RIS321382 Notulen van de raad van 13 november 2024

Marieke van Doorn (D66). Ik heb het verkeerde dictum opgelezen, dus dank voor de correctie. Mag ik nog even corrigeren? De motie I want to ride my bicycle, met als dictum: verzoekt het college fietsverkeerslessen die nu in het Nederlands op scholen worden aangeboden ook in het Engels aan te bieden. Ik dien de motie samen met Mekers in. De voorzitter. Maar mevrouw Van Basten Batenburg kijkt verbaasd, dus die krijgt het woord. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vroeg me af of ik nog antwoord kreeg op mijn vraag. De voorzitter. De vraag was: taallessen in plaats van fietslessen.

16

Marieke van Doorn (D66). Ik had moties verwisseld, dus ik denk dat dat uw vraag beantwoordt. De voorzitter. Ik denk het niet. Marieke van Doorn (D66). Oh! De voorzitter. Maar mevrouw Van Doorn heeft een aha-erlebnis. Marieke van Doorn (D66). Het kwartje is inderdaad gevallen. Zeker, ook taalonderwijs is ontzettend belangrijk. De internationale schakelklassen in de stad. Als kinderen nog niet zover zijn, willen we wel dat ze zich veilig door de stad kunnen bewegen. Het is ook qua verkeersveiligheid niet echt uit te leggen, als kinderen moeten wachten tot ze Nederlands spreken om goede verkeerstheorielessen te kunnen volgen. De voorzitter. U gaat verder met uw betoog, met de motie die u eigenlijk had willen indienen. Marieke van Doorn (D66). Precies. Die motie heet 'Bewegen belonen'. D66 wil schoolgaande kinderen en ouders juist motiveren de fiets of step te pakken of te lopen naar school. Daarvoor hebben we de motie Bewegen belonen: verzoekt het college in overleg met scholen te onderzoeken of High Five kan worden ingezet als tijdelijke oplossing voor Haagse scholen die in afwachting zijn van een verkeersveilige omgeving; High Five als pilot te implementeren op enkele scholen; deze pilot te bekostigen met middelen uit de budgetten voor verkeersveiligheid/mobiliteit. Ik dien de motie in samen met de heer Mekers. Dit kabinet zet het mes in de cultuur.

D66 wil ze juist een steuntje in de rug geven. We hebben vele monumentale panden die als kleine zelfstandige museumpjes fungeren. Helaas krijgen deze instellingen vaak geen subsidies van fondsen omdat zij cofinanciering nodig hebben en wij als gemeente niets bijdragen. Collega Groenewold kreeg hierover reeds eerder een brief toegezegd, maar die hebben we nog steeds niet gezien. Daarom de motie Cofinancieringsfonds voor monumenten: roept het college op indien er bij de jaarrekening 2024 incidentele middelen overblijven uit de 2024 begroting, bij de voorjaarsnota minimaal € 50.000 beschikbaar te stellen voor een cofinancieringsfonds voor monumentale panden met een bezoekersfunctie, zoals het Buitenmuseum, het Spinozahuis en de Haagse Toren; hiervoor een fonds op te richten waarin de volgende voorwaarden staan: - de instellingen moeten het monumentale pand openbaar stellen; - de instellingen moeten ook geld aanvragen bij andere fondsen, waarvan het bedrag door de gemeente Den Haag wordt gematcht tot een maximum van € 10.000 per aanvraag; in de Voorjaarsnota 2025 de raad te informeren over de mogelijkheden om de investering in dit fonds structureel te dekken. Ik dien de motie in samen met collega Groenewold. De voorzitter. Ik zie mevrouw Van Basten Batenburg. Die heeft vast een gelijksoortige vraag. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Nu doet u het weer, zou ik bijna tegen mevrouw Van Doorn zeggen. Hoe kan dit nou? Marieke van Doorn (D66). Het is van belang voor collega Groenewold en mijzelf dat de gedane toezegging wordt nagekomen en dat de toegezegde brief er ook komt. Wij hopen dat de zaken die onze motie staan ook in die brief staan. Dat is ook de reden waarom we deze motie nu indienen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als mevrouw Van Doorn een brief wil, kan ze vragen om een brief. Dat kost natuurlijk ambtelijke inzet, maar geen geld. Deze motie vraagt om geld waarvan we nog niet zeker weten of dat er is, aan te wenden voor een bepaald doel. Mijn vraag aan mevrouw Van Doorn blijft dus: hoe kan dat nou? Marieke van Doorn (D66). Ook hier is weer het voorbehoud gemaakt dat als het geld over is, je het kan aanwenden. 17

De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, laatste maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik moet het misschien maar opgeven, want we hadden ook niet anders kunnen verwachten. Toen dit college begon, hebben ze ook al een greep uit het jaarrekeningresultaat gedaan. Dus hoe hadden we het ook anders kunnen verwachten? Toch hoop en verwacht ik ook dat de wethouder Financiën hier straks heel duidelijk over zal zijn, omdat er anders een ongelofelijk groot precedent wordt geschapen. Ik zal zeker gebruikmaken van de tweede termijn als er anders wordt geoordeeld. Ik verwacht het bovendien, omdat ik deze wethouder Financiën best wel deugdelijke dingen zie doen, zeker vergeleken met de D66-fractie. Marieke van Doorn (D66). Ik ga verder. Dit kabinet bouwt meer blokkades dan huizen, heel anders dan dit stadsbestuur, dat de woningnood aanpakken wel als een van de hoogste prioriteiten ziet. D66 is bijvoorbeeld blij dat er nu structureel € 10 mln. voor DSO komt om mee te helpen met het aanjagen van de woningbouwontwikkeling. We hebben meer woningen nodig en dit college handelt daarnaar. Naast bouwen is ook het gebruiken van bestaande woningen een grote kans. Om de leegstand aan te pakken komt GroenLinks straks met een mooi voorstel, zeg ik alvast zonder daarop in te gaan, want het is nog niet ingediend.

In verschillende begrotingscommissies kwam al aan de orde hoe we als raad invulling willen geven aan de coalitieafspraak om vorm te geven aan een open bestuurscultuur. De voorzitter. Ik ga u even onderbreken, want volgens mij was er eerder al een interruptie van de heer De Mos, die ik even niet had gezien. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik was wel benieuwd. Er wordt hier gezegd: dit college handelt ernaar voor de woningbouwproductie. Maar dan even de feiten. De ambitie is 4.000 woningen per jaar. En wat zien we in 2023? Projectontwikkelaars zeggen: er worden nog geen 2.000 woningen gehaald. Het college spreekt zelf over 2.650 nieuwe woningen. Eén ding is zeker: die bouwproductie van 4.000 wordt bij lange na niet gehaald. Dus wat bedoelt u nou eigenlijk: we zijn lekker bezig? Marieke van Doorn (D66). Ik word altijd supertrots op dit college als ik de trein pak vanaf Centraal de stad uit of over de A12 rijd, want dan zie je wat er gebeurt. Dan zie je de stad helemaal omhoog komen met allemaal nieuwe woningen voor mensen die daar al heel erg lang op wachten. We hebben in de vorige periode een tijdje stilgelegen, ook omdat het in bestuurlijke kringen niet soepel ging. Er moesten toen allerlei gebiedsdocumenten en -kaders worden gemaakt. En nu zie je echt de stad omhoog komen, dus ik durf wel te zeggen dat ik daar trots op ben. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Ik beroep me gewoon op feiten, namelijk dat er 2.650 woningen zijn gerealiseerd in plaats van de ambitie van 4.000. Dat is één. Vervolgens spreken we weleens met de vastgoedmarkt en er is ook een enquête geweest. 'Den Haag is voor projectontwikkelaars een onhandige stad geworden om in te bouwen'. Dat was de conclusie van een onderzoek van vakblad PropertyNL over de mogelijkheid om te bouwen in de Nederlandse gemeenten. Met een rapportcijfer 4,4 staat Den Haag onderaan het lijstje. Het slechte klimaat komt volgens het vakblad door moeilijkheden. Dus wat is … Er moet een beetje gesouffleerd, hoor ik hier, door de wethouder. U bent straks aan de beurt, zeg ik. De voorzitter. Nee, meneer De Mos. Gewoon een interruptie op meneer Van Doorn. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Mevrouw Van Doorn! De voorzitter. O, mevrouw Van Doorn. Sorry. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, ja, ja, ja. Dus graag even een reflectie daarop, gewoon op de feiten. 18

Marieke van Doorn (D66). Ik noemde net bewust de bestuurlijke consternatie hier in deze zaal, van het hele stadsbestuur, waar we in de vorige periode best veel last van hebben gehad met het van de grond krijgen van woningbouwprojecten. Ik ben blij dat de heer De Mos dat ook ziet. Wij zijn als D66 zelf ook kritisch: er moet meer gebouwd worden, er moet harder gebouwd worden. We hebben dan ook de grootste partij in deze raad nodig, als er projecten voorliggen in bijvoorbeeld Zuidwest of bij het Weigeliaplein, maar dan geeft u niet thuis. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is natuurlijk een prima jij-bak, omdat die projecten waarschijnlijk niet goed zijn. We hebben het hier over de grote projecten. Ik heb er ook regelmatig vragen over gesteld. Ik heb al gevraagd naar de executiekracht: is die er? Volgens ondernemers en projectontwikkelaars niet. Vergunningen blijven liggen, aanvragen blijven liggen. Er is geen ondersteuning als een project er eenmaal doorheen is. Ook ambtelijk loopt het niet goed. Vandaar de motie over de profielschets. We hopen dat u die steunt, zodat we de goede mensen aantrekken. Maar de bouwproductie is, als je de vastgoedmarkt spreekt, allerbelabberdst. Reflecteer daar nou eens op. Marieke van Doorn (D66). Politieke benoemingen, daar zijn wij niet voor. Dan weet de heer De Mos dat alvast. Wij kunnen de motie daarover niet steunen.

Maar ik hoop dat de heer De Mos blij is met de € 10 mln. structureel die we in deze begroting vrijmaken om juist DSO op slagkracht te brengen, om de ambities die we hebben te halen. De voorzitter. Dat was voldoende antwoord. U gaat verder. Marieke van Doorn (D66). We hadden het over het favoriete onderdeel van de heer De Mos: bestuurscultuur. In de commissie Financiën is besproken hoe de raad meer financieel kan meesturen. Politieke wensen dienen als zodanig te worden aangeduid in de begroting en dus niet als knelpunt te worden verpakt aan de retraitetafel van het college. Daar gaat de VVD straks hele zinnige dingen over zeggen die ook onze fractie van harte steunt. Wij begrijpen ook dat de wethouder Financiën meerdere scenario's laat uitzoeken hoe de raad kan meesturen. Die scenario's zien wij met veel belangstelling tegemoet. Bij programma 1, de raad, merkten wij al op in de commissie dat het potje voor raadsinitiatieven, een heel mooi idee van de ChristenUnie/SGP, ontbrak. Daar gaat mevrouw Klokkenburg straks ook hele zinnige dingen over zeggen waarvoor wij graag daarna onze steun kenbaar maken, want het potje voor de raad is wat ons betreft een goed begin om financieel mee te sturen en meer initiatief vanuit de stad mogelijk te maken. Meer democratie voor onze stad dus.

Om ook met een democratische noot af te sluiten, zoals u van de Haagse Democraten mag verwachten: waarom betaalt de burgemeester voor de organisatie van landelijke verkiezingen? Het is al heel mooi dat ze burgemeester ze organiseert. We vroegen hem al eerder de € 3 mln. van de afgelopen tussentijdse landelijke verkiezingen terug te halen bij het Rijk. We weten ook dat de burgemeester daarmee bezig is. Totdat het terug is, zullen we ernaar blijven vragen of dit allemaal lukt. We wensen hem daarbij veel succes. Dank u wel, voorzitter. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik haak toch een beetje aan op het woordje 'democratie' bij de Democraten 66. Ik wil toch nog een keer terugkomen op het azc-drijfzand. Een enquête in de buurt, 1.262 deelnemers. 62,8% wil senioren. 61,7% wil de door de gemeente voorgestelde doelgroepen niet. 84,4% zegt zich niet te vinden in de mix van het aantal mensen. 84,4%: negatief effect op de leefkwaliteit van de woon- en winkelgebieden. 80,3%: niet goed op de hoogte gesteld van de plannen. 85,3%: gemeente moet plannen aanpassen of heroverwegen. Hoe vindt u het gaan met de democratie? Marieke van Doorn (D66). In democratie zit altijd ruimte voor verbetering. We moeten die onderhouden en verbeteren. Volgens mij is dat in de debatten rondom Haga ook al gewisseld. Om de participatie daarin te verbeteren zijn er ook al concrete stappen genomen.

Dus ja, ik denk dat we in contact moeten blijven met omwonenden, maar ook met de hele stad. Want het is wel belangrijk dat faciliteiten zoals die voorzien zijn in de tijdelijke oplossing goed verspreid worden over de stad. Het draait natuurlijk helemaal om de permanente bebouwing en bewoning, want we kunnen daar heel veel extra woningen realiseren en dat is hartstikke mooi. 19

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar u stelt dat het goed gaat, dat het steeds beter gaat. Ik noem hier een aantal cijfers op. We hebben vandaag de insprekers gezien. Ik heb nou niet echt het idee meegekregen dat het lekker en smart loopt. De wethouder die verantwoordelijk is, neemt de telefoon niet op en reageert niet op mailtjes. Dus hoe vindt u het nou gaan in die wijk? U vindt democratie belangrijk. De bewoners zeggen mordicus: we willen het niet, zo'n massale opvang; doe er wat aan, college. Er is een zitting geweest van D66. Daar had men ook geen antwoord op de vragen, als we de bewoners moeten geloven. Dus hoe loopt dat nou volgens u? Als de bewoners massaal zeggen dat ze het niet willen, waarom drukt u het dan toch door? Marieke van Doorn (D66). Je zou zoiets eigenlijk stadsbreed moeten uitvragen, want anders krijgen zwakkere wijken die al heel veel zorgdoelgroepen huisvesten dan weer deze opvang in hun wijk. Vanuit die wijken horen we juist heel positieve geluiden, wat niet wil zeggen dat we niet met omwonenden goed in gesprek moeten blijven. Als u erbij was geweest - nogmaals, dat was u niet, kan ik zeggen - dan had u kunnen weten dat we echt veel vragen hebben beantwoord. Er zijn nog heel veel onduidelijkheden in het proces, maar daarvoor hebben wij ook geen glazen bol. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nog één aanvullende vraag.

U zegt: misschien stadsbreed. Volgens mij zijn die enquêtes wel gedaan. Ik ga u een cijfertje noemen. Opiniepanel EenVandaag, 30.000 mensen. Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen zeggen acht op de tien Nederlanders dat die asielinstroom moet stoppen. Waarom neemt u al die signalen niet serieus? De voorzitter. We gaan als Den Haag natuurlijk niet over de asielinstroom, maar de vraag is gesteld en mevrouw Van Doorn kan antwoord geven. Marieke van Doorn (D66). Het gaat inderdaad wat ver om te zeggen dat we met de begrotingsbehandeling van de gemeente Den Haag daar wat aan kunnen doen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan maak ik een punt van orde. Mevrouw Van Doorn - dat mag zij doen - heeft haar halve betoog gewijd aan wat het kabinet aan het doen is. Dat is allemaal landelijke politiek. Dan wens ik hier niet afgehamerd te worden over één vraag over één onderzoek van iets wat er nu bij het HagaZiekenhuis gebeurt. De voorzitter. U werd niet afgehamerd. Ik wees u erop dat wij hier in de gemeente Den Haag gaan over de gemeente Den Haag en niet per se over landelijk. Ik heb mevrouw Van Doorn gelegenheid gegeven om antwoord te geven en zij gaat over haar eigen antwoord. Ik heb u niet gezegd dat u de vraag niet mag stellen. Mevrouw Van Doorn geeft daar antwoord op de manier die mevrouw Van Doorn goed acht. U heeft nog zo meteen ook nog een derde interruptie.

Die kunt u ook nog gebruiken. Mevrouw Van Doorn gaat nu haar antwoord geven. Marieke van Doorn (D66). Ik heb de beleidsterreinen opgenoemd waarvan wij voorzien dat onze inwoners veel last krijgen van het voorgenomen landelijk beleid, waarvoor wij bijvoorbeeld zoiets als een cofinancieringsfonds heel hard nodig zullen hebben. In het kader van die begroting ben ik die terreinen langsgelopen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik krijg geen antwoord op de vraag waarom een voormalig HagaZiekenhuis wordt volgepropt, mag je wel zeggen, met kwetsbare doelgroepen en asielzoekers. Er komt helemaal geen antwoord terwijl er zoveel onduidelijkheid is. Geen duidelijkheid over de veiligheid. Geen duidelijkheid over de onverantwoorde mix van de doelgroepen. Geen duidelijkheid over de businesscase. Geen ontbindende voorwaarden met het COA. U heeft het over democratie. Daar begon mijn vraag over: dat D66, Democraten 66, democratie zo belangrijk vindt. Wij zien het helaas niet en de insprekers ook niet. Marieke van Doorn (D66). En toch vinden we dat hartstikke belangrijk en is het zo, dus wat kan ik zeggen? 20

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoorde mevrouw Van Doorn iets zeggen over de permanente plannen en over dat het heel belangrijk is om daarmee aan de slag te gaan. Dat vindt mijn fractie ook. Wij zijn wel benieuwd of D66 ook wil dat die ontwikkeling zo snel mogelijk begint. Marieke van Doorn (D66). Ik kijk even met een schuin oog naar mevrouw Mostert, want ik wil haar natuurlijk niet het gras voor de voeten wegmaaien voor haar onderwerpen en inbreng voor het debat hierover van morgen. Wij baalden, ik denk net als iedereen, van de vertraging die nu in de bouw is opgelopen. Dat vinden we echt heel vervelend. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Een flauwe opmerking van mevrouw Van Doorn, om te beginnen. Er staat een agendapunt op de agenda van de raad van morgen. Dat gaat over een vergunning voor de PWO. Ik heb het over het HagaZiekenhuis en de permanente bebouwing. Dat is een plan dat ook in de begroting genoemd wordt als een ontwikkeling waar we als stad mee bezig gaan. Dat wil ik gezegd hebben. Maar ik stel dan toch nog een keer die vraag. Dit college heeft beloftes gedaan over wanneer de termijn van vijf tot zeven jaar voor de tijdelijke situatie zou ingaan. Dit college is daar vorige week op teruggekomen. Ik hoop dat ik D66 aan mijn zijde vind, als ik straks een motie indien en we die vanavond in stemming brengen om te zorgen dat het college beloftes nakomt.

Gaat ze dat doen? Marieke van Doorn (D66). Ik krijg gesouffleerd dat het allebei morgen op de agenda staat, zowel Haga als de PWO. Er is dus nog ruim de tijd om het daarover te hebben. Nogmaals, wij balen van de vertraging die nu is ingetreden, maar we willen ook heel graag dat er duidelijkheid komt richting bewoners over welke einddatum zij mogen verwachten. De voorzitter. Voordat ik mevrouw Van Basten Batenburg het woord geef: morgen staat inderdaad de PWO op de agenda en is er een afronding debat over het Haga. Dat is wel een verschil. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb schriftelijke vragen van D66 gezien naar aanleiding van hun avondje in de Vogelwijk. Een van de vragen, waar ik me eerlijk gezegd ook wel wat over verbaasde, was: hoe gaat dit college het vertrouwen herstellen? Dan is mijn vraag aan D66: vindt D66 dat het bijdraagt aan herstel van vertrouwen, als dit college beloftes breekt? Marieke van Doorn (D66). Het is natuurlijk nogal scherp aangezet vanuit de VVD en dat snap ik ook, maar het gaat erom dat er vertraging is opgetreden in een proces zoals er in heel veel projecten vertraging kan optreden. Dan kan je zeggen: je zou dan beginnen, maar het is niet gelukt; je bent een leugenaar, je hebt een belofte gebroken. Maar eerlijk gezegd is het ontzettend balen.

Voor ons is belangrijk dat bewoners duidelijkheid krijgen over de einddatum van de tijdelijke invulling. Die kan niet later zijn dan vijf tot zeven jaar vanaf het moment dat er wordt ingehuisd. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We hadden het over democratie en de D van Democraten 66. U zegt zelf het participeren belangrijk te vinden; daar gaat uw betoog ook over. Aanvankelijk werd de wijk verteld, zo bleek uit het verslag van de participatiebijeenkomst op 1 juli 2024, dat op 1 november 2024 de winteropvang opengaat. Dan kunt u toch niet met droge ogen beweren dat hier niet een beetje gejokkebrokt is, en dan heeft de wethouder dus toch knollen voor citroenen verkocht aan de bewoners? Marieke van Doorn (D66). Het valt wel enigszins buiten de orde van dit debat in mijn beleving. Ik zou willen suggereren om dit morgen, als het twee keer op de agenda staat, verder te bespreken met de wethouder, want het gaat nu over de begroting. De voorzitter. Ik vond het niet helemaal buiten de orde - laat ik dat gezegd hebben - want het is een reactie op ook uw inbreng over participatie, en daar reflectief op. Daarom geef ik het woord aan de heer De Mos voor een tweede interruptie.

21

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker, voorzitter. Wat krijgen we nou toch? Dit is gewoon de behandeling van de begroting en daar valt Haga gewoon onder. Daar hebben we het net al over gehad. Wij mogen hier vandaag alles zeggen wat ons goeddunkt en dat doen wij dus ook naar hartenlust. We hebben de insprekers gehoord. Die zijn zwaar teleurgesteld in de wethouder. Die noemen sommigen zelfs chantabel. Want over het juridische traject dat de bewoners willen doen, zegt de wethouder: als jullie dat doen, beste bewoners, dan moeten jullie nog langer dan die vijf tot zeven jaar; die gaat dan nog later in. Wat zijn dat voor rare strapatsen? U deelt toch ook dat dat helemaal niks bijdraagt aan participatie? De voorzitter. Probeer alles wel via de voorzitter te doen, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker, voorzitter. Excuus. Marieke van Doorn (D66). Hier geldt weer dat dat tussen bewoners en wethouder is gewisseld. Daar zaten de heer De Mos en ik niet bij. Er is vaker onduidelijkheid geweest in de communicatie naar bewoners. Dat betreuren wij ook in het kader van participatie. Dat moet beter en dat wordt ook al beter; daar wordt aan gewerkt. Er is laatst een mooi initiatiefvoorstel van de VVD over aangenomen. Wij zien wel dat er goede stappen worden gezet. Nogmaals, morgen staat het weer twee keer op de agenda, dus hou je kruit een beetje droog. De voorzitter.

Meneer De Mos, nog een laatste maal? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan doet mevrouw Verdonk het woord, dus ik ga al mijn kruit vandaag gewoon verschieten. Ik heb het verslag gelezen van wat er tussen de bewoners en de wethouder gewisseld is. Daar staat het allemaal keurig netjes in. De wethouder liet verder weten met de stichting in overleg te zijn, maar dit klopt ook niet. Er is geen overleg, niet via de mail, niet via de telefoon, noch in gesprek. Wat vindt u dan daarvan op het gebied van participatie? Marieke van Doorn (D66). Nogmaals, als bewoners het gevoel hebben dat ze niet met wethouders of medewerkers in contact kunnen komen of dat het is mislukt, dan is dat gewoon heel erg om te horen. Dat moet gewoon beter. Dat is het enige wat ik daarover kan zeggen. De voorzitter. Door de fractie van D66 worden de volgende moties (D66.1, D66.2, D66.3, D66.4 en D66.5) ingediend:

Motie D66.1 Drempeldemocratie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Constaterende, dat: ▪ tijdelijke fietsvlonders al enige tijd met succes worden ingezet in Den Haag; ▪ dit systeem een middel is om betrokkenheid van straatbewoners in het vormgeven van hun straat te bevorderen en dit breder toegepast zou kunnen worden; ▪ mensen graag in een veilige straat willen wonen. Overwegende, dat: ▪ het neerleggen van een tijdelijke verkeersdrempel een snelle en relatief goedkope manier is om te hard rijden in een woonstraat tegen te gaan en de straat veiliger te maken voor alle verkeersdeelnemers en omwonenden; • met het tijdelijk plaatsen van een verkeersdrempel onderzoek kan worden gedaan naar het draagvlak voor het permanent plaatsen van een verkeersdrempel op die plek. Verzoekt het college: 22

▪ ▪ ▪

tijdelijke verkeersdrempels beschikbaar te stellen aan bewoners die deze gezamenlijk willen aanvragen, conform de regels die ook gehanteerd worden voor fietsvlonders; als er na twee maanden draagvlak blijkt te zijn in de straat voor het permanent plaatsen van een verkeersdrempel hierin te voorzien; de aanschaf en aanleg van deze verkeersdrempels te betalen uit het budget voor verkeersveiligheid/mobiliteit.

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie D66.2 I want to ride my bicycle De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Constaterende, dat: ▪ fietsverkeerslessen in Den Haag uitsluitend in het Nederlands worden aangeboden; ▪ internationale scholen en schakelklassen behoefte kunnen hebben aan Engelstalige fietsverkeerslessen vanuit de gemeente; Overwegende, dat: ▪ iedereen veilig deel moet kunnen nemen aan het verkeer; ▪ het aannemelijk is dat (kinderen van) expats en migranten minder ervaring hebben met en kennis hebben van verkeersregels en fietsen wat de drempel om te fietsen verhoogt; ▪ fietsen een gezonde en milieuvriendelijke manier van reizen is en fietsen als vervoersmiddel daarom gestimuleerd dient te worden. Verzoekt het college: ▪ fietsverkeerslessen die nu in het Nederlands op scholen worden aangeboden ook in het Engels aan te bieden. en gaat over tot de orde van de dag.

Motie D66.3 Vergroot capaciteit HEIT tegen malafide uitzendbureaus De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Constaterende dat: ▪ de Wet Toelating Terbeschikkingstelling van Arbeidskrachten (Wtta) in 2027 van kracht zou gaan en er dan pas vanuit de landelijke overheid strengere regelgeving zal zijn voor de activiteiten van uitzendbureaus in Nederland, maar het kabinet deze wetgeving recentelijk tot nader order heeft uitgesteld; ▪ in Den Haag 1661 uitzendbureaus actief zijn sinds 2023 en dit aantal fors gegroeid is sinds 2021 toen nog 1231 uitzendbureaus geregistreerd stonden; ▪ naar schatting van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) 15% van de actieve uitzendbureaus willens en wetens de wet overtreedt, om kosten te drukken en winstmarges te vergroten; ▪ arbeidsmigranten en bewoners soms zodanig worden geïntimideerd door uitzendbureaus dat zij niet durven te praten met buurtpreventieteams, boa’s en de politie. Overwegende dat: ▪ de NLA heeft aangegeven om de komende tijd meer op samenwerking met de gemeente Den Haag in te zetten. Waardoor het belangrijk is dat de eigen waarnemingen en signalen uit het veld door het HEIT en de Pandbrigade direct worden gedeeld met de NLA; 23

▪

de signalen over mogelijke malafide uitzendbureaus momenteel niet altijd opgepakt kunnen worden door het HEIT, de politie, Belastingdienst en overige handhavingspartners vanwege een gebrek aan personeel, blijkens de beantwoording in de commissievergadering van de burgemeester.

Van mening dat: ▪ het onacceptabel is dat arbeidsmigranten die in Den Haag wonen uitgebuit worden door malafide uitzendbureaus en de dupe zijn van slechte woon- en werkomstandigheden; ▪ speciale inzet op het aanpakken van malafide uitzendbureaus in de stad nodig is en ook kan bijdragen aan het verminderen van malafide verhuurders; ▪ ondanks gebrek aan duidelijkheid van de landelijke overheid, de gemeentelijke handhavingscapaciteit tegen malafide uitzendbureaus opgehoogd zou moeten worden. Verzoekt het college: ▪ om bij de Voorjaarsnota 2025 de capaciteit van het HEIT uit te breiden tot EUR 1 miljoen, indien er bij de jaarrekening 2024 incidentele middelen overblijven uit de 2024 begroting bij programma 4 Openbare orde en veiligheid; ▪ in de Voorjaarsnota 2025 de raad te informeren over de mogelijkheden om de intensivering in het HEIT structureel te dekken; ▪ in gesprek te treden met de politie, Belastingdienst, NLA en overige handhavingspartners over de mogelijkheid om het aantal integrale handhavingsacties uit te breiden om malafide uitzendbureaus uit onze stad te weren en de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie D66.4 Bewegen belonen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Constaterende, dat: ▪ er vijftig scholen op de wachtlijst staan voor de aanleg van een verkeersveilige omgeving en komend jaar slechts 14 scholen starten met dit traject; ▪ High Five een beloningssysteem is voor kinderen die fietsend of lopende naar school komen dat op andere scholen een positief effect heeft gehad op het aantal kinderen dat naar school fietst en wandelt en de verkeersveiligheid rondom de school; ▪ het stimuleren van lopen en fietsen naar school momenteel belegd is bij Veilig Verkeer Nederland, maar hierbij geen gebruik wordt maakt van een beloningssysteem; ▪ High Five een relatief simpele maatregel is om in te voeren op scholen waarmee fietsen en lopen in afwachting van een verkeersveilige omgeving kan worden gestimuleerd.

Overwegende, dat: ▪ fietsen en wandelen gezonde en milieuvriendelijke manieren zijn om te reizen en daarom reizen middels wandelen en fietsen (bij kinderen) gestimuleerd dient te worden; ▪ het belangrijk is om al op jonge leeftijd goede gewoontes op te bouwen; ▪ het invoeren van een tijdelijke oplossing beter is dan jarenlang afwachten; ▪ een tijdelijke oplossing geen vervanging kan zijn voor het aanleggen van een verkeersveilige omgeving, maar wel een aanvulling hierop. Verzoekt het college: ▪ in overleg met scholen te onderzoeken of High Five kan worden ingezet als tijdelijke oplossing voor Haagse scholen die in afwachting zijn van een verkeersveilige omgeving; ▪ High Five als pilot te implementeren op enkele scholen; ▪ deze pilot te bekostigen met middelen uit de budgetten voor verkeersveiligheid/mobiliteit. 24

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie D66.5 Cofinancieringsfonds voor monumenten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Constaterende, dat: ▪ er in Den Haag meerdere monumentale panden zijn met een museumfunctie zoals het Buitenmuseum, het Spinozahuis en de Haagse Toren, die geen structurele subsidie krijgen van de gemeente; ▪ dit soort instellingen regelmatig bij fondsen aankloppen maar geen financiering krijgen omdat de gemeente niets bijdraagt. Van mening, dat: ▪ dit soort instellingen verborgen parels zijn voor de stad; ▪ het wenselijk is dat de gemeente geld beschikbaar maakt via een fonds om het voor dit soort monumenten makkelijker te maken om geld van andere fondsen te krijgen.

Roept het college op: ▪ indien er bij de jaarrekening 2024 incidentele middelen overblijven uit de 2024 begroting, bij de voorjaarsnota minimaal 50.000 euro beschikbaar te stellen voor een cofinancieringsfonds voor monumentale panden met een bezoekersfunctie, zoals het Buitenmuseum, het Spinozahuis en de Haagse Toren; ▪ hiervoor een fonds op te richten waarin de volgende voorwaarden staan: o de instellingen moeten het monumentale pand openbaar stellen; o de instellingen moeten ook geld aanvragen bij andere fondsen, waarvan het bedrag door de gemeente Den Haag wordt gematcht tot een maximum van 10.000 euro per aanvraag; • in de Voorjaarsnota 2025 de raad te informeren over de mogelijkheden om de investering in dit fonds structureel te dekken. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. De misdaadcijfers dalen, de economie groeit en de begroting is in evenwicht. Dat klinkt als het recept voor een tevreden VVD'er, maar toch is dat niet hoe ik hier sta. Want terwijl de misdaadcijfers dalen, voelen we ons minder veilig op straat. En terwijl de economie volgens het college bloeit, houden kleine ondernemers amper genoeg over aan het einde van de maand en zien we meer leegstand in winkelstraten.

En hoewel de begroting dit jaar wel in evenwicht is, zien we dat het de volgende raadsperiode bijna niet meer mogelijk is om te investeren. Dit past wel bij dit college. Op papier ziet het er best wel goed uit: zes wat linksige partijen die allemaal op eigen wijze het drammen niet schuwen. Maar in de praktijk gaan ze zelfs in het herfstreces rollebollend door het IJspaleis, dit keer door een goed doordacht kiekje van - wie anders? - wethouder Bredemeijer. Sluw als een vis, zullen we maar zeggen. Maar laat me beginnen met een uitnodiging, want wij als VVD zijn natuurlijk met het coalitieleven niet onbekend. Net zoals wij vorig jaar echt openstonden om iemand toe te laten in de coalitie, staan wij dit jaar ook van harte open om iemand toe te laten in de oppositie. Dus meneer Partiman, ik kan het u aanraden. U gaat het naar uw zin hebben. Kom er gewoon gezellig bij. Wie weet hebben we dan in de raad wat meer tijd om bezig te zijn met waar het echt om draait, namelijk de Hagenaar. Want dat is voor wie wij het als VVD natuurlijk doen: alle hardwerkende Hagenaars die dag in, dag uit hun handen uit de mouwen steken of dat hun hele leven 25

hebben gedaan, om onze stad te laten draaien, om voor zichzelf of hun gezin te zorgen, om vooruit te komen in het leven. Mensen die niet klagen, niet schreeuwen, maar die de schouders eronder zetten en die dat ook verwachten van ons in de politiek. Niet rollebollend door het IJspaleis, maar de gang erin en de stad vooruit. Er is nog veel te doen, om te beginnen veiligheid. We willen ons allemaal veilig kunnen voelen op straat: veilig als jongens hand in hand, veilig met een keppeltje en veilig in een kort rokje. Dat gevoel hebben we nu niet. We maken ons zorgen. We maken ons zorgen om hoe het gaat op straat. We zien dat de normen op straat zijn vervaagd, van aso's op fatbikes tot straatintimidatie, van appen op de fiets tot een peuk gooien naar een vrouw met een hoofddoek, tot blowen waar dat helemaal niet mag. En de daders komen er gewoon mee weg. Ze worden er niet eens op aangesproken. Hoe kunnen wij nog verwachten dat mensen die regels volgen, dat zij de regels serieus nemen als wij dat zelf niet eens doen? Daarom moet de overheid gaan staan voor onze normen, waarden en regels, en optreden tegen de onverlaten die die overtreden. Waarom komt het college niet in beweging? Waarom laat het niet zien dat het ons menens is? Om te beginnen kunnen we zorgen dat boa's bijvoorbeeld hun taken beter kunnen uitvoeren. Dat vraagt steeds meer van boa's.

Ze moeten zichzelf kunnen verdedigen tegen de kortere lontjes op straat en als ze moeten wachten op de politie die niet komt. Daarom mijn eerste motie, met het verzoek aan het college om alle benodigde stappen te zetten om de Haagse handhavers die het nodig hebben uit te rusten met een korte wapenstok. Lesley Arp (SP). Ik ken dit voorstel volgens mij nog uit de koker van de heer De Graaf, dus het verbaast mij niet dat dit voorstel hier op tafel komt. Tegelijkertijd ken ik de VVD ook als een partij die heel erg achter de politie staat. Dat vind ik juist zo ingewikkeld aan deze motie, omdat nota bene de politie vaker deze discussie heeft gevoerd en ook wel wat kritische kanttekeningen heeft geplaatst bij die wapenstok, omdat dat ook iets betekent voor het geweldsmonopolie en mogelijke onduidelijkheid daarover. Ik ben dus heel benieuwd naar de visie van de VVD daarop. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik begrijp zeker de zorgen bij de politie en je moet er ook heel goed en verstandig mee omgaan. Ik denk ook niet dat het verstandig is om de wapenstok aan alle boa's toe te kennen. Het is ook niet bij alle boa's nodig. Je moet dus goed kijken wie het nodig hebben en je moet vervolgens die mensen goed opleiden. Vinden boa's zelf of het nodig is? Er zijn onderzoeken gedaan, onder andere in Amsterdam, waar boa's al een wapenstok dragen. Daar is uitermate veel tevredenheid over.

Mensen voelen zich veiliger op straat en kunnen hun werk beter doen. Dat is voor ons uiteindelijk doorslaggevend. Lesley Arp (SP). Ik zie inderdaad dat de motie refereert aan de praktijk en de proef in Amsterdam. Dat was mij duidelijk. Recentelijk heeft het wetenschappelijk bureau van de politie wat adviezen uitgebracht, bijvoorbeeld over meer duidelijkheid over wat een beschermingsmiddel is en wat een geweldsmiddel is, juist in het kader van het geweldsmonopolie. Is het dan niet verstandiger om eerst dat soort dingen nader te bepalen? Want de motie is wel heel erg direct: lever wapenstokken. Ik vind dat de politie daar verstandige dingen over zegt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het zeker een belangrijk rapport om erbij te betrekken, maar volgens mij is dat een landelijke discussie. Die gaat over een breder vraagstuk: wat zijn geweldsmiddelen en wat zijn verdedigingsmiddelen? Het is een onderdeel van dat onderzoek om duidelijkheid te geven over waarvoor het nou is bedoeld. Dat laat volgens mij geheel onverlet dat de boa's die hier op straat lopen die verdedigingsmiddelen nodig hebben. Volgens mij zit het punt dat mevrouw Arp aandraagt vooral in de onduidelijkheid die is ontstaan over de vraag wat een verdedigingsmiddel is, omdat wij in de regelgeving alleen geweldsmiddelen kennen. Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Er is ook een onderzoek geweest onder de vorige minister van Justitie en Veiligheid, mevrouw Yeşilgöz, waaruit bleek dat de veiligheid van boa's met een wapenstok ook achteruitgaat. Dat is precies waar de inleiding van mevrouw Van Basten Batenburg over ging, namelijk de gepercipieerde veiligheid versus de echte veiligheid. Uit het onderzoek bleek

26

dat boa's met een wapenstok geneigd zijn om een stap naar voren te doen waar ze eigenlijk een stap naar achter moeten doen om de politie het werk te laten doen. Hoe kijkt u daarnaar? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Volgens mij refereert de heer De Vuyst nu aan een ouder onderzoek. Uit de evaluatie van de proef met de wapenstok die in tien gemeenten is gedaan, komt naar voren dat in verreweg de meeste gevallen dat de wapenstok is gebruikt - uit mijn hoofd ongeveer 60 er voornamelijk met de wapenstok is gedreigd en dat er in een geval of twintig daadwerkelijk gebruik van is gemaakt, het vaakst in verdedigende zin. In die zin herken ik de gegevens niet helemaal die de heer De Vuyst aanhaalt. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik ben altijd bereid om ze u toe te sturen. Ik heb ze een keer bekeken toen ik in een ander verband met mevrouw Van Basten Batenburg over dit onderwerp sprak. Dat blijkt daar echt uit. Ook de politie heeft aangegeven dat het tot verwarring leidt wie nu wat doet. Zeker in de Haagse aanpak met boa's en de politie, die vaak geroemd wordt en die de burgemeester ook vaak aanhaalt, is het heel duidelijk dat de boa's een signalerende functie hebben, maar niet de ingrijpende functie. Daar begint u nu toch aan te morrelen met deze motie voor de wapenstok. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dan hebben we het inderdaad over een ouder onderzoek dan waar ik het over heb.

Ik heb het over de evaluatie van die proef en ook de evaluatie van wat er daarna nog in Amsterdam is gebeurd, op basis waarvan de gemeente Amsterdam hiervoor kiest. Ik wil de heer De Vuyst er toch aan herinneren over welke gemeente we het hebben. Die staat niet bekend als de meest rechtse gemeente van dit land; ik denk dat ik geen nieuws vertel. Dat ze juist in de gemeente Amsterdam hiervoor kiezen, zegt wel iets over hoe nodig het is voor de handhavers op straat. Ik denk dat het juist kan bijdragen aan de samenwerking met de politie en dat het die zeker niet in de weg hoeft te staan. Uit de evaluatie van de proef bij die tien gemeenten is ook gebleken dat er niets aan bevoegdheden is verschoven. Dat is juist een expliciet onderdeel geweest van de evaluatie. Daaruit bleek ook dat dat goed gaat. De voorzitter. Meneer De Vuyst, derde maal. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik zou niet zo snel Amsterdam ophemelen. Ik zit toch iets dichter bij de heer De Mos: erg trots op Den Haag en op de resultaten die hier bereikt worden. Maar goed, ieder zijn voorkeur, ook op andere fronten wat dat betreft. Ik heb niet zo'n voorkeur voor de wapenstok. Ik ben nog benieuwd naar één aspect. U zegt 'wanneer nodig'. Hoe wordt dat bepaald? Dat is nog wel heel erg ongewis. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Sowieso begint dit proces ermee dat de driehoek een advies moet geven.

Er moet een handhavingsarrangement worden gemaakt, er moet een plan worden gemaakt en een onderbouwing worden gegeven waarom het nodig is. Zoals ik het nu bekijk - uiteraard zijn er mensen die dat met meer expertise kunnen doen dan ik - zou het mij heel logisch lijken dat je naar het centrum en de drukke delen van Scheveningen kijkt: ja, daar hebben we de handhavers nodig. Ik kan me ook voorstellen dat het belangrijk is voor boswachters in grote groengebieden, omdat die wat moeilijker te bereiken zijn en wat langer moeten wachten voordat er ondersteuning is als er iets gebeurt. Maar als een team handhavers in het Benoordenhout aan het werk is, dan heb je misschien die wapenstok wat minder snel nodig. Volgens mij moet er op die manier worden gekeken naar welke taken die handhavers hebben en moet je daarop aansluiten. Kavish Partiman (CDA). Mevrouw Van Basten Batenburg weet dat zij en ik vrij dicht bij elkaar staan op dit onderwerp, maar ik krijg toch wel een beetje het gevoel dat er hier een discussie wordt gevoerd over het proactief gebruiken van de wapenstok versus het gebruik door een handhaver die het echt nodig heeft om zichzelf te verdedigen. Is dat wel echt de bedoeling zoals mevrouw Van Basten Batenburg het uitlegt?

27

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ja, absoluut. Dat is helemaal de bedoeling. Zo staat het ook in de motie. Anderen zetten het meer als een offensief wapen neer, maar dat is niet de bedoeling van de VVD. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik was nog benieuwd hoe mevrouw Van Basten Batenburg aankijkt tegen de mening van de Haagse handhavingsorganisatie en de Haagse politie over dit thema. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat moet uiteraard meegenomen worden in alle te zetten stappen. Daarom is het ook op die manier opgeschreven. Het is belangrijk om dat te doen. In het verleden, waar de heer De Vuyst ook over sprak, heb ik weleens opgevangen dat daar in de handhavingsorganisatie ook verschillend naar gekeken wordt. Ik kan me ook voorstellen dat de ene handhaver daar anders naar kijkt dan de andere. Daar moet je dus ook rekening mee houden. Als iemand zich daar niet prettig bij voelt, dan kan je daar volgens mij juist ook op sturen. We hebben een hele mooie en professionele handhavingsorganisatie, dus ik heb er heel veel vertrouwen dat dat goed kan komen in de adviezen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Maar moeten we in het dictum 'alle benodigde stappen' zo lezen dat stap één is de visie van de Haagse politie en de Haagse handhavingsorganisatie en dat als zij zeggen dat ze dit niet willen, dat dan ook het einde is van de stappen die gezet worden? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als de handhavingsorganisatie zegt dat ze dit niet nodig hebben, dan moet je het natuurlijk niet doen. Waarom zou je er dan aan beginnen? Maar op basis van de ervaring die ik zelf heb en de gesprekken die ik wel wat langer geleden met de handhavingsorganisatie heb gehad, kan ik me niet voorstellen dat ze hiertegen zullen zijn. De voorzitter. Dan gaat u door met uw betoog. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Op de werkvloer, zei ik er nog bij. In de commissie noemde de burgemeester het programma Veiligheid een klein en sneu programma. Daar willen wij als VVD graag wat aan doen. Wij zien namelijk dat het budget voor de aanpak van ondermijning en jeugdcriminaliteit afloopt. Ik hoop dat we raadsbreed de burgemeester kunnen helpen om zijn programma weer groot te maken. Ik wil een amendement voordragen en vraag om de tijd even te stoppen. Het amendement luidt: Besluit dictum I als volgt te wijzigen: Vast te stellen de Programmabegroting 2025-2028 (bijlage 1 en 2), in overeenstemming met de voorgelegde ontwerpbegroting 2025-2028, met dien verstande dat vanaf 2027 € 1.500.000 mln.

(structureel) wordt toegevoegd aan programma 4 ten behoeve van de voortzetting van de aanpak ondermijning en PGA-lokaal, ten laste van het onderdeel werkgelegenheidsprojecten en participatievoorzieningen (programma 7). De toelichting ook nog, voorzitter? Nee? Oké. De voorzitter. Nee hoor. Dit was zo helder dat we het allemaal begrijpen. U vervolgt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Om jongeren op het juiste pad te krijgen en houden zijn de ouders natuurlijk onmisbaar. Opvoeding is primair hun verantwoordelijkheid. Steeds als we tieners betrokken zien bij explosies, bij steekpartijen, bij drugs, dan hebben we het hierover in deze raad. Al twee jaar horen we dat er wel naar gekeken wordt, maar die aanpak blijft uit. Daarom nu toch de motie Waar zijn de ouders? met het verzoek aan het college met het ministerie van JenV in gesprek te gaan om een gerichte pilot te doen voor de stimulering van ouderbetrokkenheid bij preventie van delictgedrag, waarbij naast ondersteuning en hulp ook bestaande en nieuwe instrumenten van dwang kunnen worden ingezet. Natuurlijk zijn ook de scholen onmisbaar in de opvoeding. Leraren moeten vrij en veilig hun lesstof kunnen geven in de klas, of het nu gaat om homoseksualiteit, klimaatverandering of de Holocaust. Maar wij krijgen signalen dat dit onder druk staat.

Daarom een motie met het verzoek aan het college een onderzoek te laten uitvoeren onder leraren over hun ervaringen met de sociale en fysieke veiligheid in de klas, inclusief de vrijheid die zij ervaren om het curriculum te kunnen doceren. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Peeck. 28

Leonie Gerritsen (PvdD). Ik begrijp waar dit van de VVD vandaan komt. Ik heb zelf ook een tijdje voor de klas gestaan. Dat kan inderdaad best problematisch zijn en ik hoor die signalen ook van mensen die nu in het onderwijs werken. Maar deze motie vraagt om over de schoolbesturen heen direct naar de leraren te gaan. Ik vind dat wel een beetje ingewikkeld. Welke positie moet de gemeente daarin innemen? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat het heel belangrijk is dat we deze signalen ongefilterd ophalen. Dat is een van de zorgen die wij hebben. We hebben het er vaker over gehad, ik met de burgemeester en mevrouw Peeck met wethouder Bredemeijer. Op het moment dat je een schoolbestuur vraagt hoe het op school gaat, zeker in de openbaarheid, kan er ook een reputatiekwestie bij komen. Het is moeilijker om over dit soort zaken te spreken, omdat dat ook effect kan hebben op de aantrekkelijkheid en de reputatie van een school. Dat wordt ook onderkend. Daarom is het heel belangrijk dat je hier zorgvuldig mee omgaat. Wij denken dat juist een onderzoek bij die leraren zelf meer informatie naar boven kan brengen. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat begrijp ik. Dat heb ik ook gelezen in de motie. Maar hoe ziet mevrouw Van Basten Batenburg voor zich dat de gemeente dat gaat doen. Met enquêteformuliertjes in de postvakjes van leraren? Ik vraag het me oprecht af.

Hoe gaan we dit doen, wie gaat het verwerken, wat voor terugkoppeling komt er naar die leraren? Ik begrijp gewoon niet helemaal hoe het uitgevoerd zou worden. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Wat mij betreft kan het natuurlijk wel via de scholen. Je moet niet doen alsof de scholen niet bestaan. We vertrouwen ze wel; we willen alleen ook van de leraren zelf die geluiden ophalen. We vinden het belangrijk dat we die ongefilterd binnenkrijgen van de leraren zelf, dus niet een geaggregeerd rapport per school hoe het gaat in de klas, maar wat leraren ervaren in de klas. Ik denk dat dat heel waardevolle informatie is. Natuurlijk moet je dan heel zorgvuldig met die informatie omgaan, moet je dat geanonimiseerd doen en hoef je helemaal niet bij scholen specifiek te rapporteren hoe het per school gaat. Maar je hebt die informatie wel nodig om te kunnen kijken en beoordelen hoe het gaat op Haagse scholen. Wat we daaraan kunnen doen, is dan natuurlijk de volgende stap. Fatima Faïd (HSP). Ik zit ook even verder door te beredeneren. Ik werd nu even getriggerd omdat het geanonimiseerd moet worden. Hoe weten we dan precies waar het echt over gaat? Weten we bijvoorbeeld hoeveel leraren we in de stad hebben en moeten die allemaal die enquête invullen? Of heeft u bedacht dat we het doen in een deel van de stad? Ik word nu een beetje getriggerd, ook omdat het anoniem is.

Ik snap dat mensen dat misschien anoniem willen invullen, maar dan wordt het voor mij wel ingewikkeld hoe ik het moet wegen. Misschien heeft u daar een idee over. Dit is echt meedenkend bedoeld. Lotte van Basten Batenburg (VVD). En dat wordt gewaardeerd. Het gaat er natuurlijk om dat de resultaten geanonimiseerd moeten zijn, want wij moeten als raad geen informatie hebben: wat leraar Piet op school weet-ik-wat heeft ervaren in een klas, nou, en dan krijg je een verhaal. Dat is niet de bedoeling. Je kan gewoon via scholen de leraren aanschrijven. Ik ga ook ervan uit dat scholen hier graag aan meewerken, want dit kan de onderwijsomgeving veiliger en dus beter maken. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Je anders moeten kleden om je identiteit te verbergen, zware beveiliging bij elke bijeenkomst, meer dan wekelijks van de aardbodem worden gewenst door passiefagressieve zogenaamde 'demonstranten' en over je schouder moeten kijken op straat. En waarom? Gewoon omdat je Joods bent. Het is huiveringwekkend waar we zijn beland. Ik ben heel blij dat de burgemeester heeft toegezegd om met de Joodse gemeenschap in gesprek te gaan over verborgen antisemitisme. Dat is belangrijk. Daarnaast moeten we als stadsbestuur heel duidelijk zijn dat we antisemitisme en discriminatie niet accepteren en zeker niet subsidiëren. Dat ontbreekt op dit moment 29

in de subsidieverordening. Daarom een motie met het verzoek aan het college een nieuwe kadernota subsidiebeleid te maken, in de nieuwe kadernota subsidiebeleid naast de genoemde weigeringsgrond ook op te nemen dat subsidierelaties kunnen worden verbroken op grond van antisemitisme of discriminatie en de bijbehorende subsidieverordening hierop aan te passen. Fatima Faïd (HSP). Volgens mij noemt u in uw motie alleen maar antisemitisme. Antisemitisme is gewoon een vorm van racisme, dus dat kan heel helder zijn. Maar in uw betoog noemt u ook discriminatie, maar dat staat volgens mij niet in de motie die ik gezien heb. Ik zou graag bevestigd willen zien dat in de motie ook discriminatie en racisme benoemd worden. Ik zie u knikken, dus dat is een ja. Een andere vraag is wie precies gaat bepalen wat antisemitisme of racisme is. Als we het hier hebben over racisme, dan gaat de hele goegemeente uit z'n plaat bij wijze van spreken. Hoe gaan we dat dan gezamenlijk bepalen? Wie gaat daar de leiding in nemen volgens u? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Het antwoord op de eerste vraag is inderdaad: het staat er echt. In het tweede deel van het dictum staat 'antisemitisme en discriminatie'. De huidige weigeringsgrond is discriminatie. Die staat al in het kader, maar niet in de verordening.

Ik denk dat dat al een heel belangrijke stap is, maar ook dat stopzetten een heel belangrijke toevoeging. Wie gaat het bepalen? Ik hoop voor iedereen niet wij als raad. Dat lijkt me heel onverstandig. Ik denk dat mevrouw Faïd het daarmee eens is. Fatima Faïd (HSP). Dan blijft de vraag bij wie we het gaan borgen. Het is iets van de raad wat dan naar de hele stad gecommuniceerd moet worden, maar iemand moet natuurlijk die toets gaan doen: wat is dan racisme en wat is dan discriminatie? Want je gaat ook een subsidie stoppen van een instelling. Ik bedoel, iedereen kan wel wat roepen, toch? Er zijn altijd partijen hier die dat ook zeggen als het over racisme gaat. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat dat hetzelfde moet gaan als op dit moment. We hebben het nu als weigeringsgrond al opgenomen. Het moet dus vastgestelde en bewezen discriminatie of antisemitisme zijn, niet op basis van politieke oordelen, maar op basis van feiten en het juridische oordeel. De voorzitter. Mevrouw Faïd, voor de derde maal. Fatima Faïd (HSP). Discriminatie staat er inderdaad al een tijd in, maar bij mijn weten is het nog nooit gelukt om een subsidie te stoppen van een organisatie die daarvan beschuldigd is, en er zijn er in de loop der jaren best wel wat voorbijgekomen.

Waar gaan we het dan beleggen - niet bij ons als raad, ben ik helemaal met mevrouw Van Basten Batenburg eens - binnen het gemeentelijk systeem? Want het moet toch vanuit de gemeente komen. Zijn dat onze juristen? Wat zijn haar gedachten daarbij? Lotte van Basten Batenburg (VVD). In de vraag van mevrouw Faïd zit meteen de reden voor deze motie voor een deel. Zij zegt: het is nog nooit gelukt om een subsidie stop te zetten. Dat staat ook niet in de verordening. Dus dat kan je ook niet doen op dit moment. Je kan hooguit een nieuwe aanvraag weigeren. De toevoeging zou dus al zijn om de subsidie ook stop te kunnen zetten. En dat weigeren zou uiteindelijk dus moeten gebeuren op basis van vastgestelde discriminatie. Door een rechter zal dat over het algemeen zijn. Dat betekent dat inderdaad de subsidieverstrekker moet checken: is dat gebeurd, ja of nee? Of dat dan bij de juristen belegd wordt of op een andere manier, laat ik echt heel graag aan het college. Lesley Arp (SP). Ik wil een verhelderende vraag stellen, omdat mevrouw Van Basten Batenburg in een bijzin in de aankondiging van de motie iets zei over demonstranten en demonstraties. Ik mag hopen dat mevrouw Van Basten Batenburg hier heel specifieke incidenten mee bedoelt en niet demonstraties an sich.

En in de huidige maatschappelijke discussie wordt antisemitisme ook wel genoemd in relatie tot kritiek op het handelen van de staat Israël. Ik vind het toch wel belangrijk, om deze motie te kunnen beoordelen, om te weten hoe mevrouw Van Basten Batenburg daarnaar kijkt. 30

Lotte van Basten Batenburg (VVD). De opmerking maakte ik in een ander kader. Die ging over het gesprek met de joodse gemeenschap dat de burgemeester gaat voeren. Wat betreft die demonstranten: er worden leuzen geroepen en er zijn heel veel mensen die dat ervaren als 'ik word hier naar een andere wereld gewenst'. 'Dood aan …', nou ja, ik zal het niet zeggen vanaf deze plek. Maar dat doet wat met mensen. Dat kunnen we allemaal wel begrijpen, als we ons inleven. Nee, dit is zeker niet bedoeld als dat er geen kritiek mag worden geleverd op de staat Israël, absoluut niet. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik kan me wel vinden in de vraag van de SP. Ik denk dat de titel, Subsidiestop bij antisemitisme, misschien ook is waardoor mevrouw Faïd denkt dat het specifiek daarover gaat. Misschien zou de motie wat verduidelijkt kunnen worden. Want mijn idee was inderdaad ook, met de inleiding die mevrouw Van Bastenburg: nu gaat iemand vaststellen dat iets antisemitisch is en dan worden alle subsidies stopgezet. Dus misschien kan de titel aangepast worden naar 'discriminatie' bijvoorbeeld. Dan heb ik een inhoudelijke vraag over het dictum. Dat vraagt nu echt om een nieuwe kadernota te maken, maar daarnet ging het over de subsidieverordening. Over welk document gaat het nu precies? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Over allebei. Het kader is de Kadernota subsidiebeleid Den Haag 2020-2023.

Het is eind 2024. Het is dus tijd om die op zijn minst te updaten of van een opvolger te voorzien. In de verordening staat überhaupt die hele weigeringsgrond niet opgenomen. Mijn verwondering toen ik in dit dossier dook, was dus ook dat het wel in het kader is opgenomen, maar niet is doorvertaald in de verordening, voor zover ik heb kunnen ontdekken. Waar het gaat om de titel: ik heb daar net het een en ander over gezegd. Het staat volgens mij duidelijk in het dictum. Ik weet niet of ik het dan nog nodig vind om een titel aan te passen. Maar als mevrouw Gerritsen daar heel erg aan hecht, zou ik willen voorstellen dat we dat buiten de vergadering nog even bespreken. Fatima Faïd (HSP). Ik had nog een vraag aanvullend op die van de SP. U zegt dat mensen soms heel kwetsende dingen kunnen roepen. Maar er is een juridisch, wettelijk kader voor wat je wel en niet mag roepen en dat is leidend. Ik kan dus 'from the river to the sea' roepen bijvoorbeeld. Daar kunnen mensen aanstoot aan nemen, dat snap ik, maar dat betekent niet dat ik het niet mag zeggen, want er is geen wettelijk kader dat mij verbiedt om dat te zeggen. Ik neem aan dat u ook vindt dat we de wet wel blijven respecteren met zijn allen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Het klinkt als muziek in mijn oren dat de HSP ertoe oproept om met elkaar de wet te respecteren! Dat vind ik echt fantastisch.

Dat gaat ze nog wel een paar keer terughoren van de VVD! Maar mevrouw Faïd weet als geen ander: daar staat de VVD voor. De vrijheid van meningsuiting betekent inderdaad dat het ook pijn kan doen en mag doen. De grenzen daaraan zijn wettelijk vastgesteld. Kavish Partiman (CDA). In het tweede dictumpunt staat: 'in de nieuwe kadernota subsidiebeleid naast de genoemde weigeringsgrond ook op te nemen dat subsidierelaties kunnen worden verbroken op grond van antisemitisme of discriminatie'. Was het misschien niet handiger geweest om het woordje 'discriminatie' te vervangen door het woord 'racisme'? Want 'discriminatie' heeft een heel brede lading. Het komt niet vaak voor, maar het kan in sommige gevallen zelfs positief zijn. Terwijl 'racisme' wel echt een heel, heel negatieve lading heeft. Daar wordt echt wel gekeken naar dat ene ras en gedacht dat iemand met een bepaald kenmerk inferieur zou zijn aan een ander. Misschien dat de dekking zo beter geregeld zou worden in deze context. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb de term 'discriminatie' gehaald uit de Kadernota subsidiebeleid zoals die nu bestaat. In die kadernota staat discriminatie als weigeringsgrond, dus daar heb ik aan vastgehouden. Ik vind het zelf wat ver gaan om daar nu een andere keuze in te maken.

Ik heb ook wel twijfels bij het woord 'racisme', omdat ik persoonlijk niet zo heel veel heb met het gebruik van ideeën over ras. Ik vind dat wat verouderde ideeën, die tegenwoordig ook gelukkig niet zoveel meer worden gebruikt.

31

Kavish Partiman (CDA). Ik snap die redenering. Tegelijkertijd, met het woord 'discriminatie' loop je nogal tegen wat problemen aan, merk ik ook hier. Terwijl antisemitisme volgens mij ook gewoon onderdeel is van racisme. Er wordt gekeken naar een bepaald ras als zijnde inferieur ten opzichte van een ander, en daarom is men anti die mensen. Terwijl discriminatie ook positieve discriminatie zou kunnen zijn. Als positieve discriminatie bevorderlijk zou zijn voor het beleid dat een bepaalde instelling wil hebben, zou dat niet in hun nadeel moeten werken bij een subsidieaanvraag. Is mevrouw Van Basten Batenburg dat met mij eens? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vrees niet helemaal. De wetenschap is inmiddels flink afbewogen van het idee dat er rassen bestaan. Dat is al reden één om niet per se over racisme te willen spreken. Ik denk dat heel duidelijk is wat ik met deze motie bedoel. Ik sluit ook aan bij de terminologie die staat in de nu geldende beleidsstukken van de gemeente Den Haag. Ik zou het fantastisch vinden als het college hiermee aan de slag wil, als de raad deze motie aanneemt. Het debat over welke woorden moeten worden gebruikt in het nieuwe beleid, zouden we op dat moment kunnen voeren. De voorzitter. Meneer Partiman, laatste maal. Kavish Partiman (CDA). Ik kan het antwoord goed volgen.

Ik vind het alleen wel grappig dat er wordt gezegd dat er geen rassen meer zijn. De eenheid straalt ervan af. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik kan het niet anders zeggen. Er is een menselijk ras. Dit is niet als knuffelsessie bedoeld, maar er is een menselijk ras. Daar is de wetenschap het ook aardig over eens. Dat lijkt mij iets moois om te omarmen. Niet in hokjes denken, maar juist buiten die hokjes; maar dan gaan we bijna over naar een motie die ik later nog van de PVV verwacht. De voorzitter. Zet Kumbaya maar in! Janneke Holman (PvdA). Ik ben nog even zoekende wat de VVD hier nu precies probeert te regelen. In de huidige kadernota staat bij weigeringsgronden dat subsidiegeld niet mag bijdragen aan ongewenste maatschappelijke activiteiten, waaronder in ieder geval discrimineren en haatzaaien worden verstaan. Daaronder valt ook gewoon antisemitisme. Nu begrijp ik van mevrouw Van Basten Batenburg dat ze dat graag terug wil zien in de verordening. Of is het haar erom te doen dat we die passage over ongewenste maatschappelijke activiteiten, waaronder in ieder geval discrimineren en haatzaaien, in de verordening opnemen en die ook meenemen als grond om een subsidie te stoppen? Dus gaat het specifiek om het woord 'antisemitisme' of meer dat we het beter regelen in de verordening, inclusief het deel 'stoppen'? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Drieledig.