RIS319742 Notulen van de raad van 10 juli 2024

Motie HvDH.15 Geen voorrang voor statushouder op sociale huurwoning De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 / Resultaatbestemming 2023 / Accountantsverslag jaarrekening 2023 / Voorjaarsnota 2024 en 4-maandrapportage 2024. Constaterende dat, • de ambitie van het college in Den Haag is een woningbouwproductie van 4000 woningen per jaar is, waarvan 30% sociaal en deze doelstelling voor woningbouwproductie niet is gehaald; • het college statushouders anders behandeld dan andere woningzoekenden in Den Haag; • er vorig jaar slechts 138 sociale huurwoningen in aanbouw zijn genomen en 466 sociale huurwoningen zijn toegewezen aan statushouders.

67

Overwegende dat, • het toewijzen van sociale huurwoningen aan statushouders niet wettelijk verplicht is; • de huisvesting van statushouders van invloed is voor andere doelgroepen die ook kans willen maken op een sociale huurwoning. Van mening dat, • het voorrang verlenen aan statushouders of het anders behandelen van statushouders bij het verkrijgen van een nieuwe sociale huurwoning in strijd is met het gelijkheidsbeginsel; • het oneerlijk is dat Haagse inwoners op een jarenlange wachtlijst komen te staan voor een sociale huurwoning, terwijl statushouders in Den Haag van het college een speciale behandeling krijgen op alle anderen bij de toewijzing van sociale huurwoningen. Verzoekt het college, • de speciale behandeling van statushouders bij het verkrijgen van een sociale huurwoning te beëindigen en het gemeentelijk beleid daarop aan te passen; • in ieder geval meteen te stoppen met het geven van voorrang aan statushouders bij de toewijzing van sociale huurwoningen als de wetgeving van een verbod is ingevoerd. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Sluijs, de heer Partiman en mevrouw Van Basten Batenburg, wordt de volgende motie (HvDH.16) ingediend:

Motie HvDH.16 Maatwerk terrasregels Historisch Centrum De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van Programmarekening 2023. Constaterende, dat: ▪ veel plekken in het historische centrum van Den Haag, zoals in de Maliestraat, Oude Molstraat, Molenstraat etc. nooit kunnen voldoen aan de vereiste doorgang van 1,50 meter omdat de stoepen simpelweg deze breedte niet hebben. Overwegende, dat: ▪ handhaving zonder maatwerk leidt tot het verdwijnen van terrassen die bijdragen aan de gezelligheid en aantrekkelijkheid van de stad. Verzoekt het college: ▪ maatwerk toe te passen bij de handhaving van terrasregels in het historische centrum waar stoepen niet voldoen aan de minimale breedte, zodat terrassen behouden kunnen blijven en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Sluijs, de heer Van den Goorbergh en mevrouw Klokkenburg, wordt de volgende motie (HvDH.17) ingediend:

Motie HvDH.17 Koppel MKB-toets terug De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 10 juli 2024 ter bespreking van het voorstel van het college inzake Programmarekening,

68

constaterende, dat: • op 30 juni 2022 de motie ‘Laat ondernemers meedenken door middel van een MKB-toets’ (Ris312748) is aangenomen, waarbij het college heeft beloofd een uitleg te geven over de nieuwe vormgeving van de MKB-toets. • het college een pilot is gestart met de MKB-toets voor twee onderwerpen; • uitbreiding van de Zero Emissie Zone (Kijkduin) en Maatregelen uit het plan bedrijfsafval; • de resultaten van deze pilot en de bijbehorende procedure met de raad zouden worden besproken voordat de eventueel aangepaste MKB-toets voor de uitbreiding van de Zero Emissie Zone zou worden ingezet; • door agendatechnische redenen deze bespreking niet heeft plaatsgevonden en nu pas na het zomerreces kan gebeuren. overwegende dat: • het voor de raad noodzakelijk is inzicht te hebben in het verloop van de MKB-toets, inclusief de verkregen input, om haar controlerende rol goed te kunnen vervullen; • de eerste MKB-toets, die betrekking heeft op de uitbreiding van de Zero Emissie Zone, als zeer belangrijk wordt beschouwd; • het voor de raad van belang is te weten welke bedrijven hebben deelgenomen, zodat zij onafhankelijk van het college kan controleren.

verzoekt het college: • de raad, al dan niet vertrouwelijk, integraal te informeren over welke bedrijven hebben deelgenomen aan de MKB-toets voor de uitbreiding van de Zero Emissie Zone; • direct na deze MKB-toets de raad te informeren, maar in ieder geval vóór de commissievergadering na het reces waarin de MKB-toets wordt besproken, zodat de integrale resultaten en de gevolgde procedure kunnen worden meegenomen; • na afronding van iedere MKB-toets de integrale uitkomsten zo snel mogelijk individueel met de raad te delen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Martinez van Andel, worden de volgende moties (HvDH.18, HvDH.19, HvDH.20, HvDH.21 en HvDH.22) ingediend:

Motie HvDH.18 2x per jaar grote handhavingsactie binnenwateren De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640) Constaterende, dat: ▪ de Haagse binnenwateren op grote schaal worden ontsierd door wees- en wrakboten; ▪ dit in contrast staat met artikel 19.3 van de Verordening op de Binnenwateren voor de gemeente Den Haag; ▪ er in 2023 slechts 29 wees- en of wrakboten uit de Haagse binnenwateren zijn verwijderd. Overwegende, dat: ▪ artikel 19.3 van de Verordening op de Binnenwateren voor de gemeente Den Haag zegt: “De schipper is verplicht om een recreatievaartuig in een zodanige staat te houden dat het recreatievaartuig geen afbreuk doet aan het aanzien van de gemeente”. ▪ een groot deel van de recreatievaartuigen, gelegen in de Haagse binnenwateren, niet aan dit artikel voldoet; ▪ het aangezicht van wees- en wrakboten afbreuk doet aan het aangezicht van de gemeente en bij bewoners en passanten ergernis oproept; 69

▪

een 2-jaarlijkse handhavingsactie op de Haagse binnenwateren hieraan een positieve bijdrage kan leveren.

Verzoekt het college: ▪ twee maal per jaar een grote handhavingsactie op de Haagse binnenwateren te houden waarbij tegen recreatievaartuigen die niet voldoen aan de in de Verordening op de Binnenwateren voor de gemeente Den Haag opgenomen regels, handhavend wordt opgetreden. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.19 Geen vuilniszakken meer op straat De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640) Constaterende, dat: ▪ in verschillende wijken in de stad geen ORAC’s geplaatst zijn; ▪ de wijken hun vuilniszakken 1 of 2 keer per week op straat moeten zetten; ▪ dit voor veel overlast zorgt zoals, zwerfafval en ongedierte. Overwegende, dat: ▪ mensen in een schone leefomgeving moeten kunnen wonen; ▪ het kunnen weggooien van vuilniszakken in bijvoorbeeld verrijdbare containers een aanzienlijke verbetering voor de leefomgeving betekent. Verzoekt het college: ▪ voor de wijken/buurten zonder ORAC’s met alternatieve oplossingen te komen zodat vuilniszakken niet meer op straat gezet hoeven te worden en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.20 Gemeentelijke subsidie enkelglas De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640) Constaterende, dat: ▪ ruim 100.000 van de 260.000 woningen in Den Haag nog energielabel E,F of G hebben; ▪ het college van B&W de ambitie heeft 10.000 woningen per jaar te isoleren. Overwegende, dat: ▪ een goed geïsoleerde woning 10 tot 30% energiebesparing oplevert; ▪ dit zorgt voor circa 1750 tot 7500 ton CO2-reductie; ▪ dubbel- of isolatieglas een belangrijk middel is ter isolatie van woningen. Verzoekt het college: ▪ subsidiegeld beschikbaar te stellen ten behoeve van het vervangen van enkelglas, zodat bewoners dit kunnen stapelen met de voorhanden zijnde Rijkssubsidie. En gaat over tot de orde van de dag.

70

Motie HvDH.21 Milieustraten open op zondag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640) Constaterende, dat: ▪ de 3 milieustraten die Den Haag rijk is op zondag gesloten zijn voor publiek. Overwegende, dat: ▪ mensen gedurende het weekend, meer dan op doordeweekse dagen, over het algemeen meer tijd en gelegenheid hebben huishoudelijke klussen te doen zoals het opruimen en wegbrengen van grofvuil; ▪ openstelling van de milieustraten op zondag een positieve bijdragen kan leveren op de werkdruk van de grofvuilophaaldiensten. Verzoekt het college: ▪ de milieustraten van Den Haag ook op zondag open te stellen voor publiek. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie HvDH.22 Subsidie klimaatadaptatie voor de hele stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • de subsidie klimaatadaptatie voor slechts een zeer beperkt deel van de stad beschikbaar is. Overwegende dat: • ook in andere buurten/wijken van de stad behoefte is aan subsidie voor klimaatadapatieve maatregelen. Verzoekt het college om: • De subsidie klimaatadaptatie voor alle wijken/buurten van de stad beschikbaar te stellen; En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter, ik wil een punt van orde maken namens mijn fractie. Ik begrijp dat dit een zware motie is. Dat weten wij. Maar dit is niet de eerste keer dat we dit doen. Moties hangen wel langer boven de markt. Om dan nu al onze regels over stemmen en wanneer we stemmen, aan de kant te schuiven ... Laten we gewoon wachten en de stemmingen doen zoals we die altijd doen. De motie is ingediend. Daarna mag de raad erover oordelen, aan het einde. De voorzitter. Ik ben hier nog niet zo lang, maar wel al vier jaar. Volgens mij is het hier een gewoonte - we hebben het niet vastgelegd - om zo snel mogelijk te stemmen over dit soort zware wapens en duidelijkheid te krijgen. In redelijkheid gaan we dat nu doen.

Als u eraan hecht, maak ik er een punt van orde van en lopen we even de fracties langs. Dan weten we het zeker. Of kunt u zich hierin vinden en u heeft toch uw opmerking gemaakt?

71

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De laatste motie van wantrouwen was volgens mij ook van mijn hand. Dat was bij Amare. Toen hebben we keurig het debat afgewacht, alle termijnen gedaan en daarna gestemd. Laten we het nu niet opeens totaal anders doen waardoor collega's, die ook het recht hebben om te stemmen, dan die stemming missen. De voorzitter. Geachte leden van de raad, ik breng het volgende ordevoorstel in stemming. Ik ga de fracties langs om aan elke verwarring een einde te maken. Mijn voorstel is om onmiddellijk alle collega's te informeren en om rond half drie te gaan stemmen. We gaan in het presidium en in de commissie-De Ridder kijken hoe we dit in voorkomende gevallen doen, want ik wil niet belonen dat er overdag zomaar moties kunnen worden ingediend waar collega's niets van weten. Ik wil ook van het verhaal af dat we er onmiddellijk over moeten stemmen, want dat moeten we dan ook echt kunnen doen. Anders kan ik nooit als voorzitter een beslissing nemen. Hart voor Den Haag, bent u het eens met dit ordevoorstel of niet? Ik constateer dat dit niet het geval is. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hart voor Den Haag is er geen voorstander van om over een halfuur te gaan stemmen en daarmee al onze regels over stemmingen overboord te gooien. Yousef Assad (D66). Voor. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voor. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voor. Robin Smit (PvdD).

Voor. Janneke Holman (PvdA). Voor. Kavish Partiman (CDA). Voor. Adeel Mahmood (DENK). Voor. Fatima Faïd (HSP). Voor. Lesley Arp (SP). Voor. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voor. De voorzitter. PVV en Forum voor Democratie zijn niet of nog niet aanwezig. Yousef Assad (D66). Voorzitter, kunnen we enkele ogenblikken schorsen? De voorzitter. We zijn vijf minuten geschorst. De vergadering wordt van 14.03 uur tot 14.17 uur geschorst. Yousef Assad (D66). Voorzitter, dank u wel, ook voor de schorsing om bij te komen. Voorzitter. Ieder jaar behandelt deze raad de programmarekening. Maar dit jaar voelt de politieke sfeer rond de programmarekening bijzonderder dan normaal. Sinds de vorige programmarekening hebben we een nieuwe coalitie, die de groenste plannen voor Den Haag ooit heeft. We hebben natuurlijk ook een nieuwe regering, eentje die belooft dat de zon weer zal schijnen voor Nederland. Maar op financiën wemelen de donkere wolken van de nieuwe regeringspartijen al boven het ijspaleis. De eerste donkere wolken die zich vormen betreffen de korting op het budget voor specifieke uitkeringen. Dit is een bezuiniging van maar liefst € 640 mln. en voor Den Haag kan dit een structureel tekort van meer dan € 10 mln. betekenen. Daarnaast wordt het budget voor de bijstand structureel met € 100 mln. verlaagd. En dat is nog niet alles. Op de publieke 72

gezondheid wordt maar liefst € 300 mln. bezuinigd. 2026 was al het ravijnjaar en de structurele tekorten zijn nu al zichtbaar, maar met deze bezuinigingen worden we nog meer het ravijn ingeduwd. Bij de begrotingsbehandeling voor 2024 was het grootste discussiepunt wat financiën betreft de algemene reserve. In de programmarekening is te lezen dat de algemene reserve met € 22 mln. wordt aangevuld. Dat is goed nieuws, want daarmee is het weerstandsvermogen op orde. Oftewel, we kunnen de risico's opvangen als die zich voordoen. Ik sta nog graag stil bij de huidige stand van de reserve Grondbedrijf. Deze staat nu op nul euro, terwijl deze reserve € 43 mln. moet bedragen om de risico's bij grondexploitaties op te kunnen vangen. De afgelopen jaren zijn uit deze reserve onttrekkingen gedaan die niets te maken hadden met risico's op grondexploitaties, maar bedoeld waren om gaten in de begroting te dichten. D66 vindt dat onverstandig. Het is ook goed dat het college dit heeft bevestigd. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoor wijze teksten over de reserve Grondbedrijf. Ik zal daar straks ook wat over zeggen. Maar is niet precies hetzelfde gebeurd met de algemene reserve, juist door deze coalitie? Daar zijn dingen uit bekostigd waardoor die aanvulling nodig was waar de heer Assad zojuist aan refereerde. Yousef Assad (D66).

Deze coalitiepartijen hebben onderhandeld en plannen gemaakt voor Den Haag op het gebied van duurzaamheid, natuur, armoede, participatie. Daar is geld voor nodig. Deze middelen hebben we aangewend om deze plannen te kunnen uitwerken en uitvoeren. De belofte was dat de algemene reserve zou worden aangevuld met de overgebleven middelen. Dat is nu ook gebeurd. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Die algemene reserve is er natuurlijk voor tijden van nood, voor crisis, voor rampen. Deze coalitie heeft die algemene reserve gebruikt voor politieke wensen en later besloten om die aan te vullen. Dat is toch geen deugdelijk financieel beleid? Yousef Assad (D66). Dit debat hebben we ook bij de begrotingsbehandeling van vorig jaar gevoerd. Ik wil daar wel kort op ingaan. We hebben destijds bij de onderhandelingen miljoenen euro's gebruikt om plannen voor deze stad te kunnen maken. We zien dat nu ook in de uitvoering en in de programmarekening. De belofte was dat de reserve wordt aangevuld met de overgebleven middelen, met de resultaatbestemming van 2023. Dat is nu ook gebeurd. Er is zelfs € 22 mln. overgeheveld. Dat is een politieke keuze. Nou ja, goed, we zitten in de politiek. We willen het beste voor de stad. Op die manier ga je aan het werk. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Dat is natuurlijk kul, want het is helemaal geen politieke keuze om de algemene reserve aan te vullen. Het is een keiharde afspraak dat de algemene reserve het minimale weerstandsniveau hoort te hebben. Dus het is natuurlijk goed dat die nu is aangevuld. Dat geef ik u absoluut ook en dat zal ik straks ook tegen de wethouder Financiën zeggen. Maar er had natuurlijk al nooit een greep uit mogen worden gedaan. Het lijkt mij nou zo mooi als D66 zich aansluit bij de oproep van de VVD aan het college om die algemene reserve nooit meer als pinautomaat te gebruiken. Yousef Assad (D66). Toen de VVD uit de coalitie vertrok, zaten deze coalitiepartijen aan tafel om de plannen die we hadden gemaakt en de nieuwe plannen die we hadden, voort te zetten. Daar heb je geld voor nodig. Toen hebben we bij hoge uitzondering gezegd: deze middelen hebben we nodig, want we staan er gewoon niet goed voor en de basis moet op orde zijn in de stad. Toen hebben we als coalitiepartijen gezegd: de algemene reserve wordt aangevuld. Het college heeft dat beloofd en is zijn woord nagekomen. Niets aan de hand, € 22 mln. bij de algemene reserve, en het is opgelost. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Yousef Assad (D66). Voorzitter. Ik was gebleven bij de reserve Grondbedrijf. Deze staat op nul euro en zou € 43 mln. moeten bedragen om de risico's bij grondexploitaties op te kunnen vangen. 73

Afgelopen jaren zijn daar onttrekkingen uit gedaan die niets van doen hadden met de risico's op grondexploitaties, maar bedoeld waren om de begroting te dichten. Wat de exacte ontwikkeling is van de reserve van de afgelopen jaren - want deze ontwikkeling is sinds 2017 - moet nog blijken. De wethouder heeft toegezegd dit bij de meerjarenprognose grondexploitaties uiteen te zetten. D66 kijkt daarnaar uit. Tot slot op financiën. D66 wil graag weten wat de doelmatigheid is van de inzet van middelen en personeel bij sociale zaken en werkgelegenheid, want de cijfers geven niet een algeheel positief beeld. Daarom dien ik de volgende motie in: verzoekt het college inzicht te geven in de businesscase van Den Haag Werkt; daarbij ook de inzet van ambtenaren, inzet van externe consultants en reintegratie- en participatievoorzieningen mee te nemen; en deze inzet af te zetten tegenover de uitstroom uit de bijstand. Deze is medeondertekend door Van Esch, Holman, Bom en Hofstra. Voorzitter. Ik zei dat we nu de bijzondere situatie hebben dat we een groene coalitie hebben in het ene Den Haag en een hardvochtig radicaal-rechtse coalitie in het andere Den Haag. Dat levert een pijnlijk contrast op als we de programmarekening lezen. Neem bijvoorbeeld de btw-verhoging op sport en cultuur en de btw-verhoging op boeken, beter bekend als de leesboete.

De nieuwe regeringspartijen willen de leesvaardigheid van kinderen en volwassen verder doen afbrokkelen. De cijfers liegen er niet om. In Den Haag heeft een op de vier inwoners van 16 jaar en ouder moeite met lezen en schrijven. Maar liefst 51% van de kinderen tussen de 2 en 4 jaar begint met taalproblemen. Een scherp contrast met wat onze groene coalitie in Den Haag doet. Zo lezen we dat de Haagse bibliotheken 16.500 meer bezoekers kregen in 2023 dan in het jaar ervoor. En vorig jaar is het college het Actieplan Taal begonnen. Hiermee investeren we miljoenen euro's om taalachterstanden en laaggeletterdheid tegen te gaan. Lezen en schrijven vormen namelijk de basis van je positie in de samenleving. Als die basisvaardigheid niet op orde is, ontstaat er ongelijkheid die voor het leven bepalend is, voor jong en oud. Het woord 'lerarentekort' komt in het hoofdlijnenakkoord niet één keer voor. Wel willen de nieuwe regeringspartijen bezuinigen op een regeling om leraren in de Randstad een hoger salaris te bieden, terwijl het lerarentekort juist in de Randstad toeneemt, waar het in de rest van Nederland afneemt. In onze stad moeten we juist inzetten op kwalitatief goed onderwijs en gelijke kansen voor ieder kind. Voldoende onderwijsprofessionals spelen daar een onmisbare rol in.

Daarom de volgende motie: verzoekt het college om een uitwerkingsvoorstel voor een terugkeergarantie voor Haagse ambtenaren die de stap willen maken naar een zij-instroomtraject binnen het onderwijs; in het uitwerkingsvoorstel de nu in Amsterdam geëffectueerde terugkeergarantie inclusief hun voorwaarden na te streven; de terugkeergarantie ook bij meer Haagse werkgevers te stimuleren door afspraken te maken met hen en de schoolbesturen; en de raad over het uitwerkingsvoorstel en de uitkomsten van gesprekken te informeren voor de komende begrotingsbehandeling. Deze is medeondertekend door Verduin, Ahraui, Bom en Kaptheijns. Voorzitter. Dan nog een leuk nieuwtje uit de Haagse fractie. Want ook D66 probeert zijn steentje bij te dragen aan het oplossen van het lerarenakkoord. Vanaf volgend jaar gaat onze Dennis Groenewold ook het onderwijs in. Hij wordt leraar van groep 8 op Scheveningen! (Geroffel op de bankjes) Yousef Assad (D66). Bedankt voor het enthousiasme, maar hij blijft natuurlijk ook gewoon raadslid! (Hilariteit) De voorzitter. Zet u uw betoog voort. Heeft u meer nieuwtjes? Ik dacht dat er iemand in verwachting was of zo. Gaat uw gang. Yousef Assad (D66). Voorzitter. Dan een serieus onderwerp: we zien een toename van islamofobie, antisemitisme en homofobie. Laat ik dit even concreet maken.

Uit onderzoek blijkt dat moslima's met een hoofddoek in vergelijking met andere groepen vrouwen bij sollicitaties twee tot zeven keer minder vaak worden uitgenodigd op een gesprek, simpelweg omdat ze een hoofddoek dragen, omdat ze geloven. Met de nieuwe regeringspartijen gaat het er uiteraard niet beter op worden. Dat hoef ik

74

natuurlijk niet uit te leggen. D66 is daarom blij dat het college heeft aangekondigd met een Haagse aanpak tegen moslimhaat te komen en in het bijzonder in te gaan op discriminatie tegen moslima's. Iedereen moet veilig en zichtbaar zichzelf zijn, ongeacht van wie je houdt, wat je gelooft of hoe je eruitziet. D66 maakt zich daar hard voor. Daarom zullen mijn fractiegenoten Peter Mekers en Marije Mostert binnenkort bij de inclusienota het 17-puntenplan van D66 aanbieden. Daarin zal naast symbolen vooral de nadruk liggen op emancipatie, veiligheid en zichtbaarheid van de gemeenschap. Discriminatie wordt pijnlijk zichtbaar op straat. Gelukkig is sinds 1 juli straatintimidatie strafbaar. D66 zet zich al jaren in tegen straatintimidatie en is daarom medeondertekenaar van de Hart voor Den Haag-motie undercoverteams straatintimidatie. De ergste uitwas van vrouwenhaat is femicide. Iedere acht dagen sterft een vrouw als gevolg van femicide. Mijn collega heeft met haar actieplan 'Stop femicide!' een aantal cruciale verbeterpunten gelanceerd. Een daarvan is een betere bijstand van nabestaanden. Vanzelfsprekend staan wij daarom onder de motie van de VVD hierover, die nog ingediend moet worden. Voorzitter. Ik wil nog kort stilstaan bij verkeersveiligheid; natuurlijk, zou ik er bijna bij willen zeggen. D66 is op het gebied van verkeer en veiligheid blij met stappen die dit college zet.

Zo heeft de wethouder Mobiliteit toegezegd dat er meer fietsvlonders beschikbaar komen en dat dit najaar de pilot met de versmalde Van Alkemadelaan wordt uitgevoerd. Na de zomer komt de mobiliteitsvisie, waarin staat hoe we een groot deel van de stad naar 30 km/uur gaan brengen. Dat is heel mooi nieuws. Ik sluit af. Ik begon met de beloofde zon die zou gaan schijnen, maar waarbij wij vooral donkere wolken zien aankomen van de andere kant van Den Haag. Maar laat ik positief afsluiten. Want hoe donker de wolken ook kunnen zijn, het college en wij als raad, het stadsbestuur, kunnen zelf heel veel doen met onze initiatieven, plannen en acties om de zon in Den Haag te laten schijnen. Ik hoop dat dit na morgen ook letterlijk zal gebeuren. De voorzitter. Dank u wel, meneer Assad. Ik heet overigens ook de Assad-seniors van harte welkom op de publieke tribune. Door de heer Assad, daartoe gesteund door de heer Van Esch, mevrouw Holman, de heer Bom en mevrouw Hofstra, wordt de volgende motie (D66.1) ingediend:

Motie D66.1 Geef inzicht in businesscase participatie- en reïntegratiemiddelen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: ▪ de afdeling Werk en inkomen van de Gemeente Den Haag in 2023 een begroting had van 744 miljoen; ▪ het aantal mensen dat bijstandsgerechtigd uit ca. 23.801 mensen bestaat; ▪ het totaal aantal mensen in de bijstand historisch laag is; ▪ het aantal mensen dat in 2023 is uitgestroomd naar werk of school 1.934 is; ▪ het aantal ingestroomde en uitgestroomde mensen beduidend lager is dan de jaren hiervoor; ▪ en nadere specificatie van de groep bijstandsgerechtigden in de leeftijdscategorie van 60-67 ca. 4.500 bedraagt; ▪ vanuit deze seniorengroep er in 2023 slechts 52 (1%) mensen zijn uitgestroomd; ▪ deze seniorengroep de komende jaren met 20-25% kan toenemen. Overwegende dat: ▪ het college zich inspant om in Den Haag zo veel mogelijk mensen aan het werk te krijgen of te laten participeren en perspectief te bieden; ▪ de begroting van Werk en Inkomen voor 60% bestaat uit bijstandsverleningen in inkomensvoorzieningen en 40% uit re-integratie- en participatie-activiteiten en minima- en schuldenbeleid; ▪ de begroting van Werk en Inkomen voor 52% wordt gedekt uit de rijksbijdrage en 38% uit algemene gemeentelijke middelen; 75

▪

het college aangeeft dat de mensen die nog in de bijstand zitten een grotere afstand hebben tot de arbeidsmarkt en het daarom extra veel inspanning kost om hen uit te laten stromen.

Van mening dat: ▪ het onduidelijk is of de inspanningen die worden verricht om mensen uit de bijstand te krijgen opwegen tegen de baten; ▪ het niet inzichtelijk is of er sprake is van een scheefgroei als het gaat om de ingezette middelen en de uiteindelijke resultaten van de inspanningen. Verzoekt het college: ▪ inzicht te geven in de businesscase van Den Haag Werkt; ▪ daarbij ook de inzet van ambtenaren, inzet van externe consultants en re-integratie- en participatievoorzieningen mee te nemen; ▪ deze inzet af te zetten tegenover de uitstroom uit de bijstand; ▪ inzichtelijk te maken wat het participatie- en uitstroomtraject per bijstandsgerechtigde kost en oplevert en hoeveel fte aan ambtenaren en externe inhuur/consultancy hiervoor werkzaam is; ▪ aan te geven of en waarom het college deze inzet van middelen en fte’s verantwoord acht in relatie tot de bereikte uitstroom; ▪ de raad hierover uiterlijk in Q3 2024 te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Assad, daartoe gesteund door mevrouw Verduin, de heer Ahraui, de heer Bom en de heer Kaptheijns, wordt de volgende motie (D66.2) ingediend:

Motie D66.2 Terugkeer-garantie voor zij-instromers onderwijsopleiding De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de programmarekening 2023 (Ris 318640). Constaterende dat: • alle denkbare maatregelen om het lerarentekort in Den Haag terug te dringen nodig en waardevol zijn om onze kinderen een goede basis mee te geven en de onderwijzers niet voortijdig op te laten branden; • zij-instromers een belangrijk deel van de oplossing vormen in de aanpak van het Haagse lerarentekort; • de stap voor werknemers uit andere sectoren om te kiezen voor een zij-instroomtraject naar het onderwijs nu nog vaak niet aangedurfd wordt. Overwegende dat: • de pilot ‘Haagse ambtenaar in de klas’ een succes blijkt te zijn en naar meer smaakt; • Amsterdam de terugkeergarantie voor zij-instromers inmiddels heeft geëffectueerd om deelnemende ambtenaren zo een vangnet en zekerheid te bieden; • Haagse ambtenaren die via de pilot ‘Haagse ambtenaar in de klas’ kennis hebben gemaakt met het onderwijsvak met dat extra vangnet mogelijk ook de stap naar het zij-instromerstraject makkelijker gaan maken. Van mening dat: • het bieden van een terugkeergarantie naar de huidige werkgever/baan werknemers uit overheids- en andere sectoren kan stimuleren om de overstap naar een zij-instroomtraject in het onderwijs te maken en deze stap minder risicovol maakt;

76

•

een terugkeergarantie ook huidige leraren die les wil geven in een ander vak of in een andere onderwijssector kan stimuleren om via het zij-instroomtraject zijn/haar carrière een impuls te geven zodat deze behouden en gemotiveerd blijft voor het onderwijs.

Verzoekt het college om: • een uitwerkingsvoorstel voor een terugkeergarantie voor Haagse ambtenaren die de stap willen maken naar een zij-instroomtraject binnen het onderwijs; • in het uitwerkingsvoorstel de nu in Amsterdam geëffectueerde terugkeergarantie incl. hun voorwaarden na te streven; • de terugkeergarantie ook bij meer Haagse werkgevers te stimuleren door afspraken te maken met hen en de schoolbesturen; • de raad over het uitwerkingsvoorstel en de uitkomsten van gesprekken te informeren voor de komende begrotingsbehandeling. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. We gaan nu eerst stemmen over motie HvDH.23, Motie van wantrouwen tegen wethouder Balster. We zijn met zijn 44'en op dit moment, begrijp ik. In stemming komt motie HvDH.23. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 9 tegen 35 stemmen. Dan geef ik thans in de eerste termijn van de raad het woord aan mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD wil dat Den Haag een fijne en veilige plek blijft om te wonen, dat Den Haag stukje bij beetje beter wordt. Dat gaat niet vanzelf. Daar werken heel veel mensen dagelijks aan. Ondernemers en bewoners die met mooie plannen komen. Bedrijven die willen investeren. En wij, als politiek, als stadsbestuur, moeten er ook wat voor doen.

Door de juiste keuzes te maken en door te doen wat nodig is. Door met de stad samen te werken en niet vanuit het ijspaleis over de stad te beslissen. En door al die initiatieven uit en voor de stad, van Hagenaars, bedrijven en investeerders, de ruimte te geven en op weg te helpen. Vandaag maken we de balans op of dit een beetje is gelukt in 2023. Een tipje van de sluier: er is nog werk aan de winkel. Dit college lijkt zich grotendeels te hebben afgesloten voor de stad. Er wordt geregeerd vanuit het stadhuis. Als het hier niet is bedacht, heeft het college er geen aandacht, geld of tijd voor. Waar is het college dan zo druk mee? Niet met een gezamenlijk plan voor de stad, in ieder geval, want ze liggen vooral met elkaar overhoop. Een jaar nadat wij als VVD uit de coalitie stapten omdat D66 en CDA zich lieten gijzelen door de PvdA en GroenLinks, is er een nieuwe balans. Dat is een balans van verdeeldheid: veel woorden, weinig daden, twaalf verboden, dertien ongelukken. Want terwijl wethouder Balster bouwdrift heeft die maar niet van de grond komt, wil de Partij voor de Dieren van Den Haag een reservaat maken. Dat is niet alleen voor inheemse soorten zoals muggen, duiven, meeuwen en ratten. Ook exoten als nijlgansen, rivierkreeften en halsbandparkieten moeten vrijelijk hun gang kunnen gaan.

Er komen dus verboden: een verbod op barbecues, op houtstook, op dieselaggregaten en op paardenkoetsen. Hertenkampen en stadsboerderijen, vooral de geitjes, zullen er ook aan moeten geloven. Maar er zijn ook lichtpuntjes, want niet alle reclame hoeft verboden te worden. Het gaat alleen om de reclame waar de Partij voor de Dieren een hekel aan heeft. Opvallend genoeg mag er nog wel halal worden geslacht. Dat zal dan waarschijnlijk de verdienste van DENK zijn in het college. De voormalige liberalen van D66 vinden het allemaal prima. Robin Smit (PvdD). Ik sla natuurlijk een beetje aan op het 'dierenreservaat'. Ik ben blij dat mevrouw Van Basten Batenburg en de VVD het lidmaatschap van de Partij voor de Dieren hebben ingevuld. Dat maakt de Partij voor de Dieren een grote fractie in dit midden. Ik ben wel benieuwd hoe de VVD 77

het ziet qua dierenrechten. U wil het lidmaatschap van de Partij voor de Dieren overwegen, dus ik ben benieuwd hoe u kijkt naar dierenrechten. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wil een schisma in de Partij voor de Dieren voorkomen. Ik zag de blik van mevrouw Gerritsen en ik denk dat meneer Smit het antwoord op deze vraag niet wil horen. Robin Smit (PvdD). Dat doen we dan maar bij de borrel. De voorzitter. Die is pas morgenavond heel laat, vrees ik. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zei dus dat de voormalige liberalen van D66 het allemaal prima vinden. Zoals we inmiddels van dit college gewend zijn, worden al deze verboden ook nog over de stad uitgestort zonder enige participatie of oog voor de gevolgen op de lange termijn. Doordrukken is onze enige kans, zo lijkt het college te denken. Wij roepen het college op tot verandering. Stel je open voor de stad. Stel je open voor de meningen en voor de initiatieven uit de stad. Dienstbaar zijn is ruimte geven aan bewoners en ondernemers in de stad. We willen daarop graag een reactie van het college. Ik pak er een paar onderwerpen uit met betrekking tot de jaarrekening, om te beginnen de veiligheid. De misdaadcijfers dalen, maar het percentage mensen dat zich onveilig voelt, stijgt. Het aantal mensen dat slachtoffer is geworden van een misdrijf stijgt. Daarom is mijn fractie bezorgd dat de budgetten voor veiligheid aflopen.

We roepen het college op: kom in de begroting over de brug met geld voor veiligheid. Graag een reactie van de wethouder Financiën op dit punt. Onze inhoudelijke aandachtspunten voor veiligheid nemen we mee naar het veiligheidsdebat, maar met een punt wil ik niet wachten. Dat is de nazorg van de gemeente voor nabestaanden na een moord, want we weten van nabestaanden dat ze in het gemeentelijke doolhof verstrikt kunnen raken. Daarom de motie Zorg voor nabestaanden na moord, met het verzoek aan het college om na een moord een familiecontactpersoon aan te wijzen binnen de gemeente, die als aanspreekpunt fungeert en de familie ondersteunt bij complexe vraagstukken binnen de gemeente Den Haag, en wanneer nodig met andere gemeenten en instellingen. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Mostert van D66, mevrouw Faïd van de HSP, mevrouw Butt van GroenLinks en mevrouw Verdonk van Hart voor Den Haag. De VVD heeft liever een fijnere stad dan een grotere stad. Ik zou bijna zeggen: size doesn't matter, meneer Van Asten. Maar waar bijbouwen al niet van een leien dakje gaat, blijkt het realiseren van voorzieningen nog moeilijker. Tenminste, dat denken we, want eigenlijk hebben we in Den Haag niet echt zicht op wat die voorzieningen doen. Komen ze erbij? Gaan ze eraf? We weten het niet.

Al jaren krijgen we de belofte dat voorzieningen gelijke tred moeten houden, maar we hebben geen instrument om dat in de gaten te houden. De referentienormen die we hebben vastgesteld, wil het college juridisch liever afzwakken dan aansterken. De VVD vraagt zich af wanneer het college eindelijk gaat leveren. Daarom de motie Monitor voorzieningen, met het verzoek aan het college om jaarlijks voorafgaand aan de programmarekening te rapporteren hoe voorzieningen in een wijk zich hebben ontwikkeld; hiervoor digitale middelen in te zetten zoals de Leefbaarheidseffectrapportage (de LER); voor het einde van 2024 de raad te informeren hoe aan dit verzoek gehoor gegeven gaat worden. Deze motie is medeondertekend door de heren De Ridder van de VVD en Dubbelaar van Hart voor Den Haag. Ook de woningen bouwen zichzelf niet. Daarvoor hebben we investeerders nodig. Het college weigert een plan te maken om meer investeerders binnen te halen. Is het college dan echt tevreden over hoe het nu gaat? De woningbouwproductie is minder dan de helft van de doelstelling. Waarom wil het college niet volop aan de slag om meer investeerders aan te trekken? De VVD wil dit wel en dit najaar komen we erop terug. Minder enthousiast zijn we over de Wet betaalbare huur. We maken ons grote zorgen dat de particuliere verhuurders worden weggepest uit deze stad.

Overregulering leidt tot terugtrekken van woningen van de huurmarkt. Deze wet heeft een averechts effect en dat is funest voor het woningaanbod. Daarom de motie Monitor effecten wet betaalbare huur.

78

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hoe kijkt de VVD-fractie tegen de woonbouwresultaten van de wethouder aan? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik weet even niet welke wethouder de heer Guernaoui precies bedoelt, want er zijn er natuurlijk twee in het college die daar hard mee aan de slag zijn, hoop ik. We zien niet altijd de resultaten, maar we hebben geen twijfel dat ze wel hun best daarvoor doen, op hun eigen wijze. De resultaten zijn natuurlijk heel teleurstellend. Jaar in, jaar uit worden er te weinig woningen opgeleverd. Aan de andere kant is de VVD natuurlijk ook wel een partij die niet een ongebreidelde groei van de stad voorstaat. Zoals ik al zei, wij willen een fijnere stad liever dan een grotere stad. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De VVD is dus voor woningen, want die hebben we nodig voor onze eigen mensen. Maar de hoofdwethouder, de heer Balster, lukt het maar niet. Hoe kijkt de VVD daartegen aan en wat gaat de VVD dan doen om te zorgen dat hij het wel voor elkaar krijgt voor ons allemaal? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik weet niet of ik wethouder Balster de 'hoofdwethouder' zou noemen. Dat vindt hij zelf misschien wel een leuke naam. Wat de VVD betreft: ja, die woningbouwproductie is belangrijk en daar moet aan gewerkt worden.

Tegelijkertijd zijn wij ook de eerste partij om daar een heel kritische toets op toe te passen, want voor ons gaat uiteindelijk de kwaliteit boven de kwantiteit. Ik hoop eigenlijk dat we Hart voor Den Haag daar aan onze zijde vinden. De voorzitter. Gaat uw gang. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik was bij de motie Monitor effecten wet betaalbare huur. Die verzoekt het college om jaarlijks bij de voortgangsrapportage Woonagenda te rapporteren wat de effecten zijn van de Wet betaalbare huur, onder andere door het verloop van de voorraad particuliere huur in beeld te brengen; en hierbij specifiek te rapporteren over het aantal particuliere verhuurders die hun huurhuis verkopen vanwege deze wet en wat de effecten daarvan zijn op woningzoekenden in de particuliere huurmarkt. Deze motie is eveneens medeondertekend door de heer De Ridder en de heer Dubbelaar. Voorzitter. Naast mooi wonen gaat de VVD ook voor 'wel groen, niet gek'. U weet het allemaal, dat begint met isoleren, isoleren, isoleren. Maar het college maakt te weinig meters om die doelstellingen te halen. Het college is gericht op grotere initiatieven en de Haagse VVD wil juist aandacht voor de kleine VvE's. De wethouder zegt dat hij al veel doet, maar dat is niet wat wij horen uit de stad. Yousef Assad (D66). Ik hoor collega Van Basten Batenburg zeggen dat het college de doelstellingen niet haalt.

Welke precies niet? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Uit mijn hoofd is er een doelstelling om 10.000 woningen per jaar te isoleren en volgens mij halen we die bij lange na niet. Volgens mij zijn er nog wel een aantal duurzaamheidsdoelstellingen die we niet halen in deze stad. Yousef Assad (D66). Wat is 'bij lange na niet'? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik geloof dat ik nu overhoord word over hoeveel woningen er precies zijn verduurzaamd in 2023. Ik ga de heer Assad daar geen antwoord op geven. Ik denk dat hij dat kan vinden in de programmarekening. Yousef Assad (D66). Dit is een mooie! Met een groot statement zeggen dat de doelstellingen niet worden gehaald, bij lange na niet. Maar als je de programmarekening erbij pakt, dan zie je dat 9.000 van de 10.000 woningen een isolatiestap hebben gemaakt. Het klopt gewoon niet wat de VVD hier zegt. Corrigeer dat. 79

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Volgens mij zijn de duurzaamheidsdoelstellingen van dit college nog niet in zicht en is de heer Assad over het algemeen de eerste persoon om te zeggen dat we meer moeten doen om die doelstellingen te halen. Hij heeft recent, of een jaar geleden misschien wel, nog een motie ingediend om te gaan handhaven op kantoorpanden die een verkeerd energielabel hebben. Ik hoop dus eigenlijk dat de heer Assad gewoon aan onze zijde staat als wij zeggen dat wij een beetje meer van het college verwachten en wij een specifieke groep zien, namelijk kleine VvE's, die echt kopje onder gaan in de ingewikkelde procedures, doelstellingen, prioriteiten en alles wat er nodig is aan vergunningen om te gaan verduurzamen. Wij willen die VvE's helpen. Ik hoop eigenlijk dat meneer Assad daar gewoon aan meewerkt. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Mensen weten niet waar ze moeten beginnen, zeg ik tegen de heer Assad. Daarom een motie Verduurzaming a la carte.

Dat is een motie met het verzoek in 2024 een verduurzaammenukaart voor zowel particulieren als kleine VvE's uit te werken; in die verduurzaammenukaart in ieder geval te beschrijven: welke kleine en grote maatregelen een bewoner zelf kan nemen om de energierekening omlaag te brengen; welke financiële mogelijkheden er zijn en wie hen kan helpen met het aanvragen daarvan als dat nodig is; en hoeveel energie en geld iemand (grofweg) kan besparen met een bepaalde maatregel. Deze motie is medeondertekend door de heer Dumoulin van de VVD. Janneke Holman (PvdA). Ik vind dit op zich best een interessante motie, maar in mijn herinnering zijn er al vaker van dit soort moties aangenomen. Ik geloof zelfs moties van Chris van der Helm van uw partij. Dus ik ben gewoon even benieuwd. Hoe is dit anders, extra? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik moet helaas constateren dat die moties nog steeds niet echt uitgevoerd zijn en dat is zo ongelooflijk spijtig. Een bewonersinitiatief heeft een paar jaar geleden een heel mooie energiemenukaart gemaakt. Daarin staat wat het kost en wat je daarvoor kan krijgen. Wij zouden zoiets handzaams ook heel graag willen.

Dat mag digitaal, maar ik denk dat het ook helpt om het in brievenbussen te doen en bij Hou van je huis-punten neer te leggen om VvE's echt over die streep te helpen, om die toch wel ingewikkelde stappen maar te zetten met een beetje hulp van de gemeente. Janneke Holman (PvdA). Ik ken toevallig die flyer, want die heb ik nota bene nog van een vrijwilliger van een buurtinitiatief, die tegenwoordig bij ons in de raad zit, gekregen. Ik vond het echt een heel leuke flyer. Een van de argumenten destijds was dat VvE's heel erg kunnen verschillen in grootte en dat het nogal wat uitmaakt of je vooroorlogse bouw hebt of naoorlogse bouw. Er valt dus niet echt één menukaart te maken. Hoe kunnen we dat ondervangen? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Een heel terechte vraag, natuurlijk. Misschien moet je ook wel een beetje differentiëren met soorten bouw, dat je daar nog verschillen in kan opnemen. Een beetje alsof je het vismenu, het vleesmenu of het veganistische menu kiest op zo'n energiekaart. Daar kan je natuurlijk ook met categorieën woningen op proberen te werken. Uiteindelijk blijft het grofweg. Er moet een aannemer zijn die het wil doen. Maar we denken wel dat het mensen dat inzicht kan geven waardoor ze toch net over de streep worden getrokken. Daar hebben wij veel vertrouwen in. Deze werkte heel goed.

Ik vond het ook erg leuk om die te krijgen van mijn nieuwe collega in de fractie. Ik hoop dat we het echt over de hele stad kunnen gaan uitrollen. Ik heb nog een motie, ook met de heer Dumoulin samen. Die heet Geef thuis met Hou van je huis. Die verzoekt het college om alle Hou van je huis-locaties de rest van dit jaar minimaal één dag in de week tussen 16.00 uur en 20.00 uur open te stellen, in plaats van tussen 13.00 uur en 17.00 uur; een pilot te starten waarbij de adviseurs een periode een aantal dagen Hagenaars actief opzoeken in de wijk, bij voorkeur met een herkenbare verduurzamingsbus. En ja, meneer Smit, die mag elektrisch zijn!

80

Graag dank ik het college voor de toezegging over waterbesparing in het stadhuis. Wij kijken uit naar de foto's van de wethouders Bredemeijer en Barker die samen de eerste wc bestickeren. Leuk als de PvdA en het CDA eens een keertje samen optrekken of, in dit geval, doortrekken! Voorzitter. Ook de economie kan wel een steuntje in de rug gebruiken. 2023 is weer een moeilijk geweest voor ondernemers. De VVD vindt het belangrijk om hen te betrekken bij het maken van het beleid. Daarom moet de MKB-toets serieus worden toegepast, en niet als het slappe aftreksel waar het college nu mee op de proppen is gekomen. Mijn collega Van den Goorbergh zal daar in het najaar op doorgaan, maar ik wil wel graag een reactie van het college. Zijn ze bereid om daar nog met de raad naar te kijken? De VVD wil ondernemers ook letterlijk de ruimte geven, bijvoorbeeld in de Maliestraat. Hier stonden jarenlang gezellige terrasjes. Dat ging al die jaren goed. Nu moesten ze ineens van de ene op de andere dag weg zijn. De gezelligheid wordt daarmee uit de straat geslagen. Vanaf het water zie je nu roestige fietsen in plaats van gezellige terrasjes. Dat is doodzonde en niet in de geest van het Binnenstadsplan. Daarom hebben wij de motie mede ingediend met Hart voor Den Haag. Ook wil ik hier een compliment geven aan het college en wel omdat het gelukt is om de NAVO-top naar Den Haag te halen.

Het is supermooi dat dit in Den Haag komt. Een groot evenement dat grote effecten zal hebben op de stad. Wij willen daar voor de hele stad ook een feest van maken. We snappen wel dat de top invloed heeft op evenementen die je tegelijkertijd in de stad kan laten plaatsvinden, maar één evenement mag wat ons betreft geen negatieve consequentie ondergaan en dat is Veteranendag. Daarom de motie Houd Veteranendag in Den Haag. Die verzoekt het college om alles uit de kast te halen om ervoor te zorgen dat Veteranendag volgend jaar door kan gaan in Den Haag. Dat is natuurlijk relevant, omdat Veteranendag plaatsvindt op 26 juni, de laatste dag van die NAVO-top. Dan duik ik nog de financiën in. In de commissie zei ik dat de jaarrekening mij droevig stemde. De wethouder herkende dit niet. Ik vroeg me af of ze is vergeten dat we de begroting van 2023 nog op 20 december 2023 hebben bijgesteld. Het is niet goed dat we zo slecht kunnen voorspellen wat we doen in een jaar, want dit betekent dat het stadsbestuur niet levert wat het stadsbestuur belooft te gaan leveren. De VVD wil dan ook dat het college blijft zoeken naar verbetering. Dat vraag ik de wethouder Financiën. Er is ook goed nieuws overigens, want inderdaad - ik zei het net al tegen meneer Assad - de algemene reserve is aangevuld, gelukkig maar.

Ik wil de wethouder vragen of zij kan beloven dat de algemene reserve niet nog een keer gaat worden gebruikt als pinautomaat voor politieke wensen, maar echt alleen wordt gebruikt voor de noden en risico's waarvoor de algemene reserve is bedoeld. Er leven in de Rekeningencommissie en de oppositie grote zorgen over de reserve Grondbedrijf. Daar hebben mijn voorgangers ook al over gesproken. De reserve Grondbedrijf is enorm verslechterd. Het college kwam hier pas achter toen het al te laat was. Als er dan vragen gesteld worden hoe dit kan, dan is de eerste reactie van het college - zet je schrap: dat de RGB is gedaald omdat de VNP moest worden aangevuld. Dat is een flauw en technisch antwoord, want het gaat natuurlijk niet om de techniek, maar om hoe dit heeft kunnen gebeuren. Want als je dit soort enorme financiële ontwikkelingen pas zo laat in het jaar signaleert, dan moet je je afvragen of je je werk wel goed doet. In control zijn is dit tijdig signaleren en er een bewuste afweging over kunnen maken als college. En de raad tijdig informeren, zodat de raad ook in staat gesteld wordt om te sturen. Is de wethouder Financiën dit met de VVD eens en wat gaat ze eraan doen? Is het college ook bereid om de checks-and-balances weer terug te brengen in de portefeuilleverdeling, waar het gaat om de reserve Grondbedrijf? Alles in één hand, ongeacht wiens hand dat is, is ongezond.

Als het college dit niet wil, dan dien ik in tweede termijn een motie in. Is de wethouder Financiën bereid om de aanbevelingen en verzoeken van de Rekeningencommissie een-op-een over te nemen, inclusief die uit het eerste hoofdstuk, waar nu niet eens op is gereageerd? Ook hiervoor heb ik een motie in de achterzak. Want de VVD is teleurgesteld dat het college zo afwijzend heeft gereageerd op het rapport van de Rekeningencommissie. We merken dat het college achter de broek aan moet worden gezeten voor het nakomen van toezeggingen, net zoals dat moet bij schriftelijke vragen, bij moties, bij burgerbrieven en bij initiatiefvoorstellen. Het college heeft in de commissie bij monde van de burgemeester verbetering beloofd en heeft beloofd om hierover jaarlijks te rapporteren. Dat vindt mijn fractie een fijne toezegging, dus daarvoor veel dank. Wij zullen dat zeker nauwlettend in de gaten houden. 81

Tot slot. Als we vooruitkijken in de voorjaarsnota, dan lijkt de zon door de wolken te breken. Na heel lang aandringen door raden en colleges en binnen politieke partijen is er beweging vanuit het kabinet. We zien een structureel plusje in de voorjaarsnota, voor het eerst in jaren. Nu er weer ruimte ontstaat in de begroting, kunnen we voor een deel de lastenverhoging terugdraaien die de afgelopen jaren is doorgevoerd. Daarom de motie Goede tijden, slechte tijden, met het verzoek aan het college om in de Programmabegroting 2025-2028 een voorstel te doen om de lasten significant te verlichten. Maarten De Vuyst (GroenLinks). We zaten samen vrij laat in de commissie Bestuur toen de wethouder toch ook aangaf dat het hoofdlijnenakkoord ook in de komende begroting nog niet verwerkt zal zijn. Dus toch aan u de vraag of u niet de huid van de beer aan het verkopen bent voordat die geschoten is. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Wij van de VVD tellen onze kippen als de eieren zijn uitgekomen, kan ik antwoorden in de geest van Benjamin Franklin. Maar nee, absoluut helemaal eens met de heer De Vuyst. Als er geen zekerheid is over die structurele plus, dan kan je er ook niets mee doen. Maar dan verwacht ik ook dat het college die dus niet inzet voor welke politieke wens dan ook.

Deze motie zegt zoveel als: als er inderdaad structureel geld te verdelen is, dan vragen wij om dat geld ook aan structurele lastenverlaging te besteden. Dat is waar deze motie over gaat. Maarten De Vuyst (GroenLinks). U weet dat wij daar anders in staan. Wij vinden, of trouwens, het is een feit, dat onze lasten de laagste van de G4 zijn. Als u met uw motie probeert te zeggen dat u duidelijk wilt zien wat de keuzes zijn die het college maakt met de middelen ten opzichte van de knelpunten die er zijn, dan kan ik u volgen. Maar u zegt ook meteen dat het een lastenverlichting moet zijn. Dat klinkt toch als 'een lastenverlichting ongeacht wat'. Dat klinkt eigenlijk helemaal niet zo financieel prudent. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als ik een rechtstreekse lastenverlichting had willen hebben, dan had ik natuurlijk niet opgeschreven: om de lasten significant te verlichten. Dan had ik gezegd: ik zie € 39 mln. structureel in de plus in de voorjaarsnota, doe daarvan € 30 mln. naar een lastenverlichting. Dat heb ik overwogen. Het leek me inderdaad, ook na de commissievergadering, niet prudent om te doen. We hebben de motie dus abstracter gehouden en gezegd: als er structurele middelen beschikbaar zijn, dan willen we die gebruiken voor lastenverlichting en niet voor andere politieke wensen. Ik denk inderdaad dat we daar verschillend naar kijken. De voorzitter.

Meneer De Vuyst, laatste keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dan zijn we het erover eens dat we verschillend kijken naar het nut en de noodzaak van een lastenverlichting. Maar ik blijf er dus bij dat ik het goed zou vinden als het college zou aangeven wat de keuzes zijn en dat daar ook duidelijk het budgetrecht van de raad aan bod komt, dat dus duidelijk is waar we keuzes kunnen maken. Maar we hadden ook een motie kunnen indienen dat er extra geld bij komt voor isoleren, isoleren, isoleren. Dat doet u dan ook niet, terwijl dat toch een van uw speerpunten was. Waarom dus alleen lastenverlichting hier nu? Lotte van Basten Batenburg (VVD). In moeilijke tijden zijn er lasten verhoogd omdat er een structureel probleem was in de begroting. Dat was voor de VVD een loodzware keuze om te moeten maken. Als het nodig is voor de sluitende begroting, voor de financiële gezondheid van de stad, dan kan de VVD die moeilijke keuzes maken. Maar zodra er dan weer geld te verdelen zou zijn, zodra er ook maar een beetje structureel geld te besteden is in die begroting, dan moet het natuurlijk als eerste terug naar die Hagenaars die ook de rekening hebben betaald in moeilijke tijden. Daarom ook de motie Goede tijden, slechte tijden. De sterke schouders hebben de zware lasten gedragen. Het is nu ook tijd om dat weer terug te geven en die sterke schouders te ontlasten. De voorzitter.

Er was nog een interruptie van meneer Assad, maar hij ziet ervan af. U zet uw betoog voort.

82

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat meneer Assad overtuigd is en voor deze motie stemt! Mooi is dat. Ik was nog vergeten te zeggen dat deze motie medeondertekend is door de heer Guernaoui. Dat was het. Ik zei al, er is werk aan de winkel. Ik zou zeggen: aan de slag. De VVD heeft er zin in. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door de heer Guernaoui, wordt de volgende motie (VVD.2) ingediend:

Motie VVD.2 goede tijden, slechte tijden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • door discussies met het Rijk de gemeente jarenlang met slechte financiële vooruitzichten kampte; • vanuit de traditie om behoedzaam en deugdelijk te begroten Den Haag deze structurele tegenvallers in 2022 grotendeels heeft ingeboekt in de begroting; • het Rijk dit jaar, onder hoge druk van gemeenten en lokale politiek, een aanzienlijk deel van de voorgenomen maatregelen heeft teruggedraaid. Overwegende dat: • de lokale lasten in Den Haag zijn verhoogd om de slechte vooruitzichten op te kunnen vangen zonder rigoureus te hoeven snijden in voorzieningen voor Hagenaars; • nu de vooruitzichten wat betreft de inkomsten vanuit het Rijk flink positief zijn bijgesteld er financiële ruimte ontstaat om de lastenverhoging terug te draaien. Van mening dat: • de structurele financiële ruimte niet moet worden gebruikt voor (nieuwe) politieke wensen, maar terug dient te gaan naar de Hagenaars die de gemeentelijke rekening kregen in slechte tijden. Verzoekt het college om in de programmabegroting 2025-2028 een voorstel te doen om de lasten significant te verlichten. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door mevrouw Van Basten Batenburg worden de volgende moties (VVD.3, VVD.6 en VVD.7) ingediend:

Motie VVD.3 houd Veteranendag in Den Haag! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • door de NAVO top van 24-26 juni 2025 er begrijpelijke beperkingen zullen zijn voor inzet van politie bij evenementen; • Veteranendag traditioneel de laatste zaterdag van juni plaatsvindt in Den Haag en derhalve met beperkingen te maken zou kunnen krijgen.

83

Overwegende dat: • er nog ruim voldoende tijd is om samen met de organisatie van Veteranendag (creatieve) maatregelen te nemen om te zorgen dat de dag zoals altijd door kan gaan in Den Haag, zonder het onmogelijke van de politie te vragen. Van mening dat: • Veteranendag een prachtige traditie is die thuishoort in Den Haag. Verzoekt het college om alles uit de kast te halen om ervoor te zorgen dat Veteranendag volgend jaar door kan gaan in Den Haag. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie VVD.6 Geef thuis met Hou van je Huis De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • de drie fysieke Hou van je Huis-locaties elk drie dagen in de week open zijn tussen 13.00 en 17.00; • de Hou van je Huis-locaties slechts 100 bezoeken zonder afspraak hebben geregistreerd in 2023; • er wel wachttijden zijn wanneer Hagenaars bellen met Hou van je Huis; • het college eind 2024 met een evaluatie komt van de Hou van je Huis-locaties. Overwegende dat: • het aantal uren dat de Hou van je Huis-locaties fysiek open zijn disproportioneel is voor het aantal fysieke bezoeken, omdat het aanhouden van drie fysieke locaties kostbaar is; • veel Hagenaars werken tussen 13.00 en 17.00; geholpen zijn met informatie over hoe ze dat het beste kunnen aanpakken, maar dat het onduidelijk is of Hou van je Huis daarvoor op deze manier in staat is om daarin te voorzien; • nu al maatregelen getest kunnen worden die de effectiviteit van de locaties vergroot en meegenomen kunnen worden in de evaluatie.

Verzoekt het college om: • alle Hou van je Huis-locaties de rest van dit jaar minimaal één dag in de week tussen 16.00 en 20.00 open te stellen, in plaats van tussen 13.00 en 17.00 uur; • een pilot te starten waarbij de adviseurs een periode een aantal dagen Hagenaars actief opzoeken in de wijk, bij voorkeur met een herkenbare verduurzamingsbus. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie VVD.7 Verduurzaming à la carte De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • de subsidies en rentekortingsregeling voor de verduurzaming van kleine VvE’s in 2023 flink zijn achtergebleven;

84

• • •

ook de VvE-balie en Hou van je Huis-locaties in 2023 nog amper worden gevonden voor vragen over verduurzaming; het college met het Haags Klimaatakkoord onder andere inzet op meer kennis bij energiecoaches over financiering en subsidies; een lokaal buurtinitiatief al een verduurzaammenu heeft uitgewerkt deze al enkele jaren wordt uitgedeeld bij hun evenementen en deze menu’s als zeer behulpzaam worden gezien.

Overwegende dat: • het essentieel is dat kleine VvE’s ook verduurzamen en daarvoor subsidies (kunnen) aanvragen; • Hagenaars beter gemotiveerd kunnen worden zelf te beginnen met verduurzamen door opties, subsidies en impact op hun energierekening en wooncomfort inzichtelijk te maken; • Een fysieke verduurzaammenukaart het laagdrempelig maakt voor Hagenaars om een exemplaar mee te pakken, zeker als deze ruim beschikbaar wordt gesteld op gemeentelijke locaties (waaronder de VvE-balie, Hou van je Huis-locaties, het stadhuis en stads(deel)kantoren), buurthuizen en via energiecoaches, buurtinitiatieven gericht op verduurzaming en beheerders van VvE’s. • Hagenaars sneller de gemeentelijke website zullen opzoeken als zij een fysieke verduurzaammenukaart hebben en daar thuis nog eens doorheen bladeren. Verzoekt het college om: • in 2024 een verduurzaammenukaart voor zowel particulieren als kleine VvE’s uit te werken; • in dat verduurzaammenukaart in ieder geval te beschrijven: o welke kleine en grote maatregelen een bewoner zelf kan nemen om de energierekening omlaag te brengen; o welke financiële mogelijkheden er zijn en wie hen kan helpen met het aanvragen daarvan als dat nodig is; o hoeveel energie en geld iemand (grofweg) kan besparen met een bepaalde maatregel.

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Mostert, mevrouw Faïd, mevrouw Butt en mevrouw Verdonk, wordt de volgende motie (VVD.8) ingediend:

Motie VVD.8 zorg voor nabestaanden na moord De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van de Programmarekening 2023 (RIS318640). Constaterende dat: • de nazorg vanuit de gemeente voor nabestaanden na moord nu afhankelijk is van de situatie en (hulp)vraag; • dit betekent dat er geen vast aanspreekpunt is dat complexe vragen, die er kunnen zijn na een moord, binnen de gemeente en bij andere gemeenten of (zorg of onderwijs) instellingen coordineert. Overwegende dat: • in de werkbespreking over femicide bleek dat deze aanpak in de praktijk ontoereikend is; • deze aanpak ertoe leidt dat nabestaanden na een moord, als ze worden geconfronteerd met complexe vraagstukken over bijvoorbeeld zorg, onderwijs, opvang of financien, zelf op zoek moeten naar de juiste persoon om te helpen.