constateren dat er nog stukjes ontbreken, bijvoorbeeld ten aanzien van het parkeren. Half verdiepte parkeergarages onder de woningen bleken te ingewikkeld. Daarom komt er een speciaal parkeerhuis in de Dreven. Hoe en door wie dit parkeerhuis beheerd gaat worden, is nog een raadsel, maar dat bedrijfsplan moet 39

nog wel even snel voor de bouw in elkaar getimmerd worden. Graag wil ik erop wijzen dat het onderzoek naar de optie van een gezamenlijk parkeerbedrijf met de projectontwikkelaars al in maart 2023 als beheermaatregel is genoemd door het college, maar de concrete oplossing voor dit parkeerhuis laat dus nog op zich wachten. Ten slotte zit er iets bijzonders in dit bestemmingsplan, namelijk de uitspraak van het college dat de tweede fase van de herontwikkeling van de Dreven buiten haken wordt geplaatst. In gewonemensentaal: er komt een nieuw raadsvoorstel en daar gaat een onderzoek aan vooraf. Om te komen tot een zorgvuldig proces heeft mijn fractie het volgende amendement: 'Besluit om dictumpunt XII te wijzigen in'. Dan komt de oorspronkelijke tekst, waaraan dit zinnetje wordt toegevoegd: 'De raad krijgt hierbij vooraf inspraak in de onderzoeksopzet.' De voorzitter. Door mevrouw Arp wordt het volgende amendement (H.B SP) voorgesteld:

Amendement H.B SP Geef raad een stem in onderzoek Dreven fase 2 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling bestemmingsplan Dreven 1. Besluit om dictumpunt XII te wijzigen in: XII. de Nota van Uitgangspunten de Dreven (RIS308508) aan te passen, met dien verstande dat de NvU onverkort blijft gelden voor het bestemmingsplangebied en voor Dreven fase 1, maar dat voor Dreven fase 2 de NvU van de Dreven niet meer van toepassing is en op grond van een nader raadsvoorstel zal worden bijgesteld afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek of meer ruimte kan worden gevonden voor behoud van beeldkwaliteit en meer groen dan in de huidige plannen, welke gebiedsafbakening ook is aangegeven op figuur 2 in dit raadsvoorstel. De raad krijgt hierbij vooraf inspraak in de onderzoeksopzet. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Beytullah Çelik (DENK). Voorzitter. We hebben het vandaag over het bestemmingsplan Dreven 1 in een tijd waarin er sprake is van een groot woningtekort en waarin elk bouwproject voor woningen van toegevoegde waarde is in de strijd tegen dit nijpende woningtekort. Als grote stad dienen we ons bewust te zijn van deze grote opgave en uitdaging. We dienen hier dus echt werk van te maken als raad om onze verantwoordelijkheid te nemen.

De plannen om netto 121 woningen te realiseren, juicht de DENK-fractie natuurlijk toe. Steeds meer starters maar ook diverse andere groepen komen in de knel doordat ze geen geschikte woningen kunnen vinden. Ik geef een voorbeeld uit mijn directe omgeving. Recent heeft een vriend pas drie weken voor zijn huwelijksfeest een woning kunnen vinden. Er werd serieus overwogen om het huwelijk uit te stellen door het niet kunnen vinden van een huis. Het feit dat hier woningen in verschillende prijscategorieën worden gerealiseerd, vindt de DENK-fractie goed. Zoals we vaker zeggen: meer bouwen, divers bouwen en voor iedereen. Het is ook fijn voor de woningzoekenden die anders buiten de boot vallen voor een sociale huurwoning. Dan een heel ander punt. Als bewoner van een versteende wijk kijk ik met jaloezie naar het enorm groene karakter van Zuidwest. Dat is ook de reden waarom steeds meer mensen overwegen om naar Zuidwest te verhuizen of al zijn verhuisd. Daarom moeten we ervoor zorgen dat die groep qua belevenissen voor de bewoners wel behouden blijft. Dat geldt zowel voor de huidige bewoners als voor de toekomstige bewoners. Daarmee doel ik op groen in de buitenruimte, maar ook op het groen in de binnentuinen, die steeds meer gerealiseerd zullen worden bij nieuwe bouwprojecten. Er is nog één onderwerp waar ik expliciet aandacht voor wil vragen, namelijk de parkeervoorzieningen.

Dat er een parkeergarage met overcapaciteit gerealiseerd zal worden, zien we 40

als een bonuspunt dat we met open armen ontvangen. We zullen als fractie de overeenkomst echter goed en kritisch tegen het licht houden om eventuele parkeerproblemen in de toekomst te voorkomen. Dit wil ik benadrukken richting de raad en het college, want Zuidwest bevindt zich op een behoorlijke afstand van de drie grote stations in onze stad en de bewoners zijn mede daarom meer afhankelijk van de auto. Dit geldt voor de huidige bewoners, maar ook voor de toekomstige bewoners. Dit zeg ik bewust, omdat andere ontwikkelingsgebieden zich in tegenstelling tot Zuidwest wél rondom de stations bevinden; denk bijvoorbeeld aan het CID. Daarom ben ik mede-indiener van de motie die CDA-collega De Groot heeft ingediend. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Na de uitvoerige behandeling in de commissie die ik namens de heer Noorlander mocht waarnemen, zijn er wat ons betreft geen prangende vragen meer over Dreven 1. Kort en goed: onze fractie zal deze plannen vanavond graag steunen, want veel van de naoorlogse woningen zijn helemaal op. Bewoners wachten al jaren op goede woningen die aan de moderne eisen van deze tijd voldoen. Ik sluit me graag aan bij collega Ahraui, die een grote diversiteit aan woningen voor verschillende woonwensen zo snel mogelijk gebouwd wil zien worden. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter.

De inspreker van de Bomenstichting haalde tijdens de vorige raadsvergadering de afspraak al aan dat we in Den Haag alleen bomen kappen als het aantoonbaar echt niet anders kan. Dat is voor mijn fractie een belangrijke afspraak, zeker ook wanneer we spreken over Zuidwest. Voor de Dreven is er weliswaar sprake van een positieve bomenbalans, maar voor de duur van de herontwikkeling zullen veel bomen moeten wijken om de herontwikkeling mogelijk te maken. Dat is zonde, want zo riskeer je bomen te kappen omdat ze nu even in de weg staan. Dan doe je de positieve impact van de bomen voor een langere periode teniet. Mijn fractie vindt het daarom belangrijk dat we ons als gemeente goed bezinnen voordat we overgaan tot kap en een moment nemen om aan te kunnen tonen dat het inderdaad echt niet anders kan of, nog liever, dat het wél anders kan. Ik hoor graag de reactie van de wethouder op deze bespiegeling. Mijn fractie volgt ook vol interesse de reactie op de motie van de Partij voor de Dieren. Mijn fractie zou die motie een ontzettend belangrijke stap vinden naar het onderschrijven van die afspraak. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Ik ga maar gelijk naar de ingediende voorstellen bij dit belangrijke bestemmingsplan, waar bewoners ook echt op wachten. U weet dat delen van de Dreven al leegstaan en wachten op de herontwikkeling.

Ik begin met de motie van de heer Martini met een pleidooi voor een parkeerbedrijf. Als ik de motie mag lezen als een onderzoeksmotie, kan het college de motie aan de raad laten. Zoals enkele sprekers al hebben benoemd, zijn we op dit moment aan het studeren op hoe we de parkeervoorzieningen in verschillende varianten, wellicht ook met gemeentelijke aansturing, kunnen vormgeven. Daar zou deze motie een aanmoediging voor zijn. Bestaande parkeervoorzieningen zijn vaak privaat bezit. U schaarde die er zojuist een beetje onder. Dat zal lastiger worden, maar we hebben het hier nadrukkelijk over de huidige en de toekomstige bewoners. Dit kan een aanmoediging zijn voor varianten waarin ook de gemeente een stevige sturing heeft. Met die interpretatie kan ik deze motie aan de raad laten. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ter voorkoming van een tweede termijn heb ik alleen een vraag over dat onderzoek. We moeten altijd oppassen, want onderzoeken zetten dingen heel vaak op een lange termijn. Als u wilt zeggen dat u dit in februari wilt doen, ben ik akkoord. Ik bedoel: dan kan de raad rustig voorstemmen. Wethouder Balster (PvdA). Wij begrijpen elkaar: in Q1 gaat u hier nadere informatie over krijgen. De heer Ahraui heeft nog een aantal vragen gesteld, met name over de herhuisvesting: zijn daar voldoende woningen voor? Ik heb al eerder aangegeven dat dat Zuidwest-breed een puzzel is.

We komen daarover op een heel korte termijn met een voortgangsrapportage. Daarin zullen we de herhuisvesting nadrukkelijk meenemen. Juist dit bestemmingsplan maakt dat het aantal verhuisbewegingen zo klein mogelijk is, omdat we hier zoveel volume maken. Maar we gaan u er 41

frequent over informeren hoe dat gaat. Uiteraard is er heel veel oog voor de participatie. Er zijn de afgelopen maanden ook weer veel participatiebijeenkomsten geweest. Daar blijven we mee doorgaan. Dat houdt na het vaststellen van het bestemmingsplan niet op. We gaan daar juist mee door. Samir Ahraui (PvdA). Ik pak op dit punt door, want dan kunnen we daarmee verder. Betekent dit dat we bijvoorbeeld in een voortgangsrapportage DGZ worden meegenomen in hoe die voorzieningen uiteindelijk ingevuld gaan worden, welke gesprekken daar nog uit voortvloeien en wat de bewoners ook zelf hebben aangegeven? Wethouder Balster (PvdA). Jazeker, dat ook. Ik zie naast u alweer instemmend geknik, want mevrouw De Groot is daar dé bewaker van. Absoluut, dat gaan we heel precies monitoren, ook via de monitoringstool. Dat gaan we dus nauwlettend in de gaten houden en daar wordt u over geïnformeerd. Samir Ahraui (PvdA). Puur om het voor mezelf scherp te hebben: het gaat mij dan niet zozeer om de realisatie van die voorzieningen, maar echt om dat participatietraject, zodat je hier met de huidige en de toekomstige bewoners naar kan kijken: wat willen we hier nou en wat wordt de inhoudelijke invulling? Hebben we het dan over hetzelfde? Wethouder Balster (PvdA). Helemaal, ja.

De Partij voor de Dieren zou de Partij voor de Dieren niet zijn als er geen aandacht zou zijn voor de bomenbalans en voor het goed kunnen monitoren daarvan. Dit uitgangspunt deelt het college uiteraard. Mevrouw Bos heeft terecht gezegd dat voor dit plan een positieve bomenbalans geldt. U heeft een boomeffectrapportage voor de hele Dreven ontvangen. Die ziet er in de aantallen heel impactvol uit, maar u moet zich realiseren dat die over het hele gebied gaat en over een periode van vijftien jaar. Dat is echt een hele lange periode. Het uitgangspunt van het college is echt heel nadrukkelijk dat we geen boom kappen als dat echt niet hoeft; u kent de uitgangspunten. Richting de heer Van den Bos zeg ik ook toe dat we u via de monitoring en via de BEA-systematiek, ook rond de vergunningen, heel goed gaan informeren. Maar uw motie vraagt om elk voorlopig ontwerp van de buitenruimte aan uw raad voor te leggen in een raadsvoorstel. Dat gaat ontzettend vertragend werken voor de planvorming. Dat zou u ook ongelofelijk veel zeer gedetailleerde stukken opleveren en zou het doel om goed te kunnen sturen op die bomenbalans niet an sich dichterbij brengen, maar ik beweeg heel graag mee in die zin dat we u van dienst willen zijn om die bomenbalans goed te kunnen volgen, want ik weet hoe belangrijk dat is, ook voor uw partij. Jan Willem van den Bos (PvdD).

Het is toch gewoon een verplichting die volgt uit de verordening dat investeringsprojecten boven de € 2,5 mln. een raadsvoorstel worden? Er zijn ook precedenten, zoals het Maria Stuartplein in het CID en het Spuiplein, die ook uit een GREX gefinancierd zijn en ook gewoon raadsvoorstellen zijn. Waarom gebeurt dat daar wel en waarom zou het hier onmogelijk zijn? Wethouder Balster (PvdA). Ik denk dat er geen reden is om van de spelregel af te wijken, maar ik heb het antwoord op deze enigszins technische vraag nu niet helemaal paraat. Zullen we afspreken dat we in de voortgangsrapportage ook aangeven welke VO's wél en welke VO's niet bij u langskomen en dat we daarbij met name ook stilstaan bij hoe u inzicht kunt houden in die bomenbalans? Want ik denk dat het u echt daarom te doen is. Jan Willem van den Bos (PvdD). Dat mag überhaupt, maar mijn motie gaat ook over iets specifieks. Voor mijn fractie is de bomenbalans daarin heel belangrijk. Ik kan me voorstellen dat andere fracties bij zo'n buitenruimteplan ook willen kijken hoe een parkeerplaats voor erfpachters wel of niet wordt ingepast. Maar ik snap ook niet dat het college er bijvoorbeeld bij het CID en de Binckhorst heel proactief voor kiest om op gebiedsniveau buitenruimteplannen aan ons voor te leggen en dat dat bij Zuidwest niet lijkt te gebeuren. Waarom wordt dat verschil door het college gehanteerd? 42

Wethouder Balster (PvdA). Nogmaals, ook hierop wil ik best even inzoomen in de voortgangsrapportage, maar dit is wat mij betreft even een wat gedetailleerde vraag. Ik kan de vergelijking met het CID nu niet direct maken - het CID zit ook niet in mijn portefeuille - maar ik ben graag bereid om samen met collega Van Asten even te kijken hoe we daar in ieder geval congruent handelen, want dat is altijd het uitgangspunt van het college. Isabel Bos (GroenLinks). Dank aan de wethouder voor de beantwoording. Informatie is fijn. Het is goed om via die voortgangsrapportages inzichtelijk te krijgen hoe het met die bomen staat, maar ik merk toch dat ik ook behoefte heb aan een bepaalde vorm van sturing. Als we nou toch constateren dat er iets niet klopt - niet alleen op het punt van de bomen; parkeren werd al genoemd, maar ik noem bijvoorbeeld ook de toegankelijkheid - en als we toch zien dat we iets zouden willen aanpassen, vraag ik de wethouder hoe we daar als raad nog sturing op kunnen krijgen. Of wordt het inderdaad alleen maar het met elkaar bespreken van voortgangsrapportages en verder hopen dat we het met elkaar goed hebben vastgelegd? Wethouder Balster (PvdA). De sturing vindt natuurlijk ook plaats via de beleidskaders die u heeft vastgesteld. Voor de bomen kent u het uitgangspunt.

U ziet ook dat we in het bestemmingsplan sturen op een positieve bomenbalans en dat dat ook de toetsing is die straks bij de omgevingsvergunning geldt. Als we daarvan zouden afwijken of als u van zaken die u heeft meegegeven, ziet dat die anders lopen dan gepland, komen we daar uiteraard bij u op terug. Dan kunt u daar ook het debat over voeren en op die manier sturing geven. De omgekeerde variant is dat elk voorstel bij u langskomt en dat we daarmee echt heel veel vertraging oplopen in de voortgang, terwijl het ook zo ontzettend belangrijk is voor de bewoners dat we naast die woningbouw de buitenruimte echt kwalitatief aanpakken, uiteraard binnen uw uitgangspunten. In het amendement van de ChristenUnie/SGP worden levensbeschouwelijke voorzieningen expliciet vastgelegd. Dit amendement kan het college aan de raad laten. Het past ook binnen de definitie van 'maatschappelijke voorzieningen', maar ik snap dat mevrouw Klokkenburg dit expliciet wil vastleggen. Dit kan dus aan de raad worden gelaten. Dat geldt ook voor de motie die door het CDA, door mevrouw De Groot, is ingediend. Ik geef bij deze motie nog wel mee dat we bij de cijfers afhankelijk zijn van de reguliere parkeerdrukmetingen, maar dat loopt hier dan in mee. Dan de motie van de VVD, van de heer Uduba, over erfpachtparkeerders.

Die valt buiten het bestemmingsplan, maar u heeft hier een helder punt van gemaakt, ook in de commissie. Daar heb ik dit ook toegezegd, maar deze motie is een bevestiging daarvan. Ook deze motie kan ik dus aan de raad laten. Het college ontraadt het amendement van de SP, dat vraagt om vooraf inspraak te krijgen over de onderzoeksopzet. Zowel in het coalitieakkoord als in het bestemmingsplan is aangegeven waar het onderzoek op ziet. Dat gaat over twee aspecten: de beeldkwaliteit en de groenimpact. Daar zal het onderzoek over gaan. Uiteraard gaan we u wel informeren op het moment dat dit nieuwe inzichten oplevert en - dat is nog ver weg - we richting een nieuw vast te stellen NvU werken. Ik kan wel zeggen dat we daar de komende jaren echt nog wel goed met elkaar over komen te spreken. Lesley Arp (SP). Allereerst wil ik aangeven dat de twee woordjes 'beeldkwaliteit' en 'groen' heel erg ruim te interpreteren zijn. Ik denk dus dat het verstandig is om de raad daarin wél een stem te geven. Ik snap ook gewoon oprecht niet wat de wethouder doet, want volgens mij krijgen we hier voor deel 2 van de Dreven een raadsvoorstel. Dan kan de wethouder zeggen: laat de raad maar vrij schieten en laat het allemaal maar op z'n beloop. Wie weet is er dan een minderheidscoalitie; dan wordt het al helemaal interessant. Of je kan de raad aan de voorkant mee laten praten met het onderzoek.

Ik denk dat het ook in het belang van het college is dat de raad daar wél over mee kan praten.

43

Wethouder Balster (PvdA). Ik hoorde daar geen vraag in. Maar nogmaals, het college doet onderzoek naar deze twee elementen. Als de resultaten er zijn, zijn we ruim voor een nieuwe NvU. Het aan de raad voorleggen van die nieuwe NvU gaat echt over een paar jaar spelen, want dan zullen we ook moeten werken aan de grondexploitatie voor het tweede deel enzovoort. Het onderzoek zal over die twee thema's gaan en niet meer dan dat. Het college ontraadt dus dit amendement. Lesley Arp (SP). Nog één ding: de wethouder herhaalt gewoon wat hij eerder zei, maar volgens mij hadden we net een debat over het aan de voorkant betrekken van de raad. Nu zegt de wethouder in feite eigenlijk dat er een zinnetje in het coalitieakkoord staat en dat wij dat maar te slikken hebben. Ik vraag me dus echt af wat we geleerd hebben van het debat van vanochtend. Wethouder Balster (PvdA). Ik hoorde geen vraag. De DENK-fractie heeft net als in de commissie aandacht gevraagd voor het goed monitoren van de parkeerbalans. Anthony Uduba (VVD). Voor clarificatiedoeleinden zou ik graag van de wethouder willen horen of we als raad wel of niet nog een voorontwerp voor de buitenruimte krijgen. Want aan de ene kant zegt u bij mijn motie toe dat we dat wel krijgen, maar bij de bomenbalans zegt u van niet. Ik ben dus even in de war; wat krijgen we nou? Wethouder Balster (PvdA).

Ik weet niet of ik de vraag van de heer Uduba helemaal begrijp. Anthony Uduba (VVD). Ik praat wat langzamer. Krijgt de raad wel of niet het voorontwerp voor de buitenruimte voor Dreven 1? Wethouder Balster (PvdA). Niet in een apart raadsvoorstel, zoals ik net richting de heer Van den Bos heb aangegeven in de reactie op zijn motie. Anthony Uduba (VVD). Mijn motie vraagt dat ook, maar dan voor parkeren. Mag ik het college dan vragen hoe mijn motie geïnterpreteerd is en hoe die ingevuld wordt? Wethouder Balster (PvdA). Ik heb het dictum van uw motie voor mij. Dat vraagt niet om een raadsvoorstel over een voorlopig ontwerp. Bovendien gaat uw motie over het gebied buiten dit bestemmingsplan. Ik denk dat u daarom deze motie heeft ingediend; dit kan ook bij motie. Daar houden we dus ook rekening mee. De voorzitter. Er is geen behoefte aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We gaan later vandaag stemmen over het voorstel en de daarbij ingebrachte voorstellen van de zijde van de raad. Aan de orde is: I.

Voorstel van het college inzake erfpacht: stelselwijziging (RIS317822).

De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het gaat ineens toch heel snel, want ik was nog met mijn voorbereiding bezig. 44

Geachte voorzitter en geachte raadsleden. Allereerst wil ik de vele insprekers bedanken. Meneer Van Boeckel, meneer Buurman, mevrouw Vollering en meneer Zandvliet uit de Vogelwijk, bedankt voor het keer op keer komen inspreken. Erfpacht is een complex financieel product. Tot mijn spijt is erfpacht in Den Haag nu oneerlijk en onnavolgbaar. De heer Balster heeft een behoorlijke puinhoop van het dossier gemaakt. Hoe krijgt hij het toch voor elkaar? Hart voor Den Haag vindt het voorstel voor middeling van de canonrente niet voldoende. Het is geen structurele langetermijnoplossing. Hart voor Den Haag had een limiet willen afspreken. Dit staat ook duidelijk in onze aangenomen motie Stop exorbitante erfpachtverhoging. De wethouder of het college heeft deze handschoen niet opgepakt. Hart voor Den Haag dient vandaag met de ChristenUnie en de SP een amendement in om alsnog onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor het vaststellen van die rente. Mevrouw Klokkenburg zal dit amendement straks indienen. Het is eigenlijk absurd dat wij hiervoor een amendement moeten indienen. Het is opmerkelijk dat de wethouder de raad heeft voorgesteld om een onderzoek naar een ander taxatiestelsel te doen. Dit is een bevestiging dat het huidige systeem niet goed is. Met de uitkomsten van de commissie-Van Gool is het klip-en-klaar dat bewoners in het Bezuidenhout recht hebben op hertaxatie.

In de afdoening van mijn aangenomen motie Stop exorbitante erfpachtverhoging staat: 'Als uit de hertaxatie blijkt dat de grondwaarde significant lager ligt dan de getaxeerde grondwaarde uit de aanbieding, zal het college onderzoeken welke aanpassingen nodig zijn om dit te verwerken in de eerder uitgebrachte aanbiedingen.' U voelt 'm aankomen: hoe dan? Wethouder, waarom wordt de bewoner geen hertaxatie aangeboden? PvdA-wethouder Balster heeft deze week nog een brief naar de raad gestuurd met uitleg over berichtgeving in het Algemeen Dagblad. Sinds wanneer geeft het college beschouwingen over krantenartikelen? Graag een reactie van de wethouder. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Sorry, ik had mijn inbreng eigenlijk kort willen houden, maar het informatieverzoek en met name de brief van afgelopen dinsdag nopen mij tot meer woorden. Het eerste informatieverzoek werd door de wethouder of het college op een bijzondere wijze afgedaan door slechts de eerste reactie van Van Ameyde op het conceptrapport te geven en te zeggen dat, als de raad meer wil, we dat kunnen krijgen. Uit de nieuwe informatie blijkt duidelijk dat een groot deel van die eerste reactie berust op het tussen wal en schip raken van taxaties die zijn gedaan door de commissie-Van Gool.

Het is schokkend om te lezen dat de gemeente eerst een opdracht voor een onafhankelijk onderzoek vraagt en zich vervolgens nadrukkelijk bemoeit met dat onderzoek, dat onafhankelijk behoort te zijn, nota bene door de door zichzelf opgestelde opdracht te ondermijnen en de onafhankelijke onderzoekers te verbieden contact te zoeken met erfpachters. Dan maakt een journalist een objectief artikel over de vrijgegeven informatie en dan komt er deze week een brief waarin de wethouder dat artikel recenseert en becommentarieert. Het is te gek voor woorden, want we kunnen heel helder in de vrijgegeven informatie lezen dat de gemeente niet zat te wachten op hoor en wederhoor met erfpachters en dat de gemeente een subjectief oordeel had over het rapport. Hoe heeft het college het zich in het hoofd gehaald om een brief hierover naar de raad te sturen? Ik hoor graag een reflectie van het college hierop. Los van alle bestuurlijke en politieke rompslomp is het voor de ChristenUnie/SGP van belang dat de schokken voor de erfpachters gedempt worden. De voorliggende canonmiddeling is een stap die in het komende jaar verlichting brengt voor een hoop erfpachters, maar over een aantal jaren zullen opnieuw een hoop inwoners tegen een twee of drie keer zo hoge rente aan lopen. De mogelijkheden die er zijn met betrekking tot het rentepercentage, dienen daarom zorgvuldig onderzocht te worden.

Daarom een al door collega Dubbelaar aangekondigd amendement. Hij is medeondertekenaar, net als de collega's Arp, De Groot en Van den Bos. Stop de tijd! Het voorgestelde besluit luidt: Besluit om dictumpunt VII toe te voegen: Naast het toegezegde onderzoek naar een nieuwe taxatiesystematiek ook een onderzoek op te zetten naar de mogelijkheden voor het vaststellen van het canonrentepercentage om grote schokken bij heruitgifte ook in de toekomst te voorkomen, waarbij in ieder geval een bandbreedte, het maximeren, het vastzetten en de manier van berekenen van het percentage worden meegenomen. Het onderzoek 45

naar de taxatiesystematiek wordt in het eerste kwartaal van 2025 gedeeld met de raad, samen met de onderzoeksopzet en voortgang van het onderzoek naar het canonrentepercentage. Rutger de Ridder (VVD). Een mooi amendement. Mijn fractie zal dat ook steunen. Ik vind het wel van belang of mevrouw Klokkenburg het met mij eens is dat we naar het hele stelsel moeten kijken, dus niet alleen naar de afzonderlijke onderdelen van het stelsel. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ja, het stelsel hangt met elkaar samen. Daarom moeten we het hele stelsel onderzoeken. Daarom loopt er een onderzoek naar taxaties en moet dat canonrentepercentage meegenomen worden. Die twee horen dus bij elkaar. Rutger de Ridder (VVD). Mag ik het amendement wat u betreft dan zo lezen dat we kijken naar het totale plaatje, dus ook naar het plaatje achter de schermen, de interne rekenrente die nu wordt geregeld omdat de rentes daar nu op worden gebaseerd et cetera, et cetera? Als ik dat zo mag lezen, is dat voor mij heel fijn. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ja, dat hangt hier natuurlijk mee samen, want de interne rekenrente zit natuurlijk vast aan alle keuzes die je zou kunnen maken. In april 2023 diende mijn fractie een motie in om hertaxaties uit te voeren voor de mensen die sinds 2021 een nieuw erfpachtcontract hadden aanvaard als de hertaxaties in het Bezuidenhout daar aanleiding toe gaven.

Die aanleiding geven de door de commissie-Van Gool uitgevoerde hertaxaties zeker. In het debat heeft de wethouder nog niet duidelijk gezegd wanneer en hoe die operatie eruit gaat zien. Daarom doe ik vandaag samen met collega De Groot van het CDA een handreiking met een amendement. Stop de tijd! Het voorgestelde besluit luidt: Besluit om dictumpunt VIII toe te voegen: Ermee in te stemmen om na vaststelling van de nieuwe taxatiesystematiek door de raad direct te starten met het tegen het licht houden van alle erfpacht(her)uitgiftes vanaf de zomer van 2021 en indien sprake is van significante afwijkingen deze te herzien. Hiervoor wordt onderzocht wat de juridische en financiële mogelijkheden zijn om erfpachters te compenseren. Indien sprake is van een significante afwijking en te veel betaalde canon, is het uitgangspunt dat het verschil door de gemeente wordt gecompenseerd. De raad wordt binnen twee maanden na vaststelling doch uiterlijk voor de zomer over de uitvoering geïnformeerd. Rutger de Ridder (VVD). Ook dit amendement vind ik zeer sympathiek, maar mijn probleem met dit amendement is dat het pas gaat lopen op het moment dat we een nieuw stelsel hebben vastgesteld. Klopt dat? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat klopt. Rutger de Ridder (VVD). Oké, dan is dat helder, maar deze mensen willen die hertaxaties eigenlijk gewoon nu.

Vindt u ook niet dat we dat gewoon nu moeten doen op basis van wat Van Gool heeft gepresenteerd? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dit gaat over de mensen die reeds een nieuwe heruitgifte hebben geaccepteerd. Zij zijn dus al enkele jaren aan het betalen. Ik zou voor die groep juist willen wachten op het definitieve systeem, zodat het in één keer goed kan gebeuren en zodat we nu geen tussenfase hebben met de taxaties van de commissie-Van Gool, die wellicht in de nieuwe systematiek gaan zitten maar misschien ook niet; dat weten we nog niet. Ik zou daar geen aparte groep van willen maken in een soort tussenperiode. Ik zou dus willen dat dat direct na de vaststelling gaat gebeuren. Zoals gezegd is het voorstel dat nu voorligt slechts een oplossing voor de korte termijn. Er komt een breed onderzoek naar de verschillende manieren waarop de taxatiesystematiek aangepast kan worden. Dat onderzoek wordt in het eerste kwartaal afgerond, waarna de wethouder met een voorstel 46

komt. Als het goed is, komt de wethouder voor 1 december dit jaar met die onderzoeksopzet. Wordt die planning nog gehaald? 1 december is best snel. Het zou niet wenselijk zijn als daar een voorstel uit komt dat niet de richting opgaat die de raad voor ogen heeft, want dat zou nog meer vertraging betekenen. Wat de ChristenUnie/SGP betreft bepaalt de raad aan de voorkant welke taxatiesystematiek wordt uitgewerkt tot een raadsvoorstel. Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college het lopende brede onderzoek naar taxatiesystematieken, zodra het is afgerond, onverwijld naar de raad te sturen en de raad te laten vaststellen welke systematiek uitgewerkt moet worden tot een raadsvoorstel. De voorzitter.

Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer Dubbelaar, mevrouw Arp, de heer Van den Bos en mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (I.A CU/SGP) voorgesteld: Amendement I.A CU/SGP onderzoek methodes vaststellen canonrentepercentage De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Erfpacht: stelselwijziging (RIS317822), Besluit om dictumpunt VII toe te voegen: ▪ Naast het toegezegde onderzoek naar een nieuwe taxatiesystematiek ook een onderzoek op te zetten naar de mogelijkheden voor het vaststellen van het canonrentepercentage om grote schokken bij heruitgifte ook in de toekomst te voorkomen, waarbij in ieder geval een bandbreedte, het maximeren, het vastzetten en de manier van berekenen van het percentage worden meegenomen. Het onderzoek naar de taxatiesystematiek wordt in het eerste kwartaal van 2025 gedeeld met de raad, samen met de onderzoeksopzet en voortgang van het onderzoek naar het canonrentepercentage. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (I.C CU/SGP) voorgesteld:

Amendement I.C CU/SGP Hertaxaties 2.0 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Erfpacht: stelselwijziging (RIS317822), Besluit om dictumpunt VIII toe te voegen: ▪ In te stemmen dat na vaststelling van de nieuwe taxatiesystematiek door de raad, direct te starten met het tegen het licht houden van alle erfpacht(her)uitgiftes vanaf de zomer van 2021 en indien sprake is van significante afwijkingen deze te herzien. Hiervoor wordt onderzocht wat de juridische en financiële mogelijkheden zijn om erfpachters te compenseren. Indien sprake is van een significante afwijking en teveel betaalde canon, is het uitgangspunt dat het verschil door de gemeente wordt gecompenseerd. De raad wordt binnen twee maanden na vaststelling doch uiterlijk voor de zomer over de uitvoering geïnformeerd. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt de volgende motie (I.4 CU/SGP) ingediend:

Motie I.4 CU/SGP: de raad bepaalt 47

De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 28 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Erfpacht: stelselwijziging (RIS317822), constaterende, dat: ▪ het college een breed onderzoek laat uitvoeren naar verschillende systematieken voor het vaststellen van de grondwaarde bij erfpacht; overwegende, dat: ▪ het college heeft aangegeven in het eerste kwartaal van 2025 een voorstel voor een nieuwe taxatiesystematiek aan de raad te doen toekomen; ▪ het college daarin al zelf de keuze maakt welke systematiek zij op basis van het onderzoek uitwerkt tot een raadsvoorstel; ▪ vertraging kan ontstaan als het college in het eerste kwartaal van 2025 een raadsvoorstel voorlegt, waarin een systematiek is uitgewerkt die niet de voorkeur van de raad heeft; van mening, dat: ▪ het onwenselijk is nog meer vertraging in het proces te krijgen, omdat veel erfpachters al geruime tijd op duidelijkheid wachten; ▪ de raad daarom vooraf moet bepalen welke systematiek uitgewerkt moet worden tot een raadsvoorstel; verzoekt het college: ▪ het lopende brede onderzoek naar taxatiesystematieken, zodra het is afgerond, onverwijld naar de raad te sturen, en de raad te laten vaststellen welke systematiek uitgewerkt moet worden tot een raadsvoorstel, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rutger de Ridder (VVD).

Voorzitter. Erfpachters, die ook weer vandaag inspraken, waarvoor dank, is jarenlang verteld dat de grondwaarde die de gemeente heeft getaxeerd, de echte waarde is van hun erfpachtgrond. Maar wij weten nu door het onderzoek van de commissie-Van Gool dat dit niet klopt. De hertaxaties van negen erfpachtgronden hebben aangetoond dat de eerdere taxaties onjuist waren. Kan de wethouder bevestigen dat dit klopt? Waren de eerdere taxatie-uitkomsten onjuist? Het is niet uit te leggen dat je ineens 30 keer meer moet betalen. Je ziet daar niks voor terug. En het erge is dat je als erfpachter ook niet serieus wordt genomen door de gemeente; je krijgt niks, alleen een rekening. Dat is onrechtvaardig. Die onrechtvaardigheid wordt versterkt door de houding van de gemeente en de wethouder. De wethouder Volkshuisvesting heeft nooit laten zien dat deze bewoners op hem konden rekenen; geen empathie, geen gevoel. Dat stoort mijn fractie. Als je alleen technocratisch naar iets kijkt, voelen mensen zich niet serieus genomen.

Wil de wethouder helderheid verschaffen en voor mij herhalen dat iedere erfpachter die getaxeerd is door Cushman & Wakefield of Van Ameyde het recht heeft om opnieuw een taxatie te laten doen door een erkend taxateur naar keuze, waarbij het advies van de commissie-Van Gool als leidraad dient bij de taxatie? De Haagse VVD wil een oplossing die niet alleen nu een oplossing lijkt voor de gestegen rentes, maar die ook in de toekomst een oplossing is. Ik begrijp niet waarom het nodig is om dit debat steeds in stukjes te knippen: eerst het probleem, dan de afgedwongen hertaxaties, dan de rente en dan het besluit over de taxaties. Het zijn deeloplossingen die niet de kern van het probleem aanpakken, het stelsel. De VVD wil dat we het stelsel herzien. Daarom steunen we het amendement van de ChristenUnie/SGP. 48

Dan de rol van de wethouder, de rol van de gemeente. De VVD is geschrokken van hoe er is omgegaan met de onafhankelijke commissie-Van Gool. Stelselmatig wordt de commissie onder druk gezet en wordt geprobeerd het resultaat van de commissie oneigenlijk te beïnvloeden. In het informatieverzoek wordt duidelijk dat de gemeente moeite heeft met de werkwijze van de commissie omdat die de commissie ondeugdelijk werk zou leveren en omdat de opdracht niet goed was gevolgd. Als klap op de vuurpijl zouden erfpachters niet mee mogen praten. In het informatieverzoek staat ook duidelijk dat de eindconclusie van Van Gool de gemeente 'geen stap verder zou helpen, zelfs zou bemoeilijken'. Wethouder Balster, kunt u mij dit uitleggen? Er is hier toch sprake van inmenging en van het uitoefenen van druk? Het is duidelijk dat er minimaal - ik zeg: minimaal - discussie is geweest over de vraag of erfpachters onderdeel mochten zijn van de hoor- en wederhoorfase. Dat gegeven alleen is voor mijn fractie al onacceptabel.

Wethouder Balster, hoe kan dit gebeuren? Waarom grijpt u dan niet in? Dat is toch uw taak? En waarom ontkent de wethouder dan in de brief van afgelopen dinsdag dat hier herhaaldelijk gedoe over is geweest en geeft hij daarin aan dat daar geen sprake van is en dat iedereen het helemaal eens was? Kan de wethouder aangeven waarom de gemeente en de gemeentelijke taxateur wél maar erfpachters niet onderdeel zouden mogen zijn van de hoor- en wederhoorfase? De rol van wethouder is ook dat je op het moment dat het spannend wordt, je extra inzet op een dossier en herhaaldelijk betrokken wilt worden omdat het wellicht mis dreigt te gaan. Kan de wethouder aangeven hoe hij die rol heeft gepakt? Wanneer werd hij geïnformeerd? Wanneer heeft hij ernaar gevraagd in het proces over de inhoud? Wilde hij ervan weten? Tot slot: de actieve informatieplicht is in deze zaak wat mijn fractie betreft verzaakt. Ik wil de wethouder vragen hoe hij dit taxeert. De reactie op een informatieverzoek krijg ik laat, na een commissiedebat en vlak voor de raadsvergadering. Op nieuwe informatie moet ik weer weken wachten. De reactie op mijn nieuwe informatieverzoek heb ik alsnog niet ontvangen. Het is toch uw rol, wethouder, om hier rekening mee te houden? Ik weet namelijk niet precies wat er is. Hoe moet ik u als wethouder nou in het vervolg gaan geloven als ik niet alle informatie al heb? Graag een reflectie.

Er komt deze week een briefje waarin alles wordt ontkend wat in de reactie op het informatieverzoek staat. Dit briefje lijkt een vlucht naar voren. Kan de wethouder aangeven waarom hij besloot dit briefje te sturen? Want ik vind het een klap in het gezicht van onze media als je stelt dat je als wethouder wel even de feiten opschrijft en daarmee dus eigenlijk zegt dat wat het AD schrijft, fictie is. De antwoorden in de eerste termijn zijn voor de VVD cruciaal om te besluiten hoe wij oordelen over het handelen van wethouder Balster. We hebben al een voorlopig oordeel, maar we geven de wethouder de kans om het allemaal uit te leggen. Dat lijkt ons niet eenvoudig. Jan Willem van den Bos (PvdD). Voorzitter. Al bijna twee jaar zoeken we naar de menselijke maat in het erfpachtbeleid. Erfpacht was nooit bedoeld als geldmachine. De gemeente kan via regels voor taxaties en de canonrente keuzes maken om de inwoners te ontzien. Die verantwoordelijkheid moeten we nemen. De Partij voor de Dieren steunt daarom het voorstel om de rente te middelen. Dit biedt veel mensen eindelijk de financiële verlichting waarop ze wachten. Daarmee zijn we er nog niet. Er is nog een hele hoop te doen. Allereerst de taxaties. Na het commissiedebat ontvingen we dankzij een informatieverzoek van de heer De Ridder aanvullende correspondentie van de commissie-Van Gool.