RIS319799 Bijlage 1. Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
Wat mag het kosten? In 2025 is € 25,9 mln. beschikbaar op de activiteit Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit. Circa € 7,6 mln. heeft betrekking op personele kosten. Voor de deelnemersbijdrage Omgevingsdienst Haaglanden is € 7,2 mln. begroot. Daarnaast is er € 4,7 mln. begroot aan het beheer en onderhoud van walstroominstallaties en openbare laadinfra. Verder is € 2,8 mln. aan subsidiabele kosten begroot. Voor de invoering van milieuzones en de omruilregeling is € 1,4 mln. begroot. Voor bodembescherming en -saneringen is € 1,1 mln. begroot. Overige budget ten behoeve van milieu is circa € 1,1 mln. De totale opbrengst bedraagt € 15,1 mln. Hiervan heeft € 4,4 mln. betrekking op de opbrengsten vanuit laadinfra en walstroom. Daarnaast heeft € 10,6 mln. betrekking op de ontvangen subsidies voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Ten slotte is er € 0,1 mln. aan milieuleges begroot.
4. Natuur- en milieueducatie Natuur- en milieu-educatie Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 4.016 3.905 3.861 3.919 3.858 3.912 449 401 401 401 401 401 3.567 3.504 3.460 3.518 3.457 3.511
Wat willen we bereiken? De gemeente streeft naar een duurzame basisvorming voor de doelgroep van 2-16 jaar. Dat wil zeggen dat kinderen en jongeren kennis opdoen over natuur, milieu en duurzaamheid.
43
Wat gaan we ervoor doen? •
•
•
Gemeente investeert in de duurzame basisvorming van haar doelgroep door het aanbieden van ervaringsonderwijs. Scholen en buitenschoolse opvanginstellingen hebben kosteloos toegang tot lesmaterialen die door de gemeente zijn ontwikkeld en de mogelijkheid om deel te nemen aan educatieve activiteiten op een van de door de gemeente gefaciliteerde educatieve tuinen. Ruim 85% van het basisonderwijs en ruim 45% van het voortgezet onderwijs in de stad krijgen hierover onderwijs. De lesmaterialen en lessen die wij aanbieden zijn toegespitst op actuele maatschappelijke thema's. Specifiek op het gebied van groen en biodiversiteit, water, klimaat en energie, afval en grondstoffen en voedsel. In het schooljaar 2025-2026 gaan we weer aan minstens 45.000 leerlingen deze educatie aanbieden. In 2025 verwachten we ongeveer 2800 leerlingen en leerkrachten van groep 7 en 8 voor een natuurwerkweek te ontvangen op het buitencentrum School in Bos in Drenthe.
Wat mag het kosten? In 2025 besteed de gemeente circa € 3,9 mln. aan de uitvoering van het natuur- en milieueducatieprogramma. Hiervan betreft € 1,9 mln. voor personeelskosten. Voor het onderhoud van educatieve tuinen en de Heemtuin in het Zuiderpark is € 1,1 mln. begroot. Voor diverse projecten (zoals onderwijs gerelateerde projecten) is € 0,5 mln. begroot. Ten slotte is voor School in Bos € 0,4 mln. begroot. Van de scholen wordt voor het bezoek aan School in Bos een bijdrage van € 0,4 mln. ontvangen.
Financiële verdieping Lasten (incl. reserves) Lasten Vastgestelde begroting 2024-2027 Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027 Budgettair kader Aanvullende budgettaire ruimte Inzet budgettaire ruimte Overige (neutrale) mutaties Lasten Ontwerpbegroting 2025-2028
2024
2025
2026
55.360 0 55.360 0 0 0 2.406 57.765
41.304 0 41.304 0 0 0 17.914 59.218
31.930 0 31.930 0 0 0 13.701 45.631
bedragen x € 1.000 2027 2028 29.482 0 29.482 0 0 0 13.326 42.808
0 0 0 0 0 0 42.877 42.877
In 2025 stijgen de lasten met circa € 17,9 mln. Hiervan heeft € 14 mln. betrekking op de uitgaven van de reserve duurzaamheid en energietransitie en € 5 mln. op de subsidie aanpak energiearmoede. Ook is er € 1 mln. vanuit de exploitatie aan de reserve activa financiering toegevoegd voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. De terugval in latere jaren t.o.v. 2025 komt, omdat de incidentele middelen voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed (€ 3 mln.), stads en bouw logistieke (€ 1,7 mln.) en zero emissiezone brede kuststrook (€ 1,1 mln.) niet meer beschikbaar zijn. In 2025 zijn er daarnaast subsidies beschikbaar voor aanpak energiearmoede (€ 5 mln.) en voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE, € 10 mln.) welke in latere jaren niet meer beschikbaar zijn.
Baten (incl. reserves) Baten Vastgestelde begroting 2024-2027 Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027 Budgettair kader Aanvullende budgettaire ruimte Inzet budgettaire ruimte Overige (neutrale) mutaties Baten Ontwerpbegroting 2025-2028
2024
2025
2026
bedragen x € 1.000 2027 2028
15.181 0 15.181 0 0 0 3.918 19.099
15.446 0 15.446 0 0 0 6.175 21.621
5.974 0 5.974 0 0 0 1.984 7.958
5.783 0 5.783 0 0 0 575 6.358
0 0 0 0 0 0 6.373 6.373
In 2025 stijgen de baten met circa € 6,2 mln. Hiervan heeft het merendeel betrekking op ontvangen subsidies: € 5 mln. heeft betrekking op de subsidie voor aanpak energie armoede, € 0,6 mln. op de subsidie Sanering Verkeerslawaai en € 0,2 mln. op de subsidie voor Lokale Aanpak Isolatie.
44
De terugval in latere jaren t.o.v. 2025 komt, omdat de incidentele middelen voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed (€ 3 mln.), stads en bouw logistieke (€ 1,7 mln.) en zero emissiezone brede kuststrook (€ 1,1 mln.) niet meer beschikbaar zijn. In 2025 zijn er daarnaast subsidies beschikbaar voor aanpak energiearmoede (€ 5 mln.) en voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE, € 10 mln.) welke in latere jaren niet meer beschikbaar zijn.
Reserve
Beginsaldo 2025
Reserve Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen
Voorziening
bedragen x € 1.000 ToeOnt- Eindsaldo voegingen trekkingen 2025
4.594
0
250
4.344
4.594
0
250
4.344
bedragen x € 1.000 Beginsaldo ToeAan- Vrijval Eindsaldo 2025 voegingen wendingen 2025
Voorziening Overige bedrijfsrisico's Voorziening School in bos
270 1.171 1.441
0 0 0
270 100 370
0 0 0
0 1.071 1.071
bedragen x € 1.000 Investeringen
Electrische snellaadstations Verduurzaming vastgoed Totaal
Totaal
Begroting 2025 en verder Nog te Bijdragen Aandeel Investerings- Jaar van realiseren Waarvan derden/ gemeente bedrag oplevering vanaf in 2025 voorz. in 2025 2025 450 2025 355 200 0 200 67.918 div 47.184 26.232 200 26.032 68.368 47.539 26.432 200 26.232
In 2025 wordt ruim € 26 mln. geïnvesteerd. Bij de begrotingsactualisatie en meerjarenbegroting 20252028 zijn de volgende investeringskredieten aangepast: Verduurzaming vastgoed: Tot en met de begroting 2023-2026 was in totaal € 33 mln. beschikbaar voor de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed. Echter de opgave om te voldoen aan de gemeentelijke ambities naar 2030 en 2050 is groter. Met deze begroting is het verduurzamingskrediet € 35,1 mln. verhoogd om de resterende verduurzaming van vastgoed een vervolg te geven vooruitlopend op het vaststellen van de portefeuille routekaart eind 2024. Hiervan komt € 1,35 mln. uit de subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (Dumava), € 33,73 mln. gemeentelijke aandeel.
45
Indicatoren Onze inzet voor duurzaamheid en energietransitie is erop gericht de uitstoot van CO2 te verlagen. Onderstaande indicatoren geven voor een aantal thema's aan hoe de ontwikkeling gedurende een langere periode plaats vindt. Zo worden met bijvoorbeeld de aanpak van EFG-labelwoningen het aantal EFG-labels verminderd en neemt het aantal toe dat een positieve bijdrage levert aan het verminderen van de CO2 uitstoot. In de werkagenda's gaat gewerkt worden aan de herijking van deze indicatoren. Topindicatoren CO2-reductie (%) *
Nulmeting Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 1990 JR 2023 2024 2025 2026 2027 2028 0%
41%
61%
68%
74%
81%
87%
2.499
1.472
968
806
645
484
323
Wonen
595
402
334
267
200
134
Werken
482
331
276
221
166
110
287
172
Uitstoot CO2 in kton *
Mobiliteit
143 115 86 57 63 Afval 109 53 42 32 22 *Er is een nieuw rekenmodel om de CO2-uitstoot in Den Haag te berekenen. Dit is een vereiste van de EU in het kader van de 100 CNSC-status als Den Haag. Prestatie-indicator CO2-uitstoot *
Eenheid Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting JR 2023 2024 2025 2026 2027 2028 ton
5.480
4.300
5.678
5.678
4.676
4.676
GJ 281.618 475.000 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. Energieverbruik ** * Hierbij gaat het om het CO2-uitstoot van gebouwen en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. ** Hierbij gaat het om energieverbruik van vastgoed en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. Wat aan derden verhuurd of van derden gehuurd wordt, is hierin niet meegenomen Doordat we per 2023 over zijn gegaan op de systematiek van de CO2-Prestatieladder als nieuw instrument met bijbehorende nieuwe systematiek zijn de cijfers voor 2023 (en de begroting 2024) niet meer vergelijkbaar met de jaren daarvoor. Een aantal zaken verklaren de verschillen met de oude systematiek: • Een gedeeltelijk andere scope voor het energieverbruik en de CO2-uitstoot van de eigen organisatie (openbare verlichting en apparaten vallen hier niet langer onder, het energieverbruik van gehuurde panden weer wel en energieverbruik van materieel voor onderhoud van de openbare ruimte wordt beter gemeten); • Andere omrekenfactoren voor de berekening van het totale energieverbruik. Bij het omrekenen van KWh naar GigaJoule hanteerden we eerst een drie keer lagere conversiefactor. • Andere omrekenfactoren voor de berekening van de CO2-uitstoot. De correcte getallen vanuit de CO2-Prestatieladder systematiek voor 2023 zijn 6.681 ton CO2-uitstoot en 282.199 GJ voor het energieverbruik.
De reductiedoelen zijn vastgelegd in het energiebesparingsbeleid 2024 (RIS319432) en de reductie doelstelling is 15% voor 2025 en 30% voor 2027 t.o.v. de CO2 footprint van 2023. Op dit moment wordt voor het energieverbruik een reductieplan opgesteld voor de periode 2024-2025 op basis van maatregelen die al in de pijplijn zitten en ambities voor de periode 2026-2030. Daarom is het niet mogelijk om op dit moment een concrete doelstelling voor de begroting op te nemen. Door de systematiek van de CO2-Prestatieladder te gebruiken voldoet de gemeente aan internationale standaarden van de CO2-rapportage (GHG-protocol zie www.GHGprotocol.org)
46
Effectindicator
Realisatie Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028
Aantal woningen isoleren
4.434
9.257
9.000
11.000
13.000
13.000
13.000
Het college stuurt aan op een jaarlijks aantal van 10.000 geïsoleerde woningen. Om deze indicator te monitoren kijkt het college naar een aantal elementen. Zo wordt er gemonitord hoeveel woningen er met gemeentelijke projecten bereikt worden, zal het college de wijzigingen in energielabels monitoren en worden overige databronnen onderzocht, zoals aangevraagde subsidies en 3D modellen op basis van luchtfoto’s. Deze aantallen opgeteld vormen de effectindicator ‘aantal geïsoleerde woningen’. Kengetallen
Peildatum 1/1/2022
Peildatum 1/1/2023
Peildatum 1/1/2024
173.715
173.671
173.518
Aantal particuliere auto’s in bezit van Hagenaars Onderverdeeld naar CO2 klasse: Z (zero-emissie)
1%
1%
2%
6 (minst vervuilend)
28%
32%
36%
5
25%
25%
25%
4
28%
27%
25%
3
8%
7%
6%
2
5%
4%
3%
1
1%
1%
1%
0 (meest vervuilend)
4%
3%
2%
Niet van toepassing of niet vastgesteld
0%
0% 6.120 483 *Nieuwe definitie, zie www.crow.nl/dashboard-autodelen/home/monitor/methode-en-trendbreuk. Absoluut aantal deelauto's *
Kengetal
0% 549
Peildatum Percentage Peildatum Percentage 1/1/2023 1/1/2023 1/1/2024 1/1/2024
Aantal woningen met energielabel: A++++
92
0%
209
0%
A+++
1028
0%
1.691
1%
A++
1.316
0%
2.593
1%
A+
1.780
1%
3.561
1%
A
55.967
21%
59.950
22%
B
36.565
14%
34.985
13%
C
44.668
17%
44.844
16%
D
26.815
10%
25.628
9%
E
31.018
11%
30.366
11%
F
20.790
8%
20.459
8%
G
49.059
18%
46.959
17%
0%
1.008
0%
Onbekend
1.101
Beleidsindicatoren (Rijk)
Eenheid
Hernieuwbare elektriciteit
%
47
Peildatum 2022 6,1
2.4 Openbare orde en veiligheid Portefeuillehouder: Jan van Zanen
Ambitie De gemeente wil dat Den Haag een veilige stad is en blijft voor bewoners, ondernemers, organisaties en bezoekers.
Samenvatting De veiligheidssituatie in Den Haag is sterk veranderd het afgelopen decennium. De veiligheidssituatie is vanuit verschillende perspectieven sterk verbeterd, maar in de loop van de tijd zijn er ook nieuwe trends en ontwikkelingen die vragen om inzet van de (veiligheids)partners. Ook zijn de kaders waarbinnen de gemeente opereert in beweging. In januari 2023 zijn, zoals gebruikelijk bij de start van een gemeenteraadsen collegeperiode, de ambities, de hoofdlijnen van het veiligheidsbeleid en de prioriteiten voor de komende jaren vastgelegd in een nieuw Integraal Veiligheidsplan (IVP, RIS313807). Het college wil dat Den Haag veiliger is in 2026 dan in 2021 (RIS313807). In 2025 werken we aan de realisatie van de ambities uit het IVP: • Het verbeteren van de objectieve en subjectieve veiligheid in Den Haag, vooral in de kwetsbare gebieden die achterblijven ten opzichte van het Haags gemiddelde. • Bewoners voelen zich veiliger dan in 2021; • Bewoners zijn meer bereid om aangifte of melding te doen als hen iets overkomt. Indicator daarvoor is de aangiftebereidheid en de meldingsbereidheid. • Ondermijnende criminaliteit komt minder vaak voor; • Jeugdigen raken minder vaak betrokken bij rivaliserende, gewelddadige en andere problematische jeugdgroepen waarmee een daling in het gebruik van (steek)wapens en handel in drugs kan worden ingezet.
• De geregistreerde misdrijf- en overlastcijfers nemen in de kwetsbare gebieden af ten opzichte van 2021. Het gaat om de investeringsgebieden Den Haag Zuidwest, Scheveningse kuststrook, Zevensprong, Weimarstraat/Beeklaan, Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal, Schilderswijk, Duindorp en Laak Centraal. De veiligheid in andere (minder kwetsbare) gebieden blijft in ieder geval gelijk. • Ten slotte wil het college dat Den Haag weerbaarder is tegen digitale veiligheidsincidenten, cybercriminaliteit en gedigitaliseerde vormen van criminaliteit, ondermijning en radicalisering/extremisme. bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo inclusief reserves
Realisatie 2023 68.024 7.358 60.667 4.008 4.008 60.667
2024 91.140 17.964 73.176 3.286 2.331 74.131
Begroting 2025 2026 89.300 85.228 14.153 10.122 75.147 75.106 3.286 3.286 2.039 2.107 76.394 76.285
2027 80.842 7.135 73.707 3.286 2.209 74.784
2028 81.020 6.989 74.031 3.286 2.584 74.733
De lasten en baten voor 2025 zijn als volgt onderverdeeld over de activiteiten binnen dit programma. In deze tabel zijn de lasten en toevoegingen bij elkaar opgeteld, evenals de baten en onttrekkingen.
48
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Activiteiten 2025 Lasten Baten Saldo 1. Bestrijding onveiligheid 30.535 14.153 16.382 2. Strandveiligheid 1.714 0 1.714 3. Brandweer en rampenbestrijding 60.337 2.039 58.298 Totaal 92.586 16.192 76.394
Toelichting w-vragen per onderdeel
1. Bestrijding onveiligheid Bestrijding onveiligheid Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 14.122 35.482 30.535 26.395 21.907 21.710 6.389 17.964 14.153 10.122 7.135 6.989 7.733 17.518 16.382 16.273 14.772 14.721
Wat willen we bereiken? Haags veiligheidsbeleid: de intensiveringen In het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 worden drie thema’s benoemd waarop intensiveringen plaatsvinden om de ambitie te bereiken. 1. Het verbeteren van de veiligheid in buurten en wijken door een gebiedsgerichte, integrale aanpak van onveiligheid, waarbij gebruik wordt gemaakt van een informatie gestuurde en probleemgerichte benadering. 2. Het terugdringen van ondermijnde criminaliteit. 3. Het terugdringen van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit. Samen met de politie en vele andere partners zet de gemeente zich iedere dag in om de veiligheid in buurten en wijken in de stad te verbeteren en openbare ordeverstoringen te voorkomen. Daarnaast verdienen ook de thema’s digitale veiligheid, cybercrime, gedigitaliseerde criminaliteit en maatschappelijk ongenoegen bijzondere aandacht. Daarnaast wil het college voldoende ruimte houden om flexibel in te kunnen spelen op actuele problemen en incidenten
Wat gaan we ervoor doen? 1. Gebiedsgerichte, integrale aanpak met een informatie-gestuurde, probleemgerichte inzet De veiligheid in de wijken verbeteren we door een gebiedsgerichte focus in samenwerking met partners. Ook in de komende periode geeft de gemeente prioriteit aan gebieden waar de leefbaarheid en veiligheid onder druk staan. We gaan door met de aanpak van investeringsgebieden: de Zevensprong, Weimarstraat/Beeklaan, de Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan, Duindorp, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal, Schilderswijk en Laak Centraal. De gemeente werkt aan een gerichte, robuuste, meerjarige, integrale aanpak van de problemen en hun oorzaken (RIS307114). De extra middelen voor investeringsgebieden worden ingezet om de leefbaarheid en veiligheid in de wijken te verbeteren. Dit doen we door de inrichting in de openbare ruimte aan te passen, extra voorzieningen voor jeugd en kwetsbare doelgroepen mogelijk te maken en bewoners- en ondernemersparticipatie te ondersteunen. Hiernaast blijven repressieve maatregelen ook van belang om excessen te voorkomen. Daarom is er extra inzet op handhaving, openbare orde en aanpak op ondermijning in deze wijken. Deze inzet komt bovenop de reguliere inzet. Veiligheidsregisseurs werken in de stadsdelen aan hardnekkige overlast en criminaliteitsproblemen. Zij vormen een belangrijke schakel tussen beleid en uitvoering.
Zij kennen het stadsdeel door en door en staan in verbinding met de lokale uitvoerder, de beleidsmakers en de burgemeester. De veiligheidsregisseurs werken in alle stadsdelen en zijn gekoppeld aan de Haagse politiebureaus. Het is de taak van de veiligheidsregisseur om verschillende maatregelen op het gebied van openbare orde en veiligheid te regisseren waar nodig. Enerzijds werkt de veiligheidsregisseur in de stadsdelen reactief bij overlast en incidenten. Als er aanleiding is om contact op te nemen met bewoners of ondernemers, dan doet hij/zij dat. Bijvoorbeeld om omwonenden te informeren over de genomen veiligheidsmaatregelen van de gemeente. 49
Anderzijds werkt de veiligheidsregisseur projectmatig en/of preventief wanneer de veiligheid in een gebied onder druk staat. Denk hierbij aan de verschillende investeringsgebieden of een gebied waar al een langere tijd sprake is van ernstige overlast. De inzet is gericht op het (snel) de-escaleren van situaties of voorkomen dat escalatie ontstaat. Daarnaast zetten we in 2025 de integrale handhavingsacties (IHA's) voort. Met deze acties geeft de gemeente een duidelijk signaal af dat criminaliteit en overlast niet worden getolereerd in Den Haag. 2. Langdurige aanpak van ondermijning In Den Haag zijn criminele netwerken actief die veel geld verdienen met bijvoorbeeld drugshandel en mensenhandel (RIS304166). Dit geld wordt vervolgens geïnvesteerd in bijvoorbeeld vastgoed, horeca of andere vormen van bedrijvigheid. Onder- en bovenwereld raken langzaam met elkaar verweven. De gemeente blijft zich in 2025, samen met de veiligheidspartners, onverminderd inzetten om dit (sluimerende) proces en de ontwrichtende effecten hiervan in onze wijken tegen te gaan. Het college streeft naar een veilige en weerbare samenleving. Door te signaleren, te voorkomen en te verstoren bestrijden wij ondermijnende criminaliteit in onze stad zo gericht en effectief mogelijk.
Dit doen we veelal in de vorm van een gebiedsgerichte integrale aanpak, ingegeven vanuit de lokale problematiek en gericht op specifieke doelgroepen (RIS318428). Aandachtsvelden binnen de Haagse ondermijningsaanpak zijn drugs, mensenhandel en vastgoed. Het voorkomen en tegengaan van jonge aanwas (Preventie met Gezag), de stratenaanpak in investeringsgebieden (bedrijfsactiviteitenvergunning), de inzet van het Haags Economisch Interventieteam (HEIT) en de toepassing van de Bibob-toets (Gemeentelijk Bureau Bibob) maken in belangrijke mate deel uit van onze brede aanpak. Specifieke activiteiten voor de aanpak van ondermijning in 2025: • Invoeren vergunningplicht voor bedrijfsmatige activiteiten in een nieuw gebied (of specifieke branche). Handhaving vergunningplicht in bestaande gebieden: Weimarstraat/Beeklaan (RIS306648) en Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan (RIS314549) en de Goeverneurlaan. • Voortzetting gebiedsgerichte projectmatige aanpak van ondermijning in Scheveningen Haven. Samen met de andere partners in de haven wordt er gewerkt aan meer zicht en toezicht op de ondermijnende activiteiten op het water, het aanpakken van de gelegenheidsstructuren op de kade en het weerbaarder maken van het gebied.
• Toepassen in pilotvorm van het handelingskader voor meerderjarige straatdealers in samenwerking met politie en Openbaar Ministerie; het handelingskader omvat een combinatie van strafrechtelijke en bestuurlijke interventies (RIS317158/RIS318882). • Met de bevindingen uit de evaluatie van het Actieprogramma Mensenhandel 2020-2023 wordt een nieuw actieprogramma ontwikkeld. • De bewustwordingscampagne “Ondermijning in beeld” zal op diverse locaties in de stad worden ingezet (RIS313212). • Aanpak vastgoed in het kader van de ‘Citydeal transformatie binnensteden’; de aanpak van ondermijning vormt 1 van de pijlers binnen deze citydeal (RIS315746). In dat kader wordt gewerkt aan een diagnose-/analysemodel voor het in kaart brengen van kwetsbaarheden in een gebied en daarop aansluitende aanpak. • Programma “Preventie met Gezag” (PmG) met als doel het voorkomen dat jongeren de (ondermijnende) criminaliteit ingaan of hier verder in afglijden (RIS314852). Dat willen we bereiken met een evenwichtige aanpak: met preventie én met gezag. Door perspectief te bieden aan jongeren en grenzen te stellen waar dit nodig is. We bieden perspectief aan jongeren in samenwerking met o.a. jongeren zelf, hun ouders, scholen, jongerenwerk en initiatieven om jongeren aan (bij)banen te helpen. Op die manier werpen we barrières op voor het toetreden tot de criminaliteit. We zorgen samen met o.a.
politie met OM ervoor dat jongeren die stappen zetten in of voor de (ondermijnende) criminaliteit in beeld zijn en dat snel, zichtbaar en passend wordt ingegrepen om doorgroeien te voorkomen. PmG maakt onderdeel uit van het Nationaal Programma Zuidwest. 3.
Aanpak van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit
Lokale persoonsgerichte aanpak Den Haag werkt ook in 2025 met een lokale persoonsgerichte aanpak per basisteam van de politie. Dit heet Persoonsgerichte Aanpak (PGA) lokaal. Deze aanpak is met name bedoeld voor jongeren die zich schuldig maken aan High Impact Crimes (HIC's), jongeren in het bezit van verboden (steek)wapens, jonge aanwas in de drugscriminaliteit en jongeren zonder antecedenten met risicovol/overlastgevend gedrag. Concreet: iedereen die veelvuldig in beeld komt voor verstoring van de openbare orde en het veroorzaken van maatschappelijke onrust, krijgt een persoonlijk plan van aanpak. De samenwerking met de ketenpartners vanuit verschillende domeinen, zoals (jeugd)zorg, onderwijs, (jeugd-)reclassering, politie etc. is essentieel. Personen in de aanpak hebben vaak te maken met meervoudige problematiek, waaronder financiële problemen, werkloosheid, verslavingsproblematiek en/of hebben problemen op school en in de buurt. Met repressieve en preventieve interventies gericht op deze personen, wordt de overlast en criminaliteit die zij 50
veroorzaken, teruggedrongen. Aan de uitvoering van deze integrale werkwijze ligt een Privacy convenant van PGA lokaal ten grondslag. De herijking van het convenant zal in de tweede helft van 2024 gereed zijn. Voor jongeren die actief zijn in de ondermijnende (drugs)criminaliteit kan zeer intensieve ondersteuning door coaches vanuit het Top X team worden ingezet. Doen wat nodig is, zolang het nodig is, blijft hierin het uitgangspunt. Waar nodig wordt het gehele gezin betrokken in de aanpak. De interventie Top X beperkt zich niet meer tot een aantal wijken in Den Haag, maar is inmiddels stadsbreed inzetbaar. We zetten in op het versterken van bestaande structuren en het uitbreiden van de samenwerking met (lokale) netwerkpartners, waardoor we sneller en slagvaardiger kunnen interveniëren. Langdurige investering in deze groep moet zorgen voor een positief toekomstperspectief zonder criminaliteit. Aanpak problematische jeugdgroepen De Haagse groepsaanpak is ontwikkeld voor problematische jeugdgroepen en gebaseerd op het 7stappenmodel (een landelijke werkwijze). Elk jaar inventariseren politie, Openbaar Ministerie (OM) en gemeente het aantal criminele, overlastgevende en hinderlijke jeugdgroepen. Daaruit volgt een passende, integrale aanpak, waarbij de intensiteit van de maatregelen en het aantal betrokken ketenpartners wordt afgestemd op de jeugdgroep.
De grootste zorgen gaan uit naar de criminele jeugdgroepen, waarbij geweld dat te maken heeft met drugs en (steek)wapens de boventoon voert. Met de integrale groepsaanpak wordt onder regie van de gemeente ingezet op drie sporen: (1) de persoon, (2) de groep en (3) de leefomgeving. Samen met onze ketenpartners wordt voor de individuele groepsleden een maatwerktraject aangeboden dat een combinatie van hulp, zorg en strafrecht omvat. Aanvullend wordt op groepsniveau gekeken naar de onderlinge verhoudingen, gedragingen en gezamenlijke kenmerken waarop ingezet kan worden. Ook wordt aandacht besteed aan factoren in de fysieke omgeving die samenhangen met de overlast en die aangepakt kunnen worden. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de veiligheidsregisseurs. Rivaliserende jeugdgroepen zijn in conflict met elkaar en betrokken bij gewelddadige confrontaties. Ze houden zich over het algemeen niet aan de stadsgrenzen. Daarom werkt Den Haag samen met de gemeenten Delft en Zoetermeer, het OM, de politie en het Zorg- en Veiligheidshuis aan een versterkte regionale aanpak (RIS314082). Dit bevordert de samenhang tussen de aanpakken en zorgt ervoor dat knelpunten en trends gezamenlijk worden aangepakt.Het versterken van deze regionale aanpak wordt t/m 2025 gesubsidieerd door het ministerie van J&V.
In 2025 wordt bepaald welke aspecten van de aanpak in onze standaard werkwijze kunnen worden geïntegreerd. We zien steeds meer dat de on- en offline werelden van jongeren door elkaar heen lopen en elkaar versterken. Jeugdgroepen zijn minder grijpbaar: de netwerken van jongeren zijn fluïde en wisselen snel van samenstelling. De aanpak op deze hybride werkelijkheid vraagt de komende jaren extra aandacht. Aanpak jonge straatdealers In de Haagse wijken neemt de straathandel in hard- en softdrugs door met name jongeren toe. Tot voor kort werd dit louter strafrechtelijk aangepakt. Inmiddels legt de gemeente aan jongeren die dealen op straat ook een last onder dwangsom op. Een last onder dwangsom, in combinatie met bestaande hulpverleningstrajecten, kan jongeren weerhouden van een loopbaan in de georganiseerde criminaliteit. Daarom vindt per casus een PGA lokaal overleg plaats, alvorens wordt overgegaan tot het opleggen van een last onder dwangsom. Tijdens dit overleg wordt ook per casus gekeken naar passende zorg en hulpverlening.
Wat mag het kosten? Voor de uitvoer van deze activiteit is een netto bedrag begroot van € 16,4 mln. verdeeld over € 30,5 mln. aan lasten en 14,1 mln. aan baten. Deze lasten worden ingezet voor personeel (€ 14,4 mln.) inkomensoverdrachten (€ 0,7 mln.) en inkoop (€ 15,4 mln.). De baten zijn opgebouwd uit inkomensoverdrachten vanuit met name het rijk (€ 13,2 mln.) en leges (€ 0,9 mln.).
2. Strandveiligheid Strandveiligheid Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 1.095 1.169 1.714 1.714 1.714 1.714 0 0 0 0 0 0 1.095 1.169 1.714 1.714 1.714 1.714
Wat willen we bereiken? De gemeente zorgt ook in 2025 voor de strand- en zwemveiligheid. De Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) geeft uitvoering aan het strandveiligheidsbeleid. Hiervoor wordt samengewerkt met andere hulpdiensten,
51
zoals de KNRM. Elk voorjaar wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de inzet op het strand (RIS318848).
Wat gaan we ervoor doen? • • • •
De VRH zorgt in de maanden mei tot en met september dagelijks voor het toezien op en redden van baders, zwemmers en watersporters in het brandingsgebied. Hiervoor worden naast de lifeguards van de VRH ook de lifeguards van de Haagse Vrijwillige Reddingsbrigade (HVRB) ingezet. De VRH zorgt voor het plaatsen van de hulpposten van waaruit de lifeguards opereren, voldoende capaciteit op de bewakingsdagen en middelen zoals vaartuigen, voertuigen, communicatieapparatuur en redvesten. Strandbezoekers worden gewaarschuwd voor gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld door het gebruik van de vlaggen. De gemeente voorziet in publiekscampagnes om het bewustzijn van strandbezoekers te vergroten en draagt zorg voor het verspreiden van de polsbandjes om zoekgeraakte kinderen gemakkelijker ter herenigen met hun ouders.
Wat mag het kosten? Binnen deze activiteit zijn in totaal € 1,7 mln. aan lasten begroot die in het geheel als gemeentelijke bijdrage beschikbaar worden gesteld aan de VRH voor de uitvoer van de strandveiligheid.
3. Brandweer en rampenbestrijding Brandweer en rampenbestrijding Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 56.816 4.977 51.839
2024 57.775 2.331 55.444
2025 60.337 2.039 58.298
2026 60.405 2.107 58.298
2027 60.507 2.209 58.298
2028 60.882 2.584 58.298
Wat willen we bereiken? De VRH voert als wettelijk verplichte gemeenschappelijke regeling taken uit op het gebied van brandweerzorg, regionale rampenbestrijding en crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. De doelstellingen van de VRH zijn beschreven in de meerjarenbegroting 2025 - 2028 van de veiligheidsregio (RIS319003). Als uitvoeringsdienst – die voor het grootste deel uit de brandweer bestaat – heeft de begroting van de VRH vrijwel volledig betrekking op personele en materiele lasten. De VRH staat 24 uur per dag, 7 dagen in de week klaar voor veiligheid en zorg in de regio. Hierbij gaat het om dagelijkse incidenten waarmee de brandweer en meldkamers te maken hebben, maar ook om de voorbereiding op en/ of incidentbestrijding rondom grootschalige gebeurtenissen. Hierbij werken de brandweer, GHOR, politie en gemeenten nauw met elkaar samen. Afhankelijk van de onderwerpen, wordt deze samenwerking uitgebreid met andere partners zoals het Hoogheemraadschap van Delfland en Defensie. Als basis voor deze multidisciplinaire samenwerking wordt periodiek een regionaal risicoprofiel (RIS314625), regionaal beleidsplan Rampenbestrijding en Crisisbeheersing (RIS314625) en een regionaal crisisplan vastgesteld.
Wat gaan we ervoor doen? De Veiligheidsregio heeft in de meerjarenbegroting 2025 – 2028 (RIS319003) een brede omschrijving van de uitvoering van haar taken opgenomen. Het betreft onder andere: • De uitvoering van regionale brandweerzorg. Binnen de gehele regio ontvangt elke gemeente vergelijkbare brandweerzorg. Voor het 24/7 bestrijden van incidenten bestaat de operationele dienst uit beroepsmedewerkers en vrijwilligers, verdeeld over 23 kazernes (waarvan 6 in Den Haag). Ook worden de taken van de meldkamer brandweer uitgevoerd. Daarnaast adviseert de brandweer over het veilig inrichten van de omgeving (zoals woonwijken), (brand)veilig bouwen en het gebruik van gebouwen, het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners en het zo goed en veilig mogelijk maken van een brandweerinzet door middel van maatregelen in de omgeving of het gebouw. Deze taken worden risicobeheersing genoemd. • De uitvoering van geneeskundige hulpverlening. Binnen de VRH bestaat dit uit de GHOR (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio) en de geneeskundige meldkamer (GnkM). De GHOR is o.a. verantwoordelijk voor de inzet en coördinatie van het optreden van de geneeskundige (hulp)diensten bij incidenten. Dat betreft onder meer ambulancediensten, ziekenhuizen, huisartsen en GGD. De geneeskundige meldkamer omvat mede de MKA die, de ambulancemeldingen verwerkt.
• De uitvoering van regionale rampenbestrijding en crisisbeheersing. In regionaal verband werken de brandweer, geneeskundige kolom, gemeenten en politie samen op het gebied van rampenbestrijding en 52
crisisbeheersing. Hierbij wordt de focus primair gelegd op het dagelijkse werk van de hulpdiensten (“99% van het werk”), en vindt de voorbereiding op rampen en crises als een afgeleide daarvan plaats. Op deze manier wordt voorkomen dat de voorbereiding op rampen en crises op zichzelf staat en onvoldoende aansluit bij het werk van de hulpdiensten.
Wat mag het kosten? Voor de uitvoer van deze activiteit is in totaal een netto bedrag van € 58,3 mln. begroot verdeeld over € 60,3 mln. aan lasten en 2,0 mln. aan baten. Het grootste deel van de lasten bestaan uit de gemeentelijke bijdrage (€ 57,5 mln.) aan de veiligheidsregio voor de uitvoer van haar taken. Daarnaast is er voor de lasten (€ 2,0 mln.) van de regeling functioneel leeftijdsontslag een budget opgenomen voor de toevoeging aan de bestaande bestemmingsreserve (€ 3,3 mln.) voor deze regeling. Daarnaast is een budget opgenomen voor de realisatie en vervanging van brandkranen (€ 0,2 mln.) in de openbare ruimte.
Financiële verdieping bedragen x € 1.000 2027 2028
2024
2025
2026
85.789
82.857
77.423
75.922
0
0
0
0
0
0
85.789
82.857
77.423
75.922
0
Budgettair kader
0
0
0
0
0
Aanvullende budgettaire ruimte
0
0
0
0
0
Inzet budgettaire ruimte
300
930
930
1.030
1.030
Overige (neutrale) mutaties
8.336
8.799
10.161
7.175
83.276
94.426
92.586
88.514
84.128
84.306
Lasten (incl. reserves) Lasten Vastgestelde begroting 2024-2027 Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027
Lasten Ontwerpbegroting 2025-2028
Inzet budgettaire ruimte Voor de onderwerpen vuurwerkshow, huisverbod, inzet camera's en strandveiligheid is er structureel extra geld beschikbaar gekomen. Vanaf 2024 € 0,3 mln., vanaf 2025 € 0,9 mln. en vanaf 2027 € 1,0 mln. Overige neutrale mutaties De actualisatie van de rijksregelingen heeft een invloed waardoor een toename van het lasten budget wordt gerealiseerd. deze is neutraal met de stijging van de baten zoals hieronder gepresenteerd. Daarnaast heeft er nog een aantal technische correcties plaatsgevonden met betrekking tot de trend en de toerekening van de lasten aan primair en overhead. Het verloop in het lasten en baten budget over de jaren heen van de vastgestelde begroting 2024-2027 is toegelicht in de afdoening van motie 'Geen aannames met veiligheid' (RIS317606)
Baten (incl. reserves)
2024
2025
2026
bedragen x € 1.000 2027 2028
Baten Vastgestelde begroting 2024-2027
15.855
13.529
8.095
8.095
0
0
0
0
0
0
15.855
13.529
8.095
8.095
0
Budgettair kader
0
0
0
0
0
Aanvullende budgettaire ruimte
0
0
0
0
0
Inzet budgettaire ruimte
0
0
0
0
0
4.440
2.663
4.134
1.249
9.573
20.295
16.192
12.229
9.344
9.573
Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2024-2027
Overige (neutrale) mutaties Baten Ontwerpbegroting 2025-2028
Overige neutrale mutaties Hieronder valt de actualisatie van de verschillende rijksregelingen waarbij we geld ontvangen voor verschillende onderwerpen. Deze zijn neutraal aangezien hiertegenover een even groot lasten budget wordt opgenomen.
53
Reserve
bedragen x € 1.000 Onttrekkingen Eindsaldo 2025
Beginsaldo 2025
Toevoegingen
955 955
3.286 3.286
Reserve Overgangsregeling FLO Brandweer
2.039 2.039
2.202 2.202
Deze reserve is ingesteld om te kunnen voldoen aan de lasten die vallen onder de uitvoer van de regeling Functioneel Leeftijdsontslag (FLO) van de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). Hiervoor is structureel een budget beschikbaar voor de toevoeging (€ 3,3 mln.) en is voor 2025 de verwachte last (€ 2,0 mln.). De regeling loopt nog tot en met 2047.
Indicatoren Effectindicatoren % Hagenaars dat zich wel eens onveilig voelt % Hagenaars dat zich vaak onveilig voelt
Nul- Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting meting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2021 40,4%
41,6%
-
41,1%
-
40,6%
4,3% 4,4% 4,3% 4,2% % Hagenaars dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest van 1 of 26,6% 28,5% 28,1% 27,7% meer misdrijven. De landelijke veiligheidsmonitor wordt alleen in oneven jaren opgesteld, dus vandaar dat alleen in die jaren een indicator is opgenomen. Kengetallen
Peildatum 1/1/2023
Peildatum 1/1/2024
Totaal aantal misdrijven *
37.319
37.292
Aantal geregistreerde High Impact Crimes
5.070
4.482
Aantal geregistreerde overlastmeldingen
32.767 23.518** * Sinds 2020 rapporteert de politie niet meer over de categorie ‘Misdrijven Wetboek van Strafrecht', maar over het totaal aantal misdrijven. Dit aantal omvat ook de registraties op basis van bijzondere strafwetten, zoals de Opiumwet, de Wet Wapens en Munitie en de Wet Economische Delicten. ** De politie heeft begin 2023 de achterliggende registratiemethodiek voor overlastmeldingen behoorlijk op de schop genomen. Primair zijn overlastmeldingen ontdubbeld waar mogelijk. Dit heeft geleid tot een aanzienlijk lager aantal registraties dan vorige jaren, waardoor er duidelijk sprake is van een trendbreuk. Beleidsindicatoren (Rijk)
Eenheid
Verwijzingen Halt
Aantal per 10.000 jongeren
113
83
92
Winkeldiefstallen
Aantal per 1.000 inwoners
3,2
4,3
4,2
Geweldsmisdrijven
Aantal per 1.000 inwoners
8,3
8,1
7,1
Diefstallen uit woning
Aantal per 1.000 inwoners
1,8
1,5
1,3
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare Aantal per 1.000 ruimte) inwoners
6,2
5,8
5,6
54
Peildatum Peildatum Peildatum 1/1/2022 1/1/2023 1/1/2024
-
2.5 Cultuur en bibliotheek Portefeuillehouders: Robert van Asten en Saskia Bruines
Ambitie Cultuur en musea De gemeente wil een breed aanbod aan cultuur dat een divers publiek trekt. Den Haag heeft een gevarieerd cultureel aanbod op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau en een rijk aanbod aan culturele instellingen. Met dit programma willen we zorgen dat Den Haag een cultuurstad is en blijft. Bibliotheek en gemeentearchief Bibliotheek Den Haag wil een neutrale plek zijn waar iedereen welkom is en zichzelf kan zijn en wil een bijdrage leveren aan leesstimulering. Het Haagse gemeentearchief wil als “geheugen van de stad” zorgen dat alle groepen in de stad vertegenwoordigd zijn. De andere taak van het gemeentearchief is toezicht houden op het informatiebeheer van de Gemeente Den Haag, de Gemeente Leidschendam-Voorburg, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Media De gemeente wil de lokale journalistieke sector versterken. Als internationale stad van vrede en recht willen we opkomen voor de persvrijheid wereldwijd.
Samenvatting Cultuur Musea, gezelschappen en festivals met (inter)nationale bekendheid, kleinschalige initiatieven, jonge makers en geweldige amateurkunstenaars zijn allemaal te vinden in onze cultuurstad aan zee. We zijn trots op deze kwaliteit en diversiteit die Den Haag aantrekkelijk maken voor makers en liefhebbers, voor inwoners en bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat er voor veel inwoners nog drempels zijn om mee te doen aan culturele activiteiten en gebruik te maken van het kunst- en cultuuraanbod. Daarom is cultuuronderwijs belangrijk, werken we aan toegankelijkheid van activiteiten en kiezen we voor een aanbod dat herkenbaar is voor verschillende doelgroepen. Op die manier komt iedereen op een laagdrempelige manier in aanraking met kunst en cultuur. Dat lukt beter in een stad die makers koestert en aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers. Ook dat zijn belangrijke pijlers onder de in juli 2023 vastgestelde Cultuurvisie 2033 (RIS315525). Musea Den Haag kent een rijke verscheidenheid aan particuliere musea en musea die door het rijk en de gemeente worden gesubsidieerd. Daarvan beheren Museum Bredius, Escher in Het Paleis, het Haags Historisch Museum, het Kunstmuseum (met KM21 en Fotomuseum) en het Museon-Omniversum collecties in gemeentelijk eigendom. Het Haags Historisch Museum is in 2025 gesloten vanwege de ingrijpende verbouwing.
Monumentenzorg Monumentenzorg heeft als doel het in kaart brengen, beschermen en ontwikkelen van Haags erfgoed. Bij welstand is het doel omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden. Verduurzaming en ontwikkeling van gebouwde omgeving zijn belangrijke onderwerpen. Hiervoor worden diverse activiteiten uitgevoerd. Archeologie De gemeente verwacht in 2025 circa 20 vooronderzoeken te doen die mogelijk leiden tot 5 opgravingen. De resultaten van archeologisch onderzoek in de stad worden teruggegeven aan bewoners en bezoekers van de 55
stad. Daarbij worden innovatieve technologieën ingezet. Er worden ruim 200 lessen gegeven en 140 publieksactiviteiten georganiseerd. Bibliotheek Den Haag Bibliotheek Den Haag ontvangt bezoekers gastvrij zodat ze in elke vestiging gebruik kunnen maken van de faciliteiten of deel kunnen nemen aan activiteiten. In alle vestigingen is ruim aanbod: een rijke collectie en een divers aanbod aan programmering. Met het landelijke programma de Bibliotheek op school werken we aan het stimuleren van meer lezen, op school en thuis. In 14 bibliotheken is een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) gevestigd, een hulploket voor inwoners die een vraag hebben over online overheidszaken. Een nieuwe vestiging op een tijdelijke locatie zal in Mariahoeve geopend worden. De verbouwde vestiging Wateringseveld wordt heropend en in de vestiging Laakkwartier wordt een activiteitenruimte voor onderwijsondersteuning (o.a. huiswerkbegeleiding, taallessen en lessen in basisvaardigheden) gerealiseerd. De openingstijden in de centrale bibliotheek en in Laakkwartier worden verruimd met op beide locaties minimaal 10 uur per week. Gemeentearchief De dienstverlening wordt verder gedigitaliseerd en er wordt verder gewerkt aan het opnemen van digitale collecties in het e-depot.
Naast toezicht op informatiebeheer ligt de nadruk op advisering over de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van informatiebeheer. Het streven is de diversiteit van de stad beter zichtbaar te maken in de collecties en activiteiten van het archief. In het project Haags DNA staat stadsdeel Haagse Hout staat in de schijnwerpers. Het concept van de community archivaris verder uitgewerkt. Er is extra aandacht voor nauwere samenwerking in het gezamenlijke aanbod van de Historische Informatiepunten. In de Noodzetel is vanaf 2025 extra archiefruimte beschikbaar. Media De gemeente hecht zeer aan een sterke lokale journalistieke sector die de bevolking onafhankelijk informeert. De gemeente wil de lokale journalistieke sector versterken en bijdragen aan de nieuwswijsheid van de inwoners van de stad. Als internationale stad van vrede en recht ondersteunen we de persvrijheid wereldwijd. De gemeente steunt de lokale publieke omroep, heeft een studio in het centrum, faciliteert muurkranten met lokaal nieuws en exposities in publiek toegankelijke ruimten. bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo inclusief reserves
Realisatie 2023 137.405 13.504 123.901 0 0 123.901
2024 148.861 14.009 134.852 0 0 134.852
Begroting 2025 2026 150.965 148.614 12.703 11.475 138.262 137.139 0 0 0 0 138.262 137.139
2027 145.495 11.515 133.980 0 0 133.980
2028 143.072 11.452 131.620 0 0 131.620
De lasten en baten voor 2025 zijn als volgt onderverdeeld over de activiteiten binnen dit programma. In deze tabel zijn de lasten en toevoegingen bij elkaar opgeteld, evenals de baten en onttrekkingen. Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Activiteiten 2025 Lasten Baten Saldo 1. Cultuur 69.610 63 69.547 2. Beeldende kunst 407 0 407 3. Accommodaties voor kunstbeoefening 16.545 7.014 9.531 4. Musea 25.571 1.830 23.741 5. Archeologie 2.290 400 1.890 6. Gemeente archief 4.013 360 3.653 7. Media 2.007 0 2.007 8. Monumentenzorg 1.414 0 1.414 9. Bibliotheek Den Haag 29.108 3.036 26.072 Totaal 150.965 12.703 138.262
56
Toelichting w-vragen per onderdeel
1. Cultuur Cultuur Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 59.916 64.203 69.610 69.363 67.010 66.926 939 444 63 63 63 0 58.978 63.759 69.547 69.300 66.947 66.926
Wat willen we bereiken? Het uitgangspunt voor het cultuurbeleid van de gemeente en de doelen die we willen bereiken staan in de Cultuurvisie 2033 (RIS315525). Het cultuurbeleid richt zich de komende tijd met name op: • Cultuureducatie en -participatie: een leven lang cultuur • Diversiteit en inclusie in de culturele sector • Makersklimaat: ruimte en aandacht voor de creatieven • Aantrekkingskracht: 365 dagen en nachten aantrekkelijk We vinden het belangrijk dat alle kinderen en jongeren met betekenisvol kunst- en cultuuraanbod kunnen kennismaken en zich, ook buiten schooltijd, zelf (verder) kunnen bekwamen in het beoefenen van kunst en cultuur. Dat realiseren we aan de hand van de Nota Cultuureducatie 2021 (RIS308967) . Voor de subsidieregeling cultuurparticipatie jong Den Haag komt een deel van de middelen uit de HPA (programma 8). We willen dat inwoners actief meedoen aan kunst en cultuur in de vrije tijd. Hiermee bedoelen we enerzijds actieve kunst- en cultuurbeoefening (amateurkunst), maar ook aan kunst en cultuur in de brede zin van het woord, zoals het meedenken over de totstandkoming of het zelf programmeren van kunst- en cultuurprogramma’s en het deelnemen aan community art-projecten.
In de Cultuurvisie Den Haag 2033 en Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 stellen we daarnaast dat een goede bedrijfsvoering een voorwaarde is voor een gezonde en weerbare culturele sector. De Cultuurvisie is tot stand gekomen na een uitgebreid participatietraject en vormt de basis voor het beleid op de kortere termijn. Dat wordt vastgelegd in vierjarige beleidskaders, waarvan de eerste start op 1 januari 2025 (Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028, RIS315711).
Wat gaan we ervoor doen? •
•
•
•
Meerjarige subsidiëring; Iedere vier jaar verdelen we het beschikbare cultuurbudget over culturele organisaties op basis van subsidieregelingen en advies over de aanvragen van externe adviescommissies. In 2025 start de nieuwe beleids- en subsidieperiode. Nieuw is dat er vanaf 2025 geen sprake meer is van maar één meerjarige subsidieregeling. Omdat de cultuursector had gevraagd om meer differentiatie in de systematiek hebben we drie verschillende meerjarige subsidieregelingen ontwikkeld. Daaronder is ook een tweejarige subsidieregeling voor kleinere organisaties met minder zware voorwaarden. Begrotingssubsidies; We hebben met het Beleidskader 2025-2028 (RIS315711) ervoor gekozen om een aantal culturele organisaties vanaf 2025 niet meer te laten meelopen in de subsidietender voor meerjarige subsidies, maar om ze door middel van een begrotingssubsidie te bekostigen. Het gaat om instellingen die een structurele taak vervullen doordat zij gemeentelijke collectie beheren of namens de gemeente taken uitvoeren. Dit zijn het Kunstmuseum, Museon-Omniversum, het Haags Historisch Museum, Museum Bredius, Escher in het Paleis, Amare, Cultuurschakel, Popradar en Stroom. U zult dat in deze begroting voor het eerst terugzien.
Herijken projectregelingen; Naast de meerjarige subsidieregelingen hebben we ook diverse projectsubsidieregelingen, waaronder Haagse Kunst en Cultuur Projecten (HKCP), de Makersregeling en de regeling stimulering cultureel ondernemerschap. Deze regelingen, die al zijn opgesteld voor het vaststellen van de Cultuurvisie, zijn in 2024 geëvalueerd. Daarbij hebben we onderzocht welke veranderingen er nodig zijn om te blijven aansluiten bij ons beleid. De regelingen voorzien volgens de evaluatie in een behoefte en zullen per 1 januari 2025 worden gecontinueerd, met inachtneming van de aanbevelingen uit de evaluatie. Bedrijfsvoering culturele organisaties; We zetten niet alleen de subsidieregeling cultureel ondernemerschap voort, maar onderzoeken ook of er andere instrumenten ingezet kunnen worden om dit beleidsdoel te ondersteunen. Een voorbeeld hiervan
57
•
•
•
•
•
is een pilotsamenwerking met De Nieuwe Gevers, een platform dat professionals op vrijwillige basis koppelt aan bedrijfsvoering- en organisatievraagstukken van maatschappelijke organisaties. Cultuureducatie en -participatie; In 2025 stellen we de Nota Cultuureducatie en Cultuurparticipatie op omdat de huidige nota Cultuureducatie (2021) inmiddels vier jaar oud is en toe is aan herziening. Deze gelegenheid wordt bovendien aangegrepen om cultuureducatie te combineren met cultuurparticipatie. Het hoofddoel van de nieuwe nota is om onze ambities, ontwikkelingen en financiële inzet met betrekking tot cultuureducatie en -participatie in Den Haag voor de komende beleidsperiode (2025-2028) in een uitvoeringsnota zetten, als onderdeel van het vierjarenperspectief van het Beleidskader Kunst en Cultuur 2025-2028 en het tienjarenperspectief van de Cultuurvisie 2033. De subsidieregeling Cultuurparticipatie Jong Den Haag zetten we voort. Dit is onderdeel van de Haagse Preventieaanpak. Zie programma 8 - Volksgezondheid – openbare gezondheidszorg. Broedplaatsen; In 2025 voeren we het broedplaatsenbeleid uit, dit omvat een broedplaatsmakelaar, een website en de subsidieregeling Culturele broedplaatsen. In 2025 besluiten we over een nieuw broedplaatsenbeleid, waarover we in gesprek gaan met de stad.
Met het broedplaatsenbeleid willen we het behoud en zo mogelijk uitbreiding van betaalbare werkruimtes voor kunstenaars mogelijk maken, ondersteuning van startende broedplaatsen met advies op het gebied van organisatie en financiën, ondersteuning van alle broedplaatsen door netwerkbijeenkomsten en een website voor kennisdeling, en ondersteuning bij noodzakelijke aanpassingen aan hun panden. Kunst in de openbare ruimte; We implementeren nieuw beleid voor kunst, monumenten en gedenktekens in de openbare ruimte. Ten aanzien van beheer en onderhoud van bestaande werken wordt een plan opgesteld. Inwoners weten beter hoe ze een aanvraag voor een kunstwerk in de publieke ruimte kunnen doen. Er wordt beter samengewerkt met Haagse instellingen en partijen die kennis hebben op het gebied van kunst, Haags verleden en openbare ruimte. Publieksonderzoek; In 2025 wordt door The Hague en Partners in opdracht van de gemeente voor de 4e keer het publieksonderzoek uitgevoerd naar het culturele publiek in Den Haag. Het onderzoek laat zien welke doelgroepen de culturele instellingen bezoeken en hoe goed de verschillende inwoners van Den Haag in het publiek terug te zien zijn. Toegankelijkheid; Vanuit programma 5 wordt bijgedragen aan de Subsidieregeling Toegankelijke Stad, waarmee we culturele instellingen worden ondersteunen bij het toegankelijk maken van hun gebouw en/of programmering.
De focus ligt op fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid.
Wat mag het kosten? Met het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur wordt € 55,7 mln. verstrekt aan culturele instellingen (niet zijnde musea; de musea staan onder het kopje Musea), waarvan € 9,3 mln. als begrotingssubsidie. Daarnaast wordt voor € 6,7 mln. aan overige begrotingssubsidies verstrekt. Via diverse kleinere regelingen wordt ruim € 3 mln. besteed en aan overige kosten waaronder personeel ruim € 4 mln.
2. Beeldende kunst Beeldende kunst Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 335 407 407 407 407 407 0 0 0 0 0 0 335 407 407 407 407 407
Wat willen we bereiken? Kunst in de openbare ruimte draagt bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van Den Haag. Ook behoren monumenten en gedenktekens tot de collectie. Hiermee geven we inwoners een plek in de stad om in aanraking te komen met de geschiedenis. Bovendien bieden gedenktekens een plek van betekenis voor nabestaanden van gemeenschappen. Als eigenaar van de collectie kunst in de openbare ruimte willen wij dat de collectie in goede staat verkeert, de informatievoorziening op orde is en de collectie beleefbaar is voor inwoners en bezoekers.
Wat gaan we ervoor doen? • We laten onderhouds- en schoonmaakwerkzaamheden verrichten aan kunstwerken in de openbare ruimte. Ook gaan we in gesprek om het beheer en onderhoud nog beter te organiseren en om stappen te maken richting een meerjarig onderhoudsplan (MOP).
58
• We blijven werken aan het verbeteren van processen voor het aanvragen, maken en plaatsen van nieuwe kunstwerken en gedenktekens. En voor het maken en afhandelen van meldingen bij schade. Dit wordt gecommuniceerd naar inwoners. • We werken aan een collectieregistratiesysteem om de informatiehuishouding van de collectie te verbeteren. Bovendien wordt onderzoek uitgevoerd naar het eigenaarschap van de kunstwerken uit de collectie om de dit verder te verstevigen. • We stellen nieuw beleid voor kunst in de openbare ruimte op. • We verwezenlijken nieuwe opdrachten voor kunstwerken en gedenktekens om de Haagse collectie aan te vullen.
Wat mag het kosten? Het budget bedraagt € 0,4 mln.
3. Accommodaties voor kunstbeoefening Accommodaties voor kunstbeoefening Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 19.423 6.850 12.573
2024 20.421 6.975 13.446
2025 16.545 7.014 9.531
2026 15.602 7.052 8.550
2027 16.808 7.092 9.716
2028 15.499 7.092 8.407
Wat willen we bereiken? We zorgen voor goede gemeentelijke culturele accommodaties. Om inzichtelijk te maken welke investeringen nodig zijn om het cultuurvastgoed aan de beleidsdoelstellingen te laten voldoen, is het Integraal Huisvestingsplan Cultuur & Bibliotheken (RIS311896) uit 2022 opgesteld. Hierin zijn zowel de ambities als de planning opgenomen.
Wat gaan we ervoor doen? •
• •
We vervolgen in 2025 de (voorbereiding van de) projecten die geprioriteerd zijn binnen het financiële kader zoals het Haags Historisch Museum en de Noodzetel. Dit volgt uit het collegebesluit Haagse Referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen (RIS307513) waarin is opdracht gegeven tot een nadere uitwerking van het voorzieningenniveau per type voorziening. Resultaat hiervan zijn de Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s, scope 10 jaar) cultuur & bibliotheken, onderwijs, sport en zorg en welzijn. In de begroting is een structurele oplopende reeks kapitaallasten beschikbaar gesteld vanaf 2024 voor uitvoering van deze IHP’s. We zetten extra middelen in voor vervanging van (gebouw gebonden) installaties. De middelen zijn beschikbaar voor exploitatie, beheer en onderhoud van maatschappelijk vastgoed voor cultuur. Het beleid voor werkruimten voor individuele kunstenaars en kunstenaarscollectieven wordt bijgesteld onder andere aan de hand van een inventarisatie van het gebruik van de huidige werkruimten in gemeentelijk bezit, de vraag naar werkruimtes en de ontwikkelingen op het gebied van vastgoed en in het bijzonder van betaalbare werkruimten.
Wat mag het kosten? Voor accommodaties is in 2025 € 16,5 mln. aan lasten begroot, waar tegenover € 7,0 mln. baten staan. Dit betreft m.n. de huuropbrengsten.
4. Musea Musea Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 24.429 25.575 25.571 25.965 25.780 24.895 1.915 1.923 1.830 1.830 1.830 1.830 22.514 23.652 23.741 24.135 23.950 23.065
Wat willen we bereiken? Tentoonstellingen, bijbehorende activiteiten en educatieve programmering van musea dragen in grote mate bij aan de aantrekkelijkheid van de stad, zoals genoemd in de Cultuurvisie. Met de verbouwing van het Haags Historisch Museum en de herontwikkeling van de voormalige Amerikaanse ambassade tot nieuw Eschermuseum wordt het culturele karakter van het Museumkwartier verder versterkt en wordt een impuls
59
gegeven aan het kwaliteitstoerisme. Dit wordt genoemd in de coalitieakkoorden van 2022 (RIS313189) en 2023 (RIS316672) en het Binnenstadsplan 2033 (RIS316359_bijlage 1).
Wat gaan we ervoor doen? •
Haags Historisch Museum; We renoveren het Haags Historisch Museum en breiden het uit. In het Haags Historisch Museum zijn de publieksfaciliteiten en de installaties op het gebied van veiligheid, techniek en klimaat dringend aan vervanging toe zodat is besloten tot een verbouwing (RIS306881; RIS314587; RIS311896). De renovatie en uitbreiding verbeteren de duurzaamheid en de toegankelijkheid, lossen het knellende ruimtegebrek op en stellen het museum in staat de missie te vervullen om een modern historisch museum midden in de Haagse samenleving te zijn met daarnaast de nationale uitstraling die onze stad past. Stapsgewijs zijn de plannen hiervoor uitgewerkt. Na de succesvolle aanbesteding voor de aannemer en de beschikbaarstelling door de raad van het uitvoeringskrediet vindt in 2025 de realisatie plaats van de verbouwing. De huidige planning gaat uit van heropening in het voorjaar van 2027.
•
Escher museum; We werken verder aan de planvorming voor het nieuwe Eschermuseum. In Escher in het Paleis leidt ruimtegebrek tot knelpunten zoals de fysieke toegankelijkheid en beperkingen in de programmering. Samen met Escher in het Paleis is gewerkt aan verdere planvorming voor het nieuwe Eschermuseum. Na het beschikbaar stellen van een uitvoeringskrediet en een Europese aanbesteding voor een ontwerpteam, wordt in 2025 gewerkt aan een voorlopig ontwerp. Met ruimte voor wisselexposities blijft het nieuwe museum voor de eigen inwoners interessant en wordt herhaalbezoek gestimuleerd. Door spectaculaire ‘Escheriaanse experiences’ kan een breed en jong publiek nog beter worden aangesproken. Activiteiten voor inwoners en bezoekers en de educatieve functie kunnen optimaal worden ingevuld. Ook verbetert de fysieke toegankelijkheid voor mindervalide bezoekers.
Wat mag het kosten? De begrotingssubsidies aan musea bedragen € 22,4 mln. Voor het vastgoed wordt € 2,2 mln. opgenomen. De overige zaken bedragen per saldo € 1 mln. De baten betreffen voornamelijk huuropbrengsten. De financiële dekking van de genoemde bouw- en verbouwprojecten loopt via het meerjarig investeringsplan.
5. Archeologie Archeologie Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 1.751 2.237 2.290 2.264 2.249 2.249 411 400 400 400 400 400 1.340 1.837 1.890 1.864 1.849 1.849
Wat willen we bereiken? In de Haagse bodem liggen archeologische resten die soms duizenden jaren oud zijn. Archeologie Den Haag beschermt, onderzoekt, bewaart en presenteert deze.
Wat gaan we ervoor doen? •
• •
•
•
Uitvoeren: De gemeente verwacht in 2025 circa 20 vooronderzoeken te doen die mogelijk leiden tot 5 opgravingen. De uitkomsten van de onderzoeken worden gepubliceerd. De meeste inzet van de afdeling gaat naar de werkzaamheden voor de renovatie van het Binnenhof. Ook de transformatie van Den Haag Zuidwest krijgt aandacht. Het budget voor onderzoeken komt veelal vanuit initiatiefnemers en de rest is afkomstig van de gemeente als opdrachtgever. Advisering: In 2025 geeft Archeologie Den Haag als wettelijk bevoegd gezag ongeveer 350 adviezen voor vergunningaanvragen. Ook zorgt de afdeling ervoor dat het archeologisch belang goed geborgd wordt in het omgevingsplan. Collectie: Den Haag vindt het belangrijk dat resultaten van archeologisch onderzoek in de stad worden teruggegeven aan bewoners en bezoekers van de stad. Daarbij worden innovatieve technologieën ingezet: 3D-scanners, Virtual Reality en Augmented Reality. Hiermee worden resultaten gevisualiseerd en toegankelijk gemaakt voor het publiek en de wetenschap. Educatieve programma's: Er worden educatieve programma's ontwikkeld en geïmplementeerd, waaronder lessen op scholen, workshops en exposities, om bewoners en bezoekers te informeren over ons archeologisch erfgoed. In 2025 worden minstens 200 lessen over de Haagse archeologie gegeven in de Tempel en op scholen.
Publieksparticipatie: De gemeente betrekt burgers bij het erfgoed van Den Haag op verschillende manieren en in samenwerking met erfgoedpartners zoals monumentenzorg en bibliotheken. In 2025 60
worden meer dan 90 activiteiten in de Historische Informatie Punten georganiseerd en 50 andere publieksactiviteiten zoals lezingen en open dagen. Daarnaast wordt in het Molenvlietpark archeologie zichtbaar gemaakt in de openbare ruimte.
Wat mag het kosten? Het totale budget van de afdeling Archeologie bedraagt een kleine € 1,7 mln. Hiervan worden de personeelslasten betaald en de verdere kosten voor de uitvoering, zoals bijvoorbeeld ICT. Een kleine € 0,4 mln. van het totale budget wordt vergoed door de externe opdrachtgevers van archeologische onderzoeken.
6. Gemeentearchief Gemeente archief Lasten Baten Saldo
Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 3.644 4.208 4.013 4.013 4.013 3.938 669 660 360 360 360 360 2.975 3.548 3.653 3.653 3.653 3.578