RIS321382 Notulen van de raad van 13 november 2024

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.7 Eerst alternatief parkeren alvorens ook maar te praten over verbreden tramlijn 6 Paul Krugerlaan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ er in en rondom Transvaal, ondanks betaald parkeren, een gigantische parkeerdruk is, hetgeen leidt tot gevaarlijke verkeerssituaties; ▪ bewoners en ondernemers vrezen voor een nóg hogere parkeerdruk in en rondom de Paul Krugerlaan, omdat er meer ruimte moet komen voor tramlijn 6. Deze lijn wordt verbreed, omdat het college bredere trams wil laten rijden. Van mening, dat: ▪ de Paul Krugerlaan een belangrijk winkelgebied is dat niet mag worden opgezadeld met een nóg grotere parkeerdruk; ▪ er kansen zijn om de parkeerdruk te verlagen, o.a. door: o het aanleggen van een meerlaagse parkeergarage op gemeentelijke grond tegenover de locatie van Karwei (Uitenhagestraat 87); o ⁠het voor publiek openstellen van de parkeergarage onder het Van der Vennepark; o het op de dagen dat de Haagse Markt gesloten is, beschikbaar stellen van de Haagse Markt parkeergarage aan wijkbewoners.

Verzoekt het college: ▪ eerst de alternatieve parkeerplaatsen aan te leggen alvorens ook maar te praten over het verbreden van tramlijn 6 en het weghalen van parkeerplaatsen in de Paul Krugerlaan; ▪ de raad over de uitkomsten te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.8 Herstellen stedenband Den Haag - Turks/Koerdische steden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ van de tienduizenden in Den Haag wonende Turken er zo’n 25- tot 30.000 afkomstig uit de regio Elaziğ waar veel inwoners een Koerdische afkomst hebben; ▪ Elaziğ een regio is die Den Haag vele ondernemers heeft opgeleverd die voor werkgelegenheid zorgen; ▪ ondanks dat positieve aspect de Haagse samenwerkingsrelatie met Turkije tot op heden nog weinig ontwikkeld is; ▪ ondanks het ontbreken van echte concrete samenwerking er wel een groot draagvlak bestaat voor samenwerking met deze regio in Turkije; ▪ de Turkse markt op alle fronten groeit. Van de technologiesector tot de productie van groenten en fruit, de industrie en de kenniseconomie. Ook nemen de consumentenbestedingen toe. Van mening, dat: ▪ een afzetmarkt van 75 miljoen inwoners natuurlijk ook interessant is voor (Turks-/Koerdische) Haagse ondernemers. 45

Verzoekt het college ▪ de stedenbanden met o.a. Elaziğ, Diyarbakır, Karakoçan, Kovancılar, Palu en Bingöl te herstellen, dan wel op te zetten, teneinde de economische- en diplomatieke banden te verstevigen; ▪ de raad elk half jaar over de resultaten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.9 Nieuw leven inblazen stedenband Den Haag - Paramaribo De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ circa 50.000 Hindoestanen in Den Haag hun thuis hebben gevonden; ▪ Suriname een land is dat Den Haag vele ondernemers heeft opgeleverd die voor werkgelegenheid zorgen; ▪ ondanks dat positieve aspect de Haagse samenwerkingsrelatie met Suriname tot op heden nog weinig ontwikkeld is; ▪ ondanks het ontbreken van echte concrete samenwerking er wel een groot draagvlak bestaat voor samenwerking met Suriname; ▪ de afspraken die zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst tussen de Surinaamse minister van Buitenlandse Zaken en de burgemeester van Den Haag (destijds ook voorzitter van de VNG) (1) in de gemeenschap (nog) niet gevoeld worden. Van mening, dat: ▪ er v.w.b. het drijven van handel grote kansen liggen voor Nederlands/Surinaamse ondernemers. Verzoekt het college: ▪ de stedenband met Paramaribo nieuw leven in te blazen, teneinde de economische- en diplomatieke banden te verstevigen; ▪ ⁠de raad elk half jaar over de resultaten te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.10 onderzoek kosten integraal plan opknappen gebouw Kunstmuseum De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ het markante Berlagegebouw aan Stadhouderslaan, de thuishaven van het Kunstmuseum, in 2035 100 jaar bestaat; ▪ dat met ouderdom ook de gebreken komen en; ▪ de klimaatinstallatie al 10 jaar is afgeschreven, ▪ enkel glas er nog in de mode lijkt; ▪ parkeerproblematiek anno 2024 wel een dingetje is; ▪ het stijgende grondwaterpeil de vele schatten in één der depots bedreigen. Voorts constaterende, dat: 46

▪

zowel het gebouw als de rijke collectie in eigendom van de gemeente Den Haag zijn.

Van mening, dat: ▪ wij trots moeten zijn op al het moois wat wij als stad met het Kustmuseum in handen hebben. Verzoekt het college: ▪ onderzoek te doen naar de totale kosten, inclusief ondergrondse parkeergarage, van een integraal plan om het Kunstmuseum gereed te maken voor de volgende 100 jaar; ▪ de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.11 Regel ein-de-lijk onderkomen rasechte Scheveningers, de AquaJutters De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ er vanaf 2014 met de gemeente is gesproken over verplaatsing van de AquaJutters; ▪ uiteindelijk akkoord is gegaan met het voorstel om bij de Mallemok van Welzijn Scheveningen in te trekken; ▪ ⁠er nu ineens voor de AquaJutters geen plaats meer is in de Mallemok; ▪ er de afgelopen tijd, tevergeefs, gesprekken zijn gevoerd met de stadsdeeldirecteur en de verantwoordelijk wethouder; ▪ dat de gemeente heeft aangegeven wel ‘betrokkenheid’ bij de vereniging AquaJutters te voelen en in die hoedanigheid zou willen ondersteunen in de zoektocht naar een nieuwe locatie; ▪ diezelfde gemeente ook heeft gesteld geen structurele middelen beschikbaar te willen stellen om blijvend ondersteuning te verzorgen. Van mening, dat: ▪ de rasechte Scheveningers van de AquaJutters een plekje verdienen; ▪ het van het kastje naar de muur sturen nu lang genoeg geduurd heeft. Verzoekt het college: ▪ of te zorgen dat de AquaJutters zonder verder gekrakeel in de Mallemok mogen blijven; ▪ of uiterlijk voor het Kerstreces te zorgen voor een vervangende locatie met bijbehorende financiële steun. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.12 Stop snelheidsduivels op Paul Krugerlaan De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ de Paul Krugerlaan volgens bewoners en ondernemers door snelheidsovertreders wordt gebruikt als racebaan, waarbij men met veel kabaal hard optrekt; ▪ de (verkeers)veiligheid door roekeloos en hard rijden voor bewoners, ondernemers en bezoekers in het geding is. Van mening, dat: ▪ de te hoge snelheid omlaag kan brengen; 47

▪ ▪

de pakkans van aso’s in het verkeer kan vergroten; de overlast van geluid van optrekkende auto’s van aso’s kan terugdringen.

Verzoekt het college: ▪ het Openbaar Ministerie te verzoeken om een flits-geluidspaal te plaatsen; ▪ tot die tijd waarschuwingsborden te plaatsen die oproepen om vaart te verminderen. En gaat over tot de orde van de dag.

48

Motie HvDH.13 Breng verkeerscirculatie terug in de Schilderswijk De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende dat de verkeersafsluitingen van de Parallelweg en de Hoefkade ervoor zorgen dat: ▪ veel mensen (bewoners, ondernemers en bezoekers) moeten omrijden, waardoor men er veel langer over doet de wijk in, dan wel uit te komen; ▪ ⁠mensen vanwege de verkeerschaos veel minder bezoek krijgen, hetgeen leidt tot vereenzaming; ▪ ⁠dat veel wegen in de directe omgeving veel drukker zijn geworden, waaronder de nu dagelijks overbelaste Vaillantlaan, hetgeen leidt tot (enorme) files; ▪ er volgens bewoners en ondernemers méér ongelukken en aanrijdingen plaatsvinden; ▪ ⁠ondernemers met grote omzetverliezen kampen. Van mening, dat: ▪ de situatie onhoudbaar aan het worden is. Verzoekt het college om samen met bewoners en ondernemers: ▪ op de korte termijn een plan op te stellen waarbij de verkeerscirculatie van het autoverkeer wordt verbeterd; ▪ de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.14: Geef alle bewoners Hofbadtoren vergunning voor straatparkeren De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ bewoners van de Hofbadtoren een brandbrief aan de Raad hebben gestuurd met een noodkreet om hun auto’s te kunnen parkeren, hetgeen de gemeente onmogelijk maakt, ▪ de bewoners sinds ruim 3 jaar geleden hun intrek in de Hofbadtoren te hebben genomen, geen enkel probleem hebben ondervonden bij het parkeren van hun voertuigen; ▪ Staedion bij de gemeente heeft afgedongen om de parkeernorm te verlagen van 0.6 naar 0.4; ▪ er op het moment totaal geen parkeerprobleem is in de buurt en niets erop wijst dat dit er in de toekomst zal komen; ▪ veel bewoners voor hun basis levensbehoeften afhankelijk zijn van hun auto; ▪ na de invoering van betaald parkeren op 1 november er zowel op het eigen terrein als vlak voor de deur tientallen parkeerplekken iedere dag ongebruikt blijven (zie de foto’s bij de verstuurde brandbrief).

Van mening, dat: ▪ betaald parkeren is ingevoerd om de parkeerdruk te verlagen en met het opgehaalde geld meer parkeerplekken te realiseren, niet om als ordinaire melkkoe te fungeren; ▪ buren van de zelfbouwkavels wél een parkeervergunning op straat krijgen, terwijl zij kunnen parkeren op eigen terrein (POET) ▪ Stadeon haar afspraken niet nakomt en de bewoners niet goed heeft geïnformeerd over de invoering van het betaald parkeren en het parkeerbeleid op eigen terrein; ▪ bewoners van de Hofbadtoren dezelfde rechten hebben als de bewoners van de zelfbouwkavels in dezelfde wijk. 1

Verzoekt het college: ▪ om per direct de bewoners van de Hofbadtoren een parkeervergunning op straat te geven En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.16 Heropen garage Apeldoornselaan in 2025 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: • het college eind januari 2022 aan de bewoners in het door parkeerdruk geteisterde RustenburgOostbroek beloofde om de automatische parkeerkelder onder de Apeldoornselaan weer open te gooien; ▪ de garage bijna 3 jaar later nog steeds potdicht zit, waardoor 124 auto's hun weg naar de automatische parkeerkelder nog steeds weten te vinden. Van mening, dat: ▪ dat belofte schuld maakt. Verzoekt het college: ▪ de parkeergarage in 2025 te heropenen; ▪ de raad te informeren hoe zij dit gaat doen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.17 Jeu de Boulesbaan Ontmoetingscentrum Morgenstond De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ Ontmoetingscentrum Morgenstond niet is opgenomen in de Regiodeal Zuidwest; ▪ de subsidieaanvraag van € 25.000 voor het Ontmoetingscentrum. Is afgewezen, omdat er geen vaste kracht in dienst is; ▪ het Ontmoetingscentrum volledig draait op vrijwilligers; ▪ ⁠er bij bezoekers van het Ontmoetingscentrum, met name bij de ouderen, een grote wens bestaat voor de aanleg van een Jeu de Boulesbaan in de tuin. Van mening, dat: ▪ het Ontmoetingscentrum een belangrijke rol speelt bij de bestrijding van eenzaamheid. Draagt het college op: ▪ een Jeu de Boulesbaan in de tuin van het Ontmoetingscentrum Morgenstond te realiseren.

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.18 Maak einde aan gevaarlijke afsluiting Kaapstraat

2

De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ de aansluiting van de Kaapstraat op het kruispunt eind 2022, tot ongenoegen van bewoners en ondernemers, is weggehaald; ▪ op het nu doodlopende stuk volgens bewoners en ondernemers een (zeer) onveilige verkeerssituatie is ontstaan, hetgeen ook wordt erkend door de verantwoordelijk wethouder; ▪ ondernemers kampen met grote omzetverliezen; ▪ de gemeente een alternatieve aansluiting op de Schalk Burgerstraat zal onderzoeken, maar (vooralsnog) niet heeft geleverd. Van mening, dat: ▪ de gemeente veel te halsstarrig vasthoudt aan het handhaven van de Sterfietsroute, zónder daarbij te kijken naar de wensen van de bewoners en ondernemers die in dit gedeelte van de stad wonen; ▪ ⁠de huidige onveilige verkeerssituatie onaanvaardbaar is; ▪ het onacceptabel is dat de ondernemers nu al 2 jaar, waarvan de eerste 11 maanden illegaal vanwege ontbreken van een verkeersbesluit, financieel gedupeerd worden. Verzoekt het college: ▪ om vóór het Kerstreces in overleg met bewoners en ondernemers met een oplossing te komen, waarbij de Kaapstraat op enigerlei wijze wordt ontsloten. ▪ de raad over de uitkomsten te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.19 Profielschets algemeen directeur DSO De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ de woningbouwproductie in de gemeente Den Haag al jaren daalt, terwijl de woningnood alleen maar verder toeneemt. Van mening, dat: ▪ de gemeente, en in het bijzonder de Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO), zich meer zal moeten inspannen om de woningbouwproductie op het vereiste niveau van 4.000 woningen per jaar te krijgen; ▪ ⁠het noodzakelijk is dat er gekeken moet worden naar oorzaken die de woningbouwproductie belemmeren; ▪ door het afschaffen van het actieve grondbeleid veel kennis en kunde binnen de gemeente is verdwenen; ▪ de functie van algemeen directeur DSO vacant is. Verzoekt het college: ▪ een profielschets van de AD DSO samen te stellen waarbij de nieuwe AD DSO leiding moet kunnen geven aan het proces van het aanjagen van de woningbouw (proactieve houding, omvormen van passief naar actief grondbeleid); ▪ te onderzoeken hoe de gemeente Den Haag het actieve grondbeleid (het als gemeente kopen en verkopen van gronden) weer als uitgangspunt gaat hanteren en de dienst weer veel proactiever omgaat met marktpartijen om de ambitie van 4.000 woningen per jaar te halen.

3

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.20 Stoppen met plannen autoluw maken omgeving Hobbemaplein De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ met de verkeersplannen voor het Hobbemaplein en omgeving: o diverse straten, zoals de Van der Vennestraat, de Ruijsdaelstraat, de Kaapstraat en de Kempstraat, worden afgesloten voor doorgaand verkeer; o scholen, winkels en zorginstellingen nóg slechter bereikbaar worden; o er tientallen parkeerplaatsen op het Hobbemaplein en de Hobbemastraat verdwijnen. ▪ bewoners en ondernemers stellen dat er met de gemeente spek-en-bonen-gesprekken zijn geweest, zónder inspraak, zónder eigen inbreng, met als triest dieptepunt het rücksichtslos van tafel vegen van het alternatieve plan van de ondernemers van het Haags Veen. Van mening dat de herinrichtingsplannen voor het Hobbemaplein: ▪ de Schilderswijk en Transvaal van elkaar scheiden; ▪ de (financiële) doodsteek zijn voor zowel de wijken Transvaal/Schilderswijk als voor de Haagse Markt. Verzoekt het college: ▪ het Hobbemaplein en omgeving bereikbaar te houden door te stoppen met de plannen voor het invoeren van eenrichtingsverkeer en afsluitingen. En gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter. Door de fractie van Hart voor Den Haag, daartoe gesteund door de fractie van de VVD, worden de volgende moties (HvDH.1, HvDH.4 en HvDH.15) ingediend: Motie HvDH.1 (Gemeente)raad herdenkt en viert 80 jaar bevrijding De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ we in 2025 herdenken dat het 80 jaar geleden is dat er voor Nederland een einde kwam aan De Tweede Wereldoorlog. Overwegende, dat: ▪ het goed is om als gemeente Den Haag, de stad van Vrede & Recht, in het algemeen en als gemeenteraad in het bijzonder, stilte staan bij het feit dat het in 2025 80 jaar geleden is dat er een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog; ▪ ter nagedachtenis van zo’n belangrijk moment het goed is om als gemeenteraad hier gezamenlijk uiting aan te geven, zeker ook omdat de viering van 75 jaar grotendeels werd overschaduwd door de Coronacrisis; ▪ een nader samen te stellen werkgroep van vier raadsleden zich bezig gaat houden met het vervullen van nader te noemen punten; ▪ er te denken valt aan een grondige opknapbeurt van de diverse “oorlogsmonumenten” en “sporen van de oorlog”, het planten van één of meerdere vredesbomen;

4

▪

▪ ▪ ▪ ▪

de nader samen te stellen werkgroep contact kan zoeken met stichtingen, musea- en andere culturele instellingen, 4 en 5 mei comités en andere betrokkenen die stilstaan bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog, gemeente Den Haag en onze burgemeester, om samen met deze partijen uit te zoeken wat er mogelijk is in het kader van het herdenken en vieren van 80 jaar vrijheid; het goed is als deze werkgroep, in het kader van 80 jaar bevrijding, over extra budget beschikt om er samen met de andere betrokken organisaties en stichtingen een passende bestemming voor te zoeken de werkgroep qua verantwoording direct staat onder de burgemeester, haar taken zal vervullen vanaf een nader te bepalen datum in januari 2025 tot aan december 2025; de werkgroep verantwoording verschuldigd is voor het ter beschikking gestelde budget en een overzicht van de uitgaven bij te houden en geld dat niet besteed is weer terug te storten; de werkgroep de gemeenteraad periodiek op de hoogte zal houden van haar vorderingen en plannen en indien gewenst de gemeenteraad uit zal nodigen voor bepaalde activiteiten.

Spreekt uit: ▪ een werkgroep ‘Herdenking en Viering 80 jaar Bevrijding in te stellen die invulling gaat geven aan het als gemeenteraad gezamenlijk uiting geven aan 80 jaar vrijheid. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.4 Een duidelijk meetbare Service Level Agreement voor iedere Haagse BIZ De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ er in Den Haag 25 BIZ-en zijn die gezamenlijke duizenden ondernemers en vastgoedeigenaren vertegenwoordigen; ▪ de Wet op de Bedrijfsinvesteringszones van toepassing is; ▪ de Gemeenteraad én de uitvoeringsorganisatie van de Gemeente Den Haag wettelijk verplicht zijn om schriftelijke afspraken maken over het minimale dienstverleningsniveau voor de periode waarvoor de BIZ-bijdrage is ingesteld. Dit wordt in de praktijk ook wel een Service Level Agreement (SLA) genoemd; ▪ -de SLA een demarcatielijn is die duidelijk aangeeft waar de Gemeente verantwoordelijk voor is en waar de ondernemers additionele activiteiten kunnen organiseren vanuit de BIZ; ▪ er voor de huidige BIZ-en voor het basisniveau van Schoon, Heel en ook Veilig geen schriftelijke afspraken zijn gemaakt over het basisniveau welke is afgestemd op het gebruikersprofiel van de verschillende BIZ-en.

Zoals bedoeld in artikel 7 lid 5 van de Wet op de Bedrijfsinvesteringszones; ▪ er door het bestuur van de Stichting BIZ ZKD in het afgelopen jaar een concept SLA is opgesteld, welke ook een goede basis kan zijn voor het opstellen van de benodigde SLA’s voor alle andere Haagse BIZ-en. Overwegende, dat: ▪ van de Gemeenteraad én van de uitvoeringsorganisatie van de Gemeente Den Haag verwacht mag worden dat zij zich aan de geldende wet- en regelgeving houden; ▪ de besturen van de BIZ-en activiteiten moeten kunnen uitvoeren die duidelijk additioneel zijn ten opzichte van het algemene gemeentelijke beleid op het gebied van Schoon, Heel en Veilig. Verzoekt het college: ▪ dat er op zeer korte termijn een herstelactie komt waarmee alle Haagse BIZ-en worden voorzien van een duidelijke SMART geformuleerde Service Level Agreement voor iedere Haagse BIZ. 5

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.15. Geef onze Scheveningse bevolking het visplezier terug! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ er sinds kort een visverbod geldt aan de binnenkant van het Noordelijk en Zuidelijk Havenhoofd op Scheveningen; ▪ aan de andere kant van de havenhoofden wel gevist mag worden; ▪ ijverige boswachters en gemeentelijke BOA’s daar streng op handhaven en forse bekeuringen uitdelen. Van mening, dat: ▪ Scheveningen en visserij hand-in-hand gaan sinds mensenheugenis en veel, vooral oudere, Scheveningers veel plezier beleven aan het vissen bij de havenhoofden; ▪ Hart voor Den Haag denkt dat het visverbod tussen de havenhoofden geen stand houdt bij een rechtbank, aangezien vissen op zee vrijgesteld is van vergunningsplicht en tussen de dammen ook beschouwd kan worden als Noordzee; ▪ veel minder validen graag vissen op de havenhoofden omdat het met scootmobiel goed te bereiken is. Verzoekt het college: ▪ om het visverbod tussen de havenhoofden terug te draaien en de Scheveningse bevolking het visplezier terug te geven; ▪ de handhavers opdracht te geven te stoppen met het bekeuren van (veelal oudere) vissers; ▪ de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter. Door de fractie van Hart voor Den Haag, daartoe gesteund door de fractie van de PVV, wordt de volgende motie (HvDH.21) ingediend: Motie HvDH.21 Zet de grootschalige opvangplannen ‘on hold’ De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 13 november 2024, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028. Constaterende, dat: ▪ bij de grootschalige opvang van diverse kwetsbare doelgroepen en asielzoekers in het voormalige Haga-ziekenhuis: o geen duidelijkheid is of de veiligheid en leefbaarheid in de wijk worden gegarandeerd; o geen duidelijkheid wordt gegeven door het college of het verantwoord is de mix en omvang van doelgroepen samen te huisvesten; o geen duidelijkheid is over de businesscase (wie betaalt wat en wanneer, kosten bewoonbaar maken complex, asbestsanering en verbouwing in eigen beheer); o geen ontbindende voorwaarden met het COA zijn opgenomen;

6

o de door het college toegezegde termijn meermaals niet worden gehaald en worden opgeschoven; o de communicatie van het college naar de buurten vaak onhelder en onjuist is, zodat het vertrouwen van omwonenden in het college tot een minimum is gedaald; o de door het college gewenste start van de termijn van 5-7 jaar volstrekt onvoorspelbaar is (wat als er geen 440 asielzoekers zijn of de gewenste aantallen van andere doelgroepen niet gehaald kunnen worden zodat er ruimte ontstaat om de tijdelijke opvang tot in het oneindige te laten duren; o de verbouwing voor de tijdelijke opvang ⁠een risico vormt voor het opsouperen van de beschikbare stikstofdepositie, waardoor de bouw van toekomstige seniorenwoningen mogelijk niet meer mogelijk is; o geen duidelijkheid is over de permanente invulling (in eerdere plannen de helft van het voormalige Haga in de laatste plannen een derde.

Van mening, dat: ▪ zonder een gedegen risico-analyse geen verschillende soorten kwetsbare doelgroepen, zoals (ex)-verslaafden, (ex-)daklozen, mensen uit oorlogsgebieden, bij elkaar gezet gaan worden waardoor de grootschalige opvang een gevaarlijke mix wordt; ▪ de omliggende buurten recht hebben op een concrete en vaste datum waarop de tijdelijke invulling eindigt; ▪ Er alternatieve plannen zijn en worden uitgewerkt en we daar als gemeenteraad middels een goed participatietraject op moeten anticiperen, zeker nu juridische stappen tegen de gemeente Den Haag gaan worden gezet. Verzoekt het college: ▪ de grootschalige opvangplannen ‘on hold’ te zetten. En gaat over tot de orde van de dag.

De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Vanuit de D66-fractie wil ik graag beginnen met complimenten aan het college voor deze begroting. Ten eerste is dit begrotingsdocument een stuk overzichtelijker, leesbaarder en toegankelijker dan voorheen. Daarmee is het ook voor de inwoners en raadsleden die geen financieel specialist zijn beter te volgen hoe wij als Den Haag omgaan met het huishoudboekje. Ten tweede is het gelukt een meerjarige financieel sluitende begroting te presenteren en dat mag, ondanks de tegenwind voor gemeenten vanuit het Rijk, met recht een prestatie van jewelste worden genoemd. Door degelijk financieel beleid, al ingezet aan het begin van deze periode, heeft Den Haag in tegenstelling tot andere gemeenten nu niet te maken met bezuinigingen en hoeven we de lasten van inwoners, afgezien van de trend, niet te verhogen. Ik heb recent nog collega's uit andere grote steden gesproken die erg jaloers zijn op dit feit. Want zo kunnen we toch blijven investeren in een vooral vooruitstrevende groene stad met kansen voor iedereen, door een nabije overheid die steeds meer naast de inwoners staat en met de inwoners de stad maakt. Ten derde zet het college met de nieuwe spelregels voor het cofinancieringsfonds in op het vergroten van de kansen voor het binnenhalen van externe middelen, bijvoorbeeld vanuit Europa.

Dat zal hard nodig zien als je ziet welke voornemens het huidige kabinet heeft. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik sloeg even aan op de opmerking 'naast de bewoners staan'. Ik weet niet of de woordvoerder van D66 vandaag wat gemist heeft, maar volgens mij zat er een tribune vol met inwoners die daar heel anders naar kijken. Hoe reflecteert mevrouw Van Doorn op de enquête van Omroep West? 1.600 mensen vulden die in en 73,9% zegt weinig tot niet tevreden te zijn over de prestaties van de wethouders. 74,2% zegt zich weinig tot niet door hen vertegenwoordigd te voelen. Hoe bedoelt u: naast de mensen staan? 7

Marieke van Doorn (D66). Ik vond het hartstikke leuk dat we de stadsdeelvoorzitters van Hart voor Den Haag vandaag hebben kunnen ontmoeten. Ik vind het kwalijk als bewoners het gevoel hebben dat ze niet worden gehoord door het stadhuis. Dat moeten we altijd proberen te voorkomen. Maar ik denk niet dat het beleid van dit college, dat we als D66 ook steunen, daarop gericht is, juist niet. We zetten juist in op het steeds meer naast bewoners gaan staan met een nabije overheid, met gemeentelijke contactpunten in elke wijk om maar een voorbeeld te noemen, met een participatiebeleid dat naar de raad is gebracht om maar een voorbeeld te noemen. Wat mij betreft gaan we daarin beleidsmatig de goede kant op, wat onverlet laat dat het niet goed is dat individuele mensen het gevoel hebben: de gemeente hoort mij niet. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Mevrouw Van Doorn heeft het over twee stadsdeelvoorzitters van Hart voor Den Haag. Die waren er inderdaad. Volgens mij zijn dat ook gewoon burgers van de stad Den Haag en hebben die het volste recht om over hun wijk in te spreken. Het is een beetje aanmatigend, zeg ik toch maar even, dat ze alle andere insprekers - Hart voor Den Haag mocht willen dat we zoveel stadsdeelvoorzitters hadden - zo wegzet.

Er is vandaag ingesproken op cruciale thema's, toevallig ook de thema's die Omroep West aanhaalt als de belangrijkste thema's: leefbaarheid, veiligheid, wonen, parkeren en asielopvang. Dat zijn allemaal thema's waar uw partij en het college, dat u steunt, het laten liggen. Ik heb u net de percentages gegeven. Reflecteer daar nou eens op in plaats van te jij-bakken naar twee Hart voor Den Haag-stadsdeelvoorzitters. Marieke van Doorn (D66). Daarmee zet je natuurlijk helemaal niemand weg. Ik denk dat iedereen die is komen inspreken dat doet vanuit de goede bedoelingen. Maar de vraag is inderdaad wel of ze bij de begroting echt terechtkunnen met de klachten die ze hebben. Ik denk dat er voor een aantal insprekers eigenlijk betere vergaderingen van de raad geweest waren, zodat we als stadsbestuur - dat zijn we met z'n allen - ons beter kunnen focussen op de problemen van die mensen. Ik vind het jammer dat, als mensen nu zijn gekomen met een bepaald punt dat vandaag niet zal worden opgelost, ze dan teleurgesteld raken. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is een heel aparte constatering. We bespreken hier vandaag de begroting over alle onderwerpen die de stad aangaan, ook financieel, dus ook onderwerpen als Haga en het Hobbemaplein. U zegt dat ze op een ander moment moeten komen inspreken. Ze waren vandaag niet voor het eerst hier.

Ze zijn diverse malen geweest. De insprekers van de Kaapstraat zijn twee jaar geleden geweest. Toen zei D66: we zijn even aan het monitoren, beste mensen, dit is niet het beste moment, even monitoren. Twee jaar laten zitten ze er weer, maar is er niets voor die mensen veranderd, niets. Wat is dan de participatie die D66 zo bewierookt? Marieke van Doorn (D66). Nou, bewierookt. We zijn er zelf ook altijd fel en kritisch op dat het beter kan en beter moet, maar we zien dat wel de goede stappen worden gemaakt door het college. Daar had ik het over. Een project als het Hobbemaplein bijvoorbeeld gaan we echt later nog bespreken in deze raad. Dan is het wel een beter moment om te komen voor mensen die daar wat over willen zeggen. Ik denk dat ze dan meer antwoorden krijgen van ons als stadsbestuur. Teleurstellingen kan je ook organiseren, en ik denk dat dat vandaag misschien gebeurd is. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Er was natuurlijk veel inspraak vandaag. Ik hoop dat ze niet allemaal lid waren van Hart voor Den Haag, want dan zou ik in ieder geval heel jaloers zijn op hun jongste en hun oudste lid, want die waren echt toppers.

Maar ik hoop ook dat mevrouw Van Doorn het er wel mee eens is dat hier bij de begroting alles moet kunnen worden aangekaart en dat, als je als bewoner van deze stad iets wil aankaarten en eigenlijk niet weet wanneer dat moet, ze hier vandaag toch ook welkom moeten zijn. Voorzitter: de heer De Ridder.

8

Marieke van Doorn (D66). Iedereen is altijd welkom. Dat is het punt niet. Maar we hebben bijvoorbeeld morgen ook weer een raadsvergadering, waarbij bijvoorbeeld ook Haga op de agenda staat. Misschien komen de mensen morgen weer - ik hoop het - maar het is wel een dubbele tijdsinvestering voor ze. Zorg ervoor dat mensen op de juiste plek kunnen komen inspreken, zodat wij als raad hen echt de aandacht kunnen geven die ze verdienen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het toch wel aanmatigend, want het zou ook betekenen dat wij hier vandaag niks kunnen zeggen over onderwerpen waarover is ingesproken. Daar gaan we natuurlijk allemaal zelf over. Ik zal zo dadelijk zeker iets zeggen over het HagaZiekenhuis, maar daar komen we dan straks op terug. Ik zou mevrouw Van Doorn wel het volgende willen vragen. Ik hoorde haar zojuist zeggen dat het college de goede kant opgaat. Als ik terugkijk op het laatste jaar, zou ik niet helemaal kunnen aanwijzen waar het dan precies de goede kant opgaat. We hebben gezien wat er is gebeurd rond het HagaZiekenhuis en hoeveel inspraak er hier is geweest. Het college heeft zijn excuses moeten aanbieden voor de fouten die gemaakt zijn in de communicatie. D66 moest op toer door de Vogelwijk om sorry te zeggen en om te proberen de achterban weer een beetje terug te vinden.

Die zijn, denk ik, hun vertrouwen echt kwijtgeraakt na hoe D66 hoe hiermee is omgegaan. Waar vindt mevrouw Van Doorn dat het echt beter is gegaan? Marieke van Doorn (D66). Het kan zeker beter op het punt van de vergaderorde. Ik denk dat we ook in de communicatie richting onze bewoners veel eerlijker kunnen zijn, bijvoorbeeld over of we Haga gaan betrekken bij de begroting of niet. De VVD heeft in de commissie gezegd: nou ja, doe maar niet. Maar er komt vandaag toch een motie. Dat vind ik echt onhandig, ook richting bewoners die hartstikke betrokken zijn op dit punt. Ik vind het niet erg netjes. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, derde maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Gelukkig gaan wij als partijen allemaal zelf over wat we wanneer inbrengen. De VVD heeft vandaag inderdaad ook een inbreng over het Haga, want dat gaat ook over wat er het komende jaar gaat gebeuren. En het gaat over hoe we omgaan met de stad, dus ik vind het weer aanmatigend van D66 om het op die manier te doen. Ik ben benieuwd of mevrouw Van Doorn kan benoemen waar het stadsbestuur, het college heeft laten zien dat het beter gaat. Want dat zei zij: dat het beter gaat met de participatie. Marieke van Doorn (D66). Mevrouw Van Basten Batenburg wil terugkijken op het afgelopen jaar, maar dit is de begroting. We kijken hier vooruit en daarin zie ik goede stappen, en dat is wat ik heb benoemd.

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is inderdaad, om met de woorden van mevrouw Van Basten Batenburg te beginnen, aanmatigend. U heeft het over de vergaderorde. Op 10 oktober jongstleden is in de commissie in deze raadzaal besloten om het debat over het Hobbemaplein met de ondernemers van het Hobbemaplein te voeren, met de alternatieve plannen die zijn gelanceerd. Wat doet dit college? Dat zegt alvast tegen de ondernemers: 'Dat plan van jullie? Het kost allemaal veel te veel tijd om die tekeningen te bestuderen. Dat gaan we niet doen. We gaan het niet autoluw maken. We vegen die plannen van jullie gewoon van tafel; die gaan in de prullenbak'. Welke vergaderorde dan nog? Wanneer mogen zij hier hun onvrede daarover komen inspreken? Marieke van Doorn (D66). Toevallig weet ik dat helemaal niet op de manier zoals de heer De Mos nu schetst is omgegaan met het plan van de ondernemers. Daar is echt heel goed naar gekeken. Ik heb begrepen dat het helemaal op schaal is gezet door de afdeling. Daar zijn heel veel manuren in gegaan, dus ik vind het ook kwalijk dat u hier de ambtelijke organisatie zo wegzet. Over aanmatigend gesproken, als dat toch het woord van de dag dreigt te worden. Ik denk dat als we het hier over het plan Hobbemaplein gaan hebben wanneer dat op de raadsagenda staat, dat het moment is voor de ondernemers.

9

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Oké, maar de ondernemers hebben dus niet nu al gehoord, voordat hier is gesproken in de commissie: 'Dit plan is in de prullenbak. Het autoluw maken gaan we niet doen. U kunt op uw kop gaan staan, maar we gaan het niet doen'. Dat is toch niet chic? De bewoners, bewonersorganisaties, de ondernemersvereniging Haags Veen zeggen allemaal: zo is het gezegd, zo zijn wij te kakken gezet door de bestuurders van deze stad. Ze zeggen dat er niet geluisterd wordt. Het is een beetje de tendens van de hele inspraak dat de participatie om te huilen is. We hebben nog een voorbeeld, een tweede vraag voordat u gaat reageren, over de participatie en inspraak van de bewoners rondom het voormalige HagaZiekenhuis. Die zeggen: wij worden gewoon gechanteerd; is dat participatie? Want de wethouder zegt: ho eens eventjes, jullie kunnen wel ophef maken en het er niet mee eens zijn, maar als jullie juridisch verzet gaan plegen, dan gaat de termijn van vijf tot zeven jaar verder opgeschoven worden. Dat is gewoon chantage. Bewoners hebben het volste recht om op te komen voor hun belangen, om op te komen voor hun wijk. Over welke participatie heeft u het eigenlijk? Marieke van Doorn (D66).

Voordat ik met de heer De Mos welles-nietes blijf spelen over wat wel en niet is gezegd: we waren er allebei niet bij, dus laten we dat ook vooral niet doen en laten we het bij de onderwerpen houden die op de vergaderagenda staan. Dat zou mijn oproep zijn. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste maal. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik was wel bij de gesprekken met de bewoners en daar waren - eerlijk is eerlijk - ook mensen van DENK, de Partij van de Arbeid en het CDA bij. Ik heb u niet gezien. De heer De Mos was er dus wel bij. De voorzitter. Ik was er inderdaad niet, maar mevrouw Van Doorn misschien wel. Marieke van Doorn (D66). Ik hoorde geen vraag. Ik ga door. Ik zei dat ik blij was met deze begroting, ook vanwege het cofinancieringsfonds, omdat we dat nog hard nodig gaan hebben als je ziet welke voornemens het huidige kabinet heeft. Ook al moeten we nog zien hoe de landelijke plannen uiteindelijk echt gaan uitpakken voor onze stad en hoe ze financieel uitkristalliseren, wij houden ons hart vast. Aan de ene kant zien we dat dit college met deze begroting het beste voorheeft met de inwoners van onze stad, maar aan de andere kant zien we dat de landelijke overheid keuzes maakt die Hagenaars nu en in de toekomst hard raken. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb een verduidelijkende vraag.

Mevrouw Van Doorn zei dat het cofinancieringsfonds hard nodig is wegens plannen van het Rijk. Dat klinkt alsof de btw op boeken gecompenseerd gaat worden uit ons cofinancieringsfonds. Dan snap ik niet meer wat dat met cofinanciering te maken heeft, dus wat bedoelt ze? Marieke van Doorn (D66). Wat mevrouw Van Basten Batenburg nu noemt valt niet in de spelregels van het cofinancieringsfonds. Ik ben blij dat die er nu wel zijn, want dat stelt ons in staat om veel helderder te kiezen voor wat voor projecten je geld gaat aanvragen, bijvoorbeeld in Europa. Nee, op dit punt gaat het denk ik niet gebeuren. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Maar mijn vraag was natuurlijk niet of het gaat om btw op boeken. Mijn vraag was: waar gaat het dan om? Wat bedoelt mevrouw Van Doorn? Wat moet gecompenseerd worden uit ons cofinancieringsfonds omdat het Rijk iets niet meer zou gaan doen? Marieke van Doorn (D66). Ik miste inderdaad dit deel van die vraag in mijn beantwoording. Excuses daarvoor. Het Rijk bezuinigt op hele cruciale beleidsterreinen voor Hagenaars: op sport, op cultuur, op jeugd, op preventie en op zaken die het leven aangenaam maken zoals boeken en kranten. Er zijn echt vele beleidsterreinen, waaronder ook klimaatverandering, klimaatadaptatie, waar we nog weleens heel hard andere financieringsbronnen voor nodig gaan hebben dan het Rijk. De voorzitter.

Mevrouw Van Basten Batenburg, derde maal. 10

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Maar dat heeft toch nog steeds niets te maken met ons cofinancieringsfonds? Als de financiering van het Rijk wegvalt, dan is er geen sprake meer van cofinanciering. Ik vind dat ook naar de stad toe … Natuurlijk, mevrouw Van Doorn mag iets vinden van de landelijke plannen. Ik vind dat er een wat zwartgallig beeld wordt geschetst. Ik hoop dat dit college en ook mevrouw Van Doorn zien dat we moeten en moeten willen blijven samenwerken met het Rijk. Daar is het voor de zomer veel over gegaan door de heer De Mos. Het lijkt me ook uitermate terecht dat we dat blijven doen, want dit land wordt gewoon bestuurd. Er zit gewoon een kabinet en daar moeten we zaken mee doen. En nu een zwartgallig beeld dat wij met het cofinancieringsfonds dit soort dingen zouden moeten gaan vullen? Dat is toch niet wat er aan de hand is in dit land? Marieke van Doorn (D66). Volgens ons wel. En houdt u vast, want ik word nog veel zwartgalliger zo meteen. De voorzitter. Maar we gaan eerst naar meneer De Mos voor een beetje vrolijkheid. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker een beetje vrolijkheid, maar er is bijna geen vrolijkheid voor elkaar te boksen met dit college. Ik wil toch aansluiten bij de woorden van mevrouw Van Basten Batenburg. Welke concrete plannen gaan we doen met het cofinancieringsfonds? Mind you, er is een bedrag van € 8 mln. onbestemd toegevoegd.

De totale begroting van het cofinancieringsfonds is € 55 mln. Welke concrete plannen gaat D66, gaat het college het laatste jaar dat u zit - over een jaar zijn we allemaal in de campagnemodus - daarvan doen? Even de afdeling 'concreet' aan het werk. Marieke van Doorn (D66). Ik kan wel in herhaling vallen hoe het in het commissiedebat is besproken. Het gaat er juist om dat je een oorlogskas hebt in dat cofinancieringsfonds, zodat je kan inspelen op actuele mogelijkheden en kansen voor de stad om in te tekenen op projecten die ze bijvoorbeeld in Europa uitschrijven. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Een oorlogskas zonder plannen. Dat is eigenlijk wat D66 zegt: we hebben een oorlogskas, maar plannen, daar moet je niet bij ons mee aankomen; kom een andere keer maar terug. Het is eigenlijk te stuitend voor woorden. Marieke van Doorn (D66). Nogmaals, dit is in commissieverband al uitentreuren uit geëxerceerd. Het gaat erom dat je goed bent voorbereid op kansen die voorbijkomen en dat je dan kan voldoen aan de cofinancieringsvoorwaarden die altijd bij dat soort subsidiemogelijkheden worden gesteld. De voorzitter. Meneer De Mos, derde maal. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dit is voldoende besproken in de commissie. Dat heeft de heer Guernaoui gedaan. Die liep gisteren met de ziel onder zijn arm en zei: 'Ik kwam er niet door.

Ik heb honderdduizend keer gevraagd: wat zijn nou de plannen? Best college, kom nou met die plannen.' Hij zei: Richard, ze weet het niet. Hij begon te huilen in paniek en zei: 'Ze had geen idee'. Dat is toch heel vervelend. Welke ideeën heeft u om wat te gaan doen met dat cofinancieringsfonds? Voor de draad ermee. Marieke van Doorn (D66). Dat is echt niet de bedoeling, een huilende heer Guernaoui door de gangen hier op het stadhuis. Dat willen we niet op ons geweten hebben. Nee, wij zijn ook heel benieuwd, bijvoorbeeld naar de Europastrategie. Daar heeft de heer Guernaoui ook naar gevraagd. We hebben gehoord dat die er binnenkort komt, nog dit jaar. Misschien kan ik hem daarmee een beetje verblijden. Nick Kaptheijns (PVV). Welke actuele zaken zou mevrouw Van Doorn mogelijkerwijs kunnen opnoemen waar wij die cofinanciering, de oorlogskas, voor zouden kunnen gebruiken? De voorzitter. We vallen een beetje in herhaling, maar mevrouw Van Doorn. 11

Marieke van Doorn (D66). Ja. Als ik verder zou kunnen met mijn betoog, dan loop ik ze allemaal langs. Maar het gaat over zaken als klimaatverandering/klimaatadaptie. Het gaat over beleid voor het aanpakken van malafide uitzendbureaus, wat is uitgesteld. Het gaat over ov en een bruisende culturele sector om maar wat te noemen. Nick Kaptheijns (PVV). Maar daar gaat cofinanciering helemaal niet over. Dus nogmaals, kunt u dat even preciseren? U noemt allemaal dingen op die daar helemaal niets mee te maken hebben, letterlijk niets. Marieke van Doorn (D66). Dit is een beetje de glazenboldiscussie uit de commissie. We weten nog niet waarop we gaan intekenen, maar het ligt voor de hand dat het in dit soort categorieën gaat vallen. Daar gaan de rijksbijdragen enorm wegvallen wegens de voorgenomen plannen van dit kabinet. De voorzitter. U kunt uw betoog vervolgen, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Klimaatverandering is een feit en raakt juist onze stad hard. Voor de stad aan zee is een kabinet dat eigenlijk niet in klimaatverandering gelooft of in klimaatadaptatie investeert potentieel rampzalig. Gelukkig doet dit stadsbestuur wel aan klimaatadaptatie. We pakken hitteeilanden aan met deze begroting, zodat de bewoners in de kwetsbare wijken niet dubbel zo hard geraakt worden door klimaatverandering.

Door heel Den Haag hebben we ons gecommitteerd aan de 3-30-300-regel, zodat iedereen altijd drie bomen in de buurt heeft, 30% van de straat groen is en er altijd binnen 300 meter een parkje in de buurt is. Het klinkt simpel, maar het is misschien wel ons beste wapen qua klimaatadaptatie. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dit is een mooi moment om te vragen wat D66 vindt van een van de meest ik zou bijna zeggen baanbrekende ideeën voor het klimaatadaptiever maken van het centrum, namelijk het prachtige plan Haagse Lanen. Vindt D66 ook niet dat we moeten gaan voor die variant waar we echt wat aan hebben, waar echt meters gemaakt worden met het klimaatadaptief maken van de stad, namelijk die van het bladerdak? Marieke van Doorn (D66). Ik ben het zeker eens met investeren in bladerdak. Dat gaan we gelukkig ook doen. We hebben de Haagse Lanen altijd een heel mooi plan gevonden, maar we zijn wel altijd bezorgd geweest over de financiële dekking ervoor. Voor ons was het wel altijd helder, en wij kijken naar realistisch naar, dat je daar maar heel langzaamaan naartoe kan werken. Het was een schitterend plan, maar heel duur en er is nog nooit financiering voor gevonden. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Daar kan ik D66 helemaal in volgen. Het kost inderdaad uiteindelijk veel geld, als je het plan helemaal wil realiseren. Wij denken dat er kansen zijn om dat stap voor stap te doen.

Het dreigt nu fout te gaan, omdat het college dreigt te kiezen voor een variant waarmee je de echte ingrepen, dat echte bladerdak, onmogelijk maakt. Want als je nu niet kiest voor de bladerdakvariant, dan ga je bijvoorbeeld geen kabelgoot leggen waar de kabels en leidingen doorheen kunnen op het Spui. Dat kan het voor altijd onmogelijk maken. Mijn fractie zou willen zeggen, en ik zal straks ook een voorstel doen: zorg er nou voor dat je kiest voor die goede variant. Je hoeft niet nu meteen het geld op de plank te leggen, maar dan kan je wel zorgen dat je het niet onmogelijk maakt om daar uiteindelijk uit te komen. Dan kan je gaan zoeken naar een coalitie om het samen te financieren. Marieke van Doorn (D66). Ik kan niet over amendementen praten die nog niet zijn ingediend, heb ik hier eerder geleerd. De dekking ervoor vinden blijft de uitdaging wat ons betreft. Wij vinden de voorstellen zoals die nu worden gedaan geen goed idee, maar daar zal ik graag bij de bijdrage van de VVD op terugkomen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb toch nog een punt. Het amendement en de moties waar we het straks over gaan hebben, staan natuurlijk echt los van elkaar. Nogmaals, als je nu de verkeerde 12

keuze maakt, dan wordt het onmogelijk om het in de toekomst te gaan doen. Dan ben je eigenlijk geld aan het verspillen. Ik wil mevrouw Van Doorn toch uitnodigen om daar straks goed naar te luisteren, en dan hoop ik op haar steun. Marieke van Doorn (D66). We gaan naar iedereen goed luisteren. De voorzitter. Kijk, als iedereen dat doet vanavond, dan komt het helemaal goed. Maar mevrouw Arp heeft nog een goede inbreng. Lesley Arp (SP). Ja, één vraag hierover. Ik kan me nog herinneren dat we dit initiatiefvoorstel inderdaad hadden behandeld en dat een aantal fracties in de raad zei: dit is echt een heel duur voorstel en ik vraag me af hoe we dat gaan betalen. Dat waren drie fracties die hier toevallig in mijn zichtlijn zitten. Dat zat er dus best wel aan te komen, maar de rest van alle fracties heeft dit voorstel wel gesteund. Schep je dan niet bepaalde verwachtingen waar je nu tegen aanbotst als D66? Marieke van Doorn (D66). Het idee is hartstikke goed, maar er zijn ook nog andere delen in de stad met hittestress in kwetsbare wijken waar mensen dubbel door klimaatverandering worden getroffen. Het idee van de Haagse Lanen is echt schitterend. Daarom hebben wij het destijds ook gesteund, maar wel altijd met - dat stond volgens mij destijds ook in de voorstellen - ideeën om het stapsgewijs en werk met werk makend te realiseren.

Het is een enorme investering en er zijn heel veel investeringen in de stad nodig om dat bladerdak uit te breiden, maar natuurlijk niet alleen daarvoor. De voorzitter. Dan mag u verder met uw betoog, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). In sommige wijken van onze stad is een op de vier inwoners een Europese arbeidsmigrant. Het droevige feit is dat ze vaak slachtoffer zijn van malafide uitzendbureaus. Bij een recent bezoek van onze fractie aan Rustenburg-Oostbroek begrepen we dat deze uitzendbureaus niet alleen de arbeidsmigranten uitbuiten, maar ook bewoners intimideren. Dat dit kabinet de wetgeving waarmee we deze intimiderende uitbuiters kunnen aanpakken nu uitstelt, is ontzettend slecht nieuws voor al die inwoners, of ze arbeidsmigrant zijn of ras-Hagenees. De toekomst van Den Haag zit in de tram. We laten vaker de auto staan om het ov te pakken. Het ov is een onmisbaar aspect in al die nieuwbouwprojecten waarmee we de woningcrisis tegengaan. Dat het kabinet kort op het ov, is een klap voor alle inwoners van onze stad en ondermijnt ook onze inzet om de woningnood op te lossen. Bovendien dwingt het kabinet straks daarmee steeds meer mensen de auto te pakken. Den Haag heeft een geweldige bruisende culturele sector en heeft zelfs de ambitie om de culturele hoofdstad van Europa te worden.

Maar in plaats van Den Haag te helpen in die ambitie, krijgen we een btw-verhoging, wat juist een enorme klap is voor die cultuur waar wij zo trots op zijn. Hetzelfde geldt voor de btw-verhoging op sport. Terwijl we juist een gezondere stad willen, maakt het kabinet dat alleen maar lastiger. En dan hebben we het nog niet eens over de bezuinigingen op onderwijs, jeugd en preventie. We willen investeren in de jonge mensen, want zij zijn onze toekomst. Maar - daar zal mevrouw Van Basten Batenburg ook blij van worden - na al dit slechte nieuws is er ook goed nieuws. Lokaal kunnen we namelijk heel veel betekenen en opkomen voor onze inwoners waar de landelijke overheid dat niet doet. We stropen onze mouwen op en komen met voorstellen om via deze begrotingsbehandeling een bijdrage te leveren aan de grote projecten in de stad middels oproepen voor extra aandacht en het nemen van voorschotten op de voorjaarsnota op basis van indicaties uit de achtmaandsrapportages, waarvoor we middels moties meerderheden zoeken voor de besteding van overgebleven middelen uit de jaarrekening 2024. Dat is onze invulling van meesturen vanuit de raad. Het kabinet wil de malafide uitzendbureaus niet voortvarend aanpakken. D66 wil dat wel.

Daarom komen we met de motie Vergroot capaciteit HEIT tegen malafide uitzendbureaus: verzoekt het college om bij de Voorjaarsnota 2025 de capaciteit van het HEIT uit te breiden tot € 1 mln., indien er bij de jaarrekening 2024 incidentele middelen overblijven uit de 2024 begroting bij programma 4 Openbare orde en veiligheid; in de Voorjaarsnota 2025 de raad te informeren over de mogelijkheden om de intensivering in het HEIT structureel te dekken; in gesprek te treden met de politie, 13

Belastingdienst, NLA en overige handhavingspartners over de mogelijkheid om het aantal integrale handhavingsacties uit te breiden om malafide uitzendbureaus uit onze stad te weren en de raad over de uitkomsten te informeren. Ik dien de motie in samen met de collega's Verduin, Mostert en Van Esch. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik voel me genoodzaakt om hier toch de wethouder Financiën te verdedigen, want ik kan me toch niet voorstellen dat de wethouder Financiën deze motie als een steun in de rug kan ervaren. Dit lijkt me eerlijk gezegd eerder een steek in de rug: een greep uit een jaarrekeningresultaat dat nog moet komen. Is dat echt het soort financieel bestuur dat D66, als grootste partij in de coalitie, voorstaat? Marieke van Doorn (D66). Het is juist een steun in de rug voor onze burgemeester, die ook in commissieverband zich ontzettend druk maakt dat we die malafide uitzendbureaus en signalen daarover vanuit de bewoners meer moeten gaan oppakken en opvolgen. Daar is het voor bedoeld. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zou willen vragen of mevrouw Van Doorn ook op het financiële punt kan ingaan, want daar gaat het hier over. Dit is zeer ongebruikelijk. Ik zou het financieel onbehoorlijk willen noemen, en dat vind ik van de grootste coalitiepartij echt zeer teleurstellend. Ik zou daar dus graag een reactie op willen van mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66).

We hebben aangegeven waar we bij de voorjaarsnota op gestuurd willen zien. Er staat: als er geld over is, dan tot dat bedrag naar uitbreiding HEIT. Volgens mij is dat financieel-technisch behoorlijk. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, derde maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als wij dat als hele raad zouden doen, dan nemen we hier allemaal moties aan. Meneer De Mos heeft prachtige ideeën vandaag. Wij hebben straks ook fantastische voorstellen en de rest van de collega's vast ook, maar die gaan nog komen. Dan hebben we straks toch een opdracht voor het college om € 35 mln. structureel aan iets uit te geven? Dit is toch niet hoe wij horen te besturen? Dit is toch niet iets waar D66 als de grootste coalitiepartij voor kan zijn? Ik vind dit echt heel erg, echt onbehoorlijk. Marieke van Doorn (D66). Ik hoorde geen vraag, maar ik wil toch zeggen dat dit voor ons de manier is om alvast vooruit te kijken wat we in 2025 kunnen doen met overgebleven geld, want er blijft altijd best wel veel geld over. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Vandaag stellen we de begroting vast, waar we volgend jaar gaan investeren, wat we belangrijk vinden als stad en wat we vooral belangrijk vinden als gemeenteraad. Ik herken het punt van de malafide uitzendbureaus heel erg en dat ze aangepakt moeten worden.

Maar als we dat met elkaar zo belangrijk vinden, dan hebben we vandaag hier toch het budgetrecht? Dan moeten we vandaag toch gewoon een amendement indienen om dat te fiksen en niet wachten op de kruimeltjes die straks wellicht overblijven en dan op onze knieën voor het college of ze dat alstublieft willen investeren in wat wij hier belangrijk vinden? Marieke van Doorn (D66). Om dat te voorkomen probeer ik dat hier al vast te leggen. Alleen de voorstellen waar een meerderheid voor is, komen dan voor te liggen bij het college om mee te nemen in de voorjaarsnota. Waarschijnlijk zullen niet alle voorstellen het halen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Maar dat is toch precies het punt? Als we dit belangrijk vinden, dan dient mevrouw Van Doorn vandaag een amendement in te dienen. Dan gaan we hier als raad over besluiten. Wij hebben hier het budgetrecht en dan regelen we het. Volgens mij is dit niet zoals de gemeenteraad moet werken.

14

Marieke van Doorn (D66). Het probleem is altijd: waar haal je het geld dan weg? Dat is hier het probleem en daarom hebben we het op deze manier gedaan, want er zijn heel veel zaken op veiligheid die wel moeten gebeuren. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, derde maal. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Volgens mij hoeven we nog nergens geld vandaan te halen, want er is nog niks uitgegeven. We gaan dat namelijk vandaag met elkaar bepalen en we kunnen nog met alle knoppen schuiven. Dat is wat we vandaag doen. Marieke van Doorn (D66). Ik hoorde geen vraag. De voorzitter. Maar mevrouw Arp heeft waarschijnlijk wel een vraag. Lesley Arp (SP). Mevrouw Van Doorn zegt: waar halen we het geld dan vandaan? Maar dat is toch de essentie van politiek? Politiek is kiezen. Ik zie verschillende fracties, toevallig allemaal van de oppositie, die allemaal ideeën hebben, amendementen: haal het geld bijvoorbeeld van het Olympisch Fonds. Mevrouw Van Basten Batenburg heeft ook amendementen, waar ik het niet altijd mee eens ben, over dat we het dan uit Economie en Werkgelegenheid halen. Maar dat zijn keuzes; dat is de essentie van wat wij hier doen. Dit is toch gewoon een vraagstuk vooruitschuiven? Marieke van Doorn (D66). Ik zeg zeker niet dat het een ideale manier van financieel sturen is, maar het is wel de manier die wij hebben gevonden omdat wij niet zien waar we het weg kunnen halen.

We hebben daar echt naar gekeken, ook met behulp van het activiteitenboek: wat zit er nou ruim in het jasje, waar kan je mogelijk iets weghalen? Maar wij zagen dat niet en vandaar deze oplossing. Lesley Arp (SP). Dat geeft enige duidelijkheid over de oplossing. Dat neemt niet weg dat het mij echt opvalt dat een aantal partijen amendementen schrijft met duidelijke financiële keuzes, waar je vervolgens vragen over kan krijgen en voor aan de lat moet staan. Ik zie ook wel dat er door een ander deel van de raad geen amendementen worden ingediend. Ik ben dan toch heel erg nieuwsgierig welke amendementen het zouden halen. Ik ben heel erg benieuwd naar de uitkomst van deze raadsvergadering. Maar snapt mevrouw Van Doorn dat het wel een essentieel onderdeel van de begrotingsbehandeling is dat wij als raad financiële voorstellen mogen indienen en dat dat geen taboe is of zo? Marieke van Doorn (D66). Nee, dat is het ook zeker niet. Maar de vraag is telkens: waar wordt het door gedekt? Het is moeilijk om daar overeenstemming over te vinden. Ik was wel blij om bij het terugkijken van de begrotingsbehandeling in de financiële commissie te horen dat er ook vanuit het college over wordt nagedacht hoe de raad beter in positie kan worden gebracht om financieel mee te sturen. Ik heb een vermoeden dat zeker een van de amendementen het gaat halen, tenminste als het aan ons ligt. Lesley Arp (SP).

Ik heb nog een laatste punt dat ik hierover wil maken. Mevrouw Van Doorn geeft terecht aan dat het moeilijk is om dekking te vinden, maar uiteindelijk gaat het ook gewoon om ideologische keuzes: waar wil je heen met de stad? We hebben over een jaar verkiezingen. Ik denk dat het juist heel goed is dat partijen kleur bekennen: wat vind ik belangrijk, breedtesport, Olympisch Fonds, dat soort vraagstukken. Ik zou misschien voor de volgende begrotingsbehandeling willen uitdagen om toch lekker met z'n allen amendementen te gaan indienen. Marieke van Doorn (D66). Challenge accepted! De voorzitter. Dan heeft mevrouw Van Basten Batenburg een nieuw punt, denk ik.

15

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Om op mevrouw Arp door te gaan: dat zou nu ook nog kunnen, want er is ook nog een tweede termijn. Dus als D66 dit zou omzetten in een amendement, dan kunnen we allemaal keuzes maken. De voorzitter. Niet uitdagen hè, mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dan de vraag die ik eigenlijk wilde stellen. Mevrouw Van Doorn zegt dat we in de commissie Bestuur over de financiën hebben gesproken. Daar heeft de wethouder iets gezegd over de voorjaarsnota en het proces. Hoort D66 deze motie niet dan in te dienen? Want dit is de begroting; nu stellen we de begroting vast van het komende jaar. Als je op basis van de stand van zaken bij de voorjaarsnota iets wil doen, dan doe je dat toch in het volgend voorjaar en niet nu? Nu zadel je de wethouder Financiën nog voordat het jaar af is al op met een rekening. Dat is onbehoorlijk. De voorzitter. Dat is niet helemaal een nieuw punt, maar mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Ik kan mezelf alleen maar herhalen, dus laat ik dat niet doen. De voorzitter. Dan vervolgt u uw betoog. Marieke van Doorn (D66). Dit kabinet wil niet investeren in goede mobiliteit, D66 wel. In het bijzonder heeft D66 oog voor de verkeersveiligheid, want daarmee gaat het niet goed in deze stad. Daarom komen we met een drietal moties. Op te veel plekken in te veel straten in Den Haag wordt te hard gereden.

Daarom willen we bewoners de kans geven om samen met de buurt verkeersdrempels te plaatsen. Daarom de motie Drempeldemocratie: verzoekt het college tijdelijke verkeersdrempels beschikbaar te stellen aan bewoners die deze gezamenlijk willen aanvragen, conform de regels die ook gehanteerd worden voor fietsvlonders; als er na twee maanden draagvlak blijkt te zijn in de straat voor het permanent plaatsen van een verkeersdrempel hierin te voorzien; de aanschaf en aanleg van deze verkeersdrempels te betalen uit het budget voor verkeersveiligheid/mobiliteit. Ik dien de motie in samen met collega Mekers. Den Haag is een internationale stad. D66 wil daarom ook bij de internationale scholen en schakelklassen fietslessen aanbieden en ook de theorielessen in het Engels. Daarom hebben we de motie I want to ride my bicycle; ik beloof dat ik niet ga zingen: verzoekt het college in overleg met scholen te onderzoeken of High Five kan worden ingezet als tijdelijke oplossing voor Haagse scholen die in afwachting zijn van een verkeersveilige omgeving; High Five als pilot te implementeren op enkele scholen; deze pilot te bekostigen met middelen uit de budgetten voor verkeersveiligheid/mobiliteit. Deze motie dien ik ook in met collega Mekers. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Kunnen we niet beter taallessen geven aan die kinderen dan fietslessen? De voorzitter. Het is hilarisch. Mevrouw Van Doorn.