RIS320169 Bijlage onderbouwing RHO Redacted

6. Wat kunt u doen? Als u woont, werkt of onderneemt in deze wijk, heeft u

• 2030 - 2031: start van de werkzaamheden voor de definitieve invulling

misschien vragen, zorgen of ideeën. We willen graag dat u die Disclaimer: tijdslijn is onder voorbehoud van de besluiten die de gemeenteraad nog moet nemen, vergunnings- en aanbestedingstrajecten en het gronduitgiftetraject.

240804 OCW A4 Hand-out_v3.indd 2

06-06-2024 14:39

Bijlage 2 Participatiememo

Aan

MEMO

Centrale vastgoedorganisatie Ter attentie van

Afzender

Felix Dijkmans Afdeling

Dienst

Technisch beheer en realisatie

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Doorkiesnummer Datum

22 juli 2024

E-mailadres

Onderwerp

Bijlage BOPA: PWO Sportlaan 600, Den Haag

Naar aanleiding van meerdere moties van uw raad worden dakloze Hagenaars gedurende de winterperiode dag en nacht opgevangen in de permanente winteropvang (PWO) (RIS310311, RIS310312). Het Haga/Sportlaan is in de winters van 2022-2023 en 2023-2024 al ingezet voor de PWO (RIS245379). Op 28-5-2024 heeft het college besloten dat de Sportlaan voortschrijdend wordt ingezet voor de Permanente Winter Opvang (PWO) in 2024. Naar aanleiding van evaluaties en advies van de driehoek wordt er in 2024 een maximumcapaciteit van 80 aangehouden. Omdat het gereedmaken van het pand voor de PWO een omgevingsvergunning vereist en het verplicht is om in de aanvraag aan te geven of en hoe er aan participatie is gedaan, geven we in deze memo een toelichting op het participatieproces en de behaalde resultaten. We baseren ons hierbij op de volgende wet- en regelgeving: de Omgevingswet, het Haags participatiebeleid, en de wettelijke taak voor opvang van dakloosheid (Wmo). 1. Contact met omgeving Volgens het Haagse participatiebeleid is er sprake van participatie op het moment dat er invloed is op voorbereiding en uitvoering van projecten of beleid van de gemeente. Bij informeren kan alleen worden aangehoord en is er dus geen sprake van participatie. Het is altijd van belang de buurt zorgvuldig te informeren.

De Gemeente Den Haag heeft de wettelijke taak om bijzondere doelgroepen (zoals dakloze mensen) op te vangen/te huisvesten in de stad. Bij de grote opgaven en de schaarse beschikbare locaties in onze stad, blijft het noodzakelijk dat het college gebruikmaakt van de wettelijke bevoegdheid om locaties aan te wijzen als opvang- of huisvestingslocatie. Door deze schaarste is er vrijwel nooit spra ke van keuzemogelijkheden voor opvang en huisvesting van kwetsbare doelgroepen. Om aan de wettelijke taakstelling te voldoen, moeten we elke geschikte en beschikbare locatie gebruiken. Het college benadrukt echter het belang van het betrekken van buurtbewoners en ondernemers bij de realisatie van deze locaties (RIS317236). De omwonenden worden geïnformeerd over de voortschrijdende inzet van de Sportlaan voor de PWO, om zo een succesvolle integratie in de buurt te stimuleren. 1.

Informeren omgeving PWO

Een goede samenwerking met de wijk en buurt is essentieel voor het doen slagen van de opvanglocatie. Daarom besteden we als gemeente veel aandacht aan diverse vormen van informatievoorziening en samenwerking met de buurt en ondernemers. Tijdens de eerdere opvang van dak- en thuislozen in de vorm van de PWO in 2022 en 2023, zijn zorgen geuit door omwonenden. Om deze reden zijn er mogelijkheden gecreëerd om hierover in gesprek te

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/

gaan. In de aanloop van het voortschrijdend inzetten van de PWO op de Sportlaan zijn er verschillende overleggen geformeerd om de buurt en betrokken partners betrokken en geïnformeerd te houden. Omgevingsoverleg en afstemmingsoverleg: Met het oog op het verloop, de eigen ervaringen en de ervaringen van de omwonenden mbt de PWO, is een omgevingsoverleg (met vertegenwoordiging vanuit de wijk) en afstemmingsoverleg (met professionals) geformeerd. In het omgevingsoverleg en afstemmingsoverleg komen zaken aan de orde als veiligheid, overlast, gedrag, kwaliteit van de wijze van opvang en voortgang van verbeteringen. Informatievoorziening tijdelijke invulling gehele complex Sportlaan Met het oog op de tijdelijke invulling van Haga Sportlaan (RIS RIS317173; RIS318976), zijn de omwonenden op de volgende wijzen geïnformeerd ; -

-

De omwonenden hebben een brief ontvangen waarin uitgelegd wordt dat de locatie tijdelijk ingezet gaat worden voor het opvangen en/of huisvesten van diverse doelgroepen, waaronder ook de PWO. In deze brief is ook toegelicht dat er geen formele inspraakprocedure is, maar dat omwonenden betrokken zullen worden bij de invulling van de ruimtes die leeg zijn voor buurtfuncties. De direct aanwonenden zijn door middel van huis-aan-huis bezoeken geïnformeerd over de tijdelijke invulling van de Sportlaan. Vooruitlopend op het raadsvoorstel voor de tijdelijke invulling zijn meerdere inloopbijeenkomsten georganiseerd waar omwonenden informatie op konden halen over de toekomstige bewoners, de planning, veiligheid en omgevingsmanagement. Naar aanleiding van de informatiebijeenkomsten zijn er twee werkgroepen opgericht waarbij omwonenden werden uitgenodigd om mee te denken over de invulling van de vrije ruimtes en leefbaarheid en veiligheid. De verzamelde informatie uit deze werkgroepen zijn gedeeld met de deelnemers van de werkgroepen en wordt na het reces teruggekoppeld aan de raad en verwerkt in het project - en participatieplan.

2. Resultaat & Vervolg Zoals hierboven beschreven worden de omwonenden op verschillende manieren meegenomen over het voortschrijdend inzetten van de Sportlaan voor de PWO. Bespreking van het raadsvoorstel en de communicatie over de tijdelijke invulling van de Sportlaan, waaronder ook de PWO heeft tot dusver de volgende resultaten opgeleverd: -

Inplannen van diverse evaluatiemomenten voor de gehele tijdelijke invulling Haga (zie moties/amandementen)

-

Daarnaast wordt diverse input uit de werkgroepen meegenomen in het projectplan van de Sportlaan. Zoals het Aanstellen van een overkoepelende beheerorganisatie die bijdraagt aan sociale cohesie van de diverse doelgroepen in het gebouw en dat tegelijkertijd bijdraagt aan omgevingsmanagement.

Het informeren en betrekken van de omwonenden, ook bij de PWO wordt gecontinueerd in de vorm van informatieverstrekking en voortzetting van de verschillende overleggen en werkgroepen.

2/2

Bijlage 3 GGDH Rapportage PWO 2022-2023

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag Wat kunnen we leren van de Permanente Winteropvang op de Sportlaan?

2

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag Wat kunnen we leren van de Permanente Winteropvang op de Sportlaan?

Den Haag, September 2023 Met dank aan allen die dit onderzoek mede mogelijk gemaakt hebben: de gesproken PWO-bewoners, het Haags straatteam (Daklozenloket), het Leger des Heils, Haagse Wijk- en Woonzorg, politie locatie Segbroek, Wijkvereniging Vogelbuurt, Wijkvereniging Bomenbuurt, Brijder, Straatconsulaat, BIZ-vereniging Fahrenheitstraat, het Wereldhuis, Francissen Communicatie, Haagsblauw en de gemeente Den Haag.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

3

4

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Inhoudsopgave Conclusie: de opvang functioneert goed; aandacht voor directe omgeving blijft nodig��������6 1.

Wat gaat goed: samenwerking tussen professionals en prettige sfeer����������������������������8

2.

Wat gaat goed: de opzet is goed, ook voor moeilijke doelgroep������������������������������������� 13

3.

Wat gaat goed: prettig gebouw, goed toegerust voor de opvangfunctie���������������������� 20

4.

Wat kan beter: nog meer aandacht voor overlast in de buurt ���������������������������������������� 24

5.

Vijf aanbevelingen voor een eventueel nieuwe PWO�������������������������������������������������������� 31

6.

Achtergrond: de tweede versie van de permanente winteropvang�������������������������������� 33

Bijlage 1 Onderzoeksmethode������������������������������������������������������������������������������������������������������� 36 Bijlage 2 Bewoners van de permanente winteropvang 2022/2023����������������������������������������� 38 Referenties����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 43

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

5

> Conclusie: de opvang functioneert goed; aandacht voor directe omgeving blijft nodig In het coalitieakkoord van 2022 van de gemeente Den Haag stond dat er opnieuw een permanente winter­ opvang (PWO) moest komen voor dak- en thuisloze mensen in Den Haag (1). Het is een aanvulling op het opvangaanbod in Den Haag, dat bestaat uit de reguliere nachtopvang (het gehele jaar open tussen 15:30u en 08:30u1) en de winterkouderegeling (alleen open bij (gevoels-) temperaturen onder 0˚C). De PWO biedt 24 uur per dag een verblijfplaats, ongeacht de buitentemperatuur en gedurende een periode van vijf maanden, in de winter dus. De meerwaarde ervan is eerder aangetoond, mede door de afdeling Epidemiologie van de GGD Haaglanden (2). De voorziening is nu twee winterperiodes open geweest: de eerste keer in het pand ‘de Lozerhof’ en de tweede keer in een pand aan de Sportlaan. De tweede versie is na evaluatie van de eerste aangescherpt, maar ook hier is nog ruimte voor verbetering. Er is (nog) geen vaste locatie voor de PWO. De afdeling Epidemiologie van de GGD Haaglanden is gevraagd om te onderzoeken wat er valt te leren van de tweede versie, dus de PWO die in de winter 2022/2023 gevestigd was aan de Sportlaan.

Om antwoord te kunnen geven op die vraag, spraken de onderzoekers met zowel PWO-bewoners als professionals betrokken bij deze versie van de PWO (zie bijlage 1 voor de precieze onderzoeksvragen en -opzet).

Zorg voor dak- en thuisloze mensen verbeterd; klein groepje gaf overlast in de buurt Zowel PWO-bewoners als betrokken professionals waren over het algemeen positief over de opvang­ voorziening. In de PWO 2022/2023 was een aantal zaken verbeterd ten opzichte van de versie in de winter een jaar eerder. De bij de tweede versie betrokken professionals waren erg positief over de sfeer en de samen­ werking, waardoor de zorg voor dak- en thuisloze mensen beter was. De PWO-bewoners bevestigden de goede zorg. Ook over de opzet en inrichting van de voorziening en over het gebouw waren beide groepen tevreden, al is er op enkele van deze punten ook ruimte voor verbetering. Minder tevreden waren de omwonenden en de winkeliers, omdat een klein groepje PWO-bewoners voor overlast in de buurt zorgde. Uit de gesprekken blijkt dat die overlast ingeperkt kan – en moet – worden.

leeswijzer De hoofdstukken 1 t/m 4 lichten deze conclusie toe aan de hand van de bevindingen uit het onderzoek. Hoofdstuk 5 bevat een aantal daaruit voortvloeiende aanbevelingen. Hoofdstuk 6 geeft meer informatie over de achtergrond van dit onderzoek. De bijlagen beschrijven: (1) de onderzoeksmethode, (2) bewoners van de permanente winteropvang 2022/2023

1

6

Op basis van Kessler noodopvang Delagoa

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Over dit onderzoek De onderzoekers spraken voor dit onderzoek zowel betrokkenen bij de permanente winteropvang (die gevestigd was op de Sportlaan), als bewoners van de PWO. Een aantal punten is belangrijk om er alvast uit te lichten. • In totaal zijn er 13 interviews afgenomen met in totaal 16 professionals en betrokkenen van 13 verschillende afdelingen en organisaties. Daarnaast zijn er 38 PWO-bewoners geïnterviewd. • Een belangrijk punt van aandacht is het feit dat professionals bij verschillende organisaties werkzaam zijn. Een voordeel daarvan is dat alle geïnterviewde professionals werkzaam zijn bij een organisatie die nauw betrokken is bij de PWO, waardoor zij veel en diverse kennis hebben over de PWO zoals die op de Sportlaan was. Wel kunnen er daardoor verschillende belangen hebben gespeeld, wat van invloed kan zijn geweest op de antwoorden op de gestelde vragen. • Het onderzoek is deels kwalitatief en deels kwantitatief van aard. De cijfers ondersteunen de uitspraken die in interviews zijn gedaan en vice versa krijgen de cijfers duiding door de uitspraken uit de interviews. Op die manier versterken de twee methoden elkaar. In bijlage 1 is meer informatie te vinden over het onderzoeksdoel en de methode van het onderzoek.

Over de PWO op locatie Sportlaan, Den Haag

©Google Maps Belangrijkste kenmerken: • Gesitueerd in het voormalige Juliana Kinderziekenhuis (ook wel HagaZiekenhuis genoemd). • Capaciteit voor maximaal 120 mensen, verdeeld over een- en tweepersoonskamers, met een aparte vleugel voor vrouwen. • Alleen voor ‘rechthebbende mensen’: dak- en thuisloze mensen die aanspraak kunnen maken op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).2 Uitzondering op deze regel vormen (niet-rechthebbende) kwetsbare mensen die worden begeleid door de stichting Barka (stichting die dak- en thuisloze migranten afkomstig uit Midden- en Oost-Europa ondersteunt). • Geopend tussen 1 november 2022 en 31 maart 2023. • Dagelijkse begeleiding door het Leger des Heils en het Haags Straatteam

2 Iemand heeft recht op opvang (rechthebbend) volgens de Wmo wanneer: ‘[iemand] de thuissituatie heeft verlaten, al dan niet in verband met risico’s voor zijn veiligheid als gevolg van huiselijk geweld, en niet in staat is zich op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met hulp van andere personen uit zijn sociale netwerk te handhaven in de samenleving’. Deze opvang dient verstrekt te worden door het college van de gemeente (9).

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

7

1 Wat gaat goed: samenwerking tussen professionals en prettige sfeer De professionals zijn het unaniem eens dat de onderlinge samenwerking dit jaar erg goed was. Wekelijks was er een PWO-overleg waaraan alle partijen betrokken bij de organisatie deelnamen. De rol- en taakverdeling was duidelijk en alle partijen zaten snel op één lijn. De ketenpartners3 werden betrokken bij de voorbereidingen. Ook de PWO-bewoners zijn overwegend positief over de begeleiding die zij kregen. Iedereen benoemt de goede sfeer in de opvangvoorziening.

Tabel 1 Partijen betrokken bij wekelijks overleg PWO Haags straatteam (Daklozenloket) van de Gemeente Den Haag Leger des Heils Politie Beveiliging van International Security Agency (ISA) Stadsdeel Segbroek van de Gemeente Den Haag Afdeling Maatschappelijke Opvang Beleid van de Gemeente Den Haag Afdeling Communicatie van de Gemeente Den Haag Afdeling Communicatie, Stadsdeel Segbroek van de Gemeente Den Haag

Heldere taakverdeling en een goed functionerend kernteam De geïnterviewde professionals gaven elkaar complimenten over de samenwerking. De PWO-projectgroep (zie tabel 1), besprak wekelijks allerlei zaken omtrent de PWO. Er is grote tevredenheid over deze bijeenkomsten en over de samenwerking in het algemeen.

“

“Waar ik het meest trots op ben, is toch de samenwerking met iedereen. Niet alleen met beveiliging, ook weer met de gemeente, met het Straat Consulaat en eigenlijk met een hele grote groep mensen (...). Dat dat gebeurt door een team dat half november nog niet wist dat ze met elkaar gingen samenwerken… En zo snel. Daar ben ik wel trots op, dat vind ik wel heel erg mooi.” – Locatiemanager, Leger des Heils “Maar het succesverhaal is denk ik gewoon de samenwerking tussen de professionals en ook wel de bereidheid van de professionals om te allen tijde met iedereen in gesprek te blijven.” – Regisseur Veiligheid, gemeente Den Haag

Vanaf het begin was de communicatie tussen de betrokken professionals onderling helder en open, met duidelijke afspraken waaraan mensen zich ook hielden.

3

8

Ketenpartners in dit onderzoek omvat het Leger des Heils, Haags straatteam (Daklozenloket), Brijder en HWW-zorg

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

“

“Ik heb nog nooit dat zo meegemaakt dat dat zo hecht was, maar ook zo straight to the point, dat we eigenlijk wel tegen elkaar hebben kunnen zeggen hoe het zat. En dat is in het begin lastig geweest, want dat is een beetje vertrouwen. Maar dat is wel gekomen en gebleven. En dan vallen er soms harde woorden, maar dan gaat de deur even dicht en daarna ga je weer door met elkaar en dat gebeurt niet vaak. En dat vond ik voor dit project wel heel erg bijzonder.” – Wijkagent, Politie “Omdat mensen gewoon deden wat er gevraagd werd aan weerszijden. Dus als er een vraag naar mij toe kwam, zorgde ik dat ik die relatief snel kon beantwoorden (...). En vice versa.” – Operationeel specialist, Politie

Het Haags straatteam (onderdeel van het Daklozenloket van de gemeente Den Haag) en het Leger des Heils waren elke dag aanwezig in de PWO. Als gezegd, de taakverdeling was helder en iedereen hield zich eraan. Het Haags straatteam was verantwoordelijk voor het dagelijkse reilen en zeilen van de PWO, coördineerde de toegang van dak- en thuisloze mensen en de door- of uitstroom naar een vervolgtraject (zie kader). Het straat­team stelde de lijst op van mensen die als eerste toegelaten werden. Andere ketenpartners (zoals Barka, Parnassia, het Veiligheidshuis, Bureau Nazorg, of andere collega’s van het Daklozenloket) konden daarna ook mensen aandragen, maar de regie over toelating lag bij het Haags straatteam. Het Leger des Heils nam de dagelijkse begeleiding van de PWO-bewoners voor zijn rekening.

Ook binnen het team van het Leger was er een duidelijke taakverdeling Per dienst was er één verantwoordelijke coördinator voor de werkvloer. De coördinator verdeelde het werk en fungeerde als de voornaamste sparringpartner voor de PWO-manager (ook iemand van het Leger des Heils). In regelmatige overleggen besprak dit interne Leger des Heils-kernteam knelpunten en belangrijke updates aangaande PWO-bewoners. Het was ook helder voor welke PWO-bewoner iemand een aanspreekpunt was.

“

“En dat werd ook per dienst afgesproken. Jij bent voor die meneer en jij bent voor die meneer. En de ander die wist prima wie de coördinator was. Ze hadden ook altijd een Leger des Heils-jasje of -vest aan, want dan ben je herkenbaar en dan weet je ook, daar moet je zijn. En dat werkt heel effectief en efficiënt, vind ik. Dat geeft rust en dat geeft ook duidelijkheid bij de mensen.” – Manager PWO, Leger des Heils

Beschikbare hulpverlenings- en begeleidingstrajecten in de PWO Elke PWO-bewoner kon een traject van professionele hulpverlening of begeleiding volgen met als doel door te stromen naar andere voorzieningen. De volgende trajecten waren beschikbaar: • Voorliggende voorziening (onder andere Barka en de casus- en jongerenregisseurs van de gemeente) • Begeleiding vanuit de Wmo, belegd bij een zorgaanbieder (Maatwerkarrangement) • Professionele hulpverlening (onder andere zorgaanbieders als Brijder, Parnassia, Reclassering) Het kwam voor dat een PWO-bewoner geen traject volgde, bijvoorbeeld omdat het wel was aangevraagd, maar nog niet gestart. Er waren ook bewoners die er geen behoefte aan hadden of bij wie eerdere pogingen niet succesvol waren. Meer informatie en cijfers over trajecten en doorstroom zijn te vinden in bijlage 2.

In deze tweede versie van de PWO was er meer stabiliteit in de bezetting: er was minder verloop van professio­ nals dan in de Lozerhof een jaar eerder. Het team was stabiel én altijd aanwezig, en leerde de PWO-bewoners goed kennen. Hierdoor was het makkelijker om te signaleren wanneer iemand ergens mee zat en/of wanneer er iets speelde. In de Lozerhof bleven veel zorgvragen onder de radar, of werden ze per toeval ontdekt (2).

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

9

Haags straatteam in de voorbereidingen betrokken; voelde zich gesteund De voorbereidingen voor de PWO vloeiden geleidelijk voort uit de evaluatie van de eerste PWO, gevestigd in de Lozerhof. Allereerst is er met zorgpartijen gesproken, om te verkennen wie de dagelijkse begeleiding in de nieuwe PWO op zich kon nemen. Net als vorig jaar is ervoor gekozen om met het Leger des Heils samen te werken. Vanaf het begin werden duidelijke afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over de manier waarop de begeleiding kon aansluiten bij de hele doelgroep. Toen er eenmaal een locatie was gevonden, konden de facilitaire aspecten geregeld worden. Eén van de bewuste veranderingen ten opzichte van de eerste PWO was dat de uitvoerders (het Haags straatteam van het Daklozenloket) nauwer zijn betrokken in de voorbereidingen. Het straatteam kent de doelgroep goed en heeft ook ervaring opgedaan in de Lozerhof. Teamleden waren aanwezig bij gesprekken met de zorgpartijen en in overleggen met de gemeente. Ze hebben onder andere meegedacht over hoe de PWO eruit moest gaan zien, wat de toelatingscriteria moesten zijn en voor welke doelgroep die moesten gelden. Doordat het straatteam nauw betrokken was bij de organisatie van de PWO, voelden de leden zich gesteund.

“

“[Dat wij ons] gesteund voelen, maar ze [beleid, red.] ook wel oprecht gewoon luisteren naar de dingen die wij te vertellen hebben, waarvan wij denken dat het goed is dat die op een bepaalde manier verlopen.” – Casemanager Daklozenloket

PWO-bewoners positief over de begeleiding en het personeel, al zijn er ook klachten Een deel van de bewoners was erg te spreken over het personeel.

“

“Ik kan ook goed met het personeel. Die zal ik missen. En ook de mensen waar ik mee optrek. De warmte en de liefde van het personeel. B. heeft zelfs geprobeerd mijn hondje hier te krijgen. Het is niet gelukt van hogerhand, maar ze hebben het wel geprobeerd, daar ben ik dankbaar voor.” – PWO-bewoner, 53 jaar, vrouw

Complimenten gingen over persoonlijke aandacht, de inzet van het personeel, de begeleiding, ‘veel door de vingers zien’ en de passie van personeelsleden voor hun werk.

“

“Hier komen ze [personeel] vragen hoe het gaat als ik de hele dag zit te gamen en ze zien dat het niet goed gaan.” – PWO-bewoner, 43 jaar, vrouw “Mensen hebben plezier in hun werk. F. overstijgt iedereen. Wat zij doet moet iedereen doen. Die is zo met haar werk bezig, als iemand iets nodig heeft gaat zij 1,5 uur een film kijken met iemand. Die persoon krijgt z’n aandacht en zij is ondertussen aan het werk. Dan snap je dingen.” – PWO-bewoner, 50 jaar, man “Mensen van het Leger en het Haags straatteam, allebei. Ik vind dat ze hun werk goed doen, ze staan voor iedereen klaar. Ze zijn behulpzaam, zeer zeker.” – PWO-bewoner, 40 jaar, man

10

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Er waren echter ook minder tevreden geluiden. Een bewoner voelde zich bijvoorbeeld als een kind behandeld.

“

“Je wordt over één kam geschoren. Of je anders bent dat de rest, daar wordt geen rekening mee gehouden. Een vriend van mij en ik, wij werken ‘s avonds. Maar opeens mag dat niet meer. Dan word je als klein jongetje behandeld, door de begeleiding, maar vooral door de beveiliging.” – PWO-bewoner, 58 jaar, man

Een andere bewoner was wel positief over de gezellige sfeer en het goede humeur van het personeel, maar gaf aan dat niet iedere bewoner het zo ervaarde of er genoeg aan had.

“

“Er zijn ook mensen die verslaafd waren […]. Toen gingen ze afkicken, nu zijn ze terug en niemand praat met ze, geen nazorg. En dan vallen ze zo terug, ze beginnen weer met drinken. Het is niet dat het personeel even met ze praat, van goed gedaan, hoe gaat het nu, heb je iets nodig, niks.” – PWO-bewoner, 50 jaar, man

Andere negatieve signalen gingen over een gebrek aan persoonlijke aandacht, tijdgebrek, ‘met twee maten meten’ en geldbejag. Belangrijk om hierbij aan te tekenen is dat er mensen zijn die eerder negatieve ervaringen hebben gehad met zorgaanbieders en daarom wellicht nu ook anders keken naar de dagelijkse begeleiding in de PWO.

“

“Personeel heeft niet genoeg tijd om in gesprek te gaan. Daardoor lijkt het alsof ze op eigen houtje dingen zeggen. In plaats van vier uur begeleiding heb je dan maar één uur begeleiding om dingen op te lossen en te bespreken.” – PWO-bewoner, 47 jaar, man

Zowel professionals als bewoners geven aan dat de sfeer in de PWO erg goed was De sfeer in de PWO was – anders dan in de Lozerhof – goed en bleef dat ook gedurende de hele periode. Hier is volgens het merendeel van de professionals geen duidelijk aanwijsbare reden voor. Er is wel gespeculeerd over de oorzaak, bijvoorbeeld over de positieve effecten van de goede samenwerking, de heldere gedrags­regels die leidden tot rust en het feit dat veel mensen elkaar al kenden van de PWO in de Lozerhof. Een professional van het Straat Consulaat illustreerde dit als volgt:

“

“Echt jongens en meiden die het bij de (nachtopvang, red.) nog geen dag uithouden, die nu gewoon lekker zitten te grappen, te grollen, te stoeien, te pingpongen, te tafelvoetballen en gek zitten te doen met het personeel van het Leger de Heils. Dat is wel even wat anders. En hoe dat precies komt, weet ik niet. Ik denk inderdaad dat het (helpt dat, red.) het het tweede jaar was van de permanente winteropvang […] Dus dan ga je voor het tweede jaar eigenlijk voor een groot gedeelte dezelfde groep weer opvangen. In ieder geval de kerngroep die is wel ongeveer gelijk gebleven.” – Medewerker Straat Consulaat

De goede sfeer heeft volgens een verpleegkundige ook bijgedragen aan het welzijn van de PWO-bewoners.

“

“Er werd ook echt naar ze omgekeken. Er werd een tafeltennistafel neergezet. Er werden dingen georganiseerd. Kijk, dat er dan niemand op kwam dagen, prima. Maar het was er. Iedereen wist wie iedereen was. Fantastisch is dat. En ik denk ook dat dat, die sfeer, dat dat invloed heeft op de bewoners.” – Verpleegkundige, HWW zorg “De sfeer is ook eigenlijk best wel heel erg oké geworden.” – Casemanager, Daklozenloket

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

11

Dat de sfeer in de PWO dit jaar goed was, beamen de PWO-bewoners. Gevraagd wat er volgens hen prettig was of wat er goed ging in de PWO, antwoordde een aantal van hen de goede, familiaire, of gezellige sfeer.

“

“De sfeer is goed, er zijn spelletjes die je kunt doen, het voelt als familie. Kan ontstressen.” – PWO-bewoner, 62 jaar, man “Veel mensen helpen en staan voor elkaar klaar.” – PWO-bewoner, 50 jaar, man “Alles is goed. Ik heb een eigen kamer. Ik kan lezen en ben op zoek naar werk. Het is gezellig met de mensen hier en er is rust. In een andere opvang zijn de mensen lastig soms.” – PWO-bewoner, 32 jaar, man

Enkele professionals gaven aan dat het ontwerp van het gebouw ook bijdroeg aan de goede sfeer. Hoofdstuk 3 gaat hier nader op in.

“

12

“Het was open, het was licht, het was groot. Er was een buiten waar ze mochten zitten op banken, een beetje overdekt. […] In dat pand hebben ze heel veel gedaan om het netjes en mooi te maken. […] Dus door die sfeer, door die ruimte die je creëert, is iedereen wat meer op zijn gemak.” – Behandelmedewerker, Brijder

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

2 Wat gaat goed: de opzet is goed, ook voor moeilijke doelgroep

De permanente winteropvang 2022/2023 haalde – net als die van een jaar eerder – makkelijker dan andere voorzieningen de moeilijkste doelgroep binnen. Dit komt voornamelijk door de vrijheid die PWO-bewoners ervaren. Dit draagt bij aan een grotere intrinsieke motivatie om een traject te volgen. Een grote ­verbetering is dat bewoners in deze tweede versie soepeler werden doorgeleid naar de zorghulpverleners en er daardoor medisch beter aan toe waren. Verbeterpunten waren er ook. De belangrijkste: verschillende doelgroepen moeten apart worden opgevangen en mensen met medische problemen moeten ook de rest van het jaar ergens terecht kunnen.

Wie verbleven er in de PWO 2022/2023? In totaal maakten 204 mensen gebruik van de PWO. De meesten verbleven er ongeveer twee maanden. Er was een kleine groep die de volledige vijf maanden bleef. Het ging om 168 mannen en 36 vrouwen.

Vrouwen Er waren relatief iets meer vrouwen in de opvang dan vorig jaar (18.6% in 2022/2023 ten opzichte van 13.6% in 2021/2022). Vrouwen verblijven vaak in hun eigen netwerk en komen niet snel naar een opvangvoorziening. Dat relatief veel vrouwen dat nu wel deden, alarmeerde de professionals enigs­ zins. Dit betekent vaak dat er iets mis is in hun netwerk of dat ze te maken hebben met ernstige problematiek.

Jonge leeftijd De leeftijden van de bewoners liepen uiteen van 21 tot 80 jaar, met 43 jaar als gemiddelde. Er was een relatief groot aandeel jongvolwassenen, dus 25 jaar of jonger (n=15). Er is geprobeerd hen ergens anders onder te brengen, om te voorkomen dat zij verder het ‘daklozencircuit’ in geraakten. In sommige gevallen was dit niet mogelijk en kregen de jongeren een plek in de PWO. Deze doelgroep mengde minder goed met de andere bewoners – jonge mannen vertoonden al snel ‘haantjesgedrag’ met onrust als gevolg. Dit was na een paar weken over.

Rechthebbende dak- en thuisloze mensen De PWO aan de Sportlaan bood, anders dan de Lozerhof, alleen opvang aan rechthebbende mensen, met uitzondering van niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen die er medisch slecht aan toe waren (zie kader ‘zorgen over niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen’). Opvallend is dat van de 204 bewoners slechts een handjevol nieuw was in het ‘daklozensysteem’ volgens het Haags straatteam.

Somatiek en psychiatrie Het viel de professionals op dat er veel bewoners waren met (ernstige) somatische of psychiatrische klachten, meer dan in de PWO in de Lozerhof. De zorg voor hen vroeg om extra aandacht en tijd van de professionals. Ook veroorzaakte het gemengd wonen van psychiatrische en niet-psychiatrische PWO-bewoners onrust (zie pagina 17). Bijlage 2 geeft meer informatie over de PWO-bewoners.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

13

De PWO biedt vrijheid en rust; bewoners zijn zeer positief over de 24-uurs opvang Zowel PWO-bewoners als professionals waren positief over de vrijheden die bewoners kregen aan de Sportlaan. Bewoners hoefden niet deel te nemen aan een verplicht traject. Bij andere opvangvoorzieningen is dit een voorwaarde voor verblijf. Daarnaast was de opvang 24 uur per dag geopend, waardoor bewoners niet op een vaste tijd het pand moesten verlaten. Het was toegestaan overdag op het terrein of in het gebouw te verblijven. Het was ook toegestaan om alcohol te drinken en drugs te gebruiken in een daartoe aangewezen buitenruimte. De laagdrempeligheid en de geringe voorwaarden voor een verblijf trok een zorgmijdende groep dak- en thuisloze mensen aan die doorgaans lastig te bereiken is. In andere opvangsituaties zijn strengere regels en leidt (meermalige) overtreding daarvan tot schorsing. Daardoor komen mensen met hardnekkige (verslavings-) problematiek vaak weer op straat te staan of mijden ze de opvangvoorzieningen in het geheel. Vaak zijn deze mensen al bekend bij daklozeninstanties, maar omdat ze zich verspreiden over de stad, zijn ze lastig in beeld te houden. De PWO biedt een plek waar professionals ze voor langere periode op dagelijkse basis kunnen spreken om ze zo (tijdelijk) beter in beeld te kunnen houden. PWO-bewoners gaven aan dat de vrijheid hen rust bood.

Letterlijk, omdat ze niet op een vaste tijd hun bed uit moesten om het pand voor sluiting te verlaten. Rust was er ook in hun hoofd, omdat zij niet hoefden na te denken over waar ze de dag moesten doorbrengen. Daarnaast hadden ze een plek om bij te komen van de mentale en fysieke stress van het leven op straat.

“

“Omdat ik hier kan uitslapen. Bij [de nachtopvang, red.] kan dat niet. Hier kan ik de rust pakken die ik nodig heb. Als dakloze heb je stress genoeg. Als je dan ook nog uit je bed wordt getrommeld. Hier is het beter. Hier heb je die rust.” – PWO-bewoner, 32 jaar, man

Doordat deelname aan een traject niet verplicht is, zijn PWO-bewoners die zelf besluiten deel te nemen aan een traject hier beter klaar voor. Meer bereidheid maakt de kans op succes van zo’n traject groter. Het Straat Consulaat zag een aantal dakloze mensen in de PWO stappen vooruit zetten die ze nog niet eerder hadden gezet in een andere opvangvoorziening. Volgens verschillende professionals werkt het beter om alcohol- en drugsgebruik te gedogen dan om het te verbieden. Het voorkomt dat PWO-bewoners stiekem gebruiken op hun kamer of in de wijk.

“

“[Over de aanpak van de PWO, red.] Ik denk dat dat beter werkt voor herstel dan een traject waar je verplicht in moet, waar je eigenlijk helemaal zelf geen gevoel bij hebt of waar je zelf misschien op dat moment helemaal niet echt achterstaat, niet klaar voor bent. Dan kan je niet vanuit een soort veilige en rustige setting oppakken.” – Medewerker, Haags straatteam “Mensen laten je jezelf zijn. Er zitten mensen met achtergronden, verslavingen. Ze laten het tot een bepaalde hoogte toe. Het geeft je vrijheid, net als op straat, dat vind je hier terug.” – PWO-bewoner, 51 jaar, man “Je ziet mensen opknappen en herstellen en kleine stapjes maken. Hoe klein ook. Sommigen die blijven gewoon hetzelfde doen en zijn nog niet klaar om in hun verslaving te minderen. Of om bepaalde facetten van het leven op te gaan pakken, in de stappen die ze moeten nemen. Maar je zag dat bij de winteropvang wel.” – Medewerker Straat Consulaat

14

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

PWO-bewoners konden makkelijker worden doorverwezen naar zorg In de PWO aan de Sportlaan waren zorgverleners regelmatiger en zichtbaarder aanwezig dan in de eerste PWO in de Lozerhof. In de PWO in de Lozerhof merkten PWO-bewoners én professionals het niet altijd op wanneer zorgmedewerkers van bijvoorbeeld Brijder of Haagse Wijk- en Woonzorg (HWW-zorg) aanwezig waren. Dit kwam onder andere omdat het minder duidelijk was wie de leiding had, maar ook door het grote, onoverzichtelijke gebouw.

“

“[Over de PWO in de Lozerhof, red.] Ik weet het niet wat daar was, maar wij wisten daar ook niet wie daar nou met de scepter zwaaide. Je kwam daar maar binnen. Er was niemand die keek van, wie ben jij?” – Verpleegkundige, HWW-zorg

De samenwerking tussen het Haags straatteam van het Daklozenloket, het Leger des Heils, de HWW-zorg en Brijder in de PWO 2022/2023 resulteerde in soepele verwijzingen van bewoners naar de juiste hulpverlening: zorg, maar ook hulp bij uitkeringen en verzekeringen. Zorgverleners waren regelmatig in huis. De straat­ verpleegkundigen van de HWW-zorg kwamen vijf dagen per week langs en bleven twee uur. Eén keer in de twee weken was er een straatarts van HWW-zorg aanwezig bij dit spreekuur. Voor het spreekuur van HWWzorg werd een lijst opgesteld van PWO-bewoners die ernaartoe wilden of die door het personeel waren geadviseerd om erheen te gaan. Het opbouwen van een vertrouwensband met de PWO-bewoners was hierin essentieel, wat gefaciliteerd werd door de goede sfeer. Na verloop van tijd kwamen ook hulpverleners van Brijder verslavingszorg wekelijks langs in de PWO om gericht PWO-bewoners die al in behandeling waren of een zorgvraag hadden te zien. Het TOP-team van Parnassia kwam op uitnodiging van het Haags straatteam langs. De verpleegkundigen en hulpverleners van Brijder konden bij het Haags straatteam en bij het Leger des Heils terecht wanneer ze een specifieke PWO-bewoner zochten die zorg nodig had – en vice versa.

“

“Zeker na een paar weken, maanden, wisten mensen ook wie we waren. Zeker als je aangaf, ik ben een collega van die en die, van die mensen die elke week komen. Bij de balie waren ze heel bereid om te helpen en te zoeken: wie moet je hebben, waar? Waar wil je zitten? Dat was allemaal heel prima.” – Behandelmedewerker, Brijder “En daar zorgde die PWO ook gewoon voor, dat mensen naar je toekunnen. Er was ook personeel dat zegt van, ik zou eens even met die verpleegkundige gaan praten. Want dat was dit jaar ook bijzonder. Dat was eerder dus niet. Dat ze ook echt zeggen, de verpleegkundige is er, het Daklozenloket is er, dus morgen ga je op de lijst en dan ga je ernaartoe.” – Verpleegkundige, HWW-zorg “Het is een soort hoor en wederhoor. Als zij [Haags straatteam, red.] vragen hebben over, is dit iets voor jullie, is dit iemand die jullie kunnen helpen, dan gaan we samen met ze kijken. En hebben wij vragen aan hen, van, hoe moet dit georganiseerd worden voor die of die persoon, dan kijken zij naar een uitkering of verzekering. Dat zijn dingen die zij dan kunnen regelen. Of daar advies in kunnen geven, bij wie je terecht kunt.” – Behandelmedewerker, Brijder

Het beter in beeld hebben en langduriger kunnen behandelen van PWO-bewoners, zorgde voor een merkbare verbetering van hun medische toestand. Vooral voor mensen die al lang met een aandoening rondliepen, maar geen medicatie gebruikten, was het langdurige verblijf in de PWO heilzaam. Ze hadden niet alleen een dak boven hun hoofd en regelmatig te eten, maar ook langere tijd toegang tot medische zorg. Volgens een verpleegkundige maakte deze ‘drie-eenheid’ het verschil. Ook konden er bewoners worden doorverwezen naar psychiatrische hulp. Een kanttekening die de professionals hierbij plaatsten, is dat deze hulp allemaal stopte na sluiting van de PWO. Zij pleiten voor een opvang die het hele jaar open is voor mensen die medische hulp nodig hebben. Hierover later meer.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

15

“

“Dat je mensen met torenhoge bloeddrukken toch een keurige bloeddruk ziet hebben. Mensen die al heel lang met suikerziekte lopen, maar geen medicatie slikken; aan de medicatie, keurige bloedsuikers.” – Verpleegkundige, HWW-zorg

Professionals hadden beter zicht op de PWO-bewoners Het PWO-personeel had beter zicht op de PWO-bewoners in deze PWO dan in de Lozerhof. Dit kwam onder andere door de verbeterde samenwerking tussen de professionals, zoals ook beschreven in hoofdstuk 1. Hierdoor kon gemakkelijk informatie worden uitgewisseld en onderling verwezen worden om de PWObewoner bij de juiste persoon te krijgen. Wat hielp, was dat een deel van het personeel ook in de PWO in de Lozerhof en in andere opvangvoorzieningen had gewerkt. Deze professionals hadden al een band met een aantal van de bewoners. PWO-bewoners voelden zich door het goede contact met en tussen professionals onderling beter gekend en geholpen, wat bevorderlijk was voor de sfeer binnen de PWO. Een wisselwerking was dat sommige PWO-bewoners graag wilden bijdragen aan de opvangvoorziening. Zij deden dan als dagbesteding huishoudelijke taken. Dat er beter zicht was op de cliënten, kwam ook door de inrichting van het gebouw. Door de ingang via de centrale hal en het in- en uitchecken kon de organisatie in de gaten houden wie er binnen en buiten waren (zie ook hoofdstuk 3).

“

“Bij de PWO kom je binnen en dan heb je dus een peloton, want er zat wel heel veel personeel ook van het Leger; allemaal kennen ze de mensen goed. Maar ze kennen ze van binnen en van buiten.” – Medewerker Straat Consulaat

Veel PWO-bewoners zijn positief doorgestroomd Een aanzienlijk deel van de PWO-bewoners kon ‘positief doorstromen’: ze gingen na sluiting van de PWO niet de straat op, maar konden op weg worden geholpen naar een voorziening die duurzaam een dak boven het hoofd biedt. Uiteindelijk zijn er van de 204 PWO-bewoners 84 positief doorgestroomd. Voor de overige 120 PWO-bewoners is nog geen constructieve oplossing gevonden. Zij zijn waarschijnlijk terug op straat of in hun netwerk beland. PWO-bewoners die via één van de andere ketenpartners (zoals Barka, Parnassia, het Veiligheidshuis, Bureau Nazorg, of andere collega’s van het Daklozenloket) binnen kwamen, hadden meestal al een casemanager. Idealiter had deze groep ook een doorstroomplan met als uiteindelijke doel zelfstandig of begeleid wonen. In de praktijk was dit niet altijd het geval. Meer informatie en cijfers over waar PWObewoners terecht zijn gekomen, redenen voor vertrek en informatie over trajecten, zijn te vinden in bijlage 2.

De beveiliging was beter geregeld Voorafgaand aan de opening van de PWO aan de Sportlaan is in overleg met de betrokken partijen besloten om een extern beveiligingsbureau in te huren. Dit om het Leger des Heils te ontlasten die in de eerste PWO in de Lozerhof de beveiliging op zich nam. Een externe partij voor deze taak maakte ook voor iedereen duidelijk wat de rol van de professionals was, wat rust gaf voor PWO-bewoners. De beveiligers kenden de doelgroep en hadden er veel ervaring mee. De andere PWO-professionals waren zeer te spreken over de samenwerking met de beveiliging. Ook was de verstandhouding tussen beveiliging en politie erg goed. Veel PWO-bewoners voelden zich veilig door de aanwezigheid van de beveiliging. Ook dit droeg bij aan de goede sfeer in deze PWO.

16

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

“

“Beveiliging, dat is heel goed. Er is veel agressie hier. Mensen die drinken. Regelmatig politie over de vloer. Met beveiliging voel ik me veiliger.” – PWO-bewoner, 42 jaar, man “Als ze [verantwoordelijke coördinator voor de werkvloer van het Leger des Heils, red.] me dan had ingelicht dan ging ik naar de beveiligingsafdeling en dan vroeg ik daar nog of er bijzonderheden waren. We hadden een appgroep, dus daar konden ze het mij sowieso vertellen als er bijzonderheden waren. En ik was op zoek naar een soort samenwerking, dan kun je dingen afstemmen.” – Wijkagent, Politie “[De sfeer, red.] is gewoon echt heel verschillend [vergeleken met de Lozerhof, red.], ligt gewoon denk ik aan de beveiliging. [..] Vorig jaar moesten de jongens het zelf doen en de één na de ander ging op de vuist.” – Casemanager, Daklozenloket

Wel enkele kanttekeningen bij de goede opzet van de PWO De geïnterviewden wijzen vooral op het succes van de PWO aan de Sportlaan – zeker in vergelijking met die in de Lozerhof. Ze plaatsen echter ook bij de opzet enkele kanttekeningen.

Mix van mensen met en zonder psychische of verslavingsproblematiek is belastend Zowel PWO-bewoners als professionals ervoeren de mix van mensen met en zonder psychische problemen en verslavingen als belastend. De eerste groep was relatief groot. Professionals zagen dit jaar veel mensen met psychische klachten en psychotische episodes. Vaak ging dit hand in hand met verslavingsproblematiek, al is onbekend of psychotische problematiek een psychiatrische oorzaak heeft of komt door drugsgebruik. Het Haags straatteam van het Daklozenloket gaf daarom aan behoefte te hebben aan een regelmatiger inloop­ spreekuur voor de combinatie van psychiatrie en verslavingen. Veel PWO-bewoners zónder dergelijke problematiek ervoeren overlast van hun medebewoners: onrust, geluidsoverlast en een negatieve invloed op de sfeer. Niet iedereen was blij met de vrijheid om alcohol en drugs te gebruiken.

“

“Wat de opvang niet goed doet is, ze zetten iedereen bij elkaar. Ik ben iemand die pech heeft en via gerechtelijke procedures mijn leven weer op orde moet krijgen. Mijn kamergenoot is alcoholist. Naast mijn kamer is iemand met psychoses die loopt te krijsen. Die combinatie is niet goed. Iemand die alcoholist is, kun je niet zetten bij iemand met hartklachten, die moet rusten. Door ze te scheiden kun je het beter monitoren.” – PWO-bewoner, 42 jaar, man

De doelgroepen scheiden, is binnen de setting van de PWO niet goed mogelijk. Ook bemoeilijkt de multi­ problematiek waarmee bewoners kampen, deze scheiding. Professionals geven aan dat daarvoor meerdere kleinere opvanglocaties met minder plekken (maximaal 60) nodig zijn. Daarmee hebben professionals een beter overzicht van de bewoners.

Meer opvangplekken voor vrouwen nodig Er waren relatief veel vrouwen in de PWO. Zij hadden een aparte afdeling, gescheiden van de mannen. Bijna alle vrouwen (95%) hadden een ‘heftige’ achtergrond: zware verwaarlozing, misbruik, mishandeling en mensenhandel. Volgens de professionals gaan vrouwen pas naar een opvang voor dak- en thuisloze mensen als er echt iets aan de hand is. Velen van hen kampten met multiproblematiek. De behoefte aan een eenpersoonskamer was dan ook groot.

“

“Maar er zijn dus veel vrouwen, die niet naar een opvang gaan. […] En die kiezen alsnog liever voor zo’n negatief netwerk, dan een opvang. Dus het feit dat ze al naar de winter­ opvang zijn gekomen, betekent dat ze echt nog van ver moeten komen. Dat er echt iets aan de hand is.” – Medewerker Haags straatteam

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

17

Behoefte aan opvanglocatie die het hele jaar open is voor mensen met medische indicatie Het viel professionals op dat aan de Sportlaan relatief veel bewoners somatische klachten hadden. Dit is deels te verklaren door vergrijzing binnen de doelgroep. Deze bewoners vroegen veel tijd en aandacht van de professionals en aanvankelijk was de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling met (externe) zorgprofessionals niet duidelijk. Veel PWO-bewoners met gezondheidsklachten hadden (na)zorg of thuiszorg nodig, maar na ontslag uit het ziekenhuis geen andere plek om naartoe te gaan dan de PWO (die voor dergelijke onder­ steuning niet bedoeld is). Daarnaast uitten professionals de wens voor een aparte opvanglocatie die ook buiten de winter open is voor bewoners met medische (ook acute) klachten. Na het sluiten van de PWO gaan zij vaak snel weer achteruit. De HWW-zorg geeft aan dat het om 25 bedden gaat voor mensen met medische problematiek en daar bovenop nog 5 bedden voor spoedgevallen (om een paar dagen te kunnen herstellen). Volgens het Haags straatteam zou er in een medische opvang zeker voor 50 mensen plek moeten zijn.

“

“[Over ziekenhuis- of huisartsenzorg, red.] En dan is het altijd even de vraag van, hoe komt hij daar? En kan hij het zelfstandig? Want dat is het uitgangspunt, kan iemand dat zelfstandig? Zo niet, wie zorgt er dan voor? Doet dat een begeleiding? Doet dat het daklozenloket?” – Manager, Leger des Heils “[Na sluiting PWO, red.] Daarbij slapen er weer een fors aantal mensen op straat, zij zaten in de PWO, daar hadden we ze goed op de rit, ingeschreven bij de straatdokters, medicatie op orde, specialistenafspraken. Ik tref ze wekelijks bij de Soepbus op de Koekamp. Ontredderd, geen medicatie meer, torenhoge bloeddrukken, insuline wordt niet meer gespoten, wonden, totaal afgegleden, niet meer onder controle bij specialisten, zij staan 1 november weer voor de deur en kunnen we opnieuw beginnen.” – Verpleegkundige, HWW-zorg

Naast een opvang voor mensen met een medische indicatie, zijn er partijen die graag een permanente opvang zien ongeacht medische indicatie. Het Straat Consulaat pleit daarbij ook voor een permanente opvang ongeacht Wmo-gerechtigheid.

“

18

“Over die Wmo-gerechtigde groep mensen, die gewoon eigenlijk op voorhand al recht heeft op opvang, die mogen dan naar binnen van 1 november tot 31 maart. Dus het is eigenlijk gewoon een verlengstuk van de maatschappelijke opvang wat alleen in de winter open is. Daar zeg je automatisch dus ook mee, maar van 31 maart tot en met 1 november moeten jullie buiten slapen.” – Straat Consulaat

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

NB: zorgen over niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen De PWO aan de Sportlaan bood, anders dan de Lozerhof, alleen opvang aan rechthebbende mensen. Een uitzondering werd gemaakt voor niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen die er medisch slecht aan toe waren (zie hoofdstuk 6). Hier is voor gekozen omdat er weinig doorstroomopties naar andere voorzieningen zijn voor niet-rechthebbende mensen, door de huidige wetgeving. Dit is een breder maatschappelijk probleem dat buiten de invloedsfeer van de gemeente ligt (3). Dit betekent dat de groep niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen momenteel bijna nergens terecht kan wanneer de winterkoudeopvang (WKO) niet geopend is.

“

“En tegelijk waren er ook in de winter mensen waarvan ik dacht ja, ze zijn dakloos en met één graad slapen ze op straat” – Wereldhuis “Want je laat ze aan hun lot over. En dan vervolgens gaat het vriezen en dan mogen ze eigenlijk naar binnen [WKO, red.]. En dat is denk ik niet goed voor hen. Dat is te allen tijde niet goed voor mensen. Dus qua deurbeleid zouden we het graag wel wat soepeler zien weer. Hoe moeilijk uitvoerbaar ook, want daar zijn we ons ook van bewust.” – Straat Consulaat

Daarnaast neemt het aantal dakloze EU-arbeidsmigranten nog steeds toe, onder andere door een gebrek aan huisvesting of nadat zij hun baan verliezen (4). De GGD Haaglanden wijst erop dat de groep niet-rechthebbende dak- en thuisloze mensen weliswaar niet tot de doelgroep van de PWO behoort en buiten de scope van dit onderzoek valt, maar daarmee niet uit de stad is verdwenen.4

De beveiliging was beter, toch was er een aantal verbeterpunten Naast tevredenheid over de verbeterde beveiliging, waren er ook ontevreden geluiden. Enkele bewoners voelden zich als ‘kleine kinderen’ behandeld door beveiligers. De laatsten zouden af en toe provocerend gedrag hebben vertoond. Daarnaast gaf het Leger als tip om in de nacht niet alleen een beveiliger, maar ook een wakkere begeleider in te zetten. Die is beter op de hoogte van eventuele problematiek, reageert anders op een rondlopende PWO-bewoner en kan in de ochtend goed aan het personeel overdragen wat zich heeft afgespeeld.

“

“[Beveiliging, red.] denken dat ze schijt kunnen hebben aan mensen met verslavingen en die dakloos zijn, dat stralen ze uit.” – PWO-bewoner, 50, man

4 Op dit vlak zijn er momenteel wel veranderingen gaande. Zo is één van de actielijnen uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid (10) speciale aandacht voor kwetsbare doelgroepen, waar dakloze EU-burgers onderdeel van zijn. Tevens is er een plan van aanpak opgesteld ‘Kwetsbare dakloze EU-burgers’, waarmee het Rijk inzet op het voorkomen en terugdringen van dakloosheid bij EU-burgers.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

19

3 Wat gaat goed: prettig gebouw, goed toegerust voor de opvangfunctie Het gebouw aan de Sportlaan waarin de PWO gevestigd was, was uitermate geschikt voor de opvang van dak- en thuisloze mensen. Het ontwerp en de inrichting droegen bij aan de in hoofdstuk 1 beschreven fijne sfeer. Er was een centrale ontmoetingsplek, de faciliteiten waren goed (spreekkamers, sloten op de deuren, een klusjesman) en bewoners konden huishoudelijke taken uitvoeren. Er is slechts een klein aantal kanttekeningen gemaakt bij de fysieke voorzieningen.

Functies van opvang In het rapport van de PWO-evaluatie van 2022 worden drie functies (5) besproken die een opvang kan vervullen: • Asielfunctie: focus op onderdak (bed, bad, brood), bescherming en veiligheid; • Herstelfunctie: focus op rust en veiligheid, het hervinden van de eigen kracht en het vergroten van de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie; • Transitiefunctie: de overgang naar een (bij voorkeur) zelfstandig en veilig bestaan. Naar aanleiding van deze evaluatie in 2022 zijn er een aantal wijzigingen aangebracht in de organisatie van de PWO op de Sportlaan. Waar de PWO in de Lozerhof vooral was ingezet op de asielfunctie, zijn er voor de winter van 2022/2023 concrete keuzes gemaakt om de PWO aan de Sportlaan ook een herstel- en transitiefunctie te geven (3). De verbeterde inzet van (medische) zorgverlening droeg bij aan (fysiek) herstel van PWO-bewoners. Er is gepoogd om meer mogelijkheden tot dagbesteding te bieden om mensen te ondersteunen in het doorstromen of richting zelfstandigheid. Ook is er ingezet op activering richting huisvesting en terug naar werk, om zo de PWO een transitiefunctie te kunnen geven.

Ontwerp van het gebouw droeg bij aan fijne sfeer De PWO was gevestigd in het voormalige Juliana Kinderziekenhuis. Het gebouw – waarin oorspronkelijk kinderen op hun gemak gesteld moesten worden – heeft een prettige, speelse uitstraling. Een ruime en lichte entree leidt tot een open ontvangsthal. Ook de kamers zijn licht en prettig dankzij de vele ramen. Ze hebben een wastafel en in sommige gevallen een douche, en overal zijn stopcontacten. Doordat mensen op een- of tweepersoonskamers verbleven, vaak voor langere tijd, deden veel bewoners hun best om er hun eigen plek van te maken.

“ 20

“De sfeer is goed, er zijn spelletjes die je kunt doen, het voelt als familie. Ik kan hier ontstressen.” – PWO-bewoner, 62 jaar, man “Ik ben op een aantal kamers geweest, die waren schattig. Dat mensen daar echt dachten van, zo, we hebben hier, als je er vanaf het begin bent, vijf maanden je eigen plek. We maken er wat moois van en dat zag je bij de PWO heel erg.” – Medewerker Straat Consulaat

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Ook de ligging van het gebouw ten opzichte van de Sportlaan was gunstig: enigszins op afstand van de straat met een opgang die lager ligt dan het straatniveau. De PWO – inclusief de gebruikersruimte (buiten) waar men alcohol mocht drinken, sigaretten mocht roken en gebruik van drugs was toegestaan – lag dus redelijk uit het zicht voor buurtbewoners en voorbijgangers. Later zijn er ook nog schotten geplaatst, om de gebruikersruimte van de PWO nog meer af te schermen.

De centrale hal was ontmoetingsplaats én bood zicht op de PWO-bewoners De centrale (ontvangst)hal, waar banken, picknicktafels en een pingpongtafel waren neergezet, diende als ontmoetingsplaats. Zo’n plek ontbrak in de Lozerhof en werd daar gemist, zo bleek uit de evaluatie van 2022 (2). In de ontmoetingsruimte van deze tweede PWO hing een televisie waar men bijvoorbeeld naar het wereldkampioenschap voetbal en naar Netflix keek. Een bijkomend voordeel van deze hal was dat de professionals veel zicht hadden op de bewoners en het daardoor makkelijk was om contact met mensen te maken.

“

“[Het was, red.] professioneler, beter toegankelijk. Ook meer voorzieningen voor de mensen. Er was een soort woonkamer met een tafeltennistafel en een Netflixscherm en wat banken waar mensen op konden zitten. Buiten was er een plek waar mensen overdekt konden zitten op bankjes en konden roken en drinken.” – Behandelmedewerker, Brijder

Het bestaande ontwerp en de indeling van het gebouw droegen bij aan de verbeterde zichtbaarheid van PWO-bewoners. Zo was er dit jaar slechts één in- en uitgang. Daarnaast zijn er ook bewuste beslissingen genomen om het zicht op bewoners te verbeteren. Er was een grote welkomstbalie waar altijd iemand van het Leger des Heils achter zat. Op deze balie stond een scanner: PWO-bewoners moesten bij het in- en uitgaan van het gebouw in- en uitchecken met hun persoonlijke badge. Hiermee was het makkelijk om een (digitaal) overzicht te hebben van wie er op welke momenten aanwezig was op de locatie.

Er waren goede faciliteiten: spreekkamers, sloten op deuren, een klusjesman Goede spreekkamers met behandeltafels Dat het pand een voormalig ziekenhuis is, had nog een voordeel: er waren goede spreekkamers (compleet met behandeltafels) voor de straatverpleegkundigen en straatdokters. De spreekkamers bevonden zich in een afgeschermd gedeelte van het gebouw, die alleen met een persoonlijke badge toegankelijk waren. Ze lagen naast het kantoortje van het Haags straatteam, dus de ‘lijntjes’ tussen dit team en de straatverpleegkundigen en -artsen waren kort.

“

“[...] maar echt, we hebben echt een heel tof jaar gehad. En dan ging ik naar binnen en dan hadden we een eigen ruimte. Daar hadden ze een onderzoekstafel neergezet. Het Daklozen­loket zat ernaast. Dus die korte lijnen waren fantastisch.” – Straatverpleegkundige/ verpleegkundige HWW-zorg

Sloten op deuren verhoogden het gevoel van veiligheid Om aan de asielfunctie te kunnen voldoen, moet een opvang ook veiligheid garanderen. Een van de manieren waarop is bijgedragen aan de veiligheid is het plaatsen van sloten op de deuren van de kamers. Iedere PWO-bewoner had zijn eigen persoonlijke (elektronische) sleutel: een badge.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

21

“

“Ik voel me beschermd, ik heb nog nooit zo’n opvang meegemaakt. Ik voel me veilig. Ook mensen van hierbinnen beschermen je buiten. De medewerkers zijn top.” – PWO-bewoner, 43 jaar, vrouw “Wat er goed is, is een slot op de kamerdeur. Bij de Lozerhof was er geen slot, fijn dat dat hier wel is voor je spulletjes.” – PWO-bewoner, 39 jaar, man “[De personeelsleden, red.] zijn lief en ze helpen me. Ik voel me veilig. Het is hier goed, veilig, schoon en warm.” – PWO-bewoner, 44 jaar, vrouw

Er was een klusjesman aanwezig Een manager van het Leger des Heils sprak waardering uit voor de beschikbaarheid van een klusjesman op locatie. Deze kon kleinere klussen ter plekke en snel repareren, bijvoorbeeld een verstopt toilet, een licht dat het niet deed of een gat in de muur.

Bewoners konden helpen in de huishouding en zo meer regie over hun leven nemen Tijdens de winterperiode in 2022/2023 waren er meer mogelijkheden voor dagbesteding op locatie. Dit had onder andere tot doel om mensen zo veel mogelijk een zetje in de rug te geven naar zelfstandigheid (3) en daarmee de transitiefunctie van de opvang in te vullen. De dagbestedings- en reintegratieorganisatie van het Leger des Heils (50/50) was aanwezig op locatie. Afgesproken was dat dagbesteding in de PWO zoveel mogelijk moest toeleiden naar reguliere dagbesteding. PWO-bewoners konden werken in de ReShare shop (een tweedehands kledingwinkel) en de koffiecorner, en ze konden schoonmaken (ramen wassen, vloeren vegen, vuilnisbakken legen et cetera). Er werd wel gebruik van gemaakt (in december 2022 waren er 45 PWO-bewoners actief), maar men gaf aan dat het mooi zou zijn als er iets meer keuzes waren. Gesprekken hierover (ook met externe partijen) kwamen niet goed van de grond.

“

“Deze mensen kan ik helpen door ze bij mij [in de winkel, red.] stage te laten lopen. Alleen het lukte niet, omdat we zaten met verzekering, met wie gaat dat betalen, noem maar op. […] We kwamen daar juridisch niet uit. Zowel mijn organisatie niet, als de gemeente, als het Leger des Heils.” – Manager supermarkt

Wel enkele kanttekeningen bij de goede voorzieningen De korte voorbereidingstijd voorafgaand aan de opening had implicaties voor een aantal facilitaire zaken De voorzieningen waren dus goed aan de Sportlaan. Er was echter ook een aantal facilitaire zaken niet op orde op het moment dat de PWO open ging. Dit kwam doordat de PWO 2022/2023 in een korte periode tot stand moest komen. Een lange zoektocht naar een geschikte locatie en de late besluitvorming hierover waren hier debet aan. Drie weken voor de opening werd de locatie vastgesteld en praktische voorbereidingen op locatie konden toen pas beginnen. Sommige professionals spreken dan ook van een ‘chaotische’ of ‘rommelige’ start. Daar kwam pech bij: twee weken voor de opening werden er koperen leidingen uit het pand gestolen, vooral in de kelder en op de begane grond. Als gevolg hiervan was er bij de opening geen stromend water, ook niet in de keuken. Er werden tijdelijke douches en toiletten op het entreeplein geplaatst, als noodoplossing. Koud stromend water was er al snel, maar het heeft tot januari geduurd voordat er binnen warm water was. Ook wat betreft de brandveiligheid waren er enkele verbeterpunten. Zo was er geen sleutelplan voor alle deuren. Daarnaast hebben het brandalarm en de bedieningspanelen niet naar behoren gewerkt, omdat ze niet goed op elkaar afgestemd waren.

Dit heeft een aantal keer tot een (vals) brandalarm geleid.

22

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

“

“Ik denk dat de opening, die is vrij rommelig gegaan. De faciliteiten waren nog niet in orde toen de eerste bewoners werden geplaatst, dus toen zat er best wel veel werk aan. […] Er was bijvoorbeeld geen water, er was geen riolering. Er waren geen brandvoorzieningen getroffen […]. We liepen eigenlijk een beetje achter de feiten aan.” – Wijkagent, Politie

Sloten ontbraken op de deuren van professionals Een ander punt was dat niet op alle deuren in het pand sloten zaten. Sommige werkruimtes voor professionals konden niet op slot. Dat gold bijvoorbeeld voor de personeelsingang. Dit gaf een grotere kans op insluipers en dat creëerde een gevoel van onveiligheid bij personeelsleden.

Sommige bewoners hadden klachten over hygiëne, anderen waren complimenteus Een deel van de PWO-bewoners was niet te spreken over de hygiëne van het sanitair. Het zou vies zijn en er zou een gebrek aan zeep en toiletpapier zijn. Er waren ook mensen positief over de staat en schoonheid van het gebouw, vooral in vergelijking met andere opvanglocaties.

“

“Het is beter dan andere plekken, andere plekken zijn te vies. De slaapplekken zijn goed, de kamer is voor twee personen. Het is schoner. Maar de douche en toilet is matig, ik zie geen toiletpapier in het toilet.” – PWO-bewoner, 49 jaar, man