RIS320386 Notulen raad 3 oktober 2024

80

Wethouder Vavier (GroenLinks). Die liggen ten grondslag aan deze nota. Moet het dan letterlijk ook zo benoemd worden? Het is de grondslag van alles wat wij doen. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Als ik daar zo van overtuigd was, zou ik het niet vragen. Maar dat ben ik niet zo, en zeker niet als er in de inleiding van de wethouder en later ook nog in de brief van het college, echt iedere keer 'gemeenschappelijke' staat. Kan dat dus toch niet toegevoegd worden? We hebben het over de Néderlandse waarden en normen. Wethouder Vavier (GroenLinks). Het gaat over de normen zoals die zijn geformuleerd in de Nederlandse Grondwet. Die liggen ten grondslag aan onze hele nota. De nota gaat over gelijkheid, over gelijke kansen, over gelijke rechten voor iedereen en over samen een samenleving zijn. Het zit ook in de titel. We zijn allemaal anders maar we zijn ook allemaal Haags. Dat is de basis van deze nota. Dan de vraag die Hart voor Den Haag stelde, ook in de commissie. Waar komt het nou vandaan dat racisme en discriminatie op grond van huidskleur eigenlijk hun basis hebben in het koloniale slavernijverleden van Nederland? Daar ligt echt een enorme berg aan onderzoeken aan ten grondslag. Er zijn verschillende publicaties geweest, in Nederland maar ook in Amerika. Ik zou gemakshalve willen verwijzen naar de website www.withuiswerk.nl.

Daarop staan echt alle onderzoeken die hierop van toepassing zijn. Op die site kunnen ook mooie zelftestjes worden gedaan. De Partij van de Arbeid diende een aantal moties in. Ik begin met H.2. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dan vraag ik mij toch af waarom het kabinet € 1,7 mln. heeft uitgetrokken voor een meerjarig onderzoeksprogramma naar 'de complexe doorwerking van het slavernijverleden in het heden'. Wethouder Vavier (GroenLinks). Dat is natuurlijk helemaal aan het Nederlandse kabinet, maar het college juicht ook dit onderzoek toe, want het is echt belangrijk dat we een brede bewustwording hebben van hoe het verleden doorwerkt in het heden. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Maar als de uitkomst van dat onderzoek nog niet bekend is, waarom dan toch alvast de conclusies trekken die u heeft getrokken in uw nota? Wethouder Vavier (GroenLinks). Omdat er meerdere onderzoeken zijn. Daarvoor verwijs ik kortheidshalve even naar de website withuiswerk.nl. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dus het onderzoek van € 1,7 mln. dat het kabinet laat doen, is overbodig. Wethouder Vavier (GroenLinks). Nee, dat is helemaal niet overbodig. Ik zei zonet ook dat we dat ook toejuichen.

Ik weet op dit moment even niet wat precies het onderzoeksvoorstel is van het onderzoek van het Rijk, maar er zijn meerdere onderzoeken geweest en er zijn hierover meerdere publicaties verschenen. Ik noem The Black Archives, de Canon van Nederland en het onderzoek van NiNsee. Ook de Verenigde Naties hebben hier van alles voor gedaan. Er is dus voldoende materiaal beschikbaar. Nogmaals, er is een hartstikke goede website: www.withuiswerk.nl. Dan motie H.2 PvdA, Grote stappen met actieplan tegen moslimdiscriminatie. Daar zijn we mee bezig. We zijn bezig met het opstellen van het plan en het monitoren gedurende de uitrol van het plan. Daarin neemt ook participatie een centrale rol in. We hebben vanochtend ook mevrouw Benali gehoord over haar ervaringen. Het college gaat ook graag in gesprek met mensen die discriminatie ervaren, en dan specifiek moslimdiscriminatie. Maar ook ten behoeve van het plan van aanpak antisemitisme zullen we dat soort gesprekken voeren. Het college kan dus uit de voeten met deze motie en kan die aan de raad laten. Motie H.3 PvdA gaat over een Haags inclusief keurmerk. Ik zou de Partij van de Arbeid willen vragen om deze motie aan te houden totdat collega Icar met het actieplan arbeidsdiscriminatie 81

naar de raad is gekomen. Dan kunnen we ook het gesprek voeren over bijvoorbeeld een pact met Haagse werkgevers tegen arbeidsdiscriminatie. Samir Ahraui (PvdA). Ik kijk heel erg uit naar dat pact. De motie is nog wel iets breder dan alleen de arbeidsmarkt. Die gaat bijvoorbeeld ook over discriminatie in de horeca. Dat hoort weer meer bij de Nachtvisie van wethouder Bruines. Zo kun je het op verschillende momenten zien. Ik ben dus wel benieuwd hoe het college daar dan naar kijkt. Wethouder Vavier (GroenLinks). Zo'n keurmerk is eerder aan de orde geweest. Er is ook al eerder een verkenning geweest. Uit die verkenning bleek dat heel veel partijen heel terughoudend waren over zo'n keurmerk, ook vanwege het gebrek aan duidelijke criteria en het gebrek aan monitoring. Als we aan de slag willen met een keurmerk, hebben we ook partijen nodig die daarin willen meegaan en die ook voor zo'n keurmerk willen gaan staan. Vooralsnog denk ik dus dat we moeten starten met zo'n pact tegen arbeidsmarktdiscriminatie. We zijn natuurlijk ook bezig met de mysteryguests in de horeca. De Nachtvisie gaat daar ook op in. We hebben ook het antidiscriminatiepunt. Ik zou u toch willen vragen om deze motie nog even aan te houden totdat we meer weten over hoe die aanpakken werken. Samir Ahraui (PvdA). Ik overleg even met de mede-indieners en dan komen we er zo op terug of de motie wordt aangehouden.

Wethouder Vavier (GroenLinks). Fijn, dank u wel. Ik ga door naar motie H.4 PvdA, Handhaving als speerpunt. We komen nog met een meetplan op basis van deze nota. Dat meetplan komt in Q1 naar uw raad toe. Ik zou u willen vragen om deze motie aan te houden, omdat die echt ingaat op het gebruiken als speerpunt van de handhaving op het gebied van ongelijkheid en discriminatie. De motie vraagt het college ook om te rapporteren aan de raad over de voortgang van de maatregelen. Dat gaat allemaal precies mooi in dat meetplan passen. Als u de motie dus wilt aanhouden, kan dit op dat moment besproken worden. De voorzitter. Laatste keer, meneer Ahraui. Samir Ahraui (PvdA). Even een verduidelijkende vraag. Betekent dat dan dat in het stuk dat wethouder Vavier nu noemt, ook de maatregelen zouden kunnen staan, dus wat de gemeente daadwerkelijk gaat doen om die handhaving niet alleen te monitoren maar wellicht ook richting te kunnen geven? Wethouder Vavier (GroenLinks). Daar waar dat mogelijk is, kunnen we dat opnemen, ja. Het is misschien ook verstandig om op te nemen waar het niet mogelijk is. We kunnen namelijk niet op alles actie ondernemen. Dank. Dan motie H.5 PvdA, Laagdrempelige zorg voor biculturele jongeren. Die motie gaat onder andere over een toevoeging aan met name de aanpak queersensitieve hulpverlening. Deze motie kunnen we aan de raad laten.

Dit is inderdaad een belangrijke toevoeging daaraan. Het is er wel in opgenomen, maar het is belangrijk dat we met name ook aandacht hebben voor biculturele jongen die queer zijn. Dat blijkt ook weer uit het debat van vandaag. Ik kom bij motie H.6 HSP, Ontwikkel intersectionele training met experts. Ook die kunnen we aan de raad laten. We zijn al in gesprek met partijen die verschillende trainingen hebben ontwikkeld met betrekking tot discriminatie en uitsluiting. We kunnen verder onderzoeken wat we daar nog meer mee kunnen doen. Met deze motie kunnen we dus aan de slag. Ik ga naar H.7. Of sla ik er nu een aantal over? Ik kom zo dadelijk nog even terug op de vragen die zijn gesteld door DENK. Motie H.7 PvdD heet 'Inclusie op alle beleidsterreinen'. Ook hierover hebben we het in de commissie gehad met de fractievertegenwoordiger van de Partij voor de Dieren. In deze beleidsnota staan ook heel veel beleidsvoornemens en actieplannen op andere beleidsterreinen opgenomen, zoals het plan van aanpak arbeidsmarktdiscriminatie en het plan voor een veilige nachtcultuur. Ik heb in de commissie aangegeven dat het natuurlijk heel erg belangrijk is dat op al die beleidsterreinen ook goed wordt gemonitord wat de effecten zijn en of de acties ook inderdaad het effect hebben dat wij willen 82

zien. We kunnen daarvan zeker iets meenemen in het meetplan, maar als we al die indicatoren mee gaan nemen in het meetplan van de nota Inclusief Samenleven, wordt de voortgangsrapportage echt veel te groot. Maar ik begrijp heel goed de strekking van deze motie van de Partij voor de Dieren, omdat we de voortgang op al die beleidsterreinen heel goed willen volgen. Ik zou het een goed idee vinden als we samen eens op een andere manier zouden doorpraten over hoe we dit zouden kunnen doen, maar ik moet deze motie op dit moment ontraden, omdat het anders een veel te lijvige voortgangsrapportage zou worden. Dan motie H.8 PvdD, Ook mannen moeten veranderen voor gendergelijkheid. Die motie gaat er met name over dat ook mannen gevangen kunnen zitten in genderrollen die niet meer van deze tijd zijn of die niet productief zijn in een andere ... Nou ja. Mannenemancipatie komt ook aan bod in de nota. We organiseren jaarlijks trainingen en dialogen via mannennetwerken. Sorry hoor, dat ik deze hilariteit nou weer veroorzaak. Maar we kunnen met deze motie goed uit de voeten bij het verder vormgeven van deze actielijn. We kunnen de motie dus aan de raad laten. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zou van de wethouder willen weten wat ze er dan precies mee gaat doen als deze motie wordt aangenomen. Welke actie volgt daarop? Wethouder Vavier (GroenLinks).

Het gaat natuurlijk ook heel erg over de gelijke positie en de gelijke rechten van vrouwen. Dat is ook in dit debat aan de orde geweest. Je zou daar met mannennetwerken ook het gesprek over kunnen voeren. Ik leg dan ook de link met de aanpak van huiselijk geweld, intieme terreur en femicide. Wij zien in die volle range hoe belangrijk het is om ook mannen daarbij te betrekken. Die gesprekken voeren we al met die mannennetwerken, maar die kunnen we zeker, ook met behulp van externe expertise, een extra verdieping geven. Ik realiseer me dat dit misschien voor de VVD niet concreet genoeg is, maar dat is wel wat we kunnen gaan doen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Aan de ene kant heeft de wethouder met dat laatste wel gelijk. Aan de andere kant zie ik ook wel dat het belangrijk is om preventie gericht in te zetten en dus te weten welke groepen je moet aanspreken. In een interruptie op de heer Smit kwam zonet naar voren dat het dan ook gericht zou moeten zijn op een jongere doelgroep. Mijn fractie zou het heel mooi vinden als daar dan ook echt een concrete actie uit komt. Welke jongere, mannelijke doelgroepen kunnen we op welke manier gaan bereiken? Ik zou er wel graag een concrete terugkoppeling op willen wat er precies mee kan gebeuren richting specifieke doelgroepen waarvan we weten dat die - sorry toch de problemen veroorzaken.

Ik ga dat meenemen in mijn overwegingen bij het stemadvies aan mijn fractie. Wethouder Vavier (GroenLinks). Dank voor deze toevoeging. We weten dat geweld tegen vrouwen niet een vrouwenprobleem is maar een mannenprobleem. Dat klopt. Wij zullen dit dus zeker meenemen in de afdoening van de motie. Dank dus voor deze scherpte. Massimo Etalle (FVD). Mevrouw Vavier beschrijft geweld tegen vrouwen als een mannenprobleem, maar hoe kijkt mevrouw Vavier dan naar huiselijk geweld in lesbische relaties? Wethouder Vavier (GroenLinks). In verreweg de meeste gevallen wordt geweld tegen vrouwen gepleegd door mannen. Vandaar de uitspraak dat geweld tegen vrouwen een mannenprobleem is. Massimo Etalle (FVD). Als het een mannenprobleem is, vraag ik de wethouder: wat is dan een man? De voorzitter. Dat hebben we gehad. Hou daarmee op. Wethouder Vavier. Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik ga door met de appreciatie van motie H.9 PvdD, Prioriteer queeracceptatie op scholen. Die motie vraagt het college met name om dit te richten op de GSAnetwerken. Daar is ook even een debatje over geweest. Ik moet zeggen dat ik het signaal herken waarop de heer Smit deze motie baseert. Ik heb dit ook gehoord van het COC Haaglanden en van sommige jongeren op scholen. Het is soms inderdaad echt heel erg lastig, en dat is een eufemisme. Op sommige scholen is het heel erg ingewikkeld om een GSA op te richten.

Collega Bredemeijer en ik 83

zijn ook heel erg bereid om het gesprek hierover aan te gaan met scholen. Wij zullen deze motie dus aan de raad laten, want het is een grote zorg. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik hoor de wethouder zeggen dat het op sommige scholen heel ingewikkeld is. Welke scholen zijn dat dan? Wethouder Vavier (GroenLinks). Dat lijstje heb ik op dit moment even niet concreet voor ogen. Ik zie aan de mimiek van mevrouw Verdonk dat ze dat heel vervelend vindt, maar ik heb in de afgelopen periode het gesprek gevoerd met een aantal leerlingen die dit hebben aangegeven. Bij de afdoening van deze motie zullen we daar wat concreter op ingaan, maar ik kan daar nu geen antwoord op geven. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). De wethouder kan hier toch niet de stelling poneren dat er scholen zijn waar het heel moeilijk is om zo'n GSA te beginnen en vervolgens niet weten over wat voor soort scholen ze het heeft? Ze kan nog niet eens een link leggen. Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik vind het ook wel heel erg ingewikkeld om hier scholen aan de schandpaal te nagelen. Wij willen dit heel graag goed doen en wij willen het gesprek heel graag goed en op een veilige manier voeren, ook voor die scholen. Het heeft namelijk totaal geen zin om die scholen aan de schandpaal te nagelen als je wilt dat ze open gaan staan voor het oprichten van een GSA of daarbij gaan helpen. Ik ga daar dus verder niet op in.

Wij willen daar wel op ingaan bij de afdoening van de motie. De voorzitter. Mevrouw Verdonk, laatste keer. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Scholen aan schandpalen nagelen? Zeg dan gewoon niet dat er scholen zijn waarvan we weten dat het er heel moeilijk is. Dan weet de wethouder het dus gewoon niet. Punt. Wethouder Vavier (GroenLinks). Ik hoorde daarin geen vraag. Ik ga door met motie H.10 GL, Wees geen omstander. Die motie kunnen we aan de raad laten. Wij zouden dit verder willen invullen in de campagne tegen straatintimidatie. In de recente campagne tegen straatintimidatie hebben we namelijk ook de focus gelegd op het zich uitspreken door omstanders tegen discriminatie, grensoverschrijdend gedrag en straatintimidatie. We gaan dus kijken naar de mogelijkheden om dit uit te breiden, bijvoorbeeld ook in het ov samen met de HTM. Marije Mostert (D66). Ik word hier natuurlijk heel enthousiast van, want wij vonden het heel belangrijk dat die campagne er zou komen. Staat de wethouder dan ook open voor eventuele veranderingen aan de campagne? We hebben namelijk ook een aantal voorbeelden uit andere steden gezien, die wat inclusiever waren en zich op een wat breder publiek richtten. Deze campagne is natuurlijk heel talig; er wordt veel tekst gebruikt. Is er ruimte om behalve naar de inhoud ook eens te kijken naar de vorm van die campagne? Wethouder Vavier (GroenLinks).

Volgens mij gaan we deze campagne ook weer evalueren. Als daaruit komt dat we hem moeten veranderen, staan we daar zeker voor open. Ik heb een paar jaar geleden de campagne in Utrecht gezien en die vond ik wel bijzonder, zeg maar. Maar we staan er zeker voor open om dat te doen, op basis van de evaluatie van hoe we het nu doen. Robin Smit (PvdD). Dan heb ik daar ook een vraag over. Gezien de gebeurtenis die daaraan ten grondslag ligt, is het COC samen met de HTM een campagne opgestart die ook in de trams te zien is geweest. Is dat ook iets om mee te nemen in de evaluatie? Dit initiatief komt daar immers ook vandaan. Wethouder Vavier (GroenLinks). Volgens mij ging het de indiener van de motie met name over discriminatie, intimidatie en geweld tegen vrouwen met een hoofddoek, maar wij zijn ook heel erg blij

84

met het initiatief van het COC om in gesprek te gaan met de HTM. We zien natuurlijk dat intimidatie en geweld tegen meerdere groepen worden gericht. Dan ga ik nu toch naar de motie van het CDA, Maatschappelijke organisaties horen bij de participatiestrategie. Dat is een onderstreping van het huidige beleid. Zo hebben we dat ook besproken in de commissie. Er wordt gewerkt aan een perspectievenaanpak, waarbij ook de maatschappelijke organisaties worden gezien als doelgroepen. In die zin kan het college dus ook deze motie aan de raad laten. Dan de motie van de PVV. Ik moet die even opzoeken in de stapel … Deze motie ontraadt het college inderdaad. Er zijn nog wat vragen gesteld. Eerst een vraag die ik bijna weer zou vergeten. Dat is de vraag die GroenLinks stelde in de commissievergadering. Excuus dat ik die toen vergeten ben te beantwoorden, maar het waren toen ook zo veel vragen. Het college is heel erg bereid om in gesprek te gaan met meeroudergezinnen om erachter te komen waar ze tegen aanlopen, om op basis daarvan de aanpak verder aan te scherpen. De reactie op het actieplan van D66 komt er zo spoedig mogelijk aan. Dan zijn er wat vragen van Forum voor Democratie. Zijn de verschillende atletische prestaties ook het resultaat van racisme? Het antwoord daarop is nee. Erkent de wethouder dat ook blanken slachtoffer kunnen zijn van discriminatie.

Juist in het kader van die intersectionaliteit kunnen wij dit erkennen. Witte vrouwen zijn bijvoorbeeld vaak slachtoffer van discriminatie en uitsluiting. Massimo Etalle (FVD). Maar de vraag is dus of blanken slachtoffer kunnen worden van discriminatie om hun huidskleur. U noemt blanke vrouwen, maar zou een blanke man bijvoorbeeld slachtoffer kunnen worden van discriminatie om zijn huidskleur? Wethouder Vavier (GroenLinks). Ja, alles kan in principe. Het gaat om de mate waarin iets gebeurt. Het gaat er ook om welke groepen in onze samenleving daar kwetsbaar voor zijn. Als je dan kijkt naar de mate van kwetsbaarheid, zie je dat blanke mannen niet per se heel kwetsbaar zijn op die range. Massimo Etalle (FVD). Precies dit denken ligt dus ten grondslag aan dit ressentiment dat leidt tot geweld en tot uitsluiting, bijvoorbeeld op universiteiten en bij sollicitatiegesprekken. Dat gaat dan alleen om de kleur van je huid, omdat bedrijven graag diverser willen zijn. Maar blanke mannen zijn te sterk volgens de wethouder, dus die hoeven niet beschermd te worden. Daarom vraag ik de wethouder hoe zij de meldingsbereidheid bij antiblanke discriminatie wil verhogen. Wethouder Vavier (GroenLinks). Iedereen die zich gediscrimineerd voelt, kan zich altijd melden bij discriminatie.nl. De voorzitter. Laatste keer, meneer Etalle. O, hij is er niet. Oké, goed.

Dank u wel voor uw bijdrage namens het college, wethouder. Is er behoefte aan een tweede termijn? Meneer Ahraui wil nog iets zeggen over een motie. Samir Ahraui (PvdA). Ik heb de nummers even niet voor me, maar ik hou de motie Handhaving als speerpunt en de motie Haags inclusief keurmerk aan tot een ander moment. De voorzitter. Aangezien motie H.3 PvdA en motie H.4 PvdA zijn aangehouden, maken zij geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: I. Voorstel van het college inzake Voorontwerp Vergroening Wijkpark Transvaal (RIS319813).

85

De beraadslaging wordt geopend. De voorzitter. De eerste spreker is de heer De Vuyst, maar ik zie hem niet. Gaat u hem even halen. Hij zal straks weer zeggen dat hij het niet wist. Ik geef nu dan het woord aan mevrouw Gerritsen. Zij wordt nu gehaald door de heer Smit! Carlos is er ook niet, hoor ik. Het college is er gelukkig bijna wel. Ik geef het woord aan mevrouw Holman. Ook niet? Kom op, raad! Waar zijn jullie, gemeenteraad? Kom op! Ik hoor weleens kritiek op het college, maar … Dan beginnen we met mevrouw Gerritsen van de Partij voor de Dieren. Daarna probeer ik weer of meneer De Vuyst er is, en anders heeft hij pech. Stilte graag! Leonie Gerritsen (PvdD). Dank, voorzitter, en sorry. Het ging opeens heel hard. Het gaat niet vaak zo. Excuus. Voorzitter. De Partij voor de Dieren is enthousiast over het plan om Wijkpark Transvaal te vergroenen. De bewoners van de wijk verdienen een mooie plek die in de zomer niet verandert in een hitte-eiland. Mijn fractie heeft nog wat zorgen over de financiële bijdrage die WarmtelinQ zal leveren aan deze opknapbeurt, omdat de onderhandelingen hierover nog niet zijn afgerond.

Kan de wethouder ons geruststellen door te zeggen dat hier geen problemen verwacht worden en de onderhandelingen voldoende opleveren? Ten tweede is het van belang dat er een openbaar toilet wordt gerealiseerd op deze plek zonder dat dat ten koste gaat van het plaatsen van toiletten op andere plekken in de stad, waar het ook hard nodig is. Daarom steunen wij de motie van de HSP om de aanleg van een toilet toe te voegen aan de plannen. Tot slot vindt mijn fractie het vervelend dat er voor dit plan weer bestaande bomen worden gekapt. Gezien de slechte, krappe groeiplaatsen waarin de bomen nu zijn gepland, is het niet zo gek dat ze er niet goed aan toe zijn. Maar dat betekent toch niet dat ze dan zomaar weg moeten? Dan moeten we ze beter verzorgen en zorgen dat ze nog een kans krijgen. In het coalitieakkoord staat dat we geen bomen kappen tenzij het aantoonbaar niet anders kan. Staan deze bomen in de weg? Nee. Zijn ze gevaarlijk? Nee. Er is niet aangetoond dat het niet anders kan. Sterker nog, we lezen dat de bomen nog een levensverwachting van tien tot vijftien jaar hebben. Grote kans dat dit nog verlengd kan worden als we de bomen goed gaan behandelen, vandaar de volgende motie, medeondertekend door de HSP.

Het dictum luidt: verzoekt het college de 41 magnolia's niet te kappen, maar ze een kans te geven om groot en gezond te worden door de groeiplaatsen van de bomen te verbeteren en de ecologische waarde in het park te verbeteren door, naast het toevoegen van de geplande extra bomen, de groeiplaatsen van de magnolia's te verrijken met kruidenrijk gras en bloemen. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (I.1 PvdD) ingediend: Motie I.1 PvdD Geef magnolia’s een kans De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 oktober 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorontwerp Vergroening Wijkpark Transvaal (RIS319813). Constaterende, dat: ▪ er oorspronkelijk 48 magnolia’s langs de hoofdwandelroute door het wijkpark stonden; ▪ er al 7 bomen zijn gekapt en de resterende bomen op de planning staan om gekapt te worden omdat ze onvoldoende ecologische waarde zouden hebben en weinig schaduw bieden; ▪ de bomen in hun huidige conditie naar verwachting nog 10 à 15 jaar te leven hebben in de huidige toestand. Overwegende, dat: ▪ de slechte conditie van de bomen te wijten is aan slechte en krappe groeiplaatsen, waardoor de bomen niet de kans krijgen groot en gezond te worden; ▪ de ecologische waarde ook kan worden versterkt door de groeiplaatsen aan te vullen met kruidenrijk gras en bloemen. 86

Van mening, dat: ▪ bomen ook intrinsieke waarde hebben die niet afhankelijk is van wat ze opleveren. Verzoekt het college: ▪ de 41 magnolia’s niet te kappen, maar ze een kans te geven om groot en gezond te worden door de groeiplaatsen van de bomen te verbeteren; ▪ de ecologische waarde in het park te verbeteren door, naast het toevoegen van de geplande extra bomen, de groeiplaatsen van de magnolia’s te verrijken met kruidenrijk gras en bloemen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Soms heb je van die voorstellen waardoor je zelf in een groen dilemma komt te zitten. Dit voorstel was er zo een. Het komt eigenlijk goed uit dat ik nu net na mevrouw Gerritsen mag spreken. Ik deed het inderdaad expres, voorzitter! Over de gehele linie beschouwd is dit een stevige impuls om dit park verder te vergroenen en om bewegen en sporten nog leuker en makkelijker te maken, met een participatie die collega Voncken als geslaagd benoemde vanwege de spelende kinderen in het park. Dat is wat ons betreft zoals het hoort. Maar 48 bomen kappen om vervolgens bomen te herplanten met een groter bladerdak levert een dilemma op.

Kan de wethouder zich het dilemma voorstellen en toch nog eens uitleggen hoeveel groter dan het bladerdek wordt met die nieuwe bomen? Is er echt geen fasering mogelijk van de vervanging van de magnolia's, waarbij we ze ondertussen een betere groeiplaats geven, zoals mevrouw Gerritsen net vroeg? Wij vinden dat je bomen niet als 'slecht' kunt bestempelen als je ze nog niet eens een goede groeiplaats gegeven hebt en ze ten minste nog tien tot vijftien jaar mee kunnen. Dat is voor ons niet 'een slechte levensverwachting'. Mijn fractie zal voor het voorstel stemmen, maar kijkt met name naar de motie van collega Gerritsen om toch nog te proberen om de magnolia's te behouden. Yousef Assad (D66). Uit onderzoek blijkt dat de staat van deze bomen matig tot slecht is. Ze hebben geen ecologische waarde en geven weinig schaduw. Hoe rijmt u dat met het streven naar een plek waar hittestress voorkomen moet worden? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Het is goed dat de heer Assad ook dat punt van de hittestress even noemt, want dat speelt daar zeker. Je kunt gewoon op de hittestresskaartjes zien dat de hittestress ter plekke afneemt waar bomen zijn. Het heeft voor ons te maken met ons natuurlijke kapitaal. Ik pak dan altijd de Haagse bomenapp erbij, een fantastisch voorbeeld van open data, waarop je alle bomen langs kunt gaan en kunt zien wat er is.

Vroeger stond er ook bij wat de kwaliteit was maar dat is weggehaald, is mijn indruk. Ik wil daar verder niets aan ophangen, maar daar stond gewoon dat de levensverwachting tien tot vijftien jaar is. Dat stond trouwens ook in het voorstel. Dat kan ik niet rijmen met 'slecht'. Ik heb inderdaad begrepen dat andere bomen een groter bladerdak zouden kunnen geven. Dat kan, maar dit zijn ook nog eens magnolia's en u moet weten, meneer Assad, dat dat een van mijn favoriete bomen is. De voorzitter. Dat is liefde. Yousef Assad (D66). Maar we hebben hier een serieus voorstel. Ruimte is schaars en je moet er goed gebruik van maken. De bomen geven weinig schaduw en we willen dat kinderen, zieken en oudere mensen in de schaduw kunnen recreëren in zo'n park. Als daar dan plek moet worden gemaakt, vinden we het niet gek dat deze bomen, die bijna doodgaan, weg worden gehaald en worden vervangen door gezonde nieuwe bomen. Het zijn eigenlijk bijna dode bomen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat ze doodgaan, ben ik dus nog niet zo met u eens. De data zijn dat ook niet met u eens. Ik bedoel, uiteindelijk gaan we allemaal dood. Als u het dus metafysisch 87

bedoelt, is het waar: ze gaan een keer dood. Maar dit type boom kan ook 100 jaar oud worden; dat kan ook. En als er geïnvesteerd zou worden in de groeiplaats, wat ook onderdeel is van deze voorstellen, denk ik dat de mooie tulpenboom nog een lang leven beschoren is. De voorzitter. Laatste keer, meneer Assad. Yousef Assad (D66). Maar ik heb ook een punt gemaakt van het feit dat deze bomen geen schaduw geven en dat de ruimte in zo'n park schaars is. We moeten keuzes maken en ervoor zorgen dat daar schaduw ontstaat. Daarom zijn er nieuwe bomen nodig. Daar hoor ik eigenlijk geen reactie op. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Nee, ik heb dat dilemma van het bladerdak geschetst. Daaraan voegt u hittestress toe. Dat is terecht. Ik heb zelf ook ooit een magnolia gehad die 65 jaar oud was en heel veel schaduw gaf, wil ik maar zeggen. Dus als ze liefde krijgen … De voorzitter. Maar die maakt geen onderdeel uit van dit voorstel, hè. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Die magnolia kreeg liefde en dan geven ze ook meer bladeren en meer bloemen. Mensen maakten daar foto's van; het was echt een attractie en … De voorzitter. Dank u wel, dank u wel. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb het idee dat de voorzitter vindt dat ik te veel praat. De voorzitter. Nou ja, over uw eigen magnolia's op uw balkon. Dat willen we helemaal niet weten. Mevrouw Gerritsen. Leonie Gerritsen (PvdD).

Het balkon lijkt me vergezocht! Ik was even aan het zoeken op de sprekerslijst maar ik zag de heer Assad daar niet op staan. Ik vraag het dus aan de heer De Vuyst. Bent u het met de Partij voor de Dieren eens dat in het coalitieakkoord staat dat we geen bomen wegkappen tenzij het aantoonbaar niet anders kan? We doen het dus niet als ze niet genoeg schaduw geven of als ze de komende tijd niet meer bladeren krijgen. Dat staat niet in het coalitieakkoord. Is de heer De Vuyst dat met me eens? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb nu twee mensen als een soort geweten op mijn schouder zitten. Aan de ene kant zit de heer Assad en aan de andere kant mevrouw Gerritsen. Ik weet niet of het een positief idee is wat ik u nu hoor toevoegen, meneer Assad! Ja, wat u zegt, staat in het coalitieakkoord, mevrouw Gerritsen, maar er staat ook dat we hittestress in de meest versteende wijken aanpakken. Daar zit mijn dilemma. Ik kijk naar de wijsheid van de wethouder om mij te helpen bij dat dilemma. Ik kijk ook met belangstelling naar uw motie, die ik emotioneel zeer goed begrijp. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik kan het kort houden. Wij vinden dat er een mooi ontwerp ligt, maar we waren wel een beetje teleurgesteld over de wijze waarop het openbare toilet is opgenomen in het voorontwerp. Wij willen dat graag verankeren middels een amendement.

Volgens mij moet ik dan het dictum voorlezen, maar dat is vrij lang. Ik kan wel de toelichting noemen. Wij willen graag het openbare toilet ook daadwerkelijk laten aanleggen tijdens de werkzaamheden in het park, volgens werk-met-werk, in tegenstelling tot wat er in het voorontwerp genoemd staat. De voorzitter. Door de heer Martinez van Andel wordt het volgende amendement (I.A HvDH) voorgesteld:

88

Amendement I.A HvDH Openbaar toilet in Wijkpark Transvaal De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 oktober 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorontwerp vergroening Wijkpark Transvaal (RIS319813). Besluit om dictumpunt 1 als volgt te wijzigen: 1a. 1b.

in te stemmen met de uitvoering van de herinrichting en vergroening van Wijkpark Transvaal conform bijgevoegd voorontwerp; hierbij tevens op te nemen de aanleg van een openbare toiletvoorziening in Wijkpark Transvaal.

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. De PvdA is blij met de opknap- en vergroeningsplannen van Wijkpark Transvaal. Pleinen en parken zijn al zo schaars in de dichtst bebouwde wijken, en jarenlang was het voor veel bewoners en voor ons een doorn in het oog dat zo'n uitgestrekt park, of eigenlijk meer plein, zo schraal was ingericht. Het is een hitte-eiland op warme dagen en een treurige vlakte op druilerige dagen, met veel steen en weinig groen, terwijl er juist superveel behoefte is aan een mooi park met ruimte om te sporten, te spelen of gewoon een praatje met elkaar te maken. Onze fractievertegenwoordiger, de heer Marck, heeft in het commissiedebat een aantal punten naar voren gebracht voor de herinrichting. We hechten er waarde aan dat er ruimte blijft voor evenementen op het wijkpark. Dat is gelukkig het geval. Ook hopen we echt dat de watertafels het weer gaan doen. Tot slot doe ik nogmaals de oproep om in het definitieve ontwerp ten minste een deel van de verhoogde groenvlakken ook toegankelijk en uitnodigend te maken voor mensen om daarop in het gras of op een kleedje te liggen. Wij willen dus niet enkel steriele perkjes om naar te kijken, maar een uitnodigende plek om te gebruiken. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. De vergroening van Wijkpark Transvaal is een zeer welkome en noodzakelijke stap.

Het is voor ons echter onbegrijpelijk dat er in dit druk gebruikte park niet meteen een toilet wordt gerealiseerd. We willen eigenlijk ook meteen een stapje verder gaan, want waarom moeten we steeds deze discussie voeren over toiletten in de stad? Daarom hebben we de volgende motie, met als titel 'Altijd een toilet in het park'. Het dictum is vanmorgen nog aangepast en rondgestuurd. Het nieuwe dictum luidt: Verzoekt het college bij grote herinrichtingen van parken en pleinen openbare toiletten te realiseren, tenzij er uit onderzoek blijkt dat er op die locatie geen behoefte aan openbare toiletten is of realisatie fysiek onmogelijk is, de kosten van de realisatie op te nemen in de totale projectkosten van de herinrichting, en de realisatie van een openbaar toilet nu direct mee te nemen in de vergroening van Wijkpark Transvaal. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Gerritsen van de Partij voor de Dieren, mevrouw Arp van de SP en meneer De Vuyst van GroenLinks. Noud Dumoulin (VVD). Het is natuurlijk een sympathiek voorstel - ik zie u knikken - om het aantal openbare toiletten in Den Haag te vergroten, maar u vraagt wel iets meer dan het toevoegen van één toilet in dit specifieke park. We hebben gisteren toevallig een brief gekregen waarin stond dat het creëren van een toilet € 150.000 kost en het onderhoud ervan € 15.000 per jaar.

Hoe wilt u dat dus dekken? Fatima Faïd (HSP). Dank u wel voor de vraag. We hebben al eerder aangegeven dat je dat gewoon kan meenemen in de projectrealisatie. We hebben het dan over projecten van een paar miljoen. Dan is een toilet van tussen de € 120.000 en € 150.000 niet per se heel veel geld. Noud Dumoulin (VVD). Ik vind € 150.000 toch best wel wat geld. Volgens mij is dat inmiddels hoeveel je moet overbieden om kans te maken op een huis in Amsterdam, dus dat is best flink. Ik wil 89

ervoor waken dat we straks moeten kiezen tussen het aanleggen van een toilet en bijvoorbeeld bomen of waterberging in zo'n park. Heeft u dus enig idee hoeveel parken er dan per jaar zodanig worden heringericht dat een toilet vereist is? Hoeveel geld gaat dit kosten? Ik wil toch een beetje doorprikken op die kosten. Fatima Faïd (HSP). Dat begrijp ik. Dit is sowieso al een reden om niet naar Amsterdam te gaan. We zitten hier het beste. Maar voor ons gaat het erom dat we met deze motie de houding veranderen van 'nee, tenzij' naar 'ja, tenzij'. En het is natuurlijk niet zo dat we elke dag, elke week of elke maand parken aanleggen of herinrichten. Dat is natuurlijk niet zo. Het gaat hier dus uiteindelijk om een relatief klein bedrag voor iets waar zeker in het Wijkpark Transvaal gewoon heel veel behoefte aan is. Daar komen heel veel mensen, heel veel kinderen. Daar zou het echt nodig zijn, maar ik kan me ook voorstellen dat er parken zijn waarvan de wethouder of degene die erover gaat, vindt dat het daar niet nodig is. Als je dat een beetje leuk kan onderbouwen, zijn wij ook weer tevreden. De voorzitter. Meneer Dumoulin, laatste keer. Noud Dumoulin (VVD). Mevrouw Faïd noemt het een vrij klein bedrag. Ik noem het gewoon een vrij ongedekte motie, en dat vind ik toch jammer. De voorzitter. Mevrouw Faïd zet haar betoog voort. Fatima Faïd (HSP).

Dat hebben we dan misschien een beetje afgekeken van de VVD, die ook vaak ongedekte moties inlevert. Ik zie meneer De Ridder nu helemaal verbaasd kijken van: wát? Ja, het is wel zo, maar ik ga u hier vanaf nu de hele tijd aan houden. In de motie staat: je maakt een projectrealisatie en je neemt daarin dus ook dit bedrag mee voor toiletten. Dat is dus hetzelfde als met de bomen die zonet genoemd werden en die ook zeer belangrijk zijn. En wat ons betreft past het prima in de post onvoorzien. De voorzitter. Door mevrouw Faïd, daartoe gesteund door mevrouw Gerritsen, mevrouw Arp en de heer De Vuyst, wordt de volgende motie (I.2 HSP) ingediend:

Motie 1.2 HSP Altijd een toilet in het park De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 september 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorontwerp Vergroening Wijkpark Transvaal (RIS319813). Constaterende, dat: ▪ bij de aanpak van het Wijkpark Transvaal verwezen wordt naar het aparte programma openbare toiletten voor de realisatie van openbare toiletten in het park; ▪ het daardoor nog vele jaren kan duren voor er bij dit drukbezochte park openbare toiletten zijn gerealiseerd. Overwegende, dat: ▪ openbare toiletten een bijdrage leveren aan de leefbaarheid van de stad; ▪ een openbaar toilet een belangrijk onderdeel is van het functioneren van parken en speelplekken; ▪ kleine kinderen hun toiletbezoek nog niet zo lang kunnen uitstellen; ▪ zij dus vaak noodgedwongen hun behoeftes moeten doen tussen de struikjes wat leidt tot onhygiënische omstandigheden rondom de speeltuinen; ▪ buurtbewoners hier ook regelmatig overlast van ondervinden; ▪ bij een grootschalige aanpak van drukke parken en pleinen openbare toiletten integraal moeten worden meegenomen in het project.

90

Verzoekt het college: ▪ bij grote herinrichtingen van parken en pleinen openbare toiletten te realiseren, tenzij er uit onderzoek blijkt er op die locatie geen behoefte aan openbare toiletten is of realisatie fysiek onmogelijk is; ▪ de kosten van de realisatie op te nemen in de totale projectkosten van de herinrichting; ▪ de realisatie van een openbaar toilet nu direct mee te nemen in de vergroening van Wijkpark Transvaal. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik hoor nu dat meneer Martini eerder ook nog een interruptie had. Die was weggevallen. Die interruptie is nu mosterd na de maaltijd, hoor ik hem zeggen. Er komt vast nieuwe mosterd, meneer Martini. Het woord is nu aan de heer Mahmood. Adeel Mahmood (DENK). Voelt u zich vrij om te interrumperen, meneer Martini. Misschien kan ik namens collega's antwoord geven! Voorzitter. Collega Ghay heeft een lange inbreng geleverd in de commissie, dus ik ga het iets korter houden. DENK staat zeer positief tegenover het voorontwerp voor de herinrichting en de vergroening van Wijkpark Transvaal. Complimenten voor deze plannen, die breed worden gedragen door de buurt, door de bewoners en last but not least door de kinderen. Dit is zeker niet onbelangrijk.

Het is goed om te zien dat er eindelijk geïnvesteerd wordt in dit belangrijke park, dat fungeert als een sociale ontmoetingsplek voor jong en oud, en dat er plek is voor sport, recreatie en diverse evenementen. We vragen ons wel af of er voldoende rekening is gehouden met de vele evenementen, feesten en braderieën die er sinds kort gehouden worden en die waarschijnlijk in de toekomst ook gehouden zullen worden. Uit de nota van beantwoording blijkt zeker wel dat hier rekening mee is gehouden, maar kan de wethouder aangeven of ook het logistieke aspect goed geborgd is? Denk aan de bevoorrading bij een evenement. Graag een reactie van het college op dit punt. Voor ons is de vergroening van versteende wijken zoals Transvaal en Schilderswijk al lange tijd een prioriteit. Het stemt ons daarom positief dat het aantal bomen met 30% toeneemt en er maar liefst 3.500 m2 extra groenoppervlak bij komt. We zijn blij dat we hiervoor in het coalitieakkoord miljoenen extra hebben opgenomen. We zijn dus blij met de plannen. Complimenten aan de wethouder voor uitvoering van het ontwerp. We kijken, zo zeg ik met een knipoog, natuurlijk ook uit naar de toekomst, met het Hobbemapleinproject. Maar dat is iets voor later. Dit voorstel draagt niet alleen bij aan een aangename leefomgeving, maar helpt ook tegen hittestress, waar wijken als Transvaal al langer last van hebben.

Het behouden van het open karakter van het park gecombineerd met meer groen en de realisatie van schaduwplekken maakt het een plek waar mensen nog beter kunnen ontspannen en samenkomen. Ook het watertappunt zien wij als een mooie, waardevolle toevoeging. De vernieuwing van speeltuinen en speeltoestellen en het sportveld juichen we ook toe. Dit is conform de wensen van bewoners en kinderen in het voorontwerp. Ik ben blij dat dit is meegenomen en in de plannen is verwerkt. Zo wordt er natuurlijk goed geluisterd naar de zorgen over veilige speeltoestellen en het belang van schaduwplekken. Ook de toevoeging van een cool spot en de ledverlichting zijn verbeteringen waar de bewoners op hebben aangedrongen. Het is goed om te zien dat deze wensen worden gerealiseerd. Tot slot. Ik heb begrepen dat er in de commissie nog wel wat discussie was over de realisatie van een openbaar toilet. Daar zijn vandaag ook moties over ingediend. Het toevoegen van een openbaar toilet in het wijkpark is een duidelijke wens die naar voren is gekomen in de participatie. Ik vraag me nog wel af of het niet beter zou zijn om een openbaar toilet onder te brengen bij de Woelige Stal of bij de beheerders van het wijkpark, in plaats van een 24/7 openbaar toilet te maken. Tot zover mijn inbreng. Noud Dumoulin (VVD). Voorzitter.

De reden waarom we nu spreken over het Wijkpark Transvaal is WarmtelinQ, waar een meerderheid van de raad heel lang niet op zat te wachten. En nu moeten wij, of beter gezegd moet de Haagse belastingbetaler, ook nog betalen om de boel na de ingrijpende 91

werkzaamheden weer netjes te krijgen. Het verbaast mijn fractie dan ook dat er helemaal niets over de Gasunie wordt gezegd in de financiële paragraaf van dit voorstel. Het college heeft niet aan de voorkant kunnen zorgen dat de Gasunie de rekening oppakt, en nu heeft de Hagenaar in Transvaal eerst last van een project van die Gasunie om er vervolgens ook nog zelf voor op te draaien. Ja, we zien graag een mooier, koeler en cooler wijkpark terug als de grond weer dichtgaat, maar het college had harder moeten onderhandelen om de kosten bij Gasunie terecht te laten komen. Nu de wethouder probeert te redden wat er te redden valt in zijn onderhandelingen met Gasunie, biedt dat wel kansen voor een financiële impuls van die zijde. We roepen het college op om alsnog het onderste uit de kan te halen en te zorgen dat de bijdrage ook daadwerkelijk wordt ingezet voor bezoekers van het wijkpark met hoge nood, in de motie Wijkpark groen met minder gemeentepoen.

Het dictum luidt: verzoekt het college de bijdrage van de Gasunie naar aanleiding van de onderhandelingen te bestemmen voor het realiseren van een openbaar toilet en het overschot in mindering te brengen op de gemeentelijke bijdrage voor het aanpakken van het Wijkpark Transvaal uit het meerjareninvesteringsprogramma (MIP) programma 3, en de raad te informeren over de uitkomst van de onderhandelingen met Gasunie over het leveren van een financiële bijdrage aan het Wijkpark Transvaal met een uitgewerkte bestemming voor deze middelen. De voorzitter. Door de heer Dumoulin wordt de volgende motie (I.3 VVD) ingediend:

Motie 1.3 VVD Wijkpark groen met minder gemeentepoen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 3 oktober 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Voorontwerp Vergroening Wijkpark Transvaal (RIS319813): Constaterende dat: • het wijkpark Transvaal wordt opgebroken voor de aanleg van de WarmtelinQ door de Gasunie; • het aanpakken van het wijkpark in het voorliggende voorstel omschreven wordt als een manier om iets terug te doen voor de verwachte geluidsoverlast en wegopbrekingen; • het voorstel € 5.035.150 beschikbaar stelt voor de uitvoering van werkzaamheden; • van dit bedrag € 3.700.000 ten laste komt van het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) programma 3: Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie jaren 2024-2027. Overwegende dat: • er onderhandelingen zijn met Gasunie over het leveren van een financiële bijdrage aan het aanpakken van het wijkpark Transvaal ten gevolge van de aanleg van WarmtelinQ; • de voortgang van de onderhandelingen, een raming van de financiële bijdrage of de bestemming van de financiële bijdrage niet nader benoemd staan in het voorliggende voorstel. Verzoekt het college: • de bijdrage van de Gasunie n.a.v.

de onderhandelingen te bestemmen voor het realiseren van een openbaar toilet en het overschot in mindering te brengen op de gemeentelijke bijdrage voor het aanpakken van het wijkpark Transvaal uit het meerjaren investingsprogramma (MIP) programma 3; • de raad te informeren over de uitkomst van de onderhandelingen met Gasunie over het leveren van een financiële bijdrage aan het wijkpark Transvaal met een uitgewerkte bestemming voor deze middelen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

92

Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ik kan het kort houden. Ik stel een aantal vragen namens collega Van Wijngaarden. De SP is blij met de vergroening van het wijkpark en ook blij dat de hittestress wordt aangepakt, maar ik kan me ook aansluiten bij de vragen die gesteld zijn door mevrouw Gerritsen over het geld vanuit WarmtelinQ. Hoe zeker is dat miljoen, en wanneer kan de wethouder een definitieve som met ons delen? Ook kan ik me aansluiten bij het dilemma van de heer De Vuyst over de magnolia's. We vinden het een sympathieke motie, maar we zijn ook benieuwd wat de impact is op de aanpak van hittestress als die wordt aangenomen. Ik ben geen magnoliadeskundige, dus ik ga goed luisteren naar wat de wethouder zegt maar ook naar de interrupties die daar ongetwijfeld uit zullen voortkomen. De voorzitter. U moet nog even geduld hebben, maar dan zal de heer Kapteijns ongetwijfeld voortreffelijk antwoorden. Yousef Assad (D66). Voorzitter. Ik heb het in de commissie al gezegd: D66 wordt heel blij van dit plan. Het is een ontzettend groen plan. Ik krijg er bijna groene ogen van, zo groen is het. Er komt maar liefst 3.500 m2 groenoppervlak bij, en 75 bomen. Er komt een uitbreiding van de stadsboerderij, die ook nog eens wordt uitgebreid met bloemen en fruitstruiken. Bij de speelplekken komen bloesembomen. Het is fantastisch, want Transvaal verdient dit.

Het is een versteende wijk en we hebben in het coalitieakkoord heel veel geld uitgetrokken voor dergelijke projecten. Mijn complimenten dus aan het college voor dit plan. Ik zie een interruptie. De voorzitter. Dank u wel voor de tip. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik sloeg toch even aan op het noemen door de heer Assad van het coalitieakkoord. Weet de heer Assad dat in het coalitieakkoord staat dat we geen bomen kappen tenzij het aantoonbaar niet anders kan? Yousef Assad (D66). Ja, inderdaad. In dit geval zie ik ook dat het aantoonbaar helemaal niet anders kan. Het voordeel is namelijk dat we hittestress tegengaan, zodat zieken, ouderen en kinderen op een goede manier kunnen recreëren. Als dat betekent dat we bomen moeten vervangen door nieuwe bomen om schaduw te kunnen creëren voor die mensen, geldt inderdaad dat het aantoonbaar niet anders kan dan dat die bomen weggehaald worden en er nieuwe voor in de plaats komen. Leonie Gerritsen (PvdD). Volgens mij staat er niet dat het aantoonbaar niet anders kan als we er andere leuke dingen willen doen. Dat wordt er natuurlijk niet mee bedoeld. Het kan aantoonbaar niet anders als er er echt gewikt en gewogen is om te zien of er andere manieren zijn. Hier staat dat ze nog tien tot vijftien jaar te leven hebben.

Het is best mogelijk dat met het verbeteren van de groeiplaatsen ook het bladeroppervlak weer gaat toenemen en er wel schaduw gecreëerd kan worden. En dan hebben we het nog niet over de intrinsieke waarde van de boom, die natuurlijk ook hartstikke belangrijk is. Die 75 bomen die de heer Assad net aanhaalde worden sowieso geplant, hè. Het is niet alsof er geen andere bomen worden geplant. Die schaduw wordt dus sowieso toegevoegd, en al het andere groen helpt ook tegen de hittestress. Yousef Assad (D66). Kijk, ik haal dat van die bomen natuurlijk niet uit m'n zak. Er staat echt dat de ecologische staat matig tot slecht is. Ze geven geen schaduw en ze hebben eigenlijk geen waarde meer voor de omgeving en voor de mensen daar. Daarnaast is de ruimte schaars en moet je keuzes maken. Dan is die afweging voor D66 eigenlijk heel snel gemaakt. Dat is vrij simpel; ik kan het eigenlijk ook niet mooier maken dan het is. Wat ons wél blij maakt, is natuurlijk dat er heel veel groen bij komt. Dat is eigenlijk de hele bedoeling van dit plan, omdat Transvaal dit gewoon verdient. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Gerritsen. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik wil toch nog eventjes benadrukken dat er ook zonder het vervangen van die magnolia's heel veel groen bij zou komen. Er komen 75 bomen bij, er komt gras bij, er komen struiken bij en er komen fruitbomen bij.

De dingen die u ophemelde omdat ze zo mooi zijn, gebeuren 93

allemaal ook nog, maar ook de magnolia's die er nu staan, en die enorm zijn verwaarloosd, verdienen nog een kans. Yousef Assad (D66). Daar ben ik het dus helaas niet mee eens. Ruimte is schaars en je moet keuzes maken. Elke vierkante meter moet je gebruiken voor extra groen. En als bomen matig of slecht zijn en eigenlijk helemaal geen nut meer hebben, is die keuze voor D66 vrij snel gemaakt. Ik hoor u nu zeggen: geldt dat ook voor mensen? Nee, natuurlijk niet. Dat geldt niet voor mensen! Dan nog een ander punt. De discussie over de toiletten wordt hier ook gevoerd. Ik heb geen motie of amendementen, want het college heeft gezegd dat het in gesprek is met Gasunie om te kijken hoe dat vormgegeven kan worden. Het college is daar nog niet klaar mee, dus D66 dacht: dan wachten we daar nog even mee. Maar nu die vragen toch zijn gesteld, zeg ik dat wij ook graag willen dat zo'n toilet toegankelijk is voor rolstoelgebruikers of andere mensen die er niet zo makkelijk bij kunnen. Als de plannen voor een toilet worden meegenomen, vragen wij het college dus om het toilet toegankelijk te maken voor rolstoelgebruikers en andere mensen die er wat minder makkelijk naar binnen kunnen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. We kijken terug op een mooi debatje in de commissie over dit mooie plan. Dank voor de bijdragen van alle fracties en voor de complimenten die ik vooral hoorde.

Ik denk dat er best brede steun is om dit te gaan doen. Ik denk ook dat Transvaal dit echt verdient. Het park is twintig jaar geleden aangelegd en is echt toe aan een grote opknapbeurt. Het is een mooie kans dat we nu werk-met-werk kunnen maken, omdat WarmtelinQ daar komt. Er is een mooi participatietraject doorlopen en er zijn heel veel kansen om het veel groener, toegankelijker en prettiger te maken dan het nu is. Er zijn een paar specifieke vragen gesteld, waar ik nu op inga. Daarna ga ik snel naar de moties en het amendement. De Partij van de Arbeid vroeg of de verhoogde groenvakken ook te gebruiken zijn. We hebben het hier ook in de commissie over gehad. Die groenvakken krijgen allemaal een eigen functie. Sommige groenvakken krijgen een meer ecologische functie en andere groenvakken zijn meer bedoeld om op te picknicken of te recreëren. We gaan daarin dus specificeren. DENK vroeg nog specifiek of de logistiek bij evenementen en braderieën geborgd is. Het antwoord is ja. Daar zal goed naar gekeken worden. Er zal ook rekening worden gehouden met routes die gereden kunnen worden. De situatie verandert wat dat betreft ook niet van hoe die nu is. Het is een voetgangersgebied dus mensen moeten wel een ontheffing vragen om daar met een auto te mogen rijden, maar in het geval van evenementen en braderieën wordt die ook verstrekt.

Ik denk dat de andere punten aan de orde komen bij het bespreken van de moties. Ik begin met het toilet, aan de hand van de motie van de HSP. Het college is bereid om bij de herinrichting van dit park de kosten van het toilet meteen onderdeel te laten zijn van het project. Ik heb hierover gesproken met collega Barker, die chef toiletten is binnen het college, en we hebben een hele mooie afspraak kunnen maken. Je hebt natuurlijk altijd de investeringskosten en de beheerkosten. De investeringskosten kunnen uit dit projectbudget komen en de beheerkosten gaan dan in het reguliere beheerbudget. Ik ben blij dat dit kan. Dat deel van de motie van de HSP kan ik dus aan de raad laten. Dan het eerste deel van de motie, waarin het college wordt gevraagd om, zoals mevrouw Faïd het zo mooi zei, van 'nee, tenzij' naar 'ja, tenzij' te gaan. Ik lees dit eerste dictumpunt zo dat het geldt als bij grote herinrichtingen - dat wil ik ook nog even onderstrepen - uit de participatie blijkt dat er behoefte aan is en als het ook in de fysieke ruimte past. We moeten natuurlijk ook op zoek naar budget. We hebben regulier budget voor één toilet per jaar. In de brief van collega Barker van eerder deze week blijkt dat we er volgend jaar al drie of vier gaan realiseren. We weten dat het heel belangrijk is, dus het college zoekt ook naar aanvullende middelen.

In dat krachtenveld kan deze motie aan de raad gelaten worden. Ik behandel meteen het amendement van Hart voor Den Haag. Daarvoor geldt eigenlijk hetzelfde verhaal. Als de motie wordt aangenomen gaan we het ook doen. We gaan het al doen, zal ik maar zeggen. Als dit amendement aangenomen wordt, leidt dat dus niet tot grote problemen. Dan ben ik bij de motie van de VVD, over de bijdrage van de Gasunie. Daar hebben we het in de commissie ook over gehad. Ik ben in de eerste plaats heel blij dat Gasunie de verantwoordelijkheid neemt en ook heeft gezegd dat het meer gaat doen dan het wettelijk verplicht is: wij gaan een extra bijdrage leveren aan de realisatie van het park want wij zien het ook als onze verantwoordelijkheid om 94

Transvaal en de Schilderswijk, waar nu best wat overlast is met de aanleg van WarmtelinQ, iets terug te geven in de vorm van een extra investering in het wijkpark. De gesprekken daarover zijn we aan het afronden. Ik heb in de commissie gezegd dat het gaat om een significante bijdrage van meer dan € 1 mln. Dat gaat het ook zijn. We zijn die onderhandelingen aan het afronden en op het moment dat het duidelijk is, kan ik uw raad daarover informeren. Dat zal later dit jaar zijn. Ik zal daar dan in de vorm van een voortgangsbrief precieze uitkomsten over verstrekken. Alleen is het niet zo dat we dat geld dan in één keer van de gemeentelijke bijdrage kunnen aftrekken, zoals u in de motie vraagt. Uw motie moet ik dus helaas ontraden. Noud Dumoulin (VVD). De wethouder was me net voor. Ik zou willen vragen of u al een indicatie heeft van waar dat geld dan terechtkomt. Is dat in het park? Of gaan we daar al die toiletten van betalen in heel de stad? Kan hij daar toch nog iets over zeggen? Heeft hij daar ideeën bij? Laat ik het zo vragen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat bedrag komt niet uit de lucht vallen. Dat bedrag gaat over het toevoegen van kwaliteit op de plekken waar Gasunie die graafwerkzaamheden gedaan heeft. Zo wordt die berekening opgebouwd. Men is wettelijk verplicht om het terug te brengen in de oude staat, maar Gasunie is bereid om daar iets extra's op te doen.

Dat moet dan wel een relatie hebben tot de plek waar zij activiteiten hebben gepleegd, want zij moeten het ook kunnen verantwoorden. Het is dus lastig om dan een een-op-eenrelatie te leggen met iets als een toilet. Wat betreft het bedrag dat erbij komt, zitten er ook een aantal punten in het voorontwerp, bijvoorbeeld het schaduwdoek. Dat is een vrij innovatief iets. Het moet echt de eyecatcher van het project worden. Het wordt ook een bouwkundige opgave. We maken natuurlijk een hele goede inschatting van de kosten daarvan, maar dat zijn allemaal dingen die we nog verder moeten uitwerken richting het definitieve ontwerp, en zoals dat vaak gaat, weet je pas wat het eindbedrag wordt op het moment dat de offertes er liggen. Als er dan geld overblijft, gaat dat terug naar de algemene middelen, zoals we dat altijd doen bij projecten in de gemeente Den Haag. Maar het is echt niet aan de orde om nu op voorhand te zeggen dat dit het geval zal zijn. Daarom moet ik deze motie ontraden. Hinke de Groot (CDA). De VVD heeft hier wel gewoon een goed punt. Over de onderhandelingen over WarmtelinQ is in de eerste debatten daarover heel duidelijk gezegd, toen nog door wethouder Van Tongeren, dat de middelen zouden terugkomen naar de wijk, die heel veel overlast gaat hebben van WarmtelinQ.

Ik kan me dus voorstellen dat we nog geen voorschot kunnen nemen op waar die middelen naartoe gaan, maar ik hoor de wethouder nu zeggen dat ze teruggaan naar de algemene middelen. Volgens mij was de toezegging dat ze weer terug zouden komen in de wijk. Klopt dat? Komen de middelen nog steeds terug in de wijk? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het antwoord is volmondig ja. Dat extra geld gebruiken we om een extra plus te zetten op het ontwerp dat nu voorligt. Alleen als uiteindelijk blijkt dat daarvan geld over is, waar de VVD naar vraagt in deze motie, stroomt dat terug naar de algemene middelen, zoals altijd. Maar dat is dan onderdeel van de gemeentelijke bijdrage en niet van de bijdrage van Gasunie. Het is ook niet op voorhand te verwachten. Hinke de Groot (CDA). Dan een verduidelijkende vraag. Het gaat hier deels om geld van WarmtelinQ, dat is uitonderhandeld. Mocht er dus geld overblijven, dan begrijp ik dat wij daar later nog over worden geïnformeerd. En kan dan ook met de buurt worden bekeken hoe dit wordt geïnvesteerd om de buurt, die zoveel overlast heeft, beter te maken? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ook bij dit project moeten we gewoon de financiële spelregels volgen die tussen het college en de raad zijn afgesproken. Als er dus geld overblijft op een project, is dat geen vrij besteedbaar geld.

Dat geld gaat dan terug, en van daaruit kunnen we weer kijken hoe het besteed gaat worden. Ik zeg daar wel bij dat ik het heel sympathiek vind wat u hierover zegt. Ik zal dit in mijn achterhoofd houden bij de voortgangsrapportage, als we de echte kosten kennen. De voorzitter. Mevrouw De Groot, laatste keer. 95

Hinke de Groot (CDA). Tot slot. Ik ben heel blij om dat te horen, want volgens mij was de harde toezegging bij WarmtelinQ: wat we extra uit kunnen onderhandelen, komt in de buurt terecht. Wij zien de voortgangsrapportage daarover dus graag tegemoet. Noud Dumoulin (VVD). Dit is voor mij toch een beetje gegoochel. We weten niet hoeveel Gasunie gaat bijdragen, maar als er iets komt, wil de wethouder het stoppen in een schaduwdoek en als er iets over is, gaat hij nog eens kijken hoe hij dat gaat inzetten. Maar als wij als raad zeggen dat we liever prioriteit geven aan het toilet en we het schaduwdoek willen doen als er wat over is, dan kan dat toch ook gewoon? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). We weten dat het bedrag meer dan een miljoen is. Op dat punt van de onderhandelingen zijn we dus al. Ik hoop dat het nog iets meer wordt, maar we zitten nu in de eindfase. Als uw raad de motie of het amendement aanneemt, of allebei, dan komt dat toilet er. Dat heeft u mij al eerder horen zeggen. Verder gaan we het geld inzetten om het ontwerp zoals het nu voorligt, verder uit te werken. Het zou zomaar kunnen dat we het miljoen hard genoeg nodig hebben om al deze ambities te realiseren. Noud Dumoulin (VVD). Misschien heb ik het verkeerd hoor, maar dat klinkt mij in de oren alsof we het geld van Gasunie nodig hebben om alles wat in het voorontwerp staat te realiseren.

Maar we hebben een bedrag van € 5.035.150 mln. Wat is dat bedrag waard als we nu ook nog wachten op wat er komt uit de onderhandelingen met Gasunie? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). We moeten door met het plan, want in het voorjaar van volgend jaar gaat Gasunie daar werken en wij willen met onze werkzaamheden natuurlijk aansluiten op die activiteiten. De onderhandelingen lopen dus parallel, maar we weten inmiddels, en dat wisten we ook bij de commissiebehandeling, dat het om een substantieel bedrag gaat. Dat gaan we inzetten om alle ambities die we hebben die in het voorontwerp staan, naar een definitief ontwerp en uiteindelijk naar een bestek en naar realisatie te tillen. Ik zal u, nogmaals, later dit jaar in een voortgangsbrief informeren over wat dat precies financieel betekent. Maar uw motie moet ik op dit moment ontraden, want die loopt daar ver op vooruit. Dan ben ik bij de magnolia's, en de motie van de Partij voor de Dieren daarover. Ook andere fracties hebben hier vragen over gesteld. Er zijn zelfs raadsleden die er ooit eentje in de tuin hadden staan. Ik herken de worsteling; laat ik daarmee beginnen. De zin uit het coalitieakkoord, die ongetwijfeld straks ook in mijn richting uitgesproken zal worden, gaat mij zeer ter harte. Dat moge duidelijk zijn. Maar in dit geval gaat het om bomen die destijds, twintig jaar geleden, eigenlijk niet goed aangeplant zijn.

We hebben hier te maken met een hoge grondwaterstand en daardoor hebben de bomen eigenlijk geen goede kans gekregen om zich te kunnen ontwikkelen. Deze bomen staan er nu twintig jaar en magnolia's zouden 12 meter hoog moeten worden, maar deze bomen zijn 6 tot 7 meter hoog geworden. Door de hoge grondwaterstand en omdat ze daar al zo lang staan, zijn de wortels heel oppervlakkig gebleven. Ik zal het een beetje technisch proberen uit te leggen. Uit nader onderzoek blijkt dat het ook niet mogelijk is om die groeiplaats te verbeteren, want dan moet je eigenlijk onder de boom komen en daarmee beschadig je de wortels dusdanig dat ze dat niet zullen overleven. Het is dus waar dat ze daar nog tien jaar kunnen staan, alleen qua ecologische waarde, qua schaduw en qua beleving zijn het toch een beetje armetierige bomen. Ik hoop niet dat ik de bomen of iemand anders hiermee beledig, maar dat zijn het nou eenmaal. We hebben nu echt de kans om daar ecologisch waardevolle bomen van een inheemse soort neer te zetten die binnen een paar jaar groter zullen zijn dan de magnolia's die er nu staan. In de jaren daarna zullen die qua kroonoppervlak een hele grote bijdrage gaan leveren aan de gezamenlijke doelstelling uit de groennota van 5% meer kroonoppervlak per jaar in de stad Den Haag. Leonie Gerritsen (PvdD). Aangezien de bomen niet zelf kunnen spreken als ze beledigd worden, doe ik het maar.