RIS319812 Bijlage 1 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie Den Haag 2040 - Wonen in een stad in balans

De Woonvisie lijkt op het eerste gezicht veel aandacht voor dakloosheid te hebben. Zo is Passende huisvesting voor aandachtsgroepen (waaronder dakloze mensen) één van de vier speerpunten. Dit speerpunt is uitgewerkt in 8 actielijnen, waaronder Dak- en thuisloosheid terugdringen. Daarbij wordt echter slechts één uit te voeren actie beschreven: Voorkomen huisuitzettingen Samen met corporaties en de particuliere sector werken we aan het voorkomen van dakloosheid. We maken afspraken met corporaties en met particuliere verhuurders om huisuitzettingen zoveel mogelijk te voorkomen. Ook maken we afspraken met nutsbedrijven rondom het voorkomen van afsluiting bij wanbetaling. Daarvoor in de plaats wordt hulpverlening geboden. Het terugdringen van dak- en thuisloosheid zal echter veel meer acties moeten omvatten. Zoals het met gezwinde spoed creëren van extra betaalbare woonruimte, het beter benutten van de bestaande voorraad, het ombouwen van opvanglocaties naar woonlocaties, het uitbreiden van het aantal convenantwoningen, het toepassen van Housing First, het samenwerken met de regiogemeentes etc. Sommige acties worden wel genoemd bij andere speerpunten en actielijnen, maar ontbreken hier, terwijl deze wel essentieel zijn om dakloosheid aan te pakken.

Antwoord: 1.De diverse acties worden genoemd bij verschillende speerpunten. Om te veel herhalingen te voorkomen hebben we ze niet nog eens opgenomen bij de actielijn over het terugdringen van dak- en thuisloosheid. Het gaat om de volgende acties die al elders zijn opgenomen en bijdragen aan het terugdringen van dak- en thuisloosheid: - Creëren van extra betaalbare woonruimte: Speerpunt 1, actielijnen 1 en 4. - Beter benutten bestaande voorraad: Speerpunt 1, actielijn 2. - Uitbreiden van het aantal convenantwoningen: Speerpunt 2, actielijn 3, actie 3. - Samenwerken met regiogemeenten: speerpunt 2, actielijn 7. 2.We omarmen de doelstelling om een einde te maken aan dak- en thuisloosheid. Ook sluiten we aan bij het Verdrag van Lissabon. In 2030 mag er niemand meer op straat slapen door gebrek aan huisvesting of passende opvang. We zwakken de doelstelling hiermee niet af. Het terugdringen van dak- en thuisloosheid is de actie ofwel de maatregel die uiteindelijk zorgt voor het realiseren van de doelstelling. 3.Deze verdere uitsplitsing gaat plaatsvinden in de Woonzorgvisie en de uitwerking daarvan. 4.Bij actielijn 4, bladzijde 59 staat dat dakloosheid groeit en dat het in de eerste plaats een huisvestingsprobleem is. Hiermee omarmen we dat het gaat om veelal een huisvestingsprobleem.

Met deze Woonvisie sluiten we daarmee aan bij het vastgestelde beleidskader Aanpak dakloosheid “Den Haag geeft thuis” (RIS316085). Het is belangrijk dat de betaalbare woningvoorraad wordt uitgebreid, daarvoor nemen we diverse acties (zie speerpunt 1). Daarnaast stellen we verschillende maatregelen voor die zorgen dat er meer woningen vrij komen, zoals het ophogen van de toewijzing voor aandachtsgroepen en het efficiënter benutten van de bestaande (woning)voorraad.

20 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

De noodzaak en urgentie zijn onverminderd hoog. We zien nog steeds een stijging van dakloosheid met uitpuilende opvangvoorzieningen met wachtlijsten, veel buitenslapers en toenemende hotelopvang voor gezinnen met kinderen. Ook jongeren komen steeds moeilijker aan een woning. De uitstroom uit de verschillende opvanginstellingen komt maar niet op gang en het verblijf in deze noodvoorzieningen is voor veel mensen inmiddels structureel geworden en daardoor uitzichtloos. De maatschappelijke lasten zijn groot, niet alleen financieel, maar ook in de vorm van overlast en het zich afkeren van de overheid. 2. Dak- en thuisloosheid terugdringen als actielijn is een afzwakking van de ambitie van het gemeentelijke Beleidskader Aanpak Dakloosheid. De actielijn dient in onze opinie Dakloosheid uitbannen te heten. In het door de gemeenteraad vastgestelde Beleidskader wordt namelijk uitgegaan van het uitbannen van dakloosheid in 2030, conform de ambities van het Nationaal Actieplan Dakloosheid en de Lissabonverklaring. In de aangenomen motie 'Neem de ambitie een einde aan dak- en thuisloosheid op in de woonvisie’ (RIS316486), wordt verzocht: ‘de ambitie om een einde te maken aan dak- en thuisloosheid in 2030 op te nemen in de woonvisie en daar concrete doelstellingen te formuleren om die ambitie te realiseren’.

In de afdoening van de motie stelt het college “dat in de nieuwe woonvisie de ambitie om een einde te maken aan dak- en thuisloosheid wordt opgenomen”. Dit zien we helaas niet terug in de Woonvisie. 3. De afspraak in deze motie om concrete doelstellingen te formuleren ontbreekt geheel. Zo zouden er doelstellingen kunnen komen voor specifieke groepen zoals dakloze jongeren, gezinnen met kinderen en EU-migranten. Ook specifieke aandacht voor jongerenhuisvesting ontbreekt in de Woonvisie, terwijl dit een belangrijke groep urgent woningzoekenden is. 4. De paradigmashift van opvang naar wonen is de basis van het nieuwe beleid om dakloosheid aan te pakken. De Woonvisie miskent echter het uitgangspunt van het Beleidskader dat dakloosheid in de eerste plaats een woonprobleem is. Zo wordt voor de aanpak van dakloosheid vooral doorverwezen naar de woonzorgvisie. Dit is niet alleen een miskenning van het feit dat dakloosheid geen zorg-, maar een huisvestingsprobleem

Het is niet de bedoeling om acties en maatregelen voor ons uit te schuiven. Het is echter belangrijk en noodzakelijk om invulling te geven aan het programma ‘een thuis voor iedereen’ en het Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis en het beleidskader Aanpak dakloosheid “Den Haag geeft thuis” (RIS316085). Via de Woonzorgvisie werken we dit verder uit, waarbij we integraal kijken naar alle aandachtsgroepen. 5. De jaarlijkse bouwambitie van 4.000 woningen is gebaseerd op de bevolkingsontwikkeling, inclusief het wegwerken van de huidige tekorten. Met deze nieuwe Woonvisie stellen we voor om ook de bestaande voorraad efficiënter te gaan benutten (woningsplitsing, optoppen, transformatie en kamerbewoning) waardoor meer woningen toegevoegd kunnen worden. Door optimaal gebruik te maken van de bestaande voorraad, kunnen we dichter bij onze ambitie komen en meer woningen toevoegen zonder uitsluitend afhankelijk te zijn van nieuwbouw. De bouwproductie fluctueert van jaar tot jaar, beïnvloed door diverse, vaak ook externe omstandigheden. Hoewel we enkele jaren geleden de ambitie hebben gesteld om jaarlijks 4.000 woningen te bouwen, vergt het tijd om dit doel te realiseren. In hoofdstuk 6 (Van visie naar uitvoering) is aangegeven hoe we omgaan met de uitvoering van de enorme opgaven en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn.

In de visie zijn diverse ingrijpende en vernieuwende maatregelen opgenomen waaronder het verkennen van het opzetten van het opzetten van een WOM of een eigen gemeentelijk woningbedrijf of een extra corporatie. Ook gaan we leegstand vastgoed beter benutten. 6.Ook Den Haag pakt een regisserende rol als het gaat om volkshuisvesting. In de hele Woonvisie, waaronder in H6 geven we kaders en richtlijnen mee voor de uitvoering. Uiteraard horen hier zaken bij zoals voldoende personeel, slagkracht en vaste aanspreekpunten bij om onze rol te kunnen vervullen. 7.Deze visie vormt de basis voor de jaarlijkse prestatieafspraken met de corporatie. Ook vormt het de basis voor de meerjarige raamovereenkomst. Vanzelfsprekend koppelen we hier ook een evaluatie en monitoring aan zodat we in de gaten kunnen houden of de afspraken worden nagekomen en sturen we bij waar nodig. 8. Inderdaad, particuliere huurwoningen en corporatiewoningen zijn verwisseld in de grafiek. De gele lijn betreft corporatiewoningen en de groene lijn huurwoningen.

21 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

is, maar lijkt ook op het verder vooruitschuiven van acties en oplossingen naar weer een nieuw beleidsstuk. 5.

Sinds 2021 is het staand beleid om jaarlijks 4.000 woningen te bouwen, waarvan 30% sociaal. Daarnaast is er een Doorbraakplan Huisvesting Zorgdoelgroepen en een Urgentieprogramma Betaalbare Woningbouw, alsmede jaarlijkse prestatieafspraken met corporaties. De afgelopen jaren blijven de gerealiseerde aantallen woningen ver achter bij al deze ambities en afspraken. Dit heeft tot gevolg dat dakloosheid verder blijft toenemen. De Woonvisie geeft niet aan hoe de uitvoering van de bouwambities in de toekomst wel gaat werken en hoe de gemeente weer regie gaat krijgen op de volkshuisvesting. Zo missen wij radicale stappen om actief grondbeleid te voeren, bijvoorbeeld door het inzetten van de Wet Voorkeursrecht Gemeenten, de Onteigeningswet, een Leegstandsverordening, de aankoop van vastgoed etc. Zo zou met woningcorporaties (maar ook met particuliere investeerders) plannen gemaakt kunnen worden over het aankopen van particuliere woningen en leegstaand vastgoed en deze in te zetten voor sociale woningbouw.

6. Bij de op pagina 104 genoemde rollen van de gemeente missen wij de sturende rol. Na 20 jaar krijgt volkshuisvesting eindelijk weer aandacht en prioriteit in Nederland. De overheid neemt weer de regie op de volkshuisvesting, wat inhoudt dat ook de gemeente niet alleen moet faciliteren, maar vooral moet sturen en regisseren. Deze transitie heeft in de Woonvisie nog geen handen en voeten gekregen. Zo missen wij inzet op versterking van de executiekracht van de gemeente zoals het zorgen voor voldoende menskracht, middelen en doorzettingsmacht. 7.

Een voorbeeld van het gebrek aan sturing zien wij in de geringe aandacht voor het evalueren en nakomen van de prestatieafspraken met de corporaties. Terwijl dit het belangrijkste sturingsmechanisme is m.b.t. de realisatie van voldoende betaalbare woningen. Nota bene de oorzaak van de doorwoekerende wooncrisis.

8. In Figuur 18 op pagina 152 is ons inziens een fout geslopen. De lijn met particuliere huurwoningen lijkt te zijn verwisseld met de lijn met corporatiewoningen.

9.Bij de totstandkoming van ruimtelijke plannen en het definiëren van een woonprogramma houden we rekening met verschillende doelgroepen. 10. In het kader van de Woonzorgvisie wordt er kwantitatief onderzoek gedaan naar de huisvestingsvraag van de verschillende aandachtsgroepen. 11.Het is niet de bedoeling om onnodig te stigmatiseren. Deze nuancering voegen we toe. 12. We vinden het jammer om te horen dat u zich niet voldoende betrokken voelt bij de totstandkoming van deze visie. We willen benadrukken dat we veel aandacht hebben besteed aan een uitgebreid participatieproces in de verschillende fasen van de ontwikkeling van de visie. Daarbij hebben we steeds ook diverse partijen, bewoners en woningzoekenden actief betrokken, waaronder ook verschillende zorgpartijen. De bijlage van de Woonvisie over participatie beschrijft dit proces nader. Zoals u weet, werken we ook aan een Woonzorgvisie, die in nauwe samenwerking met (zorg)gerelateerde partijen tot stand komt. Uw organisatie speelt hierin een belangrijke rol en is nauw betrokken bij dit proces. In juli heeft u bijvoorbeeld nog een concept van de Woonzorgvisie ontvangen. Ook zijn we het gesprek met elkaar aangegaan over de Ontwerp Woonvisie tijdens de ter inzage periode. Tevens is het straatconsulaat aanwezig geweest bij het gesprek met de woningzoekenden in april 2024.

We blijven graag in nauw contact om samen verder te werken aan de Woonzorgvisie. We waarderen uw opmerkingen zeer en zullen ervoor zorgen dat ze een plek krijgen in de uiteindelijke Woonzorgvisie en uitwerking daarvan. Wijziging: 1. O.b.v. zienswijze punt 11. Zie wijziging bij Cliëntenraad Sociaal Domein Den Haag. Het gaat om een wijziging bij Speerpunt 2, actielijn 3, bullet 4. 2. O.b.v. van punt 8 is de legenda van figuur 18 op blz. 152, van bijlage 1 aangepast. Particuliere huurwoningen en corporatiewoningen worden verwisseld. 3. O.b.v. punt 2 is de titel van speerpunt 2, actielijn 4 aangepast naar:

22 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

9. Om de aanpak van dakloosheid tot een succes te maken is het ook belangrijk dat bij ruimtelijke planvorming en gebiedsontwikkeling genoeg aandacht is voor het huisvesten van mensen die dakloos zijn of dreigen te raken. Neem dit als prioriteit mee in het ruimtelijk beleid, de planologie en de bouwprogrammering, zodat hier in een vroeg stadium afspraken met ontwikkelaars over kunnen worden gemaakt.

‘Dak- thuisloosheid voorkomen en terugdringen’

10. In de Woonvisie ontbreekt een visie op precair wonen, zoals mensen die anti-kraak wonen of in een andere onzekere woonsituatie verkeren zoals in een vakantiewoning. Ook wordt de Ethos telling niet genoemd. Met deze telling zal er in 2025 ook meer zicht komen op de omvang en diversiteit van dakloosheid in de Haagse regio met een daarop gebaseerde huisvestingsopgave. 11. Als het gaat om de huisvesting voor dakloze mensen, maar ook die van veel andere groepen is de Woonvisie nog doordesemd met stigma’s en vooroordelen. Door de hele nota heen zien we dat deze huisvesting gekoppeld wordt aan zaken als de veerkracht van wijken, mogelijke overlast en veiligheid. Dit wordt echter niet onderbouwd met feiten en cijfers. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat mensen uit deze groepen niet verschillen van reguliere huurders als het gaat om de impact op de omgeving. Als dit misverstand een eigen leven gaat leiden en zelfs een bouwsteen vormt van het beleid maken we een oplossing alleen maar lastiger. 12. We betreuren het dat het Straat Consulaat niet benaderd is in de participatiefase van de Woonvisie. Ook is geen gebruik gemaakt van de ervaringskennis van (ex-)dakloze mensen. Dit is een gemiste kans. Wel zijn bij een bijeenkomst geweest van Platform Stad over de Woonvisie. 13. We onderschrijven de door Housing First Nederland ingebrachte zienswijze volledig. 10.

Vrienden van Den Haag

Antwoord Balans kwantitatief-kwalitatief

23 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Hierbij doe ik u toekomen de zienswijze van De Vrienden van Den Haag op de ontwerp Woonvisie 2040. Ontwerp Woonvisie 2040 (RIS318960, bijlage 1, pdfdocument)(Externe link). Wij feliciteren het College met deze woonvisie, die naar onze mening de meest navrante problemen en uitdagingen adequaat benoemt. Zowel in beleid voor de komende 5 jaar, als in uitgesteld beleid voor de verdere toekomst. Veel van de aangegeven oplossingen zullen afhangen van de samenwerking tussen gemeente, corporaties, ontwikkelaars en belanghebbenden in de stad, en de bindende werking die de gemeente hierop zal kunnen uitoefenen. Wij zien daarom uit naar de praktische operationalisatie van deze visie en de rol die per deelgebied door vroegtijdige participatie kan worden vervuld. Niettemin willen wij vanuit de doelstellingen van De Vrienden van Den Haag een aantal aanscherpingen voorstellen. Balans kwantitatief-kwalitatief De stelling dat de stad een groei van 5000 inwoners per jaar zou kunnen accommoderen in een voldoende woningaanbod moet in direct verband gebracht worden met de vraag of dat ook wenselijk is. Er zijn geen uitbreidingsmogelijkheden meer en de visie stelt dat het vaak lastig en ingewikkeld is om in de bestaande stad woningen bij te bouwen. Veel verder dan de nu bekende inbrei locaties Binckhorst CID en Zuidwest zal het niet gaan.

En dan is het de vraag waar de grens ligt tussen de maatschappelijke meerwaarde van méér woningen en de maatschappelijke schade door minder ruimtelijke kwaliteit. Het zonder meer verbonden verklaren van meer woningen aan meer kwaliteit is moedig geformuleerd, maar is dit ook realistisch? Wij roepen u op om het verband tussen enerzijds beleid en uitvoeringsprogramma voor 5 jaar en anderzijds de toekomstwaarde voor de langere termijn te benoemen en aan te geven tot hoever verdichting mag gaan alvorens de kans op maatschappelijke fricties en kwaliteitsverlies te groot wordt. Ergens is er een cruciale grens die niet moet worden overschreden. Omdat woningen een gemiddelde levensduur hebben van 100 jaar moet daarover op dit moment al een indicatie worden gegeven.

Zoals in de visie wordt aangegeven is de ruimte in Den Haag beperkt. Het grootste deel van de nieuwbouwwoningen wordt in de drie hoofdontwikkelingsgebieden gebouwd (Binckhorst, CID en Zuidwest). Ook in de gebieden daarbuiten zetten we in op het ontwikkelen van woningen. Onder andere door het optimaliseren van de bestaande woningvoorraad. De ruimte is schaars en tegelijkertijd woont de gemiddelde inwoner redelijk ruim. De bestaande voorraad biedt kansen door fysieke aan - passingen via het optoppen en opbouwen van woningen, bouwkundig splitsen, woningen samenvoegen, kamerbewoning, hospitabewoning en het omvormen van bestaand en leegstaand vastgoed (bijvoorbeeld kantoren of ruimtes boven winkelpanden) naar wonen, of (kleinschalige) inbreidingslocaties. Momenteel wordt er ook gewerkt aan een Omgevingsvisie, waarin wordt geschetst hoe we omgaan met de verstedelijking in samenhang met andere thema’s, zoals bereikbaarheid, groen en voorzieningen. Demarcatie en regionaal denken De woningmarkt functioneert als een regionaal systeem. Op regionaal niveau vindt er samenwerking plaats en deze samenwerking willen we verder versterken voor een ongedeelde regio. Dergelijke reclame is vaak particulier waar we zelf niet direct invloed op hebben. Ruimtelijke kwaliteit = ruimtelijke ordening Zie vorige opmerking over de Omgevingsvisie die momenteel in ontwikkeling is.

Verder streven we ernaar dat alle wijken erop vooruitgaan, zie speerpunt 4, actielijn 1 (‘Versterken van de veerkracht in alle wijken’). Bij actie 4 van deze actielijn (zie pagina 100) gaan we in op het belang van een sterk netwerk van voorzieningen in alle buurten. Bij nieuwbouw hanteren we zoveel mogelijk de richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen. Speerpunt 3, actielijn 5 gaat nader in op het duurzaam en klimaat adaptief maken van de woonomgeving. Wijzigingen Geen.

Demarcatie en regionaal denken Afspraken met omliggende gemeenten over betaalbaar bouwen en het huisvesten van aandachtsgroepen zouden ook in verband met het beperkte grondgebied van Den Haag moeten worden bezien. Niet alles kan binnen de gemeentegrens van

24 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Den Haag worden gedwongen. Zo werkt de woningmarkt ook niet. De grote woningvraag vanuit de immigratie moet ook naar de regio kunnen worden afgeleid. Hetzelfde geldt voor het toeristisch beleid. De reclame die in dat verband voor Den Haag in de media te vinden is komt gezien de woningnood bevreemdend over. Den Haag wordt aangeprezen als nr. 1 op de ranglijst van steden met kwaliteit van de leefomgeving. Dat geldt dus niet voor de Haagse woningzoekenden die er maar niet in slagen een gepaste woning te vinden. Zie:https://www.travelandleisure.com/the-hague-netherlands-best-quality-oflife-right-now-8675044 Waarom zo te werven voor meer instroom als we weten dat overtoerisme tot spanningen leidt en de grootst groeiende groep op de woningmarkt die van expats en arbeidsmigranten is. We zijn toch niet bezig om de overdruk op de Amsterdamse woningmarkt te compenseren? Wordt het niet tijd voor Den Haag om zich te matigen met dit soort reclame? De Woonvisie richt zich immers op stedelijke huishoudens met binding aan Den Haag. Ruimtelijke kwaliteit = ruimtelijke ordening Zo weinig ruimte en zovele ruimteclaims, dat vraagt om ordening en dus ook om ruimtelijk beleid daartoe. Zeker als woning en woonomgeving aan elkaar gekoppeld zijn. De vraag is of de dynamiek zoals die is beoogd in deze Woonvisie ook daadwerkelijk effectief in de overkoepelende Omgevingsvisie kan worden ondergebracht.

Vooral de toekomstwaarde van de voorgenomen verschuivingen in de verdeling van categorieën woningen over de stad moet nog maar worden waargemaakt. In het belang van de vele Haagse woningzoekenden mogen dan misschien heilige huisjes sneuvelen, zo stelt de visie. Beleid is dan dat overal in de stad woningen kunnen worden toegevoegd. Met behulp van het Doorbraakplan of het Urgentieprogramma Betaalbare Woningbouw betreft dit ook het aandeel sociale huurwoningen in gebieden waar dit momenteel minder dan 30% van de woningvoorraad uitmaakt. Op zich een goede denkrichting, maar betekent dat ook dat de mate waarin wijken scoren op kwaliteit van leven uitgemiddeld zullen worden, inclusief winst voor de ene wijk en verlies voor de andere? Eén en ander zal immers integraal moeten zijn, inclusief woonomgeving en voorzieningen. Het is niet duidelijk of ‘een integrale aanpak op gebiedsniveau’, ook stads breed ‘ruimte tot verevening’ oplevert. De beoogde afspraken over huurprijsbeleid om de betaalbare voorraad zo goed mogelijk over de stad te spreiden zullen mede van de ruimtelijke ordening afhangen. En ook de balans van dichtheden en mobiliteit is dan te herijken in verband met het verschil in bereikbaarheid. Op deze punten geeft de Woonvisie

25 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

11.

onvoldoende duidelijkheid. Wij zien het overigens als een gemis dat de LER niet als expliciet kaderstellend instrument wordt genoemd in de visie. Dat zou getuigen van wil en moed om werkelijk en in alle openheid op goede ruimtelijke ordening te sturen. Het lijkt ons overigens aanbevelenswaardig om eerder in de dichtst bebouwde oudere stadsdelen te streven naar het verhogen van de leefomgevingskwaliteit en klimaatbestendigheid door daar juist meer ruimte vrij te spelen voor groen en activiteiten in de buitenlucht. Expliciete behoeften aan meer oppervlaktewater vanwege de hittestress en meer ruimte voor de inpassing van maatregelen voor de energietransitie wijzen ook in deze richting. En dus naar minder woningen eerder dan meer. We zien in de Woonvisie niets terug van sturing op een dergelijke verschuiving, terwijl dit toch ook bij ‘duurzaam, veilig en gezond wonen’ hoort. Architectuur versus haastige spoed Deze Woonvisie gaat te veel over kwantiteit en te weinig over kwaliteit, en geeft niet aan hoe gestuurd kan worden op hoogwaardige architectuur met visie, ook of juist in de sociale sector. Het moet niet zo zijn dat het beleid de trekken krijgt van opgejaagd wild; dat is niet bevorderlijk voor weloverwogen respect voor bestaande kwaliteiten of de inzet voor nieuw te ontwikkelen Haagse signatuur.

Sociale bewogenheid als inspiratiebron voor bijzondere architectuur kent een goede Nederlandse traditie. Inspiratiebronnen ontbreken in de visie terwijl goede Nederlandse voorbeelden als de Amsterdamse school, de Nieuwe Haagse School, de stedenbouwkundige plattegronden van Berlage en de wederopbouwwijken voorhanden zijn. In alle gevallen graag tot nadere toelichting bereid, en in afwachting van uw respons, Met hartelijke groet, Bewonersorganisatie Leidschenveen: Graag wil ik u namens de Stichting Bewonersorganisatie Leidschenveen (BOL) aandacht vragen voor onze zienswijze op uw Woonvisie 2040 (RIS318960). Voor ons is het uitgangspunt dat door een goede woonvisie de stad mooier wordt of blijft, doordat de visie gedragen wordt door de huidige en nieuwe bewoners van onze wijk. Hieronder geven we onze zienswijze over de concept participatie verordening. 1. In de doelgroepen Voor L’veen-Ypenburg wordt is de visie genoemd: Op locaties van de woningcorporaties streven we bij grotere projecten naar een goede menging tussen sociale en middeldure huurwoningen. De term “goede menging” is daarin naar onze mening onduidelijk, omdat de criteria waartegen beoordeeld wordt niet worden genoemd. Leefbaarheid voor de

Antwoord: 1.

Bij ‘goede menging’ gaat het om het toevoegen van een gedifferentieerd woningaanbod waarbij locaties naast sociale huur ook bestaan uit middeldure huurwoningen. 2. Aan jongeren en starters wordt aandacht gegeven in het stadsdeelprofiel van Leidschenveen-Ypenburg. We zien kansen voor jongeren, waaronder een kleine groep studenten zowel afkomstig van het ROC of andere onderwijsinstellingen. 3. Zoals is opgenomen in de visie werken we in een gebiedsvisie voor de plangebieden in Leidschenveen-Ypenburg verder uit hoe we de locaties, met de mix tussen wonen en werken, voor ons zien. 4. Voor wat betreft de leegstand van kantoren kijken we in de hele stad naar de transformatiemogelijkheden van (incourant) leegstaand vastgoed.

26 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

bewoners en de directe omgeving zouden als belangrijke criteria genoemd moeten worden in de visie, waarbij vooral de resulterende bewonersdichtheid leidend moet zijn. 2. In de doelgroepen voor nieuwe woningen worden studenten benoemd. In de wijk of in de nabijheid van de wijk worden geen HBO/WO studies aangeboden waarbij uitwonende studenten een behoefte hebben aan woonruimte. Het ROC Mondriaan heeft vooral thuiswonende studenten. Het is daarom onduidelijk waarom studenten een doelgroep zijn. Naar onze mening zou meer aandacht uit moeten gaan naar de starters op de woningmarkt en dat dit bereikt kan worden door de doorstroming meer te bevorderen. De visie zou dan ook naar onze mening meer uit moeten gaan naar woningen die voor deze doorstromers aantrekkelijk zijn. Kleinere woningen met hoge kwaliteit zijn hiervoor nodig. Ruimte hiervoor zou kunnen komen door transformatie van leegstaande kantoren, maar ook door dubbel gebruik van ruimte. Hoogbouw zou deze ruimte kunnen verschaffen, maar de inpassing in een gebied met voornamelijk laagbouw vraagt veel afstemming met de omgeving. Locaties aan de randen van de wijk lijken daarbij het meest kansrijk.

5.

Het gaat om passende woningen voor ouderen, dit wordt verder per project gedefinieerd. Het is de bedoeling dat de woningen voor ouderen in verschillende prijsklassen en sectoren worden toegevoegd. 6. Dit vormt de basis en bij ontwikkelingen gaan we zoveel mogelijk uit van deze bestaande kwaliteiten. 7. Dit is inderdaad een manier om meer ruimte te creëren. Momenteel werken we ook aan een Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie wordt dé gemeentelijke overkoepelende visie op het gebied van ruimte en de woon- en leefomgeving en beschrijft de ontwikkelrichting voor de stad in 2050. De genoemde aspecten, zoals eventuele ondertunneling van wegen, komen aan de orde in de Omgevingsvisie. Wijzigingen: Geen.

3. In de visie wordt gesproken dat er een mix van wonen en werken wordt voorzien, met name langs de hoofdwegenstructuur en rondom ov-knooppunten. Onduidelijk is welke werkvormen worden bedoeld en hoe de mix gestalte kan krijgen. Dit is bijvoorbeeld van toepassing in de wijk L’veen voor een project aan de Madeliefveld, waarin de huidige bestemming alleen ‘wonen’ bevat en ‘werken’ nog niet is voorzien. Ook zou in de visie genoemd kunnen worden dat in bestaande kantoren een transformatie moet kunnen plaatsvinden. 4. In de visie wordt gesproken dat er voor ouderen geschikte huur en (comfortabele) koopwoningen (voornamelijk appartementen) worden toegevoegd. De term ‘comfortabele’ is onduidelijk en behoeft een nadere duiding, met name of hierbij het hogere (duurdere) segment van de woning markt wordt bedoeld.

27 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

5. De groenstructuren en voormalige lintstructuren met bebouwing zijn in de visie een belangrijke rol in de leefbaarheid en identiteit. Het beleid is erop gericht om deze te behouden en te versterken, als drager voor de leefbaarheid van het stadsdeel. Het is onduidelijk wat bedoeld wordt met behouden en versterken. Is stedelijke verdichting (extra huizen) hierbij bijvoorbeeld mogelijk of wordt juist extra (openbaar) groen bedoeld in deze visie? 6. In de visie missen we de mogelijkheid om de ruimte van de omliggende snelwegen beter te benutten door dubbel gebruik, bijvoorbeeld met ondertunneling. Met deze voorziening worden ook de wijken L’veen en Ypenburg weer verbonden tot een samenhangend stadsdeel. Deze nieuwe ruimte zou gebruikt kunnen worden voor (hoog)bouw om de economische haalbaarheid te bevorderen.

12.

In het algemeen zouden wij graag in de visie meer ambitie willen lezen. Deze ambitie moet dan wel concreet laten zien wat er volgens de gemeente nodig is om op de lange termijn de stad mooier te maken, waardoor de leefbaarheid in de stad kan verbeteren. Kamers met Aandacht Onlangs is de Woonvisie 2025 gepresenteerd aan de gemeenteraad van Den Haag. Graag zouden wij hier als Stichting Kamers met Aandacht, met instemming van Hospi Housing, een zienswijze voor indienen. Al sinds 2021 koopt de gemeente Den Haag de zorg en diensten van Kamers met Aandacht in. Inmiddels hebben we al 33 jongeren bemiddeld. 18 daarvan wonen op dit moment nog op een Kamer met Aandacht en we zijn voor 21 jongeren nog aan het zoeken. Met de recente wijzigingen in beleid en de nieuwe Woonvisie zou een deel van deze jongeren op straat komen te staan. De overlast die dit zal geven, willen we koste wat kost voorkomen. Daarom verzoeken wij u met klem aanpassingen per direct door te voeren op de huidige en toekomstige Woonvisie van de gemeente Den Haag. Zodat deze

Antwoord: Punt 1 Met de maatregelen en acties uit de Woonvisie zetten we in op het vergroten van het betaalbare woningaanbod, ook voor jongeren. We doen dit onder andere door: Meer sociale huurwoningen te realiseren en meer sociale huurwoningen toe te wijzen aan mensen die uitstromen uit een instelling, waaronder jongeren die uitstromen uit de jeugdzorg. We zijn voornemens om afspraken te maken met particulieren. We intensiveren het Doorbraakplan. Efficiënt gebruik van de bestaande woningvoorraad (zie ook volgend punt). Het opstellen van een Woonzorgvisie waarin we specifieker ingaan op de doelgroep. Punt 2 In de Woonvisie is opgenomen dat we de bestaande stad efficiënter willen benutten zodat we meer woonruimten kunnen realiseren. Kamerbewoning en hospitaverhuur horen daarbij. Dit noemen we bij speerpunt 1, actielijn 2, actie 4: ‘Regels rond

28 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

specifieke doelgroep op een fijne, veilige plek stappen richting volwassenheid kan zetten en een goed perspectief voor de toekomst kan ontwikkelen. Wij vragen uw raad: Een verruiming van het beleid voor specifieke doelgroepen, te weten jongeren van 18-23 jaar die uitstromen uit de Jeugdzorg en/of geen sociaal vangnet hebben waardoor ze niet thuis kunnen wonen en ook (nog) niet geheel zelfstandig. Een verruiming van het beleid voor het toelaten van kamerverhuur, zoals dit in de voorwaarden van Kamers met Aandacht bedoeld is. Met daarbij de toevoeging dat: 1. er geen speciale vergunning nodig is voor kamerverhuur, zoals nu bij tweepersoons-huishoudens; 2. ook de voorziening van een kitchenette of aparte badkamer voor de jongeren vergunningsvrij mogelijk is; 3. maximaal 2 Kamers met Aandacht per adres mogelijk zijn, ongeacht de samenstelling van het gezin/huishouden. Op dit moment mag dit alleen bij een eenpersoonshuishouden; 4. ook het aantal wijken waarin kamerverhuur wordt toegestaan, wordt verruimd. Deze kleinschalige vorm van kamerverhuur vormt geen bedreiging voor de leefbaarheid in de wijk en helpt geïnteresseerde hospitaverhuurders makkelijker een kamer beschikbaar te stellen.

kamerbewoning en hospitabewoning versoepelen’. Hierbij geven we ook specifiek aan dat we de mogelijkheden onderzoeken om kamerbewoning te verruimen voor studenten en de doelgroep uit het Doorbraakplan. Na vaststelling van de nieuwe Woonvisie zal er een actualisatie van de Nota Voorraadbeleid moeten plaatsvinden. Bij een eventuele verruiming houden we rekening met de impact die het mogelijk heeft op de leefbaarheid en de samenstelling van de woningvoorraad in de wijken. Hierbij kijken we ook welke verdere voorwaarden we stellen aan kamerbewoning. Wijzingen Geen.

De gemeente Den Haag kent extreem veel dakloze jongeren. Met alle gevolgen en hoge kosten van dien. Kamers met Aandacht kan deze kwetsbare doelgroep binnen het huidige contract op zeer korte termijn helpen, mits het college dit toelaat binnen de bestaande beleidsregels en hier vrijstellingen voor verleent. Dit biedt ruimte om deze aanpassingen ook in de Woonvisie 2025 door te voeren, zodat het beleid eenduidig is voor deze specifieke doelgroepen. Dan komen jongeren niet onnodig op een wachtlijst te staan of op straat te belanden. Wist u trouwens dat de jongeren hun leefgeluk waarderen met een 8,3 tijdens hun Kamer met Aandacht periode? Hun leven daarvoor geven ze een 3,7.

29 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

We hebben als stichting de kamers beschikbaar en met verruiming van de regels kunnen we ook per direct kamers die nu ‘on hold’ staan, vrijmaken voor de jongeren. Wij staan in de startblokken om onze missie verder uit te dragen, zodat geen jongere meer op straat hoeft te slapen. U weet als raad wat de kosten zijn om dak- en thuislozen weer te rehabiliteren in de samenleving: maatschappelijke opvang kost 37.000 euro en daklozen reïntegratie 50.000 euro. Met de overeenkomst die u met Kamers met Aandacht bent aangegaan, bent u dit voor en bespaart u bovendien bijna 90% op die uitgaven. Kamer met Aandacht zorgt dat er een organisatie achter de jongere staat en dat de zorg is geregeld. Ook de verhuurder wordt ondersteund door onze coördinator. Een goed georganiseerde oplossing dus voor alle betrokkenen. U weet zo zeker dat de opvang goed is geregeld, vandaar ook onze succesvolle samenwerking tot nu toe. Andere woningdeel-initiatieven in Den Haag Sinds de zomer van 2023 is de gemeente Den Haag een tweejarige campagne gestart om studenten en jongeren te helpen aan een kamer bij mensen thuis. Hospi Housing is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze campagne en de begeleiding van huurders en hospitaverhuurders bij de totstandkoming van een match. oprichter Hospi Housing: “De animo in Den Haag is groot.

Veel inwoners met ruimte over in huis geven aan graag iemand tijdelijk aan onderdak te helpen. Het feit dat je hier als inwoner zelf een leuk zakcentje aan kan verdienen en dat het sociaal contact oplevert, is mooi meegenomen.” Helaas zijn binnen het huidige beleid van de gemeente Den Haag de mogelijkheden beperkt. Waar de Rijksoverheid hospitaverhuur vergunningsvrij toestaat voor alle huishoudens, is dit in Den Haag slechts mogelijk als er 1 persoon in de woning woont. Voor alle overige situaties is een vergunning nodig en die vergunning wordt momenteel in veel wijken niet afgegeven. Daarmee loopt ook Hospi Housing enorm veel geschikte kamers bij geschikte hosts en gastgezinnen mis. Wachten

30 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

tot 1 januari 2025 is, zeker gezien de beperkte looptijd van de campagne (2 jaar), zonde. Het is daarom belangrijk om een uitzondering te maken voor kamers en hosts die geschikt zijn, maar nu buiten het bestaand beleid vallen.

13.

Wij hopen van harte dat de voorgenoemde punten door uw raad worden meegenomen in uw besluitvorming, zodat we er samen voor kunnen zorgen dat jongeren uit kwetsbare situaties ook in uw stad een fijne toekomst tegemoet gaan. En vragen tevens binnen het geldende beleid ruimte te maken om ons contract uit te kunnen voeren. Housing First Een reactie vanuit Housing First Nederland op de Woonvisie: 1.Dakloosheid is de ernstigste schending van het recht op huisvesting en het bestrijden van (dreigende) dakloosheid zou dus ook topprioriteit moeten zijn in de Woonvisie. In de Woonvisie staat echter vrij weinig over dakloosheid en verwijst hiervoor naar de Woonzorgvisie die zal worden ontwikkeld. Dit is problematisch omdat in het Nationaal Actieplan Dakloosheid van de ministeries VWS, BZK en SZW en ook in het eigen beleidskader Den Haag Geeft Thuis is vastgesteld dat dakloosheid een gebrek aan volwaardige huisvesting is. Oftewel: het is in beginsel een woonprobleem, geen zorgprobleem. 2. In algemene zin wordt in de Woonvisie gesproken over het vergroten van het aantal woningen e.d., maar voor aandachtsgroepen en in het bijzonder dakloze mensen worden alternatieve vormen van wonen aangedragen. We bestrijden de neiging die er bestaat om voor hen te denken in ‘specifieke woonvormen’. In de regel willen dakloze mensen het liefst wonen zoals ieder ander. 3.

Een belangrijke korte termijn oplossing is het benutten van de bestaande voorraad. Er worden een aantal suggesties gedaan, maar ik zou dit willen aanvullen: een voor de hand liggende manier om meer woningen te creëren is om opvanglocaties om te bouwen naar zelfstandige wooneenheden. Andere alternatieven zijn de opvordering en ombouw van leegstaande panden, optoppen

Antwoord 1.en 2. Dak- en thuisloosheid terugdringen is een van onze prioriteiten en daarom hebben we hiervoor een actielijn geformuleerd. In deze actielijn wordt aangegeven dat het in de eerste plaats veelal gaat om een huisvestingsprobleem. Met de Woonvisie nemen we verschillende acties en maatregelen om de betaalbare woningvoorraad uit te breiden, ook voor de doelgroep dak- en thuislozen. De Woonzorgvisie richt zich op de verdere invulling van de uitgangspunten uit de Woonvisie, met een integrale aanpak voor alle aandachtsgroepen. 3.Gelet op de huidige noodzaak blijven opvanglocaties nodig. Deze kunnen we niet afschalen, pas als er voldoende betaalbare woningen zijn. De overige genoemde alternatieven zoals, optoppen, woningsplitsen en kamerbewoning worden in de Woonvisie genoemd bij speerpunt 1, actielijn 2 ‘Efficiënt gebruik van de woningvoorraad’. 4.Het is helaas niet mogelijk om dit als gemeente af te dwingen. 5.De Woonvisie zet in op het vergroten van het aanbod voor onder andere ook dak- en thuislozen. Het gaat om het bieden van een goede plek voor mensen waar ze in de basis goed kunnen werken aan herstel of aan het opbouwen van een leven.

We vergoten het aanbod door: - In te zetten op het realiseren van jaarlijks 4.000 woningen, waarvan 80% betaalbaar is; - De bestaande woningvoorraad efficiënt te gebruiken en door ook in te zetten op het transformeren van (incourante) leegstaande kantoren;

31 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

van bestaande bouw, woningen splitsen of verkamering; kleinschalige bewoning mogelijk maken van schuurtjes, en het mogelijk maken van doorstroom van oudere mensen in grote woningen naar kleinere passende huisvesting en samenwonen stimuleren en mogelijk maken. 4. Bij preventie mis ik een maatregel die ervoor zorgt dat een niet af te wenden huisuitzetting nooit tot dakloosheid leidt, maar moet gaan om passende herhuisvesting elders. 5. De Woonvisie doet over het geheel genomen te weinig concrete bijdragen aan het beleidsprogramma dakloosheid (Den Haag Geeft Thuis) om hier een succes van te maken, slechts vage beloften over 'mogelijkheden zoeken in Loosduinen' en 'sociale woningen vrijspelen'. Voor het welslagen van dit beleidsprogramma is het cruciaal dat dit meer opgelijnd wordt en er concrete afspraken over het realiseren en toewijzen van meer woonplekken voor dakloze mensen komen.

- Doorbraakplan verder intensiveren; - De toewijzing van corporatiewoningen voor aandachtsgroepen te verhogen. 6. Wij vinden het vervelend te lezen dat u zich onvoldoende betrokken voelt bij de totstandkoming van de visie. We hebben ingezet op een uitgebreid participatieproces in de verschillende fasen bij de ontwikkeling van de visie. Hierbij hebben we ook verschillende zorg- gerelateerde partijen betrokken. De organisatie ‘Straat consulaat’ is, zoals aangegeven bij de reactie op de zienswijze van het Straat consulaat, betrokken bij het gesprek met woningzoekenden wat we in samenwerking met Platformstad hebben georganiseerd. Tevens hebben er over de Ontwerp Woonvisie gesprekken plaatsgevonden met de Cliëntenraad Sociaal domein. Bij de ontwikkeling van de Woonzorgvisie worden meer zorgpartijen betrokken. Graag blijven we nader samenwerken, ook bij de verdere uitwerking van de Woonzorgvisie. Wijzigingen Geen.

6. Het is een gemiste kans dat er bij het participatietraject geen mensen met ervaringskennis van dakloosheid of onafhankelijk belangenbehartigers van dakloze mensen zijn gesproken. Te alle tijd bereid mijn zienswijze toe te lichten of te ondersteunen bij de verdere stappen.

14.

Staedion

Antwoord:

Woonvisie inspirerende basis voor samen werken aan een Stad in Balans De Woonvisie is een inspirerende basis om de komende jaren samen met de gemeente, onze bewoners en onze collega-corporaties te werken aan een Stad in Balans. Onze complimenten voor het opstellen van deze uitgebreide Woonvisie. Zeker in combinatie met de toekomstige Woonzorgvisie is de Woonvisie een mooi uitgangspunt om de komende jaren samen op voort te bouwen. Uiteraard in samenhang met andere ‘portefeuilles’ waarop Staedion en gemeente met elkaar samenwerken zoals leefbaarheid, verduurzaming en wijkontwikkeling. In het initiatief Viersprong Moerwijk komen al deze aspecten samen. Een sleutelproject voor de stad en een mooie kans om de samenwerking met maatschappelijke partners, bewoners en marktpartijen te versterken. Ook Dreven/Gaarden/Zichten is zo’n sleutelproject waarin alles samenkomt. Wij

Parkeren Zie reactie inclusief wijziging bij Hof Wonen Sloop en nieuwbouw Bij sloop is ook 30% van de toegevoegde woningen sociaal. We zetten hiermee het beleid uit de Woonagenda 2022 voort. Nieuw is dat we voor Zuidwest de mogelijkheid bieden om dit aandeel elders te compenseren. Instandhoudingstermijnen Net als bij de Woonagenda 2022 houden we vast aan de instandhoudingstermijnen van 20 en 50 jaar. Dit is nodig om de betaalbare schaarse voorraad ook in de

32 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

werken binnen de samenwerkingsovereenkomst graag samen met de gemeente aan perspectief voor Den Haag Zuidwest.

toekomst te beschermen. Graag gaan we nader in gesprek over of we op een andere manier de negatieve invloed op het aantrekken van leningen kunnen aanpakken.

In het voortraject heeft Staedion een aantal keren met de gemeente van gedachten kunnen wisselen over de opgave die voor ons ligt. We zien dan ook veel van onze gezamenlijke ideeën de Woonvisie verwoord. De Woonvisie is een gemeentelijk document, maar ook het formeel vertrekpunt voor de prestatieafspraken tussen gemeente en de corporaties. De eerste stap hierin is het samen vaststellen van de Raamovereenkomst 2026 – 2030. Staedion heeft er vertrouwen in dat wij op basis van deze Woonvisie tot concrete en ambitieuze meerjarige afspraken kunnen komen die ervoor zullen zorgen dat er voor iedereen een plaats blijft in onze mooie stad.

Uitponden corporatiewoningen Op basis van het voorstel van Staedion stellen we een wijziging voor. Graag gaan we eerst het gesprek aan met de corporaties om een beeld te krijgen van het aantal vrije sectorhuurwoningen, alvorens we een dergelijke regeling opnemen.

Staedion onderschrijft hoofdlijnen Woonvisie, maar signaleert aandachtspunten Staedion herkent zich in de in de Woonvisie geformuleerde noodzaak om de betaalbare woningvoorraad in Den Haag uit te breiden en er zo voor te zorgen dat er voor alle categorieën woningzoekenden ruimte blijft in de stad. Den Haag is een stad voor iedereen, niet alleen voor een bevoorrechte bovenlaag. Ook zijn we blij met de keuze om in de gehele stad in te zetten op betaalbare nieuwbouw, niet slechts in een beperkt aantal ontwikkelgebieden. Bouwen in bestaande buurten en het werken aan het beter benutten van de woningvoorraad, zijn essentieel voor de doorstroming van ouderen, die meestal in hun eigen wijk willen blijven wonen. Zoals ook onze huurdersvereniging HVS in haar zienswijze op de Woonvisie aangeeft, is nieuwbouw gericht op de doorstroming van senioren van groot belang om meer ouderen langer zelfstandig te laten wonen. Bij nieuwbouw in de stadsdelen met een relatief laag percentage betaalbare woningen wordt in de Woonvisie ingezet op 50% sociale huur. Staedion werkt graag mee aan de stad in balans, om zo de tweedeling tussen ‘zand’ en ‘veen’ in de stad te verminderen. Dit geldt ook voor het realiseren van een duurzame en klimaatadaptieve woningvoorraad in 2050 en aan het realiseren van vitale en leefbare wijken.

Wel valt ons op dat de Woonvisie relatief weinig aandacht geeft aan het thema parkeren. Voor veel bewoners toch een belangrijke factor in hun woongenot. Staedion hecht belang aan een gelijke behandeling van kopers en huurders bij het verstrekken van parkeervergunningen. En aan parkeernormen die passen bij het daadwerkelijke autobezit van onze bewoners, zodat hoge kosten voor het realiseren van een overschot aan parkeervoorzieningen wordt voorkomen.

Gemeentelijk woonbedrijf Bij een eventuele verkenning nemen we de reactie van Staedion bij dit punt mee. Toewijzing 40% Vanwege de aankomende Wet Versterking regie Volkshuisvesting moeten we groepen gaan toewijzen. We herkennen de zorgen en daarom hebben we er, ook in overleg met de drie grote corporaties, voorwaarden aangekoppeld. Zoals, de verhoogde toewijzing is in eerste instantie voor drie jaar en onder voorwaarden dat de leefbaarheid in wijken niet verder onder druk komt te staan. Tevens differentiëren we juist per stadsdeel met de toewijzing. Dit betekent dat we in sommige wijken op 30% blijven zitten en in andere gebieden op 40%. Zie verder ook de reactie bij zienswijze 8, bij het punt over het doelgroepenbeleid. Haagse Basiskwaliteit, lage middenhuur en inponden en opknappen van particulier bezit Zie reactie op dit onderwerp bij Haagwonen Wijziging O.b.v. het punt ‘Blz. 48: Corporatiewoningen worden niet verkocht’ is bij speerpunt 1, actielijn 3, actie 11 het volgende toegevoegd: ‘Een eventuele andere uitzondering is de verkoop van dure vrije sector huurwoningen, mits de opbrengsten worden geïnvesteerd in nieuwe sociale en middeldure huurwoningen. Samen met de corporaties brengen we eerst in beeld of er dure vrije sector woningen zijn die ze willen verkopen en wat de effecten daarvan zijn.

Vervolgens kunnen we deze eventuele uitzondering vastleggen in de meerjarige raamovereenkomst.’

33 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Doorstroming en beter benutten bestaande woningvoorraad hoge prioriteit Naast nieuwbouw is ook het beter benutten van de bestaande voorraad een belangrijke manier om in te spelen op de behoeften van zowel doorstromers als starters. “Beter Benutten” is voor Staedion zowel het stimuleren van doorstroming als het op een creatieve manier huisvesten van meer mensen in dezelfde M e m o Blad 2 woning. Dit kan bijvoorbeeld door middel van zogenaamde ‘Friendscontracten’ of door kamergewijze verhuur. Doorstroming en beter benutten versterken elkaar bovendien: door doorstroming vrijgekomen woningen die hiervoor geschikt zijn, kunnen beter worden benut door het huisvesten van meer mensen in die woningen. Sowieso ziet Staedion de doorstroming van ouderen als één van de grote uitdagingen waar Den Haag voor staat, naast de zeven andere uitdagingen die al in de Woonvisie zijn geformuleerd. De helft van de 65+ die een sociale huurwoning huurt, woont niet toegankelijk. Als het lukt om een deel van deze mensen te laten doorstromen, leidt dit tot minder eenzaamheid, meer controle over het eigen leven en lagere zorgkosten. We zien dat er in de Woonvisie gelukkig veel aandacht is besteed aan dit thema. Het heeft wat Staedion betreft hoge prioriteit.

Daarbij is het goed om te beseffen dat doorstroming ook starters helpt: aan het eind van de verhuisketen die doorstroming van senioren op gang brengt, staat immers altijd een starter op de woningmarkt. Aandachtspunten Woonvisie In de gesprekken tussen gemeente en Staedion hebben we niet alleen onze steun voor de hoofdlijn van de Woonvisie uitgesproken, maar ook een aantal aandachtspunten benoemd. Staedion signaleert in de Woonvisie een aantal maatregelen waarvan wij inschatten dat deze niet zullen bijdragen aan een Stad in Balans. Ook zetten we vraagtekens bij een paar maatregelen die op zich aantrekkelijk lijken, maar die de spankracht van de corporatiesector te boven gaan, gezien de enorme omvang van de volkshuisvestelijke opgave als geheel. Staedion herhaalt hier kort de belangrijkste door ons genoemde aandachtspunten. Van de volgende maatregelen verwacht Staedion geen positieve bijdrage aan het centrale doel van de Woonvisie, het realiseren van een Stad in Balans. Wij onderbouwen deze verwachting hier in het kort, maar zijn uiteraard bereid nadere toelichting te geven. • Blz. 47: bij sloop van sociale huurwoningen 30% van de toegevoegde woningen in het sociale segment: deze maatregel vermindert de mogelijkheid om in wijken met een hoog percentage sociale huur te komen tot een betere mix van inkomens.

34 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Wij onderschrijven de noodzaak om het aantal sociale huurwoningen in de stad te vergroten maar hebben de voorkeur deze woningen te realiseren in wijken waar nu nog weinige sociale huur te vinden is. • Blz. 47: instandhoudingstermijnen sociale huur van 50 jaar en middeldure huur van 20 jaar. Deze beklemmingen hebben een negatieve invloed op onze mogelijkheden om leningen aan te trekken voor de nieuwbouw van sociale en middeldure huurwoningen. Daarom heeft het onze voorkeur om in de prestatieafspraken vast te leggen hoe groot het aantal sociale huurwoningen is dat Staedion in Den Haag verhuurt. Dat is immers de doelstelling waar het voor de gemeente en corporatie om gaat en waar woningzoekenden het meeste aan hebben. • Blz. 48: Corporatiewoningen worden niet verkocht: naast een uitzondering voor verkoop omwille van beheersredenen wil Staedion graag ook de mogelijkheid behouden om woningen in het dure vrije sector segment te verkopen om de verkoopopbrengsten hiervan te investeren in sociale en middeldure huurwoningen. Het is van belang dat we als corporatie de ruimte houden om onze woningvoorraad zo aan te wenden dat wij samen met de gemeente Den Haag onze gezamenlijke doelstelling van meer betaalbare woningen en een ongedeelde stad kunnen verwezenlijken. • Blz.

48: Gemeentelijk woonbedrijf: een dergelijk vehikel zou toegevoegde waarde kunnen hebben voor innovatieve woonvormen die niet passen in de taakomschrijving van een corporatie. Daar past een andere naam dan “woonbedrijf” dan wellicht beter bij. De uitbreiding van de reguliere betaalbare woningvoorraad kan beter door de bestaande corporaties ter hand worden genomen. Het bouwen van betaalbare huurwoningen en het sociaal en technisch beheer hiervan is waar wij als corporaties voor zijn opgericht en waar ons hart en onze expertise ligt. Een corporatie is bovendien een stichting zonder winstoogmerk, dus wij zijn ook in staat om anticyclisch te bouwen. • Blz. 57: Staedion verwacht dat het toewijzen van 40% van de vrijkomende sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen de leefbaarheid van wijken teveel onder druk zet, de positie van regulier woningzoekenden op de woningmarkt te sterk aantast en afbreuk doet aan het maatschappelijk draagvlak voor sociale huur in de stad. Onze huurdersvereniging HVS deelt onze zorgen, met name Blad 3 op het gebied van verminderde leefbaarheid. Wij pleiten voor een meer integrale aanpak van de aanvullende (steeds groeiende) behoefte aan huisvesting voor

35 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

bijzondere doelgroepen. Hierbij dient de reguliere woningvoorraad te worden aangewend in combinatie met het toevoegen van flexwoningen en de transformatie van (gemeentelijk) vastgoed, beide ten behoeve van aandachtsgroepen. • Blz. 85: Haagse Basiskwaliteit voor corporatiewoningvoorraad: het woningbezit van corporaties kent al voldoende landelijke en lokale monitorings- en verantwoordingsinstrumenten. Staedion neemt de normen en de verantwoording daarover zeer serieus. Wij voldoen dan ook aan alle regelgeving die er al is. Bovendien zijn zowel op landelijk als lokaal niveau prestatieafspraken gemaakt over de kwaliteit van onze woningen. In plaats van het optuigen van nog een verantwoordingskader besteedt Staedion haar tijd en geld liever aan de volkshuisvestelijke opgave zelf. Daarom stelt Staedion voor dat corporatiewoningen worden uitgezonderd van de nadere uitwerking van de Haagse Basiskwaliteit. Gezien de enorme uitdagingen waar Staedion en haar collega-corporaties voor staan op het gebied van beschikbaarheid, betaalbaarheid, kwaliteit en verduurzaming van onze woningvoorraad, en de leefbaarheid van wijken signaleren wij een paar plannen in de Woonvisie die onze spankracht als corporatie te boven gaan: • Blz.

46: het streven om middenhuur voor de helft te laten bestaan uit lage middenhuur: gezien de hoge bouwkosten en dito rente zijn middenhuurwoningen aan de bovenkant van dit segment nu al niet of nauwelijks te realiseren. Bij lage middenhuur is de verhouding tussen kosten en huuropbrengsten dusdanig scheef dat de realisatie hiervan niet haalbaar is. Bovendien is het voor Staedion niet helemaal duidelijk welke doelgroep de gemeente nu precies met deze lage middenhuur wil bedienen. • Blz. 48: inponden en opknappen particulier bezit door corporaties: dit is niet alleen zeer kostbaar, maar ook zeer arbeidsintensief, omdat elk pand dat moet worden opgeknapt en verduurzaamd weer anders in elkaar steekt. Het is in ieder geval geen taak waar wij als corporatie voor zijn opgericht. Het is effectiever om bestaande particuliere eigenaren ertoe aan te zetten de kwaliteit van hun woningen te verbeteren, en de corporaties te laten focussen op de grote aantallen, zowel ten aanzien van renovatie (bestaande woningvoorraad) als het toevoegen van extra betaalbare huurwoningen aan de voorraad. Nieuwbouw is hiervoor de beste manier.

Tot slot Staedion hoopt dat de gemeente Den Haag met de hier verwoorde aandachtspunten in het achterhoofd nog eens goed wil kijken naar de desbetreffende beleidsvoornemens in de Woonvisie, om de visie zo nog meer te laten aansluiten bij ons gezamenlijk doel: een stad waarin voor iedereen (woon)ruimte is. Een stad die niet los is te zien van de regio Haaglanden als geheel. Ook de andere gemeenten van onze regio staan voor grote uitdagingen ten aanzien van het vergroten van het aanbod aan

36 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

15.

betaalbare woonruimte, leefbare wijken en de huisvesting van aandachtsgroepen. Wij kijken uit naar het voortzetten van onze samenwerking in de komende jaren, zowel op het niveau van stadsbrede afspraken als bij individuele projecten op het gebied van nieuwbouw, verduurzaming en leefbaarheid. Deze Woonvisie biedt hier in ieder geval een krachtige basis voor. Humanitas Graag maak ik van de gelegenheid gebruik enkele opmerkingen te plaatsen t.a.v. de woonvisie, dan met name voorsorterend op de woonzorgvisie Allereerst zet ik kort uiteen wat voor plek Humanitas DMH (hierna HDMH) in Den Haag inneemt. HDMH is een organisatie die mensen met een (licht)verstandelijke beperking en/of gedragsproblemen ondersteunt. Wij bieden begeleiding aan mensen die (nog)niet zelfstandig kunnen wonen en ambulante begeleiding voor de cliënt met een licht verstandelijke beperking (LVB) en complexe bijkomende problemen.

Antwoord: Dank voor het sturen van de reactie. De aard van de zienswijze is vooral relevant voor de Woonzorgvisie. We nemen de inhoud van de zienswijze mee voor de ontwikkeling en verdere uitwerking van de Woonzorgvisie. Wijzigingen: Geen.

In Den Haag hebben wij 2 woonlocaties met elk 18 appartementen. Daarnaast plm. 200 cliënten in de ambulante, WMO gefinancierde begeleiding plus 55 cliënten een WLZ-indicatie in begeleiding. Met name op de woonlocaties ontstaat een stuwmeer van cliënten die niet uit kunnen stromen omdat er eenvoudigweg geen geschikte woningen beschikbaar zijn. Deze cliënten staan allen ingeschreven bij de wooncorporaties. Op dit moment gaat dit om 14 cliënten, enkele daarvan zijn al meerdere jaren toe aan een zelfstandige woonplek. Ook in de ambulante begeleiding lopen we hier tegenaan, bijvoorbeeld bij de dakloze cliënten of omdat een cliënt nog steeds bij ouder(s) woont omdat er geen woning voorradig is. Zelf sluit ik sinds plm 2 jaar aan bij de Rijswijkse zogenoemde ‘Woonzorgtafel’. Daarbij sluit aan de gemeente Rijswijk, Rijswijk Wonen, Vidomes, diverse organisaties uit het zorg- en welzijn domein (oa GGZ, LVB, Ouderenzorg) en het Zorgkantoor. Naar mijn mening een uitstekende combinatie van partijen om het goede gesprek te voeren en concrete stappen te maken. We komen 2 à 3 keer per jaar bijeen, daarnaast hebben we de zogenoemde kleine gespecialiseerde Woonzorgtafel,

37 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

zoals de LVB-tafel waar ik voorzitter van ben. In een gespecialiseerde tafel zitten de betreffende zorgorganisaties, de gemeente en wooncorporatie bij elkaar. Naar mijn mening een zeer werkbaar project waar goede stappen gemaakt worden. Persoonlijk ben ik zeer geïnteresseerd in het IZA en het Zorgakkoord ZN en VGN. Hoe maken we de zorg toekomstbestendig en betaalbaar? Complexe vraagstukken. Vanuit de LVB-werktafel ben ik in gesprek gegaan met het Zorgkantoor (CZ) onder andere over betaalbaarheid van de zorg. Ambulante begeleiding is vele malen goedkoper vanuit de WLZ dan beschermd wonen. Uiteraard niet geschikt voor elke client, echter met de juiste professionele inzet voor velen wel. Met gepaste trots kan ik zeggen dat CZ onder de indruk is hoe HDMH deze zorg inzet in Den Haag en wordt dit als voorbeeld gezien voor andere zorgorganisaties. Als er anders met zorggeld omgegaan wordt, zou er mogelijk geld vrijkomen voor het creëren van individuele huisvesting, kort door de bocht gezegd. Kijkend naar de LVB-client is een studio/klein appartement al gepaste woonruimte. Een grote woning is eerder ongeschikt omdat de client niet weet wat ze met al die ruimte aan moeten. 16.

Stedelijke Ouderen Commissie Zie hieronder op bladzijde 88.

Antwoord: Wij zijn het met u eens over de analyse rondom passende huisvesting voor ouderen. Met de maatregelen en acties uit de Woonvisie zetten we in op het realiseren van meer passende woningen, ook voor ouderen, in de bestaande buurt. De Woonzorgvisie gaat verder in op hoe we ouderen actief kunnen stimuleren om een verhuisstap te zetten. Hierbij kijken we ook naar de particuliere huurvoorraad. Wij danken u voor de concrete maatregelen die genoemd worden, die nemen we graag mee in het kader van de uitwerking van de Woonzorgvisie. Wijzigingen: Geen

17.

Kompassie Dank dat u ons gelegenheid biedt om onze zienswijze op de Woonvisie te geven.

Antwoord: De koerswijzigingen in het beleid zijn opgenomen in de begeleidende brief, zie Toelichting ontwerp woonvisie 2040 (RIS318961).

38 Nota van beantwoording zienswijzen bij Ontwerp Woonvisie 2040 Den Haag

Binnen Kompassie werken vrijwilligers met eigen ervaring met psychische kwetsbaarheid aan hun herstel en ondersteunen zij bezoekers met een psychische kwetsbaarheid, zowel praktisch als mentaal. Kompassie heeft daarbij de taak om de belangen te behartigen van mensen met een psychische kwetsbaarheid in Den Haag.

Aandachtspunten: -

Wij denken dat de (omvangrijke) Woonvisie gebaat zou zijn bij een puntsgewijze samenvatting van de belangrijkste punten aan het begin. Hierbij vindt u ter inspiratie onze opsomming: -

-

-

Koerswijziging: vooral inzetten op het beter benutten van het bestaande woningbestand: verkamering, optoppen, splitsen. Meer betaalbare woningen Meer toewijzen aan aandachtsgroepen Nieuwbouw: binnen 4 tot 5 jaar meer woningen: Meer inzet op spreiding van lage sociale huur over verschillende stadsdelen: een hoger percentage sociale huur in wijken waar nu nog niet zoveel sociale huur is We zetten het Doorbraakplan door en realiseren in totaal 750 tot 1.000 woningen voor uitstromende zorgdoelgroepen en statushouders. We stellen in overleg met de corporaties het aandeel convenantwoningen bij. Bij het toewijzen van convenantwoningen houden we rekening met spreiding. We sturen op betaalbare nieuwbouw: 30 procent sociaal, 25 procent middenhuur, 25 procent betaalbare koop.

Wij zijn blij met de volgende onderdelen van de Woonvisie: - Meer betaalbare woningen - Meer toewijzen aan aandachtsgroepen: Fijn dat aandeel convenantwoningen naar boven wordt bijgesteld en meer in lijn komt met dat van andere G4-gemeenten; er is veel behoefte aan doorstroom vanuit de instellingen van de aandachtsgroepen, zoals beschermd wonen. Mensen willen graag zelfstandig wonen bij vertrek uit de instelling. Zo ontstaat er ook weer plek voor mensen die nu op de wachtlijst staan.