RIS319193 Bijlage Staat van de stad V6 4juli
Tekst van het document
19 Zie voor meer informatie over de woonruimteverdeling de voortgangsrapportage Woonagenda 2020-2023 over de jaren 2021 en 2022 (RIS318311)
60
Staat van de Stad - Wonen
Afbeelding 2.25 Te huur staand aanbod op Pararius 2018-2023 2018
2019
2020
2021
2022
2023
Alle te huur staande woningen
1079
935
945
1093
479
296
Eengezinswoningen
104
109
126
105
53
43
Meergezinswoningen
936
791
793
975
424
253
Anders of soort woning onbekend
39
35
26
13
2
1-3 kamerwoningen
841
769
704
764
321
192
4-5 kamerwoningen
199
129
197
205
99
88
6 of meer kamerwoning
39
37
44
30
14
13
Kaal of overig
171
120
145
326
81
32
Gestoffeerd
515
404
486
389
224
144
Gemeubileerd
393
411
314
317
174
91
Bron: DHIC/Pararius, bewerking Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO) Te zien is dat het aanbod op Pararius vooral uit woningen in het duurdere segment bestaat. De grootste groep van de woningen die aangeboden wordt via Pararius is de groep bovengrens middenhuur – 1.500 euro. Afbeelding 2.26 Te huur staand aanbod van Pararius naar prijssegmenten 2018-202320 2018
2019
2020
2021
2022
2023
< Liberalisatiegrens
142
77
76
93
26
11
lib grens - bovengrens middenhuur
131
121
141
126
50
18
Bovengrens middenhuur - 1.500 euro
435
424
361
481
205
98
1.500 - 2.000 euro
187
175
166
210
100
74
> 2.000 euro
184
138
201
183
98
95
Totaal
1079
935
945
1093
479
296
Bron: DHIC/Pararius 2018 - 2023, bewerking Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO) De prijs per vierkante meter van een particuliere huurwoning in 2023 is met 4 euro gestegen sinds 2018. Voor meergezinswoningen wordt per vierkante meter net iets meer gevraagd dan voor een gezinswoningen, al is dit verschil sinds 2018 kleiner geworden.
20 Bovengrens middenhuur is de huurprijs die correspondeert met 185 WWS punten voor zelfstandige woningen. In 2021 was dat 998 euro en in 2022 1015 euro (prijspeil 1 juli).
Wonen - Staat van de Stad
61
Afbeelding 2.27 Gemiddelde m2 prijs in euro/m2 2018 – 2023 2018
2019
2020
2021
2022
2023
Alle woningen
17
19
19
20
21
21
Eengezinswoningen
15
17
17
19
20
20
Meergezinswoningen
17
19
19
20
21
21
Bron: DHIC/Pararius 2018 -2023, bewerking Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO) Het gemiddelde aantal dagen dat een woning te huur stond was in 2023 41 dagen. Bij eengezinswoningen duurde het langer voordat een woning was verhuurd in 2023 (49 dagen ten opzichte van 40 dagen bij meergezinswoningen). Te zien is dat vanaf 2018 het gemiddeld aantal dagen dat een woning te huur stond sterk is afgenomen (van 101 dagen naar 41 dagen). Afbeelding 2.28 Gemiddelde looptijd in dagen 2018 – 2023 2018
2019
2020
2021
2022
2023
Alle woningen
101
85
39
51
42
41
Eengezinswoningen
82
66
44
52
33
49
Meergezinswoningen
102
88
39
51
42
40
Bron: DHIC/Pararius 2018 -2023, bewerking Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO) De gemiddelde huurprijs van particuliere huurwoningen in 2023 was €1.950. Aangezien het aanbod overwegend bestaat uit meergezinswoningen, laat de gemiddelde huurprijs van eengezinswoningen een veel grilliger patroon zien dan bij de meergezinswoningen. Afbeelding 2.29 Gemiddelde huurprijs in euro/maand 2018 – 2023 (Pararius) €3.000
€2.500
€2.000
€1.500
€1.000
€500
0
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Alle woningen Eensgezinswoningen Meergezinswoningen
Bron: DHIC/Pararius 2018-2023, bewerking Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO
62
Staat van de Stad - Wonen
Verdeling particuliere verhuurders klein naar groot Den Haag telt circa 16.900 particuliere verhuurders die gezamenlijk ongeveer 65.800 woningen verhuren in 2022. In 2021 was het aantal particuliere verhuurders nagenoeg gelijk, maar hadden zij minder woningen in handen (ongeveer 64.000 woningen)21. In 2022 zijn bijna 40.000 woningen verhuurd door middelgrote verhuurders (bezitten 10 – 99 woningen) en grote particuliere verhuurders (100 of meer woningen in bezit). Kleine particuliere verhuurders (1 – 5 woningen) hebben ongeveer 22.000 woningen in hun bezit. Afbeelding 2.30 Verdeling particuliere verhuurders naar grootte per 1 januari van 2021 en 2022 klasse
aantal aantal aantal aantal verhuurders woningen verhuurders woningen per per 01-01-2021 per 01-01-2021 per 01-01-2021 01-01-2021
Eigenaar met één woning
11.920
11.920
11.838
11.838
Eigenaar met 2 woningen
1.984
3.968
2.038
4.076
Eigenaar van 3 - 5 woningen
1.666
6.038
1.679
6.099
Eigenaar van 6 - 9 woningen
546
3.919
566
4.048
Eigenaar van 10 - 99 woningen
662
16.651
684
17.046
91
21.466
93
22.679
Eigenaar van 100 of meer woningen
Bron: Gem. Belastingdienst 2022, bewerking Gemeente Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling/SEPO
Koopsector Hierna wordt ingegaan op enkele drukindicatoren van de koopsector.
Verkopen en verkoopprijzen Zoals te zien is in volgende afbeeldingen is het aantal verkochte woningen tussen 2017 en 2018 sterk gedaald en daarna ongeveer gelijk gebleven. Tegelijkertijd was er een sterke stijging in de gemiddelde verkoopprijzen. Dit beeld komt overeen met de landelijke trend, waar eveneens te zien is hoe een lager woningaanbod zorgt voor hogere verkoopprijzen.
21 De methode om het aantal verhuurders te bepalen is op het moment van schrijven van deze rapportage meer accuraat dan de methode gebruikt in voorgaande jaren. De cijfers uit de Monitor Haagse Woningmarkt van 2020 (RIS311824) van 1-1-2021 komen daarom niet overeen met de cijfers zoals hier gepubliceerd.
Wonen - Staat van de Stad
63
Afbeelding 2.31 Afbeelding 2.31 Aantal verkochte woningenininDen DenHaag Haagdoor door jaren - uitgesplitst Aantal verkochte woningen dede jaren uitgesplitst naarnaar eengezinswoningen en eengezinswoningen en appartementen 22 appartementen 7.840
8.000
6.935
7.000 6.000
7.149
6.864
7.027
5.873 5.207
5.324
5.126
5.231
5.000 4.000 3.000 2.000
1.967
1.825
1.738
1.728
1.796
1.000 0
2017
2018
2019
2020
2021
Eensgezinswoningen Appartementen Totaal
Bron: DHIC/Gemeente Den Haag/Gemeentelijke Belastingdienst 2017-2021
€440.783
€365.775
€379.583
€313.236
€349.121
€286.045
€535.153 €326.527
€517.740 €263.072
€ 300.000
€223.132
€ 400.000
€284.797
€ 500.000
€468.914
€ 600.000
€573.135
€ 700.000
€659.250
Afbeelding 2.31 Afbeelding 2.32 Gemiddelde verkoopprijs verkochte woningen in Den Haag door de jaren uitgesplitst Gemiddelde verkoopprijs verkochte woningen in Den Haag door de jaren23. naar eengezinswoningen en appartementen
€ 200.000 € 100.000 0
2017
2018
2019
2020
2021
Eensgezinswoningen Appartementen Totaal
Bron: DHIC/Gemeente Den Haag/Gemeentelijke Belastingdienst 2017 -2021 22 De volgende woningtypen worden tot een eengezinswoningen gerekend: eengezinswoning, splitlevelwoning, drive-inwoning, hofjeswoning, hoek-eengezinswoning, tussen-eengezinswoning, eind-eengezinswoning, herenhuis, hoek-herenhuis, tussen-herenhuis, eindherenhuis, villa, bungalow(semi), twee onder een kap, vrijstaande woning, half vrijstaand. 23 IBID 2.32
64
Staat van de Stad - Wonen
Afbeelding 2.33 Gemiddeld aantal te koop staande woningen per jaar naar type 2.500 2267
2.000
1857
1760
1679
1665
1584
1.500 1238
1265
1219
1235
1111 926
1.000 683 554
619
541
500
0
339
2017
2018
2019
2020
2021
444
2022
Eensgezinswoningen Appartementen Totaal
Bron: Funda.nl juni 2023, bewerking Gem. Den Haag/Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO)
Aanbod In afbeelding 2.33 is het gemiddeld aantal te koop staande woningen per jaar weergegeven. Te zien is dat in 2022 het aanbod gemiddeld met 33% is toegenomen in vergelijking met 2021. Ook landelijk is er een stijging in het aanbod tussen 2021 en 2022. Vergeleken met zo’n tien jaar geleden is het aanbod te koop staande woningen echter zeer laag. Ter vergelijking: in 2012 stonden er gemiddeld 1.896 eengezinswoningen en 4.927 appartementen te koop in Den Haag. In 2022 was dit respectievelijk 444 en 1.235.
Wonen - Staat van de Stad
65
2.7 Aantrekkelijke woonstad en verschillen in de stad Op grond van de bevindingen vanuit de woonaantrekkelijkheidsindex van de Atlas voor gemeenten 2023 kan geconcludeerd worden dat Den Haag een aantrekkelijke stad is om in te wonen24. Den Haag neemt de 7e plaats (van de 50 grootste gemeenten) in op deze index; achter Amsterdam, Amstelveen, Leiden, Utrecht, Leidschendam-Voorburg en Hilversum. Rotterdam volgt op de 8e plaats25. Net als de andere G4 gemeenten, scoort Den Haag goed als het gaat om de aanwezigheid van voorzieningen (podiumkunsten, culinair aanbod, horeca, nachtcultuur en niet-dagelijkse winkels), maar slechter op het gebied van veiligheid (zie hoofdstuk 13). In vergelijking met de andere G4-gemeenten scoort Den Haag goed op de nabijheid van natuur. Den Haag staat op de 2e plaats van de G4 steden. Dat komt doordat nu ook de zee en de duinen meetellen. Utrecht scoort het best en Rotterdam eindigt onderaan de G50 ranglijst op plaats 50. Voor wat betreft de woonomgeving26 neemt Den Haag de 2e plaats in van de G4 steden. Utrecht scoort op deze indicator aanmerkelijk hoger dan de andere G4 gemeenten. Als het gaat om bereikbaarheid van banen dan scoort Den Haag slechter in vergelijking met de andere G4-steden. Dit betekent dat er vanuit de gemeente Den Haag minder banen bereikbaar zijn dan vanuit Amsterdam, Utrecht en Rotterdam.
Dit komt doordat er anders wordt gemeten, onder andere door een update van snelheden op trajecten. Dat pakt negatief uit voor Den Haag. In de indicator onderwijs is niet enkel meer de aanwezigheid van een universiteit opgenomen zoals in voorgaande jaren, maar ook de bereikbaarheid en variatie in het aanbod van universitaire opleidingen. Dit pakt negatief uit voor Den Haag. Den Haag scoort in verhouding tot de andere G4 steden het laagst op dit punt. Den Haag heeft als enige grote stad geen eigen universiteit, maar wel drie in de buurt (Universiteit Leiden, TU-Delft en de Erasmus Universiteit Rotterdam). Dit beeld moet genuanceerd worden omdat er in Den Haag wel satellietvestigingen zijn van universiteiten. De verschillen tussen de G4 zijn zichtbaar in afbeelding 2.34.
Verschillen in de stad Den Haag kent grote onderlinge verschillen tussen wijken. Zo is op 1 januari 2023 de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Moerwijk € 209.220 en in Laakkwartier/Spoorwijk € 242.674 tegenover € 831.344 in Westbroekpark/Duttendel en € 898.043 in Zorgvliet27. Den Haag is sterk gesegregeerd wat betreft de verdeling naar inkomensgroepen en kwetsbare bewoners (zie Staat van de Stad 2022 RIS311788).
24 Daarbij wordt naar zeven indicatoren gekeken, te weten: bereikbaarheid, voorzieningen, veiligheid, onderwijs, natuur, historie en woonomgeving. 25 Per 2023 is een trendbreuk ontstaan vanwege doorlichting van de indicatoren (verbetering en vernieuwing) en herijking van het model vanwege verandering in de woonvoorkeuren. 26 De indicator woonomgeving bevat het aandeel woningen met een bouwjaar vanaf 2000, het aandeel koopwoningen in de woningvoorraad en de mate van functiemenging in woonwijken. 27 Bron: DHIC/Gemeente Den Haag/Gemeentelijke Belastingdienst
66
Staat van de Stad - Wonen
Afbeelding 2.34 Woonaantrekkelijkheid G4 (Atlas voor gemeenten) 2023 Lorem ipsum
Bereikbaarheid
0 5 10 15
Woonomgeving
Voorzieningen
20 25 30 35 40 45 50
Veiligheid
Historie
Amsterdam Den Haag Rotterdam Utrecht Natuur
Onderwijs
Bron: Atlas voor gemeenten 2023
2.8 Bewonersperspectief Wonen gaat over meer dan alleen het hebben van een dak boven het hoofd. Voor inwoners moet hun woning een fijne en veilige plek zijn. In deze paragraaf staan we stil bij de mate waarin inwoners van Den Haag tevreden zijn met hun woning en woonomgeving, gebaseerd op het jaarlijkse inwonersonderzoek van de gemeente Den Haag. Over het algemeen zijn inwoners van Den Haag tevreden met hun woning en de buurt waarin zij wonen. De resultaten verschillen echter tussen verschillende doelgroepen en stadsdelen. Zo blijken inwoners met een koopwoning het meest tevreden te zijn. In 2023 beoordeelden zij hun woning gemiddeld met een 8,2. Bewoners van een corporatiewoning geven gemiddeld een cijfer van 7,2 en inwoners met een particuliere huurwoning een 6,8. De gemiddelde tevredenheid van inwoners met de buurt waarin zij wonen lijkt over de afgelopen jaren redelijk stabiel. Wel zijn er grote verschillen in tevredenheid te zien tussen de verschillende stadsdelen (zie afbeelding 2.35). Inwoners van Scheveningen het meest tevreden; zij geven gemiddeld een 8,6. Na Scheveningen volgen Segbroek (met gemiddeld een 8,4) en Haagse Hout (met gemiddeld een 8,3). Van alle stadsdelen zijn in Laak de inwoners het minst tevreden met hun buurt; zij geven gemiddeld een 6,1.
Wonen - Staat van de Stad
67
Afbeelding 2.35 Tevredenheid van inwoners met de buurt waarin zij wonen 16%
2023
39%
25%
2022
40%
27%
8%
16%
12%
7%
11%
35%
28%
18%
8%
11%
2020
33%
29%
18%
8%
12%
2019
32%
31%
17%
9%
11%
2021
Loosduinen Escamp
49% 21% 54%
Scheveningen
Haagse Hout Leidscheveen-Ypenburg
35% 15%
17%
20%
15%
50% 41%
12% 4%3% 9% 3%4%
20% 24%
18%
20%
26% 64%
Centrum Laak
13%
23%
24%
Segbroek
12% 4% 5%
29%
28% 33%
10%
15%
33%
12%
6% 3%
15%
6% 5%
9 of hoger 8 7 6 5 of lager
Bron: Inwonersonderzoek Den Haag 2023
Zoals in afbeelding 2.36 te zien is, vindt 64% van de inwoners de onderhoudsstaat van hun woning goed of zeer goed (8 en 9 of hoger). Tussen de verschillende sectoren verschillen de resultaten onderling echter. 82% van de inwoners met een koopwoning beoordeelt de onderhoudsstaat als goed of zeer goed, terwijl dat voor huurders van een corporatie slechts 50% is en van particuliere huurwoningen 48%.
68
Staat van de Stad - Wonen
Afbeelding 2.36 Hoe inwoners de onderhoudsstaat van hun woning beoordelen Respondenten
9
8
7
6
Loosduinen
334
49%
29%
12%
4%
5%
8,2
Escamp
734
21%
24%
23%
13%
20%
6,9
Segbroek
387
54%
26%
12%
4%
3%
8,4
Scheveningen
367
64%
20%
9%
3%
4%
8,6
Centrum
697
35%
24%
17%
10%
15%
7,5
Laak
259
15%
18%
20%
15%
33%
6,1
Haagse Hout
285
50%
28%
12%
6%
3%
8,3
LeidschenveenYpenburg
279
41%
33%
15%
6%
5%
8,1
Respondenten
9
8
7
6
2023
3.343
39%
25%
16%
8%
12%
7,7
2022
3.525
40%
27%
16%
7%
11%
7,8
2021
3.808
35%
28%
18%
8%
11%
7,7
2020
5.669
33%
29%
18%
8%
12%
7,6
2019
5.467
32%
31%
17%
9%
11%
7,6
Stadsdeel
Den Haag
5 Gemiddeld
5 Gemiddeld
Bron: Inwonersonderzoek Den Haag 2023
Wonen - Staat van de Stad
69
Special I Nieuwkomers
70
Staat van de Stad - Nieuwkomers
Deze special geeft in cijfers en grafieken een beeld van de opvang en huisvesting van nieuwkomers in Den Haag in de afgelopen twee jaar. De term nieuwkomer past de gemeente Den Haag toe op verschillende groepen mensen die geen Nederlandse nationaliteit hebben, maar hier wel voor langere tijd verblijven. Er is geen vaste definitie van de term. Deze omvat zowel asielzoekers, statushouders, ontheemde Oekraïners als degenen die hier voor werk, studie of familie naartoe gekomen zijn. De uitsplitsing naar reden voor immigratie kan binnen de gemeente Den Haag per jaar lastig herleid worden tot een specifieke nieuwkomersgroep. Hiervoor is aanvullend onderzoek nodig. Wel is bekend dat in 2022 een relatief hoog aantal migranten vanuit het buitenland zich in Den Haag heeft gevestigd, namelijk 26.000 immigranten (waaronder 3.500 Nederlanders). In 2023 liep dit aantal terug naar 22.000 (waaronder 3.400 Nederlanders). Tegelijkertijd vertrekken er uit Den Haag ook meer inwoners in 2023 dan in 2022. De emigratie groeit van bijna 13.000 in 2022 naar bijna 15.000 in 2023. Het aantal inwoners in Den Haag neemt in 2022 toe met 9.800 en in 2023 met 3.600 tot circa 567.000 op 1 januari 20241. In het hoofdstuk Bevolking worden meer data beschreven, zoals migratiesaldo en nationaliteit. Deze special gaat over twee groepen nieuwkomers: Oekraïense ontheemden en asielzoekers.
De afgelopen twee jaar is het aantal nieuwkomers dat in Den Haag wordt opgevangen aanzienlijk toegenomen. In deze special worden deze ontwikkelingen geschetst. Ook wordt een beeld gegeven van de sociale voorzieningen voor nieuwkomers en de communicatie met Haagse inwoners over de opvang van deze doelgroepen. Er kunnen diverse andere groepen nieuwkomers onderscheiden worden, zoals weergegeven in onderstaand overzicht. Zij vallen buiten de scope van deze special. De behoefte aan opvang en sociale voorzieningen van asielzoekers en Oekraïense ontheemden verschilt aanzienlijk van andere groepen zoals arbeidsmigranten en statushouders. Voor deze special is gekeken naar de periode vanaf januari 2022 tot en met het eerste kwartaal van 2024. Hiervoor is gekozen, omdat Den Haag vanaf 2022 Oekraïense ontheemden en asielzoekers is gaan opvangen in de gemeente. In onderstaande afbeelding wordt weergegeven welk aandeel Oekraïense ontheemden en asielzoekers hadden in het totale aantal nieuwkomers in 2010 en 2022. Er is voor deze jaartallen gekozen, omdat over deze jaren valide data beschikbaar waren. De groep statushouders in het figuur betreft het aantal aanwezige statushouders in Den Haag. De laatste jaren is er een toename van het aantal gehuisveste statushouders in Den Haag.
Deze groep verdwijnt in de loop der jaren uit de statistieken (omdat de statushouders bijvoorbeeld het Nederlanderschap krijgen). In 2022 en 2023 zijn respectievelijk 986 en 955 statushouders gehuisvest, tegenover 341 statushouders in 2020 en 650 statushouders in 2021.2 Naast de vermelde arbeidsmigranten is er nog een groep van niet geregistreerde EU-arbeidsmigranten in Den Haag.3 In programma Arbeids migratie in goede banen wordt op basis van aanvullend veldonderzoek uitgegaan van in totaal circa 50.000 EU-arbeidsmigranten (RIS 316674).
1 Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling (SEPO) 2024 2 COA, juni 2024 3 Sinds oktober 2022 kunnen de tijdelijke verblijfadressen in Nederland van niet-ingezetenen worden geregistreerd. De tijdelijke adressen geven een indicatie waar arbeidsmigranten verblijven die zich niet als ingezetene in de BRP inschrijven. We hebben in april de gegevens ontvangen van 8.000 personen op 4.000 tijdelijke verblijfadressen in Den Haag. Inschrijving is echter niet verplicht en wordt vaak niet gedaan..
Nieuwkomers - Staat van de Stad
71
Aantal Internationale Nieuwkomers in Den Haag in 2010 en 2022* *Circa 50.00 arbeidsmigranten inclusief niet geregistreerde arbeidsmigranten Arbe idsmigranten Partne rs Kinderen Kenniswerkers Diplomaten Stude nten Statushouders Ontheemden uit Oekraïne Asielzoekers
28.445 21.890 19.285 17.175 12.521 8.785 3.465 3.405
2010
2022
920
Wat verstaan we verder onder ‘nieuwkomers’? •
Vluchteling: Vluchteling: volgens het Vluchtelingenverdrag is een vluchteling iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht vanwege gegronde vrees voor vervolging. Redenen voor vervolging kunnen zijn: ras of nationaliteit, godsdienst, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep. Een vluchteling kan in eigen land geen bescherming krijgen van de overheid tegen deze vervolging en in sommige landen is de overheid degene die verantwoordelijk is voor de vervolging.
•
Asielzoeker: mensen die hun thuisland hebben verlaten om in een ander land bescherming te zoeken. Dit doen zij door asiel aan te vragen. Asielzoekers hebben nog geen verblijfsvergunning. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen: Een alleenstaande minderjarige vreemdeling (AMV’er) is bij aankomst in Nederland jonger dan 18 jaar (minderjarig), komt van buiten de Europese Unie (EU) en is naar Nederland gekomen zonder ouder(s) of verzorger(s) die over de jongere mag beslissen. AMV’ers krijgen een voogd tot ze 18 jaar worden of weggaan uit Nederland. Nidos is de onafhankelijke instelling die de voogdijtaak voor AMV’ers uitvoert.
•
Statushouders in de opvang: asielzoekers worden statushouders op het moment dat ze een verblijfsvergunning krijgen. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) koppelt deze statushouders aan gemeenten. Gemeenten moeten dan zorgen voor passende woonruimte. Door het woningtekort kunnen statushouders op dit moment echter vaak niet doorstromen naar de (reguliere) woningmarkt. In dat geval blijven ze langer in de asielopvang. Dit kan ook gelden voor alleenstaande minderjarige statushouders. Zij worden door voogdij-instelling Nidos gehuisvest op kleinschalige opvangplekken.
•
Oekraïense ontheemden: vluchtelingen uit Oekraïne hebben van de Europese Unie tijdelijke bescherming gekregen (Richtlijn Tijdelijke Bescherming). Zolang deze geldt, zijn Oekraïense ontheemden binnen de EU en dus ook binnen Nederland verblijfsgerechtigd. Oekraïense ontheemden worden ondergebracht in gemeentelijke (nood)opvanglocaties en in de particuliere opvang.
•
Derdelanders: naast Oekraïense ontheemden zijn er ook duizenden derdelanders (niet-EU/EER burgers) uit Oekraïne gevlucht. Een deel van deze derdelanders had een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne, met name omdat ze voor de invasie in Oekraïne werkten of studeerden. Voor hen is de tijdelijke bescherming in het voorjaar van 2024 stopgezet. Door tegenstrijdige juridische uitspraken verblijven de meeste derdelanders in april 2024 in Nederland in afwachting van juridische duidelijkheid. Zo lang mensen uit deze groepen worden opgevangen in een tijdelijk verblijf, rekent de gemeente Den Haag ze tot de ‘nieuwkomers’.
In Den Haag worden verschillende soorten (nood)opvang onderscheiden voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers. Ook verschilt de wijze waarop de sociale voorzieningen worden georganiseerd. De verantwoordelijkheden van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de gemeente op het gebied van opvang zijn afhankelijk van het type opvang. Onderstaand is per opvangsoort aangegeven: •
Het aantal Oekraïense ontheemden en asielzoekers dat op dit moment in Den Haag wordt opgevangen.
•
72
De verantwoordelijkheid van de gemeente of het COA (peildatum: 1 mei 2024):
Staat van de Stad - Nieuwkomers
Soort
Duur
Beheer & dagbesteding
Onderwijs
Zorg
Aantal in DH
Noodopvang
< 5 jaar
COA
Gemeente
COA
755
Crisisnoodopvang
< 5 jaar
Gemeente
Gemeente
COA
135
Gemeentelijke opvang Oekraïense ontheemden
< 5 jaar
Gemeente
Gemeente
COA
1.285
Subtotaal aantal vluchtelingen in opvanglocaties gemeente / COA
2.175
Particuliere opvang ontheemden
Gemeente
< 5 jaar
Particulier
Totaal aantal vluchtelingen in Den Haag
Gemeente
2.088
4.263
Voor asielzoekers wordt landelijk de reguliere opvang door het COA georganiseerd. Afgelopen jaren heeft het COA echter ook noodopvanglocaties (NO) moeten inzetten. Deze locaties zijn tijdelijk van aard en hebben minder voorzieningen dan de reguliere opvang. Ook heeft het COA een beroep gedaan op gemeenten om crisisnoodopvang (CNO) te organiseren voor asielzoekers. Deze locaties worden door de gemeenten beheerd. In Den Haag is tot april 2024 alleen sprake van noodopvang en crisisnoodopvang en niet van reguliere opvang.
Gemeentelijke opvanglocaties (GOO)
Particuliere opvang (POO) Uitstroom naar GOO
Crisisnoodopvang (CNO)
Opvang voor
ontheemden uit Oekraïne
Noodopvang (NO)
Opvang voor
asielzoekers
Verantwoordelijkheden Crisisnoodopvang Den Haag
COA
Sociaal Beheer Locatie Dagbesteding Onderwijs Sociale Voorzieningen 24-uurs beveiliging
Opvang en begeleiding (Huisartsen)zorg Voorinburgering
Voor Oekraïense ontheemden heeft de gemeente een inspanningsverplichting om opvang te organiseren en daarbij ook zorg te dragen voor het beheer van de locaties. Dat is de gemeentelijke opvang Oekraïners (GOO). Daarnaast worden Oekraïense ontheemden opgevangen bij particulieren, bijvoorbeeld bij een gastgezin, familie of wonen zij in een zelfstandige woning die zij zelf huren (zie verdeling in graphic). Dit is de particuliere opvang Oekraïners (POO). Met de particuliere opvang wordt bedoeld de Oekraïense ontheemden die bij Haagse gastgezinnen thuis verblijven. Het betreft geen Oekraïense ontheemden die eerder een eigen woning huurden of vanuit werk zelfstandig in Den Haag waren gehuisvest. Exacte gegevens over de samenstelling binnen de POO zijn niet bekend. Wel is er in maart 2023 door de gemeente een ‘leefgeldonderzoek’ gedaan. Bij 400 Oekraïense ontheemden is geïnformeerd naar hun opvangsituatie en toekomstperspectief om een beter beeld te krijgen van de verschillende opvangsituaties die binnen deze categorie bestaan.
Nieuwkomers - Staat van de Stad
73
29% Zelfstandig
29%
28%
Bij een Nederlands gasthuishouden
Bij familie in huis
14% Bij vrienden in huis
Hoewel dit onderzoek niet breed uitgevoerd is en reeds in maart/april 2023 was, geeft het een beeld van waar de ontheemden in de particuliere opvang met name verbleven.
Opvang Oekraïense ontheemden in Den Haag Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne nam de opvang van Oekraïense ontheemden in Den Haag snel toe. Naast de particuliere opvang werden verspreid over de stad in korte tijd veel opvangplekken op verschillende locaties gerealiseerd.
Opvang Oekraïense ontheemden in Den Haag 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 Q1 '22
Q2 '22
Q3 '22
Q4 '22
Q1 '23
Q2 '23
Gemeentelijke opvang
Q3 '23
Q4 '23
Q1 '24
Particuliere opvang
Bron: BRP, 2024
Verdeling over de stad Er zijn diverse opvanglocaties voor nieuwkomers verspreid over de stad, die variëren in capaciteit van 15 plekken (Room11) tot 650 plekken (Regulusweg). Voor de meeste locaties geldt dat er een tijdelijke overeenkomst is met de eigenaar, variërend van zes maanden tot een aantal jaar. Vanwege deze tijdelijkheid wordt er doorlopend naar nieuwe opvanglocaties gezocht en vinden er regelmatig verhuisbewegingen plaats. Gezien de beperkte mogelijkheden is er geen spreidingsbeleid over de stad. Naast de hieronder aangegeven locaties zijn er ook meerdere kleinere opvanglocaties (minder dan 10 personen). Deze zijn niet op de kaart weergegeven. Naast de opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden en asielzoekers zoals weergegeven op deze plattegronden worden in Den Haag nog meerdere andere (zorg)doelgroepen opgevangen. Deze weergave geeft daarmee alleen een beeld van de spreiding over de stad voor wat betreft de twee doelgroepen van deze special en niet van alle nieuwkomersgroepen in de stad.
74
Staat van de Stad - Nieuwkomers
31-03-’22 Opvang vluchtelingen Oekraïne 1. Marriott Hotel Scheveningen 2. Mercure Hotel centrum 3. Empire Hotel 4. Schildershoek 5. Room 11 6. Koolwitjelaan 7. Shell Hotel 8. Gulden Huis 9. Conservatorium 10. Treublaan 11. De Schakel 12. Oude molstraat 13. Hennegras 14. Jorplace 15. Parnassia 16. SoZa 17. Kootwijkstraat 18. ANWB 19. Zandvoortselaan 20. Arendsdorp Noodopvang asielzoekers A. Regulusweg B. Jupiterkade C. Fletcher City Hotel D. NH Hotel Atlantic*
14 1
2 9 4
10
6
8
31-03-’23
I 7
19
C 12 5 F 2 G
17
10 11
4
16
B
A
8
15
13
Crisisnoodopvang asielzoekers E. Teleport* F. Parkhotel G. Pink Flamingo Hostel H. Aquarius Hotel I. Jorplace
31-03-’24
H 18 20
C 12 F 5 2 G
*Het NH Hotel Atlantic en Teleport Hotel zijn in gebruik
19
geweest in periodes die tussen deze kaartjes vallen en staan daarom niet op deze kaartjes.
3
15
17
10 11
16
B
A
8 13
Opvang Oekraïense ontheemden en asielzoekers in vogelvlucht Door het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de opvangcrisis in Ter Apel werd vanaf 2022 een beroep gedaan op Den Haag om Oekraïense ontheemden en asielzoekers in de gemeente op te vangen. Begin 2022 opende de eerste noodopvanglocatie voor 58 AMV’ers aan de Jupiterkade. Na de inval van Rusland in Oekraïne in maart 2022 werden er binnen enkele weken honderden Oekraïense ontheemden opgevangen op tijdelijke locaties in de stad. Kort daarop werd voor asielzoekers de noodopvanglocatie aan de Regulusweg geopend en een aantal hotels ingezet voor crisisnoodopvang. Op 30 april 2024 worden er in totaal 4.127 nieuwkomers opgevangen in particuliere, gemeentelijke en COA-opvanglocaties in de stad.
Nieuwkomers - Staat van de Stad
75
januari ’22
Voor januari ’22: Er is nog geen sprake van gemeentelijke/ COA-opvang voor nieuwkomers in Den Haag
Opening Jupiterkade voor 58 AMV
24 februari ’22
3 maart ’22
10 maart ’22
Inval Rusland De eerste mensen uit in Oekraïne Oekraïne melden zich op het stadhuis (Spui). Begonnen met opvang in hotels. 29 juni ’22
augustus ’22
Opening Regulusweg voor 400 volwassen asielzoekers om de uitstroom van Ter Apel op te vangen
300 ontheemden opgevangen in hotels mei ’22
Begonnen met Berichten dat Crisisnoodopvang: aanmeldcentrum Teleport voor 77 Ter Apel vol zit asielzoekers
2.000 ontheemden uit Oekraïne opgevangen door particulieren in Den Haag
14 maart ’22 maart &
Opening april ’22 Schilderhoek voor 138 Oekraïense ontheemden Diverse opvanglocaties geopend, zie pagina 75 1.000 ontheemden uit Oekraïne opgevangen in gemeentelijke opvanglocaties
2023
Situatie eind ’23
februari ’24
Opening meerdere en kleine grote locaties, voor asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne
Totaal 4.263 nieuwkomers in Den Haag, zie uitsplitsing op pagina 74
Inwerkingtreding Spreidingswet, zie pagina 79
Locaties: verscheidenheid Er is in Den Haag een verscheidenheid aan opvanglocaties. De locaties verschillen in grootte, doelgroep en voorzieningen (keuken, badkamer, e.d.) die gedeeld worden. Deze verschillen kunnen verklaard worden door de verschillende gebouwen die gebruikt worden voor de opvang. Dit zijn bijvoorbeeld (short-stay) appartementen, omgebouwde kantoren en hotels. De insteek is dat de nieuwkomers zoveel mogelijk voor zichzelf zorgen, maar de mogelijkheden verschillen per gebouw. Zo kan er in omgebouwde kantoren (zoals aan de Regulusweg) gekookt worden, terwijl dit in een hotel (zoals Fletcher) niet mogelijk is. Ook het aantal personen dat de voorzieningen moet delen, kan aanzienlijk verschillen: van opvang waar alles zelfstandig is tot opvang waar de voorzieningen gedeeld moeten worden met een of meer andere gezinnen. Van een eigen kamer tot gedeelde kamers en sanitaire voorzieningen met meerdere personen. Door de schaarse ruimte in de stad, wordt per locatie bekeken wat de mogelijkheden zijn.
Multifunctionele opvanglocaties Een van de mogelijkheden voor de invulling van een opvanglocatie is de zogeheten multifunctionele locatie. De multifunctionele opvanglocatie heeft de volgende uitgangspunten: 1.
Opvang met perspectief op wonen Dit zijn ‘wooneenheden’ die in de toekomst gebruikt kunnen worden als (zelfstandige) woonplek voor andere (kwetsbare) doelgroepen (zoals jongeren, zorgdoelgroepen, studenten, statushouders, spoedzoekers, etc.).
2.
Locaties zijn duurzaam inzetbaar Een locatie is meerjarig beschikbaar. Dat hoeft niet te betekenen dat dezelfde doelgroep er de gehele periode gebruik van maakt. Dit kan wisselen.
3.
Multifunctionele locaties Een locatie kan meerdere functies hebben, waarbij de opvang van Oekraïense ontheemden en/of asielzoekers en andere (zorg)doelgroepen de hoofdfunctie is. De locatie wordt daarnaast ingezet voor andere functies, zoals voor een bedrijfsruimte, horeca en/of sociale voorzieningen voor de wijk.
4.
Relevant voor de omgeving De functies van een locatie worden mede bepaald door de wijkbewoners. Er wordt gekeken naar de behoefte van omwonenden van een locatie om naast de huisvesting van nieuwkomers ook mogelijkheden te benutten om voorzieningen en de leefbaarheid in de wijk te verbeteren.
76
Staat van de Stad - Nieuwkomers
Een impressie van een aantal opvanglocaties in de gemeente Den Haag
In Den Haag is er op dit moment (stand van zaken 1 mei 2024) één multifunctionele locatie. In het voormalige kantoor van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SoZa) worden Oekraïense ontheemden opgevangen. Ook wonen er studenten en jongeren. Daarnaast biedt SoZa ruimte voor bedrijvigheid (huisvesting startups The Hague Tech), onderwijs (beveiligingsopleiding en de Horeca Academie) en horeca (vergaderzalen en lunchroom van de Horeca Academie).
Nieuwkomers - Staat van de Stad
77
In onderstaande tabel is de leeftijdsopbouw weergegeven van de Oekraïense ontheemden in de gemeentelijke en particuliere opvang. Voor de opvanglocaties van asielzoekers waren deze cijfers voor de totstandkoming van deze Special niet (tijdig) beschikbaar.
Leeftijdsverdeling GOO en POO Leeftijdsverdeling GOO en POO
80 tot 90
11
10
70 tot 80
40
46
60 tot 70
85
106
50 tot 60
127
196
40 tot 50
244
418
30 tot 40
272
542
20 tot 30
194
427
10 tot 20
269
241
0 tot 10
137
163
Op de opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden wonen relatief veel vrouwen en kinderen, daar waar op de grootste opvanglocatie in Den Haag (de Regulusweg) met name mannen wonen.
Verdeling man/vrouw Verhouding man/vrouw
Man
Vrouw
Oekraïense vluchtelingen
GOO POO
29%
26%
45%
36%
50%
15%
COA - asielzoekers
Regulusweg Fletcher
Totaal: 2.149
8% 92%
32%
Jupiterkade
31%
37%
100% CNO - asielzoekers
Aquarius
34%
Park Hotel Pink Flamingo
78
35%
46% 38%
Staat van de Stad - Nieuwkomers
31% 46%
32%
8% 30%
Totaal: 1.378
Kind
Wet- en regelgeving nieuwkomers Voor de opvang van Oekraïense ontheemden en asielzoekers zijn verschillende wettelijke kaders van belang.
Oekraïense ontheemden: Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïense ontheemden hebben recht op opvang, medische zorg, werk en onderwijs op grond van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Deze loopt tenminste tot en met 4 maart 2025.
Inspanningsverplichting Voor Oekraïense ontheemden bestaat er een inspanningsverplichting. Op landelijk niveau is deze verdeeld over de veiligheidsregio’s op basis van inwoneraantal en oppervlakte. Voor de veiligheidsregio Haaglanden is op basis van deze verdeelsleutel vanaf 1 februari 2024 de inspanningsverplichting 3.792 gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïense ontheemden. Binnen de veiligheidsregio Haaglanden is het aantal te realiseren plekken door de 9 gemeenten vervolgens verdeeld op basis van inwoneraantal. Voor de gemeente Den Haag komt dit neer op 1.852 te realiseren opvangplekken. De landelijke prognose voor de benodigde gemeentelijke opvang van Oekraïense ontheemden gaat omhoog van 97.000 naar 120.000 per 1 januari 2025 (stand van zaken april 2024). Dit kan betekenen dat voor Den Haag vanaf 2025 de inspanningsverplichting voor de opvang van Oekraïense ontheemden naar boven wordt bijgesteld.
Asielzoekers: Spreidingswet Op 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (hierna: de Spreidingswet) in werking getreden. De wet heeft tot doel te komen tot een evenwichtiger verdeling van asielopvang over de provincies en gemeenten. Met de Spreidingswet hebben gemeenten een wettelijke taak om asielzoekers op te vangen. NB. Bij de totstandkoming van deze special (april 2024) is dit het geldende wettelijke kader. Op 16 mei 2024 is het Hoofdlijnenakkoord 2024-2028 (PVV, VVD, NSC en BBB) vastgesteld met daarin meerdere maatregelen om in te grijpen op de acute asielinstroom en de opvangcrisis. Het intrekken van de Spreidingswet is een van deze maatregelen. Op het moment van schrijven van deze special is nog niet bekend of en op welke termijn de Spreidingswet daadwerkelijk ingetrokken wordt.
Taakstelling De landelijke capaciteitsraming voor asielopvang is 96.000 plekken. Dit is het totale aantal opvangplekken voor asielzoekers waaraan in 2025 en 2026 naar verwachting landelijk behoefte zal zijn. Op basis hiervan is een indicatieve verdeling van het aantal opvangplekken per gemeente gemaakt. Deze is 2.513 plekken voor de gemeente Den Haag. De provinciale opvangopgave is de optelsom van de indicatieve verdeling van de gemeenten in de provincie. De provinciale opgave voor Zuid-Holland voor 2025-2026 is 19.776 plekken. De landelijk prognose voor de benodigde gemeentelijke opvang van asielzoekers gaat omhoog van 96.000 naar 133.500 opvangplekken per 1 januari 2026. Deze behoefte wordt vooralsnog in de volgende cyclus (2027-2028) van de Spreidingwet verwerkt.
Nieuwkomers - Staat van de Stad
79
Indicatieve verdeling per 1 januari 2025 Indicatieve verdeling per 1 januari 2025
Zuid-Holland
19.776
Noord-Holland
16.290 14.689
Noord-Brabant Limburg
5.662
Utrecht
8.207
Overijssel Zeeland
6.325 2.109
Friesland
3.391
Gelderland
11.704
Flevoland
2.441
Groningen
2.715
Drenthe
2.691
Zoals blijkt uit bovenstaande toelichting wordt de taakstelling uit de Spreidingswet op provinciaal en gemeenteniveau vastgesteld. De realisatie van zowel de opvangplekken voor Oekraïense ontheemden als voor asielzoekers wordt op regionaal niveau gemonitord. Het aantal te realiseren opvangplekken ziet er op regionaal niveau als volgt uit.
1.852
Den Haag
2.513
Delft
349 434
LeidschendamVoorburg
258 448
PijnackerNootdorp Rijswijk Wassenaar
190 397 186 306 91 158 376
Westland
702 425
Zoetermeer Midden- Delfland
80
Staat van de Stad - Nieuwkomers
703 65 133
Stad en bewoners Halfjaarlijkse trendmeting opvang van vluchtelingen en asielzoekers in Den Haag Sinds maart 2022 wordt er halfjaarlijks een trendmeting opvang vluchtelingen en asielzoekers in Den Haag uitgevoerd. De respons varieert van 530 (in 2022) tot 950 panelleden (maart 2024). De peiling meet vooral het draagvlak waar het gaat om de houding over de opvang van Oekraïners en de houding over opvang van vluchtelingen en asielzoekers uit andere landen.
Kanttekening
e positief of negatief vindt De u het dat vluchtelingen uit Oekraïne worden opgevangen? uitkomsten zijn na herweging representatief op de kenmerken sekse, leeftijd en stadsdeel. Wel moet in ogenschouw genomen worden dat de enquête steeds wordt uitgezet onder het stadspanel.
In Nederland - mrt22
41% Dat is een groep relatief 42% hoogopgeleid die vrijwillig hun mening geven.
In Nederland - aug22
31%
11%
49%
2%4%
13%
4%2%
In Nederland -Op feb23 de vraag ‘Hoe positief of negatief vindt u het dat vluchtelingen 40% 45% uit Oekraïne worden 10% opgevangen?’ 2%2%
het volgende geantwoord: In Nederland - werd aug23over Den Haag31% In Nederland - mrt24 ◼ Heel positief
30% ◼ Positief
In Den Haag - mrt22
43% ◼ Negatief ◼ Heel negatief
38%
In Den Haag - aug22
12%
4% 3%
18% ◼ Weet niet
5% 3%
12%
4% 5%
13%
6% 3%
40%
30%
In Den Haag - feb23
46% 39%
In Den Haag - aug23
31%
In Den Haag - mrt24
29%
Heel positief
◼ Neutraal
49%
42%
11%
44%
14%
41%
4%2% 4% 4%
18%
6% 4%
Ook werd de volgende vraag gesteld: ‘Er zijn naast Oekraïense vluchtelingen ook vluchtelingen en Positief
Neutr aal
Negatief
Heel negatief
Weet nie t
asielzoekers uit andere landen. De gemeente Den Haag vangt ook andere vluchtelingen en asielzoekers op. Vindt u dit: mrt22 ◼ Heel positief
◼ Positief
aug22
22%
feb23
◼ Neutraal
◼ Negatief
◼ Heel negatief
41%
26%
◼ Weet niet 10%
12% 16%
40%
14% 10%
8%
aug23
19%
36%
22%
11%
11%
mrt24
21%
34%
20%
14%
10%
Heel negatief
w.n.
Heel positief
Positief
Neutr aal
Negatief
Er wordt in de peiling niet standaard een herweging gedaan op ‘opleiding’. Desalniettemin is uit de resultaten af te leiden dat het draagvlak voor de opvang van nieuwkomers vooral onder de mensen die praktisch geschoold zijn, veel minder is en sneller afneemt dan bij inwoners met een hbo- of wo-opleiding.
Sociale voorzieningen Op grond van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming hebben Oekraïense ontheemden tenminste tot en met 4 maart 2024 recht op opvang, medische zorg, werk en onderwijs.
Onderwijs voor nieuwkomers Volgens de Wet primair onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs zijn schoolbesturen en gemeenten gezamenlijk verantwoordelijk voor het bieden van passend onderwijs, zo ook aan nieuwkomers waaronder asielzoekers en Oekraïense ontheemden. Dit onderwijs wordt gegeven in speciale nieuwkomersgroepen in het basisonderwijs met een programma van maximaal 2 jaar en in het voortgezet onderwijs met internationale schakelklassen (ISK) van maximaal 2 jaar. Nieuwkomers - Staat van de Stad
81
Nieuwkomersonderwijs heeft met name aandacht voor taal en andere basisvakken zoals rekenen/ wiskunde en burgerschapsvorming. De leerlingen stromen na het nieuwkomersonderwijs door in het reguliere onderwijs.
Primair Onderwijs In Den Haag zijn er 34 reguliere basisscholen die nieuwkomersonderwijs bieden (stand van zaken april 2024). Deze scholen hebben in totaal 63 groepen met nieuwkomers. Het gaat in totaal om bijna 950 onderwijsplekken. Het uitgangspunt is om kinderen dichtbij hun verblijfadres een onderwijsplek te bieden.
Voorgezet onderwijs In het voortgezet onderwijs zijn er internationale schakelklassen (ISK) tot 20 jaar. In de praktijk maakt men vaak rond 18 jaar de overstap naar het praktijkonderwijs. Er zijn zes ISK-locaties in Den Haag. De ISK’s hebben een regiofunctie en plaatsen ook VO-leerlingen uit Leidschendam-Voorburg en Rijswijk. Uitgangspunt voor zowel primair als voortgezet onderwijs is dat alle kinderen maximaal drie maanden na aankomst in Den Haag een onderwijsplek hebben.
Nederlandse taallessen Oekraïense ontheemden Oekraïense ontheemden kunnen gebruikmaken van Nederlandse taallessen die gefinancierd worden door de gemeente in het kader van volwasseneneducatie. Sinds 2023 volgden 380 ontheemden taallessen bij de Taal+ school van ROC Mondriaan en Stichting Taal aan Zee. Begin 2024 zijn 50 Oekraïense deelnemers gestart met taalles en staan er nog 100 mensen op de wachtlijst om te beginnen met taalles. Naast deze taaltrajecten kunnen zij gebruik maken van (laagdrempelige) taalactiviteiten. Voorbeelden daarvan zijn taalmaatjes en inloopmomenten om de taal te kunnen oefenen bij bibliotheken, het Taalhuis, diverse opvanglocaties en Servicepunten XL.
Asielzoekers Op de asiellocatie Regulusweg biedt het COA taallessen aan, dit als onderdeel van de voorinburgering. De asielzoekers die er verblijven, kunnen zich aanmelden voor Engelse of Nederlandse les of de taal oefenen met een taalmaatje.
Dagbesteding Zowel op de opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden als op de locaties voor asielzoekers is er een aanbod van activiteiten. Nieuwkomers kunnen deelnemen aan bijvoorbeeld muzieklessen, sportactiviteiten, computerlessen en Nederlandse taallessen.
Werk Oekraïense ontheemden Vluchtelingen die onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne vallen, mogen zonder werkvergunning betaald werk doen in Nederland. In de Haagse opvanglocaties hebben veel Oekraïense ontheemden werk, waardoor zij overdag vaak niet op de opvanglocatie zijn. Oekraïense ontheemden kunnen gebruikmaken van bemiddeling via de reguliere dienstverlening van “Den Haag Werkt”. Bij bijeenkomsten op de opvanglocaties wordt informatie gegeven en kunnen Oekraïense ontheemden aangeven een baan te willen. Op dit moment (april 2024) hebben 213 Oekraïense ontheemden door bemiddeling een betaalde baan gevonden. In totaal zijn er 1.461 Oekraïense ontheemden die in Den Haag werk hebben.
82
Staat van de Stad - Nieuwkomers
Asielzoekers Tot voor kort mochten asielzoekers maximaal 24 weken per jaar werken. De Raad van State heeft op 29 november 2023 geoordeeld dat de 24-weken-eis in strijd is met de Europese Opvangrichtlijn. Asielzoekers mogen nu meer dan 24 weken per jaar werken als hun asielaanvraag minstens zes maanden in behandeling is. Zij mogen alleen werken als de werkgever een tewerkstellingsvergunning (TWV) heeft die wordt aangevraagd bij het UWV. De uitspraak van de Raad van State heeft geleid tot een toename van het aantal TWV’s in de afgelopen periode. Dit landelijke aantal is gestegen van 601 in 2022 naar 2.016 in 2023 en 1.550 in het eerste kwartaal van 2024. Aantal landelijke aanvragen TWV, waarvan verleend
Aantal aanvragen TWV
2.500
10%
9,1%
8%
2.000 1.500 1.000 500
6%
5,4%
4%
3,3% 2,2%
2%
1,6%
0%
0 2017
2018
2019
2020
2021
2022
Percentage verleende TWV
Aantal landelijke aanvragen TWV, waarvan verleend
2023 Q1 2024
Ge weigerde TWV's (onbekend vanaf 2022) Verleende T WV's Percentage van all e personen in procedure (onbekend vanaf 2022)
Belemmerende factoren bij het toetreden van asielzoekers tot de arbeidsmarkt zijn:
Wet- en regelgeving Asielaanvraag moet 6maanden in behandeling zijn Onbekendheid van werkgevers met proces van aanvragen van de TWV Wachttijd van vijf weken uitsluitsel toekenning
Maatschappelijke contextfactoren Geen formele ondersteunings- of begeleidingsstructuur Gebrekkige informatievoorziening Wachttijd voor vervanging van verlopen W-documenten Verhuizingen naar andere azc’s
Regeling eigen bijdrage asielzoekers met inkomen en vermogen
Locaties van de azc’s
Waardering buitenlandse diploma’s
Kinderopvang
Vervallen van inrichtingskrediet bij toekennen asielverzoek
Weinig ‘werkende voorbeelden’
Individueel niveau
“Afzonderlijk en in combinatie met elkaar creëren deze factoren te hoge drempels voor werkgevers om asielzoekers in dienst te nemen en verlagen ze de toegang voor asielzoekers tot de arbeidsmarkt.”
Onvoldoende vaardigheid in Nederlandse taal Psychische problematiek Culturele normen en waarden
Bron: Belemmeringen asielzoekers bij het toetreden tot de arbeidsmarkt, Regioplan beleidsonderzoek, april 2023
Nieuwkomers - Staat van de Stad
83
Zorg De zorg aan Oekraïense ontheemden is anders geregeld dan aan asielzoekers.
Oekraïense ontheemden Ontheemden uit Oekraïne hebben in Nederland recht op medische zorg. Zij hoeven in Nederland geen zorgverzekering af te sluiten. Alle Oekraïense ontheemden die in het bezit zijn van een Burgerservicenummer vallen onder de Regeling Medische zorg Ontheemden uit Oekraïne (RMO). Via deze regeling hebben zij recht op een zorgpakket dat veel lijkt op de dekkingen in het basispakket. Oekraïense ontheemden maken gebruik van het reguliere zorgsysteem.
Asielzoekers Asielzoekers maken geen gebruik van het eerstelijnszorgaanbod in de stad. Voor asielzoekers geldt de Regeling Medische zorg Asielzoekers (RMA). Het COA is verantwoordelijk voor de organisatie en financiering van de medische zorg aan asielzoekers en statushouders op de (nood)opvanglocaties. Dit wordt gedaan door de Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA). De wijze waarop deze zorg is georganiseerd is vergelijkbaar met de huisartsenzorg voor Nederlanders.
Leefgeld en inkomen Oekraïense ontheemden Oekraïense ontheemden ontvangen op basis van de Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) leefgeld van de gemeente. Op peildatum 1 maart 2024 zijn 688 leefgelduitkeringen actief in Den Haag. Dit is leefgeld voor 944 personen. Als gevolg van de herziene Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) per 1 april 2023, is het aantal leefgeldverstrekkingen afgenomen van 1.206 uitkeringen naar het huidige aantal. Sinds de herziening is het aantal uitkeringen redelijk stabiel. Oekraïense ontheemden die inkomsten uit werk hebben, betalen vooralsnog geen eigen bijdrage voor de opvangkosten.
Asielzoekers Wanneer de asielprocedure van start gaat, ontvangen asielzoekers leefgeld van het COA. Uitgeprocedeerde volwassenen ontvangen geen leefgeld. AMV’s ontvangen leefgeld vóórdat de asielprocedure van start gaat, tijdens de wachttijd voor de procedure. Asielzoekers die inkomsten en/of eigen vermogen hebben, mogen nog steeds gebruikmaken van de COA opvang, maar moeten een eigen bijdrage in de opvangkosten betalen.
84
Staat van de Stad - Nieuwkomers
Nieuwkomers - Staat van de Stad
85
3
Duurzaamheid & Energietransitie
•
In 2022 was de CO2-uitstoot van Den Haag ongeveer 31% lager dan in 2012.
•
Het grootste deel van de CO2-uitstoot in Den Haag komt van woningen (40%). Op de tweede plaats komt de werksector (33%), gevolgd door mobiliteit (20%) en afval (7%).
•
Het gemiddeld aardgasverbruik van woningen is in Den Haag aanzienlijk hoger dan in de andere G4 gemeenten. Het percentage woningen in Den Haag dat geen aardgas verbruikt nam de afgelopen jaren toe van 7,4% in 2017 tot 10,1% in 2022. In de andere G4 gemeenten liggen deze percentages hoger, te weten: Amsterdam 14,6%, Rotterdam 19,3%, Utrecht 28,5% (in 2022).
•
Ongeveer 80% van de woningen zijn aangesloten op een individuele cv-ketel op basis van aardgas, 9% zijn aangesloten op een warmtenet en een klein deel is aangesloten op een warmtepomp. De grote meerderheeid de van warmte uit warmtenetten is nu nog fossiel. Afvalscheidingspercentages blijven in Den Haag stabiel, er is geen sprake van een sterke stijging en niet van een daling.
•
Verschillende delen van Den Haag zijn kwetsbaar voor wateroverlast bij extreme buien, met name in en rondom het centrum.
•
Verschillende delen van Den Haag zijn kwetsbaar voor hittestress, met name rond in het centrum en de ring daar omheen.
3.1 Inleiding en nationale context Duurzaamheid betekent dat de huidige activiteiten van onze maatschappij, geen negatief effect hebben op de maatschappijen van de toekomst. De huidige klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van onze tijd omdat het op middellange en korte termijn hoge risico’s brengt voor de veiligheid, gezondheid en leefbaarheid van onze maatschappij. Bijvoorbeeld risico’s op overstromingen, hitte en droogte, water- en voedseltekort, tropische pandemieën en klimaatmigratie. Sinds het internationaal klimaatakkoord van Parijs van 2015 en het Nationaal Klimaatakkoord van 2019, is de aandacht voor klimaatverandering gestegen zowel op globaal als op landelijk niveau. In 2050 zal de CO2-uitstoot teruggedrongen moeten zijn tot vrijwel nul. Om deze uitdaging aan te pakken bereidt Gemeente Den Haag zich voor door haar CO2-emissies terug te dringen en een klimaatneutrale stad te worden. Dit doet de gemeente door enerzijds de transitie naar een schone energievoorziening (energietransitie) en anderzijds door zich aan te passen aan de effecten van klimaatverandering (klimaatadaptatie).
3.2 Trends en ontwikkelingen in Den Haag 3.2.1. CO2-uitstoot In Den Haag is de CO2-uitstoot van de stad gedaald over de laatste jaren, van 2.144 kton in 2012 naar 1.471 kton in 2022, dit betekent een daling van ongeveer 31% (afbeelding 3.1). Wanneer de CO2-reductie in dezelfde trend wordt voortgezet, worden de klimaatdoelstellingen niet behaald. Om de CO2-uitstoot sneller terug te dringen zijn veel partijen in de stad bezig met verduurzamen: burgers, bedrijven en instellingen.
Duurzaamheid & Energietransitie - Staat van de Stad
87
Afbeelding 3.1 CO2-emissie in kiloton 2.500
2.000
1.500
1.000
2022
2021
2020
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
0
2011
500
CO2 -uitstoot (kton)
Bron: Gemeente Den Haag, 2024
Van de Haagse CO2-uitstoot komt circa 40% uit het energiegebruik van woningen, 33% komt uit de werksector, 20% uit mobiliteit en 7% uit afval (afbeelding 3.2). Afbeelding 3.2 CO2-uitstoot in Den Haag naar sector in 2022 (kton)
109 287 595
482 Wonen Werken Mobiliteit Afval Bron: Gemeente Den Haag, 2024
88
Staat van de Stad - Duurzaamheid & Energietransitie
3.2.2 Energiegebruik Haagse gebouwen Door de energievraag terug te dringen en zelf schone energie op te wekken, kan de CO2-uitstoot door woningen en gebouwen worden verminderd. Dat kan door het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed, maar het overgrote deel van de woningen en gebouwen is niet in gemeentelijk bezit. De gemeente helpt en stimuleert daarom eigenaren bij het verduurzamen van hun panden. Door te isoleren kan de energiebehoefte worden teruggebracht en de CO2-uitstoot worden verminderd. Dit helpt bovendien bij het vergroten van het woon- of gebruikscomfort en het verlagen van de energierekening. Om de CO2-uitstoot verder terug te brengen is het belangrijk om over te gaan op het gebruik van schone energie. Hiertoe worden gebouweigenaren gestimuleerd om zelf schone energie op te wekken, bijvoorbeeld door middel van zonnepanelen. Daarnaast worden er warmtenetten ontwikkeld en duurzame warmtebronnen om de woningen en gebouwen op aan te sluiten. Voor de overgrote meerderheid van de woningen en gebouwen is aardgas is op dit moment nog de belangrijkste bron voor verwarming, warm water en koken. Deze fossiele brandstof veroorzaakt veel CO2-uitstoot. Het gemiddelde aardgasverbruik per woning in Den Haag was 850 m³ in 2022, een afname van ruim 20% ten opzichte van 2021.
Een vergelijkbare daling is te zien in de rest van Nederland en komt voor circa de helft door het warmere weer in 2022, maar is ook het gevolg van zuiniger stookgedrag en aardgasbesparende maatregelen1. Het gemiddeld aardgasverbruik van woningen ligt in Den Haag aanzienlijk hoger dan in de andere G4 gemeenten. Het grotere percentage woningen in de andere G4 gemeenten dat via hogetemperatuur warmtenetten van warmte wordt voorzien zal hier een rol in spelen. Andere factoren, zoals woningkenmerken en huishoudenssamenstelling, kunnen ook van invloed zijn. Afbeelding 3.3 Gemiddeld aardgasverbruik woningen 2018 t/m 2022 in kubieke meter 1.100 1.050 1.000 950 900 850 800 750 700 650 600
2022
2021
2020
2019
500
2018
550
Amsterdam Rotterdam Den Haag Utrecht
Bron: CBS, 2024
1 Bron: CBS (Aardgasverbruik woningen daalt het meest in westen van Nederland | CBS)
Duurzaamheid & Energietransitie - Staat van de Stad
89
Afbeelding 3.4 Percentage woningen zonder gasverbruik van 2017 t/m 2022 Den Haag
Amsterdam
Rotterdam
Utrecht
2017
7,4
9,9
16,1
19,6
2018
8,1
10,4
17,1
22,4
2019
8,4
11,8
17,3
23,8
2020
8,6
12,9
18,2
25,1
2021
9,5
13,4
18,7
26,7
2022
10,1
14,6
19,3
28,5
Bron: CBS, 2024 Ook voor warmte via warmtenetten en voor het opwekken van elektriciteit worden op dit moment nog grotendeels fossiele brandstoffen gebruikt. Om een klimaatneutrale stad te worden, worden duurzame warmtebronnen ontwikkeld en warmtenetten aangelegd om de Haagse woningen en gebouwen van schone energie te voorzien. Gebouweigenaren worden gestimuleerd om installaties aan te brengen waarmee zij zelf energie opwekken, zoals zonnepanelen en –collectoren. Afbeelding 3.5 laat de gemiddelde hoeveelheid geleverde elektriciteit per huishouden op jaarbasis zien. Hierin is te zien dat de gemiddelde hoeveelheid geleverde elektriciteit in 2022 aanzienlijk daalde t.o.v. 2021. In de twee jaren ervoor laat het verbruik een stijgende lijn zien. Dat er in die periode veel mensen thuis werkten wegens COVID-19 is hiervoor een mogelijke verklaring. Er zijn echter verschillende andere factoren die ook invloed hebben op de hoeveelheid elektra die van het elektriciteitsnetwerk gevraagd wordt. Enerzijds wekken huishoudens zelf steeds meer elektriciteit op door middel van zonnepanelen. Anderzijds worden steeds meer apparaten die aardgas verbruiken, zoals kooktoestellen en cv-installaties, vervangen door duurzamere varianten. Hoewel het aardgasverbruik hierdoor afneemt, vragen deze apparaten juist meer elektriciteit.
Het energielabel zegt iets over het verbruik van fossiele energie van een gebouw. De mate van isolatie en de aanwezige installaties die energie opwekken of verbranden zijn belangrijke factoren die bepalend zijn voor het energielabel van een gebouw. Afbeelding 3.6 laat het aantal en de samenstelling van de energielabels van de Haagse woningvoorraad zien over de periode van 2019 tot en met 2024. Zichtbaar is dat het algehele beeld voor wat betreft de energielabels van de Haagse woningvoorraad door de jaren heen verbetert.
90
Staat van de Stad - Duurzaamheid & Energietransitie
Afbeelding 3.5 Gemiddelde elektriciteitslevering van woningen 2018 t/m 2022 (in kWh) 2.500
2.400
2.300
2.200
2.100
2.000
2021
2022
2018
2019
2020
1.900
2023
2024
Amsterdam Rotterdam Den Haag Utrecht
Bron: CBS, 2024 Afbeelding 3.6 Energielabels woningen in Den Haag 2019 t/m 2024 100%
80%
60%
40%
20%
0
2019
2020 A++++ A+++ A++ A+ A B
2021
2022
C D E F G
Bron: SEPO/Den Haag in Cijfers
Duurzaamheid & Energietransitie - Staat van de Stad
91
Op wijkniveau (afbeelding 3.7) valt te zien dat de samenstelling van de energielabels per wijk sterk varieert. Een belangrijke factor hierin is de bouwperiode van de wijken en de mate waarin woningen in die periode werden geïsoleerd. Afbeelding 3.7 Energielabels naar wijk (per januari 2024)
A en hoger B C D E F G Onbekend Bron: SEPO / Den Haag in Cijfers, 2024
3.2.3 Energiebronnen en infrastructuur Energie-infrastructuur In 2022 telde Den Haag 230.409 aardgas aansluitingen voor kleinverbruik en dit cijfer is in de afgelopen jaren redelijk stabiel geweest, zelfs licht toegenomen (afbeelding 3.8). Dit betekent dat ongeveer 80% van de Haagse gebouwen nog is aangesloten op een individuele cv-ketel op basis van aardgas (Gemeente Den Haag, 2022), 9% van de gebouwen is aangesloten op een warmtenet (CBS, 2022) en een nog kleiner deel op een warmtepomp. In de warmtenetten van Den Haag is 4% van de verbruikte warmte afkomstig van duurzame energiebronnen, namelijk geothermie. De rest komt uit fossiele energiebronnen, voornamelijk aardgas (Eneco warmte etiket, 2022). Eén van de opgaves van de energietransitie is om de energie-infrastructuur te ontwikkelen om de Haagse gebouwen aan te sluiten op een warmtenet of een warmtepomp. De afgelopen jaren is het aantal warmtenetaansluitingen op de bestaande netten in Den Haag gemiddeld gegroeid met 450 aansluitingen per jaar. De gemeente heeft in 2024 twee warmteconcessies gestart voor het ontwikkelen van twee duurzame, laagtemperatuur warmtenetten in Laakhavens en in de Binckhorst. 92
Staat van de Stad - Duurzaamheid & Energietransitie
Afbeelding 3.8 Aantal aardgasaansluitingen kleinverbruik 280.000 240.000 200.000 160.000 120.000 80.000
2022
2021
2020
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2011
0
2012
40.000
Bron: Stedin, 2024
Energiebronnen Parallel aan het ontwikkelen van de infrastructuur worden duurzame energiebronnen ontwikkeld en voorbereid. Den Haag telt meerdere duurzame energiebronnen, die al gerealiseerd of in ontwikkeling zijn. Het gaat om geothermie (huidige capaciteit van 6 MW), bodemenergie, aquathermie, restwarmte (maximale capaciteit van 155 MW in de pijplijn). Ongeveer de helft van de bestaande stad is op korte termijn geschikt voor de overstap naar deze duurzame energiebronnen door middel van een warmtenet of een warmtepomp. Voor de andere helft is de overstap naar schone energie in voorbereiding voor de langere termijn (na 2040). Den Haag telt 30 bewonersinitiatieven die actief zijn om hun buurt te verduurzamen, en heeft daarmee een hoog niveau van burgerbetrokkenheid op dit thema.
Elektriciteit Nieuwbouw gebruikt geen aardgas meer sinds 2018 en is volledig geëlektrificeerd. Met de verduurzaming van de bestaande warmtevoorziening en de toevoeging van nieuwe gebouwen, maar ook met de energietransitie van de mobiliteitssector, neemt het elektriciteitsverbruik toe. De snelle groei van elektriciteit loopt echter tegen fysieke grenzen aan. Op veel plaatsen in Nederland is het elektriciteitsnet overvol. Op sommige plekken is het net zelfs overvol. De gemeente Den Haag blijft dit helaas ook niet gespaard. Daarnaast telt de stad meer dan 128 MW opwekcapaciteit in zonne-energie (afbeelding 3.9). Afbeelding 3.9 Aantal zonneinstallaties en opgewekt vermogen In kWh in Den Haag Aantal installaties
Opgesteld vermogen van zonnepanelen in kW
2019
10.755
44.297
2020
13.583
58.362
2021
17.989
77.435
2022*
25.692
110.428
2023**
29.646
128.717
* voorlopig ** tot en met Q2 voorlopig
Bron: CBS, 2024 Duurzaamheid & Energietransitie - Staat van de Stad
93
3.3 Afvalscheiding in Den Haag Bij alle gescheiden afvalstromen is het scheidingsresultaat sinds 2020 redelijk stabiel (afbeelding 3.10). De stromen Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT) en textiel laten na een daling in 2022 in 2023 een lichte stijging zien in scheidingsresultaat. Bij de andere stromen is er ten opzichte van 2022 een lichte daling te zien. Het afvalscheidingspercentage is met 33% sinds 2022 stabiel gebleven. Verder is het aantal kilo restafval per inwoner gedaald naar 240 kilo in 2023 (afbeelding 3.11). Het tevredenheidscijfer onder Haagse inwoners ten aanzien van de afvalinzameling is in 2022 en 2023 licht gestegen naar 7,5 (stadsenquête). Afbeelding 3.10 Gescheiden restafval stromen naar type afval (x1.000 kg), 2018 t/m 2023 2018
2019
2020
2021
2022
2023
149.746
148.609
162.669
157.813
147.860
143.853
Papier/karton
10.278
10.204
10.491
10.225
9.352
8.841
GFT
6.085
6.051
7.404
7.294
6.528
7.073
Glas
6.085
6.619
7.649
7.347
6.644
6.420
PMD
2.008
2.708
3.298
3.448
3.315
2.957
Textiel
1.526
1.661
1.609
1.598
1.395
1.413
AeeA, KCA, Oliën en vetten
1.394
1.660
2.107
1652
1929
1870
412
664
715
Restafval Gescheiden stromen hha
Matrassen Totaal gescheiden stromen hha
27.872
28.903
32.565
42.290
39.684
37.558
Grofvuil
35.849
33.877
35.519
34.064
32.833
32.645
Totaal huishoudelijk afval
246.133
221.746
244.590
236.259
221.510
217.835
Bron: Gemeente Den Haag, afdeling Beleidsafdeling Stadsbeheer, 2024 Afbeelding 3.11 Afvalscheidingspercentages, geplaatste ORAC’s en tevredenheid burgers over ophaalservice 2018
2019
2020
2021
2022
2023
33.45%
31.94%
32.56%
33.77%
32.50%
33%
Kg restafval p.p. per jaar
281
258
280
268
248
240
Aantal ORAC’s geplaatst
359
507
414
222
22
57
7015
7037
7094
7,3
7,5
7,5
Aafvalscheiding-percentage
Aantal ORAC’s per 31-12’ Tevredenheid burger ophaalservice
7,4
7,4
Bron: Gemeente Den Haag, Beleidsafdeling Stadsbeheer, 2024
94
Staat van de Stad - Duurzaamheid & Energietransitie
7,4
3.4 Klimaatbestendigheid in Den Haag 3.4.1 Wateroverlast Korte, hevige buien zullen naar verwachting steeds vaker voorkomen door klimaatverandering. Dit heeft een grote impact in stedelijk gebied. Wateroverlast is bij deze extreme buien niet te voorkomen. Deze kaart maakt inzichtelijk waar wateroverlast in Den Haag kan ontstaan na een extreme bui van 70 millimeter in 1 uur en 100 millimeter in 2 uur. De kans dat deze relatief zeldzame bui valt neemt toe door klimaatverandering. In onderstaande kaart is te zien op welke plekken er in Den Haag de grootste kans is dat er water op straat of in tuinen komt te staan. Hoe donkerder de kleur hoe hoger het waterniveau is. Afbeelding 3.12
Afbeelding 3.12 Wateroverlastlocaties Den Haag Wateroverlastlocaties Den Haag
Bron: Klimaatmonitor Den Haag 2022 Bron: Klimaatmonitor Den Haag, 2022
Een aantal buurten heeft het grootste risico voor een extreme wateroverlast. Het gaat om 26 buurten: Schildersbuurt-Noord, Schildersbuurt-West, Belgisch Park, Scheveningen Badplaats, Een aantal buurten heeft het grootste risico voor een extreme wateroverlast. Het gaat om 26 buurten: Bezuidenhout Oost, Zuidwal, Rond de Energiecentrale, Duindorp, Huygenspark, Archipelbuurt, Schildersbuurt-Noord, Schildersbuurt-West, Belgisch Park, Scheveningen Badplaats, Bezuidenhout Rivierenbuurt-Noord, Rivierenbuurt-Zuid, Schildersbuurt Oost, Transvaalkwartier Noord, Oost, Zuidwal, Rond de Energiecentrale, Duindorp, Huygenspark, Archipelbuurt, Rivierenbuurt-Noord, Transvaalkwartier Midden, Transvaalkwartier Zuid, Kortenbos, Voorhout, Uilebomen, Rivierenbuurt-Zuid, Schildersbuurt Oost, Transvaalkwartier Noord, Transvaalkwartier Midden, Laakhaven-Oost, Noorpolderbuurt, Laakhaven-West, Laakkwartier-Oost, Laakkwartier-West, Transvaalkwartier Zuid, Kortenbos, Voorhout, Uilebomen, Laakhaven-Oost, Noorpolderbuurt, Spoorwijk en Groente- en fruitmarkt Laakhaven-West, Laakkwartier-Oost, Laakkwartier-West, Spoorwijk en Groente- en fruitmarkt.