RIS319742 Notulen van de raad van 10 juli 2024

Ik hoor graag hoe de VVD ziet dat dit uitgevoerd zou kunnen worden. Rutger de Ridder (VVD). We hebben jaren en jaren verloren. Waarom? Omdat er niet geluisterd werd naar bewoners. Omdat niet vanaf dag één Haag Wonen en de gemeente aan tafel zijn gaan zitten met de bewoners die de grootste bezwaren hadden. Bewoners hebben hier jaren, uren, maanden, dagen geïnvesteerd in het maken van een renovatieplan en daarvoor mensen aangetrokken. Ik vind het overigens echt een enorm compliment waard voor de bewoners dat zij nog steeds hier zitten en het nog steeds proberen, met de overmachtige overheid die over hen heen komt en zegt: nee, uw mening doet er niet toe. Ik vind dat echt prachtig om te zien. Ik vind het ook verschrikkelijk dat we hier dit debat op deze manier moeten voeren, want er had een veel beter plan kunnen liggen. De voorzitter. Gaat u verder met uw betoog. Rutger de Ridder (VVD). Voor de VVD is het dus heel ingewikkeld om nu appels met peren te vergelijken. Aan de ene kant hebben we een onvoldragen plan van Haag Wonen, namelijk een plan met een idiote toren van negen etages. We weten helemaal niet hoeveel woningen er komen als we die negen etages naar vijf of naar vier zouden trekken. We weten niet wat de investering dan precies is, dus dat plan is nu onvoldragen.

Aan de andere kant is er een plan van bewoners dat nog niet af is, waarvan ik denk: geef nou die mensen de tijd om het wel af te maken om te kijken hoe het kan. Dan kun je het goed vergelijken. Op dit moment is dat voor mij echt onmogelijk. 33

Belangrijk is: waarom die woede om maar overal te slopen in de stad? Waarom nou niet behouden? Wij moeten als raad vandaag normeren, zeggen waar we wel verdichten, zeggen waar we niet verdichten. Voor de VVD betekent het dat we niet verdichten hier bij de Heesterbuurt. Dit PUK is verkeerd. We moeten zoeken naar deur nummer drie, een echt alternatief. Ik vraag aan het college of zij een alternatief zien. Ik heb een motie in de achterzak voor de tweede termijn om naar een alternatief te werken. Maar wethouder, trek dit PUK in. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het is wellicht een ietwat ander accent, maar wij gaan ervan uit dat de stad van de Hagenaars is. De buurt is hun buurt. De straten en pleinen zijn van de bewoners. Zij leven in hun stad. Deze filosofie staat Hart voor Den Haag altijd voor ogen. Onze ombudspolitiek is een keuze voor mensen, voor Hagenaars, voor een prachtige en leefbare stad. Ombudspolitiek is ook een probleem bekijken, dicht bij de bewoners staan en het oplossen. Concreet kiezen wij voor een renovatieoplossing aan het Weigeliaplein. Wij vragen ons af waarom een samenhangende buurt kapotgemaakt moet worden voor meer dan 100 woningen. Het groen moet worden gehalveerd en de huurprijzen gaan omhoog.

Waarom? Wat is de drijfveer achter dit plan? Gaat het om geld, het rendement van de woningbouwcorporatie, of gaat het om het gelijk van de wethouder, die eerst de wereld wil verbeteren - iedereen is altijd welkom maar intussen de Haagse buurten verpest met meer steen en onleefbaarheid? Onze optie: hou Den Haag mooi en levendig, hou Den Haag groen, hou van Den Haag. Hart voor Den Haag is van oordeel dat het college bestuurlijk onder de maat presteert, wanneer er emotie, liefde voor de eigen buurt of woning, aan de orde is. Compassie en betrokkenheid ontbreken. Is het nou zo moeilijk om de vier belangen die bij het Weigeliaplein spelen bij elkaar te brengen om een gezamenlijke oplossing te vinden? In principe hebben alle betrokkenen namelijk hetzelfde voor ogen: een positief doel. Het rapport van Fakton onderstreept onze mening in dezen. Drammen, chantage, persen, voor het blok zetten en dan ijzerenheinig het eigen gelijk onwrikbaar vooropstellen? Dat is geen tunnelvisie; dat is hardvochtig bestuur. Wethouder, uw wijze van besturen kon misschien in het Zwolle van voor 1894, maar in 2024 zijn Hagenaars geen slaafse onderdanen meer. Wij vinden uw omgang met de bevolking ronduit slecht. In de Vogelwijk is het college erin geslaagd om spontaan een volksopstand te laten opbloeien. Het zal menig Vogelwijker zelf verrast hebben, dit revolutionaire elan.

Dit Weigelia-voorstel leidde in de commissie tot een handgemeen op de publieke tribune tussen twee bewonersorganisaties, met woorden strijdend voor het betere, maar eindigend in bloed. Van premier Den Uyl heb ik begrepen dat besturen … Peter Mekers (D66). Ik kan me herinneren dat Hart voor Den Haag eerder best wel positief tegenover dit plan stond, dus ik vroeg me af wat er de afgelopen twee, drie weken is veranderd waardoor u bent gaan draaien. Constant Martini (Hart voor Den Haag). We hebben naar de bewoners geluisterd en we hebben de zaak bekeken. We hebben het Fakton-rapport gezien en we hebben de andere rapporten gezien. We hebben met de collega's gesproken. Dat kan aanleiding geven om te denken: is hier iets slechts aan de hand? Peter Mekers (D66). Dank voor de reactie. Ik vraag me wel af of u ook met al die vertrokken bewoners heeft gesproken over waarom ze ervoor gekozen hebben om hier niet te blijven. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Nee, maar ik vraag mij af waarom dat relevant zou zijn voor de beslissing of je wel of niet voor dit PUK bent. De voorzitter. Meneer Mekers, voor de laatste maal. Peter Mekers (D66). Dank voor die wedervraag.

Ik vind het heel relevant om de ervaringen te horen van iedereen die daar woont of heeft gewoond, niet alleen van mensen die zijn achtergebleven in de kwalitatief beste woningen die er nog zijn, maar ook van mensen die ervaring hebben met het hele complex over wat je met dit complex moet doen. Als ik dat bredere beeld zie, kom ik op een andere 34

afweging uit dan u. Ik vind het wel jammer dat u een groep ervaringsdeskundigen niet heeft meegenomen in uw oordeel. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik ben van oordeel dat wij alle belangen en inzichten hebben afgewogen. Ik laat u uw afweging, ofschoon ik me afvraag of u ergens ooit wat ruimte biedt voor het standpunt van de bewoners. Want u bent werkelijk een knalharde ondersteuner van de woningbouwvereniging. Wat heeft de woningbouwvereniging voor grip op u, vroeg ik me af. De voorzitter. Dit is bijna een persoonlijk feit. Wilt u daarop reageren, meneer Mekers? Peter Mekers (D66). Er is geen grip op mij. Ik zit hier als vrije persoon, wel in een fractie natuurlijk. Ik snap wel, misschien nog beter dan u, hoe de processen lopen in de raad. Daarom maak ik andere afwegingen. En ik kijk inderdaad breder, ook naar mensen die vertrokken zijn: waarom zijn ze vertrokken, waarom is nog maar een minderheid van de bewoners hier aanwezig? De voorzitter. Dit is weer een politiek punt. Ik wilde u alleen laten reageren op het persoonlijke feit dat werd gemaakt. Daar heeft u op gereageerd. Dan nu een interruptie van de heer Van den Bos. Jan Willem van den Bos (PvdD). Over de bewoners die al vertrokken zijn.

Ik was benieuwd of de heer Martini denkt dat het feit dat Haag Wonen via een iPadboodschap een paar dagen voor Kerstmis in 2020 aankondigde 'uw huizen worden gesloopt, u kunt een verhuisvergoeding krijgen van € 6.000' misschien ook heeft meegespeeld in de onzekerheid die gecreëerd is en dat mensen misschien ook door die gecreëerde onzekerheid besloten hebben om eerder te vertrekken. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik vind het niet erg oplossingsgericht om nu voortdurend te gaan nalopen wie wat gezegd heeft, wie wat gedaan heeft, wie hoe gemanipuleerd heeft. Als we daarmee door blijven gaan, dan zijn we daar uren mee kwijt, maar daar gaat het in feite niet over. Ik wil gewoon teruggaan naar het falende bestuursproces dat hier aan de orde is, dat er alsmaar toe leidt dat mensen tegen elkaar opgezet worden, dat dingen niet gebeuren, dat we ons laten chanteren en dat soort zaken. Ik wilde het college de woorden van Den Uyl voorhouden, die zei: je moet de boel bij elkaar houden. Dat is besturen, dat is verantwoord besturen. Wij zijn van oordeel dat het vertrouwen tussen de bevolking en het stadsbestuur door deze wethouder en dit college verdampt. Het is een verergering van wat we in het rapport Mooipraters allemaal hebben opgeschreven. Terug naar het raadsvoorstel. De meeste bewoners willen het niet zo. De wethouder wil het wel. De woningbouwvereniging wil rendement.

Hart voor Den Haag erkent de grote betekenis van woningbouwcorporaties voor de sociale huisvesting hier in de stad. Maar wat ze nu willen, is een verkeerde afslag. Daarom doe ik een oproep aan de wethouder en de corporatie: maak een nieuw plan, neem de bewoners serieus, vraag de nestor van de raad of de heer Drijver of Aedes als moderator. Een motie van afkeuring blijkt vandaag helaas niet haalbaar. De lessons learned-doctrine waarvan D66 zo'n groot aanhanger is, maakt dat er vandaag geen verbetering van het bestuur mogelijk is. Maar morgen is een andere dag. Deze wethouder Wonen verdient het niet om onze stad te mogen besturen. Het wordt overigens tijd dat de wethouder Participatie eens wakker wordt en wat verantwoordelijkheid gaat nemen. Waar is wethouder Icar? Bestaat hij wel? Hart voor Den Haag kiest voor de bewoners van het Weigeliaplein, voor de stad en tegen de 'pukkel' van dit raadsvoorstel. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Voor het CDA staat voorop dat bewoners bij het Weigeliaplein weer fatsoenlijk en toekomstbestendig kunnen wonen. Dat deze woonsituatie niet langer kan, staat niet ter discussie. De woningen zijn op en wij hebben als raad een verantwoordelijkheid.

Het CDA was aanvankelijk dan ook positief over het plan met de groene binnentuin en extra ruimte voor maatschappelijke invullingen en voorzieningen, een mix aan verschillende woningen, inclusief grotere gezinswoningen, extra parkeerplekken en aandacht voor toegankelijkheid. Verder snapten we ook de afweging dat je bij een plan altijd moet kijken naar wat het beste is voor de wijk, wat past en of het niet beter kan. Daarom is er ook een extra haalbaarheidsonderzoek gedaan naar renovatie. 35

Hieruit komt de conclusie dat sloop-nieuwbouw toekomstbestendiger is, maar dat komt wel doordat de woningcorporatie jarenlang achterblijft met onderhoud. De situatie is geëscaleerd en ook het proces. Tientallen woningen zijn zelfs onbewoonbaar verklaard. Dit zien we helaas veel te vaak. Het kan zo niet langer. Daarom steunen we ook de motie van de ChristenUnie/SGP om corporaties te allen tijde te houden aan hun onderhoudsplicht. Het is een ingewikkelde discussie, maar uiteindelijk ligt er hier een plan dat er in ieder geval voor zorgt dat mensen weer toekomstbestendig kunnen wonen, dat niet nog meer onbewoonbare woningen erbij komen en dat er niet nog meer leegstand is. Ten slotte zijn we als gemeente geen eigenaar hiervan. Voor ons staat voorop dat er weer fatsoenlijke woningen komen. Daarom stemt het CDA voor deze oplossing voor de woningnood en een oplossing voor een onbewoonbare situatie. Rutger de Ridder (VVD). Vindt mevrouw De Groot dat er vanaf dag één goed is omgegaan met de input van de bewoners inzake renovatie? Hinke de Groot (CDA). Ik vind dat de participatie niet goed is gegaan. Je had met dit plan op dag één met de bewoners om tafel gemoeten. Dat heeft veel te laat plaatsgevonden en daarom duren dit debat en dit proces ook zo lang. Rutger de Ridder (VVD).

Vindt u dan niet dat het ook onze dure plicht is om de renovatievariant iets meer ruimte en ook serieus ruimte te geven? Hinke de Groot (CDA). Ik vind het ingewikkeld, maar het is een feit dat er extra onderzoek is gedaan. Daaruit blijkt dat het renovatieplan niet financieel haalbaar is. Voor het CDA staat uiteindelijk voorop dat deze woningen gewoon op zijn. Deze situatie van leegstand en verloedering waarin er helemaal niets gebeurt kan niet langer. De bewoners die we hebben gehoord bij de inspraak, geven aan: ik kan niet eens meer fatsoenlijk slapen, ik kan hier niet fatsoenlijk wonen omdat het zo onbewoonbaar is. Ik vind dat je dan serieus moet kijken naar de sloop-nieuwbouwvariant. Daarom zijn we daar voorstander van. De voorzitter. Voor de laatste maal, de heer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind het jammer te moeten concluderen dat het CDA eerst concludeert dat de participatie niet goed is geweest en dat daarna repareert door maar direct door te schakelen naar sloop-nieuwbouw. Ik vind het jammer om dat te constateren. Ik zou mevrouw De Groot graag willen vragen of ze daar nog op kan reflecteren. Hinke de Groot (CDA). Wat mij betreft zijn participatie en een financieel haalbaar plan twee verschillende dingen. Ik constateer dat de participatie hier niet goed is gegaan. Dat constateer ik bij veel projecten, ook van woningcorporaties.

Dat betreur ik echt; dat moet echt beter. Daarom steunen we de motie van de ChristenUnie/SGP. Maar dat is iets anders dan het plan dat hier voorligt. Er ligt hier een plan voor dat haalbaar is, waardoor er weer fatsoenlijke woningen komen en er ligt geen financieel onderbouwd renovatieplan. Dat is de afweging die het CDA maakt. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. We hebben de afgelopen jaren inmiddels al verschillende commissievergaderingen met elkaar gehad over de toekomst van het Weigeliaplein. Ik mag dit als wethouder nu twee jaar in mijn portefeuille hebben, maar al daarvoor is er met u over gesproken. De fundamentele keuze die er gemaakt moet worden voor het complex, doet pijn, wat je ook kiest. Het is fundamenteel. Het complex is in buitengewoon slechte staat. Eenieder van u die in een gestripte woning heeft gestaan, heeft gezien dat de constructie in elkaar zakt, dat vele woningen onherstelbaar zijn, dat al een groot deel onbewoonbaar is en dat er een enorme investering moet plaatsvinden om dit complex weer bij de tijd te brengen. Ik heb alle bijdrages gehoord. Er is uitgebreid over gesproken in de commissie. Vier keer is er een onderzoek gedaan naar sloop-nieuwbouw versus renovatie. Alle feiten liggen op tafel. Ik vind het belangrijk om nog te benadrukken dat wij hier met elkaar de kaders vaststellen met een planuitwerkingskader.

Het is uiteraard altijd aan een initiatiefnemer of een eigenaar om met een plan 36

te komen. Die verantwoordelijkheid ligt ook daar. Maar het college kan ook na het onafhankelijk onderzoek dat wij hebben laten uitvoeren niet anders concluderen - wat dat betreft is het rapport van Fakton klip-en-klaar - dat het sloop-nieuwbouwscenario de beste toekomstbestendigheid en de beste kwaliteit oplevert. Maar als je naar individuele elementen kijkt, zijn er natuurlijk altijd afwegingen mogelijk. De keuze die u vandaag heeft, is in te stemmen met een kader dat sloop-nieuwbouw mogelijk maakt. Dat is de snelste route naar zekerheid voor de bewoners. U heeft ook in de media kunnen lezen - ik heb dat ook bij Haag Wonen, de eigenaar en initiatiefnemer, nagevraagd - dat er geen plan B is. In het beste geval, bij een stem tegen, dwingt u de corporatie een plan uit te voeren dat zij onverantwoord en onverantwoordelijk vinden. Maar ik wijs u er toch op dat in het ergste geval de bewoner uiteindelijk echt de dupe is. Die kan niet terugkeren en er zal sprake zijn van leegstand. Ik denk dat we dat met elkaar echt niet moeten willen. Overigens, in reactie op de vragen die daarover zijn gesteld: mocht dat de uitkomst van het besluit zijn - ik hoor natuurlijk hoe uw bijdragen klinken - dan zal ik mijn uiterste best doen om via een actiegebiedaanwijzing bewoners in staat te stellen om te kunnen uitverhuizen.

Dat heeft dan wel direct leegstand tot gevolg, maar ik vind het echt onverantwoord dat bewoners hier nog een winter door moeten in deze omstandigheden. U heeft de verhalen in de commissie gehoord. Dan kom ik bij het amendement en de moties die zijn ingediend. Peter Mekers (D66). U had het er net over dat, stel dat we iets anders besluiten, we dan wel dwingen tot renovatie. Maar welke middelen hebben we als gemeente om een eigenaar van een pand te dwingen om een plan uit te voeren waar ze niet achter staan? Wethouder Balster (PvdA). Dat plan is er niet. Ik heb bij mijn weten geen instrumenten om een eigenaar te dwingen tot een plan. Nogmaals, op inhoudelijke gronden zie ik alleen maar bevestigd hoe ingewikkeld de participatie is verlopen. Laat ik dat ook nog benadrukken; ik heb dat in de commissie ook benadrukt. Toen ik de verantwoordelijk wethouder werd op dit dossier, heb ik hele stevige afspraken moeten maken met Haag Wonen om de participatie als de wiedeweerga te verbeteren, individueel maatwerk te leveren en de bewonerscommissie Complex 70, die niet erkend was, ook te erkennen en een stem te geven. Er zijn in dat proces destijds zaken niet goed gegaan.

Maar ik kan op basis van alle onderzoeken die gedaan zijn, die eigenlijk iedere keer bevestigen dat sloop-nieuwbouw het beste plan voor de bewoners en de snelste weg naar zekerheid voor de bewoners is, u dit voorstel met dit kader doen. Peter Mekers (D66). Dank voor de reactie. Het is jammer om te horen dat we de middelen niet hebben om eigenaren te dwingen om ontwikkelingen uit te voeren die wij willen. Dat zouden we als raad op veel meer vlakken wel graag zien, maar goed, het eigendomsrecht is een belangrijk recht in ons rechtssysteem. Ik heb nog wel een vraag. Op het moment dat er een actiegebiedaanwijzing plaatsvindt als het PUK niet doorgaat, is er dan nog sprake van enige kans op een terugkeergarantie? Hoe zit het met de mensen die nu al vertrokken zijn en de mensen die dan gaan vertrekken? Wat voor ontwikkeling er daarna ook komt, geldt het sociaal plan dan nog? Hoe moet ik dat zien? Wethouder Balster (PvdA). Als er een vastgesteld kader ligt, dan kunnen we afspraken maken over de terugkeer. Dat hangt ook samen met het sociaal plan dat daarbij gemaakt is. Ik denk overigens ook echt - dat staat even los van de keuze voor renovatie of sloop-nieuwbouw - dat er een heel net sociaal plan ligt en dat de bewoners van De 5 Struiken knap hebben onderhandeld. Ik denk ook dat Haag Wonen de nek heeft uitgestoken met ruime terugkeermogelijkheden en een ruime vergoeding.

Maar als we nu in een onzekere fase terechtkomen waarbij we niet weten of er überhaupt een plan kan komen, en zo ja wat voor plan, dan is de kans op terugkeer natuurlijk met de dag kleiner. Ik zal daar altijd voor blijven staan en strijden, maar we weten natuurlijk uit ervaring dat bij fundamentele renovatie en fundamentele sloop-nieuwbouw, waarbij mensen moeten verhuizen en er anderhalf à twee jaar uit moeten, twee keer verhuizen in zo'n periode te veel van het goede is. Naarmate die periode langer duurt, zal dat natuurlijk in grotere mate het geval zijn. En dan zijn we de sociale cohesie, denk ik, ook kwijt.

37

Rutger de Ridder (VVD). Vindt de wethouder dat hij op tijd is ingesprongen om het proces, dat van de rails af dreigde te raken, goed te laten verlopen? Wethouder Balster (PvdA). Uiteindelijk is het aan u om dat te beoordelen. Nogmaals, toen ik twee jaar geleden verantwoordelijk werd voor dit dossier, heb ik moeten constateren dat er bewonersgroepen tegenover elkaar stonden en dat er nog onvoldoende werk was gemaakt van de individuele benadering. Ja, de participatie startte in coronatijd. Dat zijn vergoelijkende argumenten, maar er was daar echt werk aan de winkel zoals de erkenning van de actieve bewonersgroep van Complex 70. Ik heb geprobeerd me daar heel intensief mee te bemoeien om dat in goed vaarwater te krijgen. Ik ben er heel veel geweest. Ik heb in woningen gestaan. Ik heb er met de bewonersconsulenten rondgelopen. Ik heb gesproken met beide bewonersgroepen en de organisaties die daaromheen staan. Ik heb met de opbouwwerker gesproken. Ik heb geprobeerd dat in goede banen te leiden, maar ik kan niet wegnemen dat bewonersgroepen tegenover elkaar zijn komen te staan en dat dat conflict er nog steeds is. Dat zien we gewoon. Er is een groep die voor sloop-nieuwbouw is en er is een groep die tegen sloop-nieuwbouw is. Mensen hebben er natuurlijk uiteindelijk ook recht op om dat te vinden en te blijven vinden. Rutger de Ridder (VVD).

Maar het klopt toch dat al die processen er eigenlijk steeds op gericht zijn geweest om te bewegen naar sloop-nieuwbouw? Er wordt gezegd dat er geen plan ligt, maar er ligt natuurlijk wel een plan; alleen is het nog geen uitgewerkt plan. Er wordt steeds verwezen naar sloopnieuwbouw. Dat is steeds het uitgangspunt geweest. Is de wethouder dat met mij eens? Wethouder Balster (PvdA). Uw raad vroeg het college ik denk een jaar geleden om te toetsen of de afweging was gemaakt conform de elementen die al in het Amsterdams sloopkader zitten. Dat zijn de zaken die je afweegt bij sloop-nieuwbouw versus renovatie om te toetsen of de redenatie van de initiatiefnemer navolgbaar was. We hebben u daar toen over bericht; dat konden wij toen bevestigen. Uw raad heeft ruim een halfjaar geleden mij gevraagd om een onafhankelijke toets te doen. Die heb ik laten uitvoeren. Er is opnieuw gekeken of renovatie in de buurt zou kunnen komen van het plan dat Haag Wonen had liggen. Want dat is natuurlijk zo; daar heeft u gelijk in. Die toets is wat dat betreft heel helder: renovatie komt daar bij lange na niet in de buurt. Dat maakt dat voor Haag Wonen de afweging is om niet aan een alternatief te willen en kunnen werken. Daar heb ik het als wethouder mee te doen. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de laatste maal. Rutger de Ridder (VVD).

Maar het klopt toch dat het plan van de bewoners, hoe goed het ook is, uiteindelijk door vrijwilligers is opgesteld en dat het toch nooit kan tippen aan een plan dat door een leger aan beleidsambtenaren en beleidsmedewerkers is opgesteld? Dat is toch appels met peren vergelijken? Wethouder Balster (PvdA). Wat we uit de Fakton-studie kunnen lezen en ook wat Haag Wonen daaruit concludeert, is dat ook een uitgewerkt plan langs deze lijnen niet in de buurt komt van de kwaliteit van het sloop-nieuwbouwplan. Als dat anders was geweest, dan hadden we hier een ander gesprek met elkaar gehad. Maar dat is een hele evidente uitkomst geweest. Ik was bij de moties en het amendement. Mevrouw Klokkenburg heeft de motie Onderhoud, ook bij sloopplannen ingediend. Ik wil die motie graag aan de raad laten. Ik heb er ook in dit proces bij Haag Wonen op aangedrongen om het onderhoud, ook al is dat heel lastig op dit moment met de slechte staat, in ieder geval minimaal op orde te houden. Het lijkt me een goede generieke afspraak, dus ik laat dat graag aan de raad. Dan het amendement. Ik snap de insteek van het amendement goed. Ik ben ook bereid om het hoogteaccent aan te passen. Ik ben akkoord met dat voorstel. Maar u geeft ook aan dat er op de rest van het complex tot maximaal 13 meter in vier bouwlagen moet worden ontwikkeld.

Dat geeft onzekerheid voor de businesscase en over de vraag of, als je het hoogteaccent weghaalt, we hetzelfde aantal woningen kunnen realiseren met dezelfde betaalbaarheidsnormen. Ik denk niet dat dat uw bedoeling is. Ik zou u daarom willen vragen om het element 'en op de rest van het complex tot 38

maximaal 13 meter (4 bouwlagen)' te schrappen. Als dat geschrapt kan worden, kan ik dit amendement aan de raad laten. Ik hoop op een reactie van mevrouw Klokkenburg, misschien in tweede termijn. Dan de motie Nu vaart maken met renovatie van de Haagse Stadspartij. Er staat een element in het dictum dat mij zeer aanspreekt: het actiegebied aanwijzen. Ik heb u wel geschetst wat daarvan de consequentie zal zijn, namelijk dat een groot deel van de bewoners niet zal terugkeren. Wat het overige betreft, begrijpt u dat ik niet anders kan concluderen dan dat het niet past bij het voorstel dat het college het meest verantwoord vindt. Het college moet deze motie dus ontraden. De voorzitter. Ik dank de wethouder voor de beantwoording en appreciatie. Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ik heb heel kort de tijd gehad om over het amendement na te denken, maar ik laat 'm zoals ie is. Dat is mijn tweede termijn. De voorzitter. Dank. Voordat we gaan stemmen, heeft u altijd nog de mogelijkheid om eventueel aanpassingen te doen, zeg ik tegen eenieder die vandaag moties of amendementen indient. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Ik was wat teleurgesteld over het antwoord van de wethouder. Dat mag geen verbazing wekken.

Ik had al een motie in mijn achterzak om, eigenlijk in navolging van de motie van de HSP maar dan nog iets strakker geformuleerd, op te schrijven wat we moeten doen. Daarom de motie Deur nummer drie, met als dictum: spreekt uit dat het renovatieplan van de bewoners serieus genomen had moeten worden door Haag Wonen en gemeente; procedures bij de gemeente geen reden mogen zijn voor nog langere vertraging; de uitgangspunten voor een gezamenlijk gedragen plan voor de ontwikkeling van het Weigeliaplein moeten bestaan uit het behoud van de bestaande stedenbouwkundige en architectonische uitgangspunten; renovatie waar dat kan, nieuwbouw waar dat noodzakelijk is; kwalitatief hoogwaardig groen en behoud van de bomen op het plein; kleinschalige verdichting als mogelijkheid, niet als doel op zich; draagt het college op een commissie of werkgroep in te stellen met een onafhankelijk voorzitter en waarin vertegenwoordigd zijn de bewonerscommissie Complex 70, de bewonerscommissie 5 Struiken, Haag Wonen en een lid van het college van B en W; installatie van deze werkgroep vindt plaats voor 21 september 2024; de werkgroep krijgt de opdracht voor 1 maart 2025 een gezamenlijk plan voor de ontwikkeling van het Weigeliaplein binnen de hierboven omschreven uitgangspunten op te stellen; het resulterende plan moet kunnen rekenen op voldoende draagvlak bij de bewoners; daarbij wordt het renovatieplan

van bewonerscommissie Complex 70 als vertrekpunt gehanteerd; iedere twee maanden de raad te rapporteren over de voortgang, en het gebied aan te wijzen als actiegebied nadat deze werkgroep is geïnstalleerd. Peter Mekers (D66). Ik heb deze motie niet van tevoren kunnen zien, maar ik hoorde iets voorbijkomen over 'nieuwbouw waar dat mogelijk is'. Als deze motie wordt uitgevoerd, kan dat er dan alsnog voor zorgen dat men uitkomt op volledige sloop-nieuwbouw? Rutger de Ridder (VVD). Er staat: renovatie waar dat kan - dat is positief - en nieuwbouw waar dat noodzakelijk is, dus liever niet. Peter Mekers (D66). Maar de conclusie is dat als blijkt dat het overal noodzakelijk is, volgens deze motie het sloop-nieuwbouwplan nog steeds voortgang kan vinden? Rutger de Ridder (VVD). Als dat kan rekenen op draagvlak bij de bewoners én als het renovatieplan als uitgangspunt is gehanteerd. Dat moeten we dan zien in de rapportages. De voorzitter. Door de heer De Ridder wordt de volgende motie (I.3 VVD) ingediend:

39

Motie I.3 VVD Deur nummer drie. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Instemmen concept-Planuitwerkingskader (PUK) Vijf Heesters Weigeliaplein (RIS 316450). Constaterende dat: • het voorliggende planuitwerkingskader (PUK) de mogelijkheid bied het Weigeliaplein te slopen; • bewonerscommissie Complex 070 al lange tijd een renovatieplan hebben opgesteld als alternatief voor het sloop/nieuwbouwplan. Overwegende dat: • het Weigeliaplein cultuurhistorisch en stedenbouwkundig van grote waarde is; • de kwaliteit van de bestaande panden slecht tot zeer slecht is; • het opgestelde PUK onvoldoende rekening houdt met de mogelijkheden om d.m.v. renovatie een goed plan te ontwikkelen; • breed draagvlak bij omwonenden, bewoners, woningcorporatie en gemeente van groot belang is.

Spreekt uit dat: • het renovatieplan van de bewoners serieus genomen had moeten worden door Haagwonen en gemeente; • procedures bij de gemeente geen reden mogen zijn voor nog langere vertraging; • de uitgangspunten voor een gezamenlijk gedragen plan voor de ontwikkeling van het Weigeliaplein moeten bestaan uit: o het behoud van de bestaande stedenbouwkundige en architectonische uitgangspunten; o renovatie waar dat kan, nieuwbouw waar dat noodzakelijk is; o kwalitatief hoogwaardig groen en behoud van de bomen op het plein, o kleinschalige verdichting als mogelijkheid, niet als doel op zich. Draagt het college op: • een commissie of werkgroep in te stellen met een onafhankelijk voorzitter en waarin vertegenwoordigd zijn: de bewonerscommissie Complex 070, de bewonerscommissie vijf struiken, Haagwonen en een lid van het college van B&W: o installatie van deze werkgroep vindt plaats voor 21 september 2024; o de werkgroep krijgt de opdracht voor 1 maart 2025 een gezamenlijk plan voor de ontwikkeling van het Weigeliaplein binnen de hierboven omschreven uitgangspunten op te stellen; o het resulterende plan moet kunnen rekenen op voldoende draagvlak bij de bewoners.

o daarbij wordt het renovatieplan van bewonerscommissie Complex 070 als vertrekpunt gehanteerd; • iedere twee maanden de raad te rapporteren over de voortgang; • het gebied aan te wijzen als actiegebied nadat deze werkgroep is geïnstalleerd. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen. 40

Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Dank voor de leestijd. Het is een lijvige motie, die het college met klem ontraadt vanwege de onzekerheid over de toekomst van het complex. Ze stort bewoners in onzekerheid, zet de terugkeer van de bewoners op het spel en doet geen recht aan de rolverdeling, waarbij een eigenaar-initiatiefnemer de primaire verantwoordelijkheid heeft om met een plan te komen en daarop de participatie te organiseren. Het college moet deze motie met klem ontraden. Rutger de Ridder (VVD). Hoe ziet de wethouder dan de conclusie van Fakton: los het samen op? Hoe ziet hij dan die conclusie in dit licht? Wethouder Balster (PvdA). We spreken nu met elkaar over de fundamentele keuze. Het college heeft u voorgesteld een kader vast te stellen voor sloop-nieuwbouw, na vier keer onderzoek; ik heb dat net benadrukt. Die keuze ligt nu voor. Ik ben in die context uiteraard bereid om met iedereen in gesprek te gaan. Daar ben ik altijd toe bereid, ook na het nemen van uw besluit. Er zal altijd gesproken moeten worden. Dat is heel belangrijk. Maar om de bekende redenen ontraadt het college deze motie. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Hiermee zijn we aan het eind gekomen van de beraadslaging over deze voordracht. Aan het eind van de middag, begin van de avond gaan we daarover stemmen.

Aan de orde is: J. J.1 J.2 J.3 J.4 J.5 J.6 J.7 J.8

Programmarekening 2023/Resultaatbestemming 2023/Accountantsverslag jaarrekening 2023/Voorjaarsnota 2024 en 4-maandrapportage 2024. Voorstel van het college inzake Programmarekening 2023 (RIS318640). Voorstel van het college inzake Resultaatbestemming 2023 gemeente Den Haag (RIS318641). Accountantsverslag jaarrekening 2023 gemeente Den Haag (RIS318207). Rapport Rekeningencommissie over de jaarrekening 2023 (RIS319009). Voorjaarsnota 2023 en 4-maandrapportage 2023 (RIS319191). Voorstel van het college inzake Mooi-weer-regeling terrassen (RIS319098). Voorstel van het college inzake Verordening tot achtste wijziging van de Verordening op de Binnenwateren (VOB) voor de gemeente Den Haag (RIS318889). Voorstel van het college inzake Verordening tot wijziging van de Verordening bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte Den Haag 2023 (RIS318654).

De voorzitter. We behandelen alles in een keer, maar bij de stemmingen en bij de besluitvorming vanavond zullen de voorstellen apart in stemming worden gebracht. Ik geef het woord aan de voorzitter van de Rekeningencommissie, de heer De Vuyst. Dit is zijn jaarlijkse hoogtepunt zoals u weet, dus graag aandacht. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Zoals gebruikelijk geef ik als voorzitter van de Rekeningencommissie bij de vaststelling van de jaarrekening een korte toelichting op het onderzoek naar de jaarrekening door de Rekeningencommissie. Aan de hand van het accountantsverslag heeft de Rekeningencommissie eerst met de accountants gesproken over de jaarrekening en daarna de belangrijkste bevindingen aan het college voorgelegd. Het verslag hiervan hebben we opgenomen in ons rapport, dat u allemaal gelezen heeft, onder uw hoofdkussen heeft liggen en waar u iedere dag nog even in terugbladert. Ik wil graag met enkele positieve opmerkingen beginnen. Maar, zeg ik alvast, het is niet alleen rozengeur. Positief. De jaarrekening is op de geplande datum gepubliceerd en de accountant heeft daarover een goedkeurende verklaring afgegeven. De interne beheersing is verbeterd ten opzichte van vorig jaar, evenals de informatievoorziening over bijvoorbeeld verbonden partijen. We hebben

41

afspraken met het college kunnen maken, onder meer over het omgaan met indicatoren in begroting en jaarrekening en over de rechtmatigheidsverantwoording door het college. Over die rechtmatigheidsverantwoording. Het college heeft in de jaarrekening helder toegelicht dat de rapporteringsgrens voor begrotingsonrechtmatigheden is overschreden. Het was de eerste keer dat het college daar zelf over moest rapporteren. Ondanks dat die rapporteringsgrens is overschreden, heeft het dat helder kunnen toelichten. Dat klinkt dus fors, maar in de ogen van de Rekeningencommissie is het goed te verklaren en wellicht ook te voorkomen volgend jaar. Ook hebben we voor het eerst sinds jaren weer een reactie van het college op ons rapport gekregen vóór de vaststelling van de jaarrekening door de raad en ja, zelfs voor het bespreken in de commissies. Dat geeft de Rekeningencommissie moed en dat was ook wel enigszins nodig, want sommige dingen moeten echt beter. Ik begin met informatie vlotter naar de raad. Evenals de commissie Bestuur heeft gedaan, constateren wij als Rekeningencommissie dat informatie vanuit het college te vaak te laat door de raad wordt ontvangen. Zeker voor periodieke rapportages zoals bijvoorbeeld GRIP, de verbonden partijen en de bescherming van persoonsgegevens mag van het college een strakke planning worden verwacht die ook gehaald wordt.

Dergelijke voortgangsrapportages verliezen namelijk al snel hun waarde naarmate ze minder actueel zijn. Ook zijn belangrijke voorstellen en rapportages die vorig jaar zijn toegezegd nog steeds niet ontvangen. Ik noem bijvoorbeeld de Nota Grondbeleid, de risicoanalyse voor Dreven, Gaarden en Zichten en een herziene verordening voor grondexploitaties. Over de grondexploitaties en de spelregels daaromtrent. Vorig jaar hebben we als Rekeningencommissie bij het college aangedrongen op het aanscherpen van de spelregels voor grondexploitaties. Nu zien we dat het saldo van de grondexploitaties steeds negatiever wordt. Vooral de risico's nemen toe. Dit manifesteerde zich in een plotseling verslechterde prognose voor Dreven, Gaarden en Zichten van € 15 mln. De reserve Grondbedrijf staat nu op nul, terwijl de benodigde weerstandscapaciteit ten minste € 43 mln. bedraagt. Om dergelijke risico's goed te beheersen, zijn ook goede checks-and-balances voor het Grondbedrijf nodig. Omdat de risico's voor grondexploitaties de komende jaren niet zullen afnemen, is het van belang om de verantwoordelijkheidsverdeling binnen het college goed te begrijpen. De wethouder Volkshuisvesting, Wijken, Welzijn en Zuidwest is systeemverantwoordelijk voor het Grondbedrijf.

Maar, is de vraag van de Rekeningencommissie aan het college, om het simpel te maken en goed te kunnen begrijpen: onder welke verantwoordelijkheid valt nu de reserve Grondbedrijf? Dit alles maakt dat wat de Rekeningencommissie betreft het nu echt zaak is dat het college haast maakt met het verbeteren van de spelregels voor grondexploitaties. Dan over de verbetering interne beheersing en digitale veiligheid. De gemeentelijke organisatie staat nog voor een paar andere forse uitdagingen. We hebben dit ook kunnen bespreken met wethouder Bredemeijer, die zijn debuut heeft gemaakt bij de Rekeningencommissie. Ik hoop dat hij daar goed op terugkijkt. Herhaaldelijke fraudezaken laten zien dat we ons geen nonchalance en naïviteit in de interne beheersing kunnen veroorloven. De bedreigingen voor digitale veiligheid worden tegelijkertijd talrijker en gevaarlijker. Het kost ook steeds meer geld om hieraan het hoofd te bieden. Een eerste voorwaarde voor een goede IT-beheersing is dat de gemeente inzicht heeft in het eigen IT-landschap. Ook hierin is het afgelopen jaar te weinig voortgang geboekt. Het komende jaar zullen de gedane toezeggingen echt nagekomen moeten worden.

Dat brengt mij op het algemene punt dat de reactie van het college op ons rapport, die zeker weten onder stoom en kokend water tot stand is gekomen en, nogmaals, zelfs voor de behandeling in de commissie beschikbaar was, daarmee tegelijkertijd nog niet op alle adviezen en toezeggingen is ingegaan. De Rekeningencommissie verwacht dat het college zijn toezeggingen zal nakomen die gedaan zijn en genoteerd zijn in het rapport en zal het college daar zeer regelmatig aan herinneren. We vragen het college met klem om de toezeggingen dit jaar op tijd na te komen en horen graag straks een reactie van de wethouder Financiën hierop in haar eerste termijn. Dan ter afronding het formele advies aan de raad van de Rekeningencommissie. Het controleren van het college aan de hand van de door het college opgestelde jaarrekening is een belangrijke verantwoordelijkheid van de raad. De wet schrijft voor dat de raad de jaarrekening voor 15 juli vaststelt. Dat is over vijf dagen, dus in de komende vier dagen. Daarmee wordt het college decharge verleend voor het gevoerde financieel beheer over 2023. Het formele advies van de Rekeningencommissie aan de raad hierover is dat, op basis van ons oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening en de financiële rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering door het college, de 42

Rekeningencommissie adviseert om de jaarrekening 2023 vast te stellen zoals bedoeld in artikel 198 van de Gemeentewet. De voorzitter. Dank u wel. Dan gaan we over naar de eerste termijn van de zijde van de raad. Dat doen we op volgorde van grootte van afwisselend oppositie- en coalitiepartijen. De beraadslaging wordt geopend. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Vandaag bespreken wij de Programmarekening 2023 en het voorstel van het college inzake de resultaatsbestemming. Allereerst wil ik me aansluiten bij de woorden van de voorzitter van de Rekeningencommissie. Hart voor Den Haag vindt het schokkend om te moeten constateren dat het college zijn toezeggingen aan de Rekeningencommissie niet nakomt. De voorzitter van de Rekeningencommissie moet wat ons betreft veel meer zijn politieke tanden laten zien en als het nodig is de hele raad inschakelen om het college te controleren en indien nodig te sanctioneren. Als eerste wil ik ingaan op de antidemocratische manier waarop het college omgaat met de beantwoording van vragen, initiatieven, moties en toezeggingen aan de raad. In de meeste gevallen gebeurt dat namelijk veel te laat, ondanks dat ik de burgemeester daar al meerdere keren over heb bevraagd. Het is tijd dat de raad zijn verantwoordelijkheid neemt en dat hij veel scherper gaat controleren en indien nodig gaat sanctioneren.

Daarom de motie Maandelijks inzicht in te late beantwoording van de wethouders en burgemeester. Als tweede wil ik ingaan op de financiële positie … Yousef Assad (D66). Ik hoor de collega van Hart voor Den Haag zeggen dat er gesanctioneerd moet worden. Hoe ziet dat er praktisch gezien uit? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Daar zijn heel veel mogelijkheden toe, maar het begint met controleren. Daar gaat mijn motie over. Als we het gewoon goed doen en het college gewoon zijn werk goed doet, dan hoeven we niet te sanctioneren. Maar als dat niet gebeurt, als ze blijven doorgaan met de raad niet op tijd en juist informeren, dan moeten we overgaan tot sanctioneren. Ik wil u best uitleggen wat we dan gaan doen. Yousef Assad (D66). Ik snap wel dat het gaat over wanneer vragen niet worden beantwoord et cetera. Maar welke straffen heeft de heer Guernaoui in gedachten? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat zijn de straffen die in de Gemeentewet staan, en dat zijn de politieke straffen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Assad. Yousef Assad (D66). Dan concludeer ik dus dat deze motie overbodig is, want die sancties zijn er en die kun je dan gewoon gebruiken. Daar is dan geen motie voor nodig. Of de heer Guernaoui zegt: nee, ik heb andere straffen in gedachten. Dan hoor ik dat graag, maar dat heb ik tot nu toe niet gehoord. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Voor de duidelijkheid, deze motie gaat over informeren: dat we op tijd de juiste stukken krijgen, dat we weten wanneer men over de termijnen gaat en dat we ook weten welk lid van het college daarvoor verantwoordelijk is. Het sanctioneren benoem ik wel, maar dat staat niet in deze motie. Daar hoeven we pas toe over te gaan, als het college zijn leven niet betert. Als tweede wil ik ingaan op de financiële positie van de gemeente. De jaarrekening laat een klein voordelig resultaat zien van € 31,3 mln. Dat is op een begroting van € 3,4 mld. niet zo veel. Dat we nog een voordelig resultaat hebben, komt vooral door de verhoging van de parkeertarieven, het uitbreiden van het betaald parkeren en omdat er minder is uitgevoerd dan gepland, maar dat is vooral een technisch voordeel. De jaarrekening laat verder grote miljoenenblunders zien, die nu allemaal moeten worden afgedekt. Maar ik zie niet, op geen enkele manier, dat het college daarvoor zijn 43

excuses aanbiedt aan de stad. Daarom bij dezen een verzoek aan het college, aan de wethouder Financiën, om namens haar collega-wethouders excuses aan te bieden voor al die miljoenenblunders. De voorzitter. Meneer Assad, een nieuw onderwerp, hè? Yousef Assad (D66). Jazeker een nieuw onderwerp. 'Miljoenenblunders'? Een toelichting alstublieft? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb niet zoveel spreektijd, maar dan begin ik met de overkluizing die gepland staat, de ondertunneling Scheveningen, de tegels rond het stadhuis, DrevenGaarden-Zichten, Amare. En als ik naar de jaarrekening kijk, dan kan ik nog wel even doorgaan. Dikke, dikke miljoenenblunders! Yousef Assad (D66). Maar de heer Guernaoui vraagt hier excuses van de wethouder Financiën, van het college. We hebben het nu over de programmarekening. Legt u eens even uit hoe die blunders zich verhouden tot deze programmarekening. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die blunders staan allemaal in de programmarekening. Ze staan allemaal keurig benoemd in de programmarekening. We hebben het hier over de programmarekening; vandaar dat ik die blunders, blunders, blunders nogmaals benoem. Ik vind dat dit college daarvoor zijn excuses moet aanbieden aan de inwoners van de stad. De voorzitter. Laatste keer, meneer Assad. Yousef Assad (D66). Ik probeer een beetje te begrijpen wat de heer Guernaoui bedoelt.

Dat vergt ook tijd om na te denken, maar goed. Gelden deze excuses ook voor de vorige colleges die daarvoor verantwoordelijkheid hebben gedragen? Hoe zit dat? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik hoop dat die vorige colleges ook allemaal excuses hebben aangeboden voor de blunders, maar dat is weer aan de raad. De raad heeft ook daar de blunders, als die er waren, benoemd. Nu gaat het over deze blunders en daar is dit college verantwoordelijk voor. Ik zie dat de voorjaarsnota laat zien dat er door landelijke keuzes gelukkig betere financiële vooruitzichten zijn voor onze gemeente. Hart voor Den Haag ziet kansen om dat voordeel terug te geven aan de inwoners van Den Haag. Daarom steunen wij de motie die de VVD zo dadelijk gaat indienen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). We gaan het nu hebben over een motie die nog ingediend moet worden, besef ik. Maar vindt u dit niet een klein beetje de huid van de beer verkopen voordat die geschoten is, met excuus aan de Partij voor de Dieren voor de analogie? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee. Het ziet er gelukkig beter uit door die landelijke keuzes. Ik hoop dat dit kabinet - daar gaat mijn volgende motie over - nog beter aan de knoppen gaat draaien die financieel nog gunstiger zijn voor de gemeente.

We moeten de inwoners, die de afgelopen jaren al die tekorten van dit college hebben opgelost, nu belonen voor hun financiële investering. Laten we het geld daarnaartoe gaan voordat dit college doorgaat met het geld uitgeven aan de eigen politieke ambities. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Maar ook lastenverlichting is een politieke ambitie, dus u zegt eigenlijk zelf ook dat we dat niet nu zouden moeten doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee, ik zeg juist dat we dat nu wel moeten doen. Iedereen zit te bloeden door de parkeertarieven. Bijna niemand kan ze meer betalen. Je ziet ook dat het echt gigantisch veel geld kost, miljoenen. Laten we de auto ook een beetje betaalbaar houden. Laten we de ozb een beetje betaalbaar houden. Daar zijn nu kansen voor, dus daarom steun ik de motie die de VVD zo dadelijk gaat indienen. 44

De voorzitter. Het is een beetje een spookdebat, ook voor de mensen thuis. En u doet het allemaal natuurlijk ook voor de mensen thuis. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Over spoken gesproken: ik werd alweer weggedrukt door de voorzitter. Ik zal er geen patroon in zien. Hart voor Den Haag spreekt uit om het nu alvast te hebben over een lastenverlichting, terwijl de wethouder Financiën in de commissiebehandeling heel duidelijk heeft aangegeven dat nog niet duidelijk is hoe het hoofdlijnenakkoord, wat u financieel zo positief omschrijft, gaat landen en dat dat zelfs waarschijnlijk bij de begroting nog niet duidelijk is. Ik vind het dus erg voorbarig om over uw eigen politieke voorkeur te zeggen 'dat wel', maar over andere politieke voorkeuren 'dat niet'. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar helaas staat de programmarekening vol met politieke voorkeuren die de mijne niet zijn. Wel die van u, want de basis is de begroting van vorig jaar. Op deze manier probeer ik via de komende begroting te zorgen dat de lasten omlaaggaan en dat niet wordt doorgegaan met het verhogen van de lasten, zoals dit college al jaren doet. De voorzitter. Gaat u verder met uw betoog. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Om te zorgen dat ook de laatste negatieve financiële keuzes worden geschrapt, is het noodzakelijk om in gesprek te gaan met de nieuwe regering en bij hen actief te lobbyen.

Dan is het dus onwenselijk dat wethouders hun eigen politieke overtuiging laten prevaleren boven het Haags belang. Hart voor Den Haag gaat ervan uit dat alle partijen willen dat het college in gesprek blijft en altijd de telefoon opneemt als leden van het kabinet bellen. Daarom dien ik de motie in Ga actief lobbyen bij de nieuwe regering. Robin Smit (PvdD). Ik hoorde de heer Guernaoui zeggen dat voorgaande colleges en dit college al jaren bezig zijn om de financiële lasten te verzwaren, maar hij is toch ook onderdeel geweest van een van die colleges uit voorgaande jaren? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee, wij hebben juist die parkeertarieven nog gedempt. We hebben ze verlaagd. We zijn alleen meegegaan in de indexatie van de ozb. Dit college heeft echt alles gigantisch verhoogd. Ik heb er nog technische vragen over ingediend. Het zit echt in de tientallen procenten. Daar moet echt een einde aan komen. Vandaar mijn steun voor de motie van de VVD, die dat inmiddels ook inziet. Dat vond ik ook wel heel mooi, dat de VVD inmiddels ook van mening is dat het echt anders moet. Yousef Assad (D66). Even over de motie Ga actief lobbyen: heeft de heer Guernaoui aanwijzingen dat dit niet gebeurt of niet gaat gebeuren? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Jazeker. Ik heb het interview met wethouder Vavier gelezen, die er iets over heeft gezegd.

En je ziet het in den lande meer, met name bij politieke partijen van bepaalde politieke stromingen. Misschien heb ik het verkeerd, dat kan. Daarom hoop ik ook dat iedereen in deze raad hiermee instemt. Dan is die onzekerheid weg. Dus als mijn onzekerheid onterecht is, dan zal de stemming dat uitwijzen. Yousef Assad (D66). Ik waardeer de terughoudendheid van de heer Guernaoui. Ik zie die alleen niet in de motie. Hij kan ook aan het college vragen om te gaan lobbyen met het huidige kabinet, zonder een motie in te dienen. Als daar het antwoord op komt 'dat gaan we niet doen', dan snap ik dat Hart voor Den Haag een motie gaat indienen. Maar om nu met zo'n motie te gaan strooien, ervan uitgaande dat deze wethouders niet gaan lobbyen, dat loopt wel mank. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Zoals u mij kent, heb ik dat uiteraard gevraagd in de commissie Bestuur. De burgemeester heeft daar netjes op geantwoord, zoals ik ook had verwacht. Maar dat is de beantwoording van het college. Ik wil ook het stemgedrag zien van álle politieke 45

partijen. Dat is voor mij ook zeer belangrijk. Als iedereen deze motie steunt, dan is dat ook weer helder, en als ze dat niet doen, dan weten we dat met zijn allen ook. Yousef Assad (D66). Prachtig om te zien hoe de heer Guernaoui schetst hoe het inderdaad werkt met onze commissies. Als je daar alle vragen filtert en je zin hebt gekregen, hoef je dat niet meer te vragen in de raad. Ik zou zeggen: de motie is volkomen overbodig, de heer Guernaoui bevestigt dat, trek de motie in. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Kijk, meneer Assad, als u de motie goed had gelezen en had vergeleken met mijn andere moties, dan had u gezien dat dit een 'spreekt uit'-motie is. Dit is dus een motie van de raad. In de commissie heb ik niet alle partijen kunnen bevragen op dit standpunt. Vandaar een 'spreekt uit'-motie, waardoor iedereen in de raad zich achter hetzelfde doel stelt. Dat kan alleen door een motie. De voorzitter. Even voor de zekerheid, meneer Guernaoui: u moet altijd even het dictum voorlezen. Dat doet u zo met de andere moties, hè? Meneer Partiman eerst, die stond nog op mijn lijstje. Kavish Partiman (CDA). Op zich snap ik de oproep wel, maar ik lees even voor uit Het Parool, waar deze motie volgens mij uit voortkomt: 'De Haagse wethouder Mariëlle Vavier neemt "in principe" de telefoon op.

"Verder zal ons college het nieuwe kabinet, net als ieder kabinet, kritisch volgen met de belangen van alle inwoners van Den Haag als uitgangspunt."' Hier zit toch geen woord Spaans bij? Waarom die motie dan? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Volgens mij staat er 'in principe'. Kavish Partiman (CDA). Ik hoor naast me zeggen: principes zijn heel goed. Daar ben ik het helemaal mee eens. Maar tegelijkertijd, het zou zo maar kunnen voorkomen dat de wethouder op dat moment niet in de gelegenheid is om de telefoon op te nemen. Dus vandaar ook het 'in principe'. Het gaat helemaal niet om onwelwillendheid van het college. Ik ben zelf ook heel blij met die welwillendheid van het college tegenover bijvoorbeeld de onwelwillendheid van Amsterdam, want daar heeft de Guernaoui terecht een punt. Maar nogmaals de vraag dan waar de noodzaak voor deze motie vandaan komt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb nog overwogen om in de motie op te nemen dat je de telefoon niet hoeft op te nemen als je aan het eten bent, slaapt of op het toilet zit, ook al is het iemand van het kabinet. Die praktische overweging heb ik maar niet opgenomen. Maar mede vanwege wat in Amsterdam is gebeurd en de uitspraak 'in principe', vind ik dit een heel mooie motie.

Nogmaals, de burgemeester heeft namens het college gezegd: dat moeten we doen, maar ik wil ook een uitspraak van alle politieke partijen in deze raad of zij dat met mijn partij eens zijn. De voorzitter. Laatste keer, meneer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Als het college het 'in principe' verheldert in de beantwoording, is er dan een mogelijkheid dat we deze motie aanhouden? Dat scheelt ons weer een stemming. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee. Ik wil er nogmaals op wijzen dat de burgemeester dit echt keurig heeft beantwoord en dat ik echt niks heb richting het college. Maar dit is een 'spreekt uit'motie en ik wil het van alle partijen weten. Want alle partijen willen altijd andere dingen, betere dingen. Vaak zijn we afhankelijk van het Rijk. Dus moeten we dáár aan de slag en moeten deze wethouders daar aan de slag. Ik ben ook benieuwd of alle partijen in deze raad vinden dat deze wethouders gewoon actief moeten lobbyen bij de nieuwe regering. We gaan zien hoe dat uitpakt. Lesley Arp (SP). Een vraag uit nieuwsgierigheid: wat zou Hart voor Den Haag ervan vinden als dit college heel enthousiast en activistisch gaat lobbyen tégen plannen van het kabinet, slechte plannen zoals de btw-verhoging waar de PvdA volgens mij later een motie over heeft? 46

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als er slechte plannen van dit kabinet zijn, zoals die btwverhoging, dan hoop ik ook dat dit college actief lobbyt, want slechte zaken voor Den Haag, daar zijn we natuurlijk niet voor. De voorzitter. U kunt uw betoog voortzetten, meneer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb nog één vraag op dit onderwerp aan wethouder Van Asten: waar blijft de lobbyagenda? Voorzitter. Zoals ik al schetste, zijn mijn partijgenoten in diverse commissies ingegaan op de vele inhoudelijke thema's. Op de meeste dossiers zijn we ontevreden met de beantwoording en met de keuzes en de aanpak van wethouders. Maar aangezien wij een constructieve partij zijn met veel oplossingen, zal ik nu bij een aantal onderwerpen het probleem benoemen en dan oplossingen aandragen, waar nodig aangevuld met een motie. Ik begin met het kopje bestuur. De programmarekening is ook het moment om dekking te vinden voor onze mooie initiatieven voor de stad. Daarom dien ik samen met collega Martini het amendement in Reservering middelen Dodenmonument Bezuidenhout. De toelichting: 'Met dit amendement wordt € 0,12 mln. vrijgespeeld ter reservering voor het nog op te richten Dodenmonument zoals opgenomen in het Initiatiefvoorstel Dodenmonument Bezuidenhout, herinnering en oproep.' Robin Smit (PvdD).

Ik kan me uit verschillende debatten, ook in commissies, herinneren dat er ook inhoudelijk iets nog niet helemaal correct is rond dat monument. Moeten we niet eerst de inhoud kloppend maken en dan kijken welk kostenplaatje erbij komt kijken? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). In de ideale wereld zouden we eerst dat inhoudelijke verder uitwerken en dan pas kijken naar de financiën. Maar tijdens de behandeling, die ik zelf heb gedaan met mijn collega Martini, bleek dat financiële aspect voor heel veel partijen reden te zijn om te zeggen: dan kan het niet. Op deze manier regelen we dus de financiële kant, zodat die discussie in ieder geval weg is. Dan kunnen we het inhoudelijk verder uitwerken. De voorzitter. Gaat u door. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Uit de bespreking in de commissie is gebleken dat de vakbonden niet adequaat zijn betrokken bij het onderzoek naar de toxische werkcultuur op het stadhuis, terwijl dat duidelijk in de aangenomen motie stond. Daarom dien ik een motie in samen met de collega's van de SP, GroenLinks, de PvdA, D66 en de ChristenUnie/SGP, met als dictum: verzoekt het college om in gesprek te gaan met de vakbonden en de leden van het lokaal overleg over bovenstaande onderzoeken en daarover de raad te informeren. Ik wil het onderdeel bestuur positief afsluiten.

Wat goed dat wethouder Vavier heeft toegezegd dat er bij de formele contacten tussen college en burgers, zoals stadsgesprek, ontmoetingen met vrijwilligersorganisaties en bewonersorganisaties, een verslag wordt gemaakt. Voorzitter. Ik ga verder met het onderdeel veiligheid. Sinds 1 juli van dit jaar is straatintimidatie in heel Nederland strafbaar. In Rotterdam startte 1 juli een pilot om straatintimidatie via undercoverteams aan te pakken. Hart voor Den Haag wil dat deze Rotterdamse aanpak wordt gekopieerd naar Den Haag en daarom een motie, die ik samen indien met collega's van D66 en de VVD, met het dictum: verzoekt het college om te onderzoeken of de Rotterdamse aanpak ook in Den Haag kan worden ingevoerd. Greta Thunberg blijft maar meedoen aan illegale blokkades in onze stad. Het niet voldoen aan onze wetten en regelgeving moet worden tegengegaan. Daarom dien ik de motie in met het volgende dictum: verzoekt het college om de minister van Justitie en Veiligheid te verzoeken om Greta Thunberg de toegang tot Nederland te weigeren via een ongewenstverklaring; Greta Thunberg een gebiedsverbod op te leggen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik vind het een bijzondere motie. Gaan we nu als raad zeggen wie wel en niet welkom zijn in de stad? Dan wordt het nog een interessante NAVO-top volgend jaar. 47

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik zou als algemene regel willen - ik hoop dat jullie het daarmee eens zijn - dat we tegen iedereen die zich niet aan de regels van dit land houdt en daar niet aan wil voldoen, zeggen: blijf lekker thuis. Dan blijf je lekker in je eigen land. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Maar Hart voor Den Haag stelt nu voor dat de gemeenteraad Den Haag iemand die niet veroordeeld is en, bij mijn weten, niet eens gearresteerd, ongewenst te verklaren. Ik ben toch wel even zoekende naar in wat voor soort geopolitiek tribunaal ik ben beland. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Nee, nee, nee, ik hou niet van tribunalen, nee, nee, zeker niet. Nee, zij is gearresteerd door de politie. Ze is al twee keer meegenomen. U heeft de foto's blijkbaar niet gezien. Ik zou het ook niet meer volgen, als ik u was, maar ja, vanuit mijn werk moet ik dat toch doen. Tegen deze mensen, die zich niet aan onze regels houden, die allemaal kostbare politiecapaciteit in beslag nemen waardoor de politie niet haar andere belangrijke werk kan doen, moeten we niet zeggen: kom hier maar en ga de orde maar verder verstoren door Den Haag illegaal te blokkeren. Dan moeten we gewoon zeggen: blijf lekker thuis. De voorzitter. Meneer De Vuyst, laatste keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ze is dus niet gearresteerd. Ze is aangehouden en verplaatst, zoals dat met meer mensen is gebeurd.

Dat is gewoon de bevoegdheid van de politie en dat is gebeurd. Zweden is onderdeel van het Schengengebied. Ik ben dus ook heel benieuwd hoe iemand binnen Schengen ongewenst vreemdeling verklaard kan worden. Ik vraag me toch af welk pad de heer Guernaoui nu aan het opgaan is. Het moge duidelijk zijn dat wij deze motie niet zullen steunen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). O, wat jammer, dan moet ik die misschien maar intrekken! Nee, ik had al een vermoeden. Maar ook mensen binnen Schengen kun je gewoon weigeren als ze zich niet aan onze regels houden. Daar is de Vreemdelingenwet voor. Dus dat is mijn verzoek en ik hoop dat het college dat kan omarmen. Janneke Holman (PvdA). Ik snap dat de heer Guernaoui een soort van grappig populistisch puntje wil maken voor zijn achterban, maar vindt hij het nou echt nodig om hiermee alle grondrechten en internationale verdragen in de prullenbak te gooien? Vindt hij dat zelf ook niet heftig? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Wat zegt u, dat ik allerlei verdragen in de prullenbak gooi? Zij komt hier en houdt zich niet aan onze regels. Demonstreren mag en dat moeten we maximaal faciliteren. Het maakt me niet uit voor welk onderwerp. Daar is mijn partij altijd heel duidelijk over.

Maar als je je niet houdt aan onze regels, als je meedoet aan illegale blokkades - en dat zijn niet mijn uitspraken, maar dat zijn de uitspraken van de burgemeester, die hierover gaat - ben je hier gewoon niet welkom. Dan moeten we alle wettelijke mogelijkheden - dit zijn wettelijke mogelijkheden gebruiken om dit soort gedrag te voorkomen. Janneke Holman (PvdA). Dan ben ik blij dat we gewoon wetten, regels, verdragen en instituties hebben in Nederland die bepalen of iemand wel of niet welkom is en dat dit niet de heer Guernaoui is. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat is inderdaad niet de heer Guernaoui. Maar dat staat hier ook niet. Er staat hier keurig: vraag aan de minister van Justitie om haar ongewenst te verklaren. Dat is degene die bevoegd is. Via deze motie vraag ik aan de burgemeester om een gebiedsverbod voor haar uit te vaardigen. De burgemeester is daartoe bevoegd. Ik hou me dus keurig aan de wet- en regelgeving, want ik kan niet zelf iemand veroordelen. Dit is dus keurig conform de geldende wet- en regelgeving die we kennen in dit land. De voorzitter. U zet uw betoog voort.