RIS319115 Bijlage Advies Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028
Tekst van het document
noodgedwongen subsidie aan bij een hogere categorie van het Fonds Podiumkunsten. Door de matchingvoorwaarde van het Fonds Podiumkunsten wordt de rekening hiervan ook deels
2.10 Muziek (pop, jazz, urban, elektronisch)
bij de gemeente neergelegd en dat legt druk op de Commissie.
De Commissie is verheugd om een sterke popketen in Den
Zij adviseert de gemeente dan ook om met Fonds Podium-
Haag te zien, waarin veel aandacht is voor Haagse bands.
kunsten in overleg te gaan om hierover goede afspraken te
Het livecircuit is van een indrukwekkend niveau: van de gro-
maken en duidelijkheid te verschaffen aan de aanvragers.
tere internationale acts tot de opkomende talenten uit de wijken, die een plek vinden in het fijnmazige netwerk van live-
Hoewel bijna alle aanvragers vanuit een intrinsieke motivatie
podia in de stad.
stappen zetten op het gebied van diversiteit en inclusie, is de Commissie van mening dat de aanvragers in de discipline klas-
De Commissie heeft elf aanvragen beoordeeld, waaronder
siek, oud en nieuw gecomponeerd pas aan het begin staan.
twee van nieuwe aanvragers. De pop in Den Haag lijkt een
Wel ziet de Commissie dat veel instellingen de verbinding met
klein wereldje te zijn waarin iedereen elkaar kent en daardoor
de wijken opzoeken, maar nog niet altijd een beeld hebben van
is de infrastructuur goed. De stad zorgt goed voor de Haagse
het wat, waar en waarom.
muzikanten, en de komst van de Noodzetel vindt de Commissie een heel mooie ontwikkeling. De Commissie constateert
Tot slot: De Commissie heeft veel waardering voor het hoge
voldoende instroom van nieuwe makers in de sector, mede
niveau van de discipline klassiek, oud en nieuw gecompo-
doordat oefenruimtes nog relatief goedkoop zijn in de stad.
neerde muziek. Daarom wil de Commissie de gemeente advi-
28
seren om binnen ‘Muziekstad’ de verbreding op te zoeken en
De Commissie mist in Den Haag aanbod op een aantal verschil-
muziek in dit kader niet te beperken tot pop. Dat zou het merk
lende vlakken: specifiek aanbod gericht op jongeren; nacht-
‘Den Haag Muziekstad’ versterken en de totale muzieksector
cultuur; en programmering op het gebied van niet-westerse
eer aan doen. Daarnaast hoopt de Commissie dat de gemeen-
popmuziek. Ook de snijvlakken van dit aanbod komen beperkt
te een structurele oplossing vindt voor de financiering van
aan bod. De Commissie is van mening dat hier veel poten-
de Nieuwe Kerk, gezien het belang van ensembles en muziek-
tie ligt voor de vernieuwing en verdieping van het aanbod
gezelschappen voor de stad.
en het betrekken van een breed publiek. Daarnaast valt het
de Commissie op dat jazz, hiphop en/of een experimenteel
van clubs op enkele plekken mogelijk te maken. Ook zou de
geluid ondervertegenwoordigd zijn, of in ieder geval bij de
uitbreiding van het livecircuit met een middenpodium de door-
instellingen die nu in het meerjarenbeleidsplan zitten. Een
stroming van Haags talent verder kunnen stimuleren.
middenpodium met bijbehorend aanbod ontbreekt. Zo’n middenpodium is van belang om de doorstroming van de kleinere muziekcafés naar de grootste podia mogelijk te maken. Het baart de Commissie zorgen dat er de afgelopen periode een aantal festivals zijn weggevallen (Parkpop, I love hiphop). Zij hoopt dat er naast The Crave Festival weer een groot festival terugkomt, en adviseert de gemeente om de behoefte aan
2.11 Theater
een groot popfestival voor een breed publiek te onderzoeken.
Den Haag heeft diverse podia – groot, klein, op locatie – die sa-
De Commissie zou het goed vinden als de grotere gesubsidi-
men zorgen voor een breed aanbod op het gebied van toneel,
eerde instellingen en de kleinere nog meer gaan samenwer-
cabaret, muziektheater, musical, beeldend theater, mime en
ken. Samenwerkingen met maatschappelijke partners ziet de
jeugdtheater. Naast de grootste speler, Het Nationale Theater,
Commissie ook nog te weinig gebeuren. In het cultuuredu-
zijn er meerdere, veelal kleine theatergezelschappen die voor
catieaanbod van de popsector ziet de Commissie veel frag-
het theateraanbod zorgen.
mentatie; iedereen probeert zelf het wiel uit te vinden, terwijl gespecialiseerde instellingen zoals CultuurSchakel juist op dit
De Commissie heeft twaalf aanvragen beoordeeld, waar-
gebied de kennis in huis hebben. Ook op welzijnsgebied mag
onder zes van nieuwe aanvragers. Zij was verheugd over het
er meer samengewerkt worden met bestaande organisaties.
grote aantal nieuwkomers binnen de discipline theater, om-
Samenwerkingen tussen disciplines, bijvoorbeeld met de mu-
dat Den Haag naast het sterke vlaggenschip – Het Nationale
seale sector, zou de Commissie eveneens meer willen zien.
Theater – weinig andere stemmen in het theaterbestel kent. De Commissie hoopt dan ook dat de nieuwe theatermakers
29
Tot slot: De Commissie is van mening dat een concretisering
een ander geluid laten horen. Zeker is dat het makers zijn die
van een echte nachtvisie niet kan volstaan zonder het vrij-
vanuit een persoonlijke urgentie actuele verhalen aan het pu-
maken van structurele gelden om de 24-uurstoegankelijkheid
bliek willen vertellen.
Wat de Commissie opvalt, is dat de culturele organisaties bij-
De bedrijfsvoering van de theaterinstellingen is wisselend.
na allemaal maatschappelijke onderwerpen centraal zetten.
Dat is begrijpelijk, omdat er veel nieuwe aanvragers zijn en
Antipatriarchale of intersectionele thema’s komen vaak aan
deze veelal nog als projectorganisatie opereren. Toch heeft de
bod, evenals het bevragen van machtstructeren. Sommige
Commissie scherp geoordeeld wanneer zij van mening was dat
aanvragen zijn (bijna) als een pamflet geschreven. De Commis-
een aanvrager in haar ogen (nog) niet klaar is om de stap naar
sie constateert daaruit dat identiteitsontwikkeling – en daar
meerjarensubsidie te zetten. Maar ook bij de organisaties die
ruimte voor opeisen – duidelijk leeft bij de makers van nu. Zij
in het huidige meerjarenbeleidsplan zijn opgenomen, was de
vindt het bijzonder dat er ingezet wordt op kwetsbare thema’s
Commissie kritisch. Opvallend is dat aanvragers in de theater-
die leven bij een nieuwe (veelal queer) generatie, maar waar-
sector in tegenstelling tot veel andere disciplines niet veel
schuwt tegelijkertijd ook voor blinde vlekken. Het theater-
groei in activiteiten opnemen, maar het extra aangevraagde
bestel kan met het opnemen van de nieuwkomers dan wel
bedrag vooral inzetten voor Fair Pay. De Commissie vindt dat
uitgebreid worden, maar wanneer deze makers zich allemaal
zij hiermee een goede beslissing hebben genomen.
richten op de impact voor een kleine niche, zal het theateraanbod voor de stad als geheel niet verbreed worden.
Tot slot: De Commissie maakt zich zorgen of cabaret en comedy genoeg geborgd zijn in de stad. De belangrijkste speler
De Commissie vindt dat het diversiteits- en inclusiebeleid bij
op dit gebied lijkt de aansluiting met de stad te missen, terwijl
de aanvragers zich voornamelijk richt op wat binnen een eigen
de theatervorm zelf heel actueel is. Zij hoopt dan ook dat de
comfortzone haalbaar lijkt. De perspectieven van makers in de
gemeente hier een stimulerende rol in gaat spelen, zodat dit
breedte lijkt nu nog steeds intentioneel beschreven in plan-
genre – dat juist wel toegankelijk is voor een breed publiek –
nen, maar arbitrair aangepakt, waarbij inclusie vaak in de peri-
ook in Den Haag kan blijven floreren.
ferie van de programmering plaats lijkt te vinden. Daarnaast worden er weinig doelstellingen SMART geformuleerd en is het ambitieniveau op dit onderwerp behoudend. Wel ziet de Commissie meer pluriforme initiatieven ontstaan, maar die ontplooien zich in verschillende vormen van theater en niet 30
zozeer in het kader van diversiteit en inclusie.
3. Adviezen 87
Culture Unlimited 92
Ensemble Klang 116
Escher in Het Paleis
Crossing Border
Grafische Werkplaats
146
Grauzone
179
Holland Dance Festival
Korzo
Kunstmuseum Den Haag
212
Museon-Omniversum 242
Nest 270
Percossa
303
Rabarber
337
150
House of Rat
Beeld & Geluid Den Haag
Cat Smits Company 71
Festival Classique
184
217
Huis van Gedichten
New European Ensemble 275
PIP Den Haag 307
Museum Bredius
Residentie Orkest Den Haag 344
Stroom Den Haag
368
Theatergroep Drang
394
399
159
348
Musica Antica
Theater Branoul 376
Topaze 404
253
Popdistrict
353
Kalpanarts 200
Muzee Scheveningen 260
Page Not Found
Popradar Den Haag
321
STET The English Theatre 356
408
Kluster5
256
289
379
326
413
204
KOO 207
238
Nederlands Dans Theater 266
ProJazz 330
299
Pulchri Studio 334
Story Academy 363
Theater en Filmhuis Dakota 389
384
Yangambi
HIIIT 174
Panorama Mesdag
294
142
168
Movies that Matter
235
SGPHM 359
Theater De Regentes
Writers Unlimited
Girls in Woods
138
Het Nationale Theater
Modelo62
Musicon
Theater De Vaillant
West Den Haag
196
163
Design Museum Dedel 113
110
Matangi 231
PAARD
OPERA2DAY 285
SPREEEK
De Mix
First Noble Institute
Haags Theaterhuis
Johan Wagenaar Stichting
191
iii
CLRS Studio 84
Ciconia Consort 79
134
Firma MES
Art-S-Cool 54
Bibliotheek Loosduinen | Nieuw Waldeck 66
De Dutch Don’t Dance Division 106
Haags KunstAtelier
Poezieboys 317
Rewire
The Grey Space in the Middle 372
Theaters Diligentia & PePijn
250
OFFprojects 280
Podium NOORD 312
102
Lonneke van Leth Dans 226
222
Laaktheater
Museum Beelden aan Zee 247
187
Another Kind of Blue 50
Amare 45
Bibliotheek Leidschenveen-Ypenburg 61
Filmhuis Den Haag 129
124
Haags Historisch Museum 155
58
Aight 40
Cézanne Tegelberg & Company 75
De Betovering
CultuurSchakel 96 120
3voor12 Den Haag 37
32
1646
418
Zuiderparktheater
421
1646
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur
Stichting Project Space 1646
2025-2028 beoordeelt de artistieke samenhang van 1646 als
Gevraagd subsidiebedrag: € 191.952,00
sterk, gedegen, coherent en in balans. Het programma is volgens de Commissie ook in lijn met de activiteiten in de afgelopen beleidsperiode en bouwt daarop voort. Daarmee laat de instelling zien dat zij zich bewust is van haar identiteit en missie. De Commissie constateert dat daarin ook ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen – denk aan het residentieprogramma en de toevoeging van The Garden Room – zonder dat de organisatie haar kernwaarden en -missie uit het oog verliest. Met deze focus op de kunstenaar als individu in plaats van de focus op de curator of een thema onderscheidt de instelling zich volgens
Inleiding
de Commissie op een eigenzinnige, maar beproefde manier. De
Stichting Project Space 1646 is een experimentele kunst-
grote vraag naar residentieplekken benadrukt naar de mening
ruimte in Den Haag. Haar missie is een bijdrage leveren aan
van de Commissie de aantrekkingskracht en het belang van
het discours rondom actuele, complexe maatschappelijke
de instelling voor de kunstgemeenschap.
vraagstukken, waarbij zij gevestigde structuren en traditionele
32
gezichtspunten aan de kaak stelt. Haar doel is te reflecteren
De vakdeskundigheid overtuigt de Commissie, gezien de
op vragen die leven in de samenleving, en alternatieve ziens-
internationale erkenning die de organisatie ten deel valt en
wijzen aan te bieden. De activiteiten van 1646 omvatten een
de kwaliteit van de cocreaties die 1646 aangaat. Zo werkte
breed scala aan initiatieven, waaronder tentoonstellingen van
de organisatie samen met de Göteborg International Bien-
innovatieve kunstenaarspraktijken, uitnodigingen aan kunste-
nial for Contemporary Art en internationale musea, en met
naars om nieuw werk te maken, en een publieksprogramma.
kunstenaars op prestigieuze platforms als de Biënnale van
Venetië, MoMA en Prix de Rome. Ook in het begeleiden en
stad. De solotentoonstellingen zijn overigens wel bijzonder,
produceren van nieuw werk in cocreaties heeft de organisatie
maar als vorm niet uniek in de stad.
veel kennis en expertise opgebouwd, constateert de Commissie. Daarnaast laat 1646 organisatorisch vakbekwaam-
De vernieuwing van 1646 is naar de mening van de Commissie
heid zien. In de plannen leest de Commissie bijvoorbeeld een
terug te vinden in de carte blanche die zij kunstenaars geeft.
doordachte en degelijke visie op de groei van de organisatie
De organisatie creëert een plek waar kunstenaars nieuw werk
en de stappen die daarvoor nodig zijn.
ontwikkelen, waarmee zij op bewuste wijze risico neemt; het is niet op voorhand te zeggen wat de uitkomst is. De kunstenaars
Met de keuze van kunstenaars die maatschappelijke vraag-
die de organisatie programmeert, opereren in de frontlinie
stukken aan de orde stellen vanuit een artistiek perspec-
van het culturele veld en zo worden zij gestimuleerd stappen
tief, draagt 1646 volgens de Commissie wezenlijk bij aan
te zetten. 1646 zoekt volgens de Commissie ook voortdurend
het maatschappelijk discours. Ook de kwaliteit van het
naar nieuwe samenwerkingspartners om de projecten sub-
getoonde werk is volgens de Commissie aansprekend. De
stantieel te ontwikkelen en nieuw publiek te bereiken.
kunstwerken en tentoonstellingen nodigen het publiek uit tot reflectie, discussie en het delen van gevoelens en gedachten, waarmee zij de zeggingskracht voor het publiek vergroot. Maar omdat het solotentoonstellingen zijn, kan de zeggingskracht per tentoonstelling wisselen. Gezien de herkenbare artistieke signatuur, de keuze van onderwerpen,
33
de onderscheidende bijdrage aan het maatschappelijke dis-
Zakelijk beleid
cours en het vertrekpunt vanuit de kunstenaar heeft 1646
De begroting van 1646 is transparant en de toelichting daarop
ontegenzeggelijk ook een oorspronkelijke identiteit, wat de
volgens de Commissie adequaat. De cocreaties met samen-
instelling volgens de Commissie onderscheidend maakt in
werkingspartners zijn netjes buiten de begroting gehouden.
het Haagse culturele veld. Daarnaast wijzen de internationale
In de financieringsmix leunt de organisatie weliswaar zwaar
samenwerkingsverbanden op een breed en divers cultureel
op de subsidie van het Mondriaan Fonds, wat volgens de
aanbod, wat ook van maatschappelijke waarde is voor de
Commissie risicovol is, maar de Commissie waardeert het
34
dat 1646 veel plannen heeft en initiatieven onderneemt om
vuldige planning van analyse naar strategie. De boodschap
andere inkomstenbronnen te genereren. Zo juicht zij toe dat
van de campagne is volgens de Commissie interessant en past
de organisatie de kunstenaars ondersteunt met het aanvragen
bij de inhoud van de programma’s; de campagne benadrukt
van fondsen. Bij de plannen van kunstverkoop vraagt zij zich
dat kunst niet noodzakelijkerwijs begrepen hoeft te worden
af of die realistisch zijn. Zo’n initiatief kan bovendien conflic-
om het te kunnen ervaren. Ook in de monitoring van publieks-
teren met de artistieke focus van de organisatie, meent de
bereik werkt de organisatie samen met gespecialiseerde bu-
Commissie. De financiële reserves zijn op orde. 1646 voert
reaus. Daarnaast heeft de organisatie de rol van host, die
bovendien regelmatig financiële monitoring uit, wat de Com-
oorspronkelijk door vrijwilligers werd vervuld, geformaliseerd
missie vertrouwen geeft in de zakelijke bedrijfsvoering. De
door hen in loondienst te nemen, wat de relatie met het publiek
organisatie heeft doordacht beleid op het gebied van duur-
volgens de Commissie bestendigt en versterkt. De organisatie
zaamheid, gezien haar uitvoerige reflectie, en houdt daarop
hecht volgens de Commissie ook waarde aan de ervaringen
ook toezicht. Op het gebied van goed werkgeverschap con-
van bezoekers, wat onder meer blijkt uit de inspanningen om
cludeert de Commissie dat 1646 daarop adequaat reflecteert,
feedback te verzamelen. Daarnaast werkt 1646 volgens de
inzicht geeft en transparant handelt. De instelling hanteert de
Commissie doordacht en succesvol aan stevige (inter)nati-
Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code, en voert
onale netwerken, die haar activiteiten op verschillende ma-
actief beleid met de implementatie ervan. Het kernteam komt
nieren ondersteunen en versterken. Zij doet dit volgens de
in loondienst en voor de kunstenaars met wie de organisatie
Commissie zonder haar lokale positie en het belang daarvan
samenwerkt, past zij de richtlijn kunstenaarshonoraria toe, wat
uit het oog te verliezen. Door deze netwerken is 1646 volgens
de Commissie toejuicht. De Commissie is ook positief over de
de Commissie in staat haar slagkracht te vergroten en een
transparante reflectie op belangenverstrengeling.
breder publiek te bereiken.
1646 heeft een nieuwe marketingcampagne geïntrodu-
Lokaal werkt 1646 met talrijke relevante Haagse partners sa-
ceerd om de relatie met het publiek te versterken. Deze
men, wat van maatschappelijke waarde is voor de stad. De
campagne – waarvoor verschillende gespecialiseerde
Commissie had wel graag meer gelezen over de betekenis
bureaus zijn aangetrokken – is in de plannen volgens de
van die lokale partners en de lokale inbedding in Den Haag.
Commissie gedetailleerd beschreven, en toont een zorg-
Ook is zij nieuwsgierig naar een reflectie op de transitie die de
organisatie ondergaat en welke impact die heeft op haar posi-
1646 initieert ook diverse initiatieven om de toegankelijkheid
tie in met name Den Haag. Maar 1646 is volgens de Commissie
van haar programma te verhogen, constateert de Commis-
maatschappelijk ontegenzeggelijk van toegevoegde waarde
sie. Zo onderneemt zij actie om de fysieke toegankelijkheid
voor het culturele klimaat in Den Haag, onder meer doordat zij
te verhogen en neemt zij financiële drempels weg door gratis
bij haar programmering inzet op de beleving van kunst zonder
tickets aan te bieden. Tegelijkertijd voert de instelling een toe-
het te hoeven begrijpen. Deze insteek is een duidelijke geste
gangsprijs in, wat volgens de Commissie psychologisch juist
naar een breder publiek.
weer drempels kan opwerpen. Door de website tweetalig te maken en een podcast te maken, probeert zij eveneens haar aanbod toegankelijker te maken. In haar marketingstrategie hanteert 1646 humor om publiek te lokken, waar de Commissie enthousiast over is vanwege de originaliteit. Voor het bewerkstelligen van een inclusief klimaat onderneemt de organisatie in ieder geval talrijke stappen, concludeert de Commissie,
Diversiteit en inclusie
van kritische zelfevaluatie en het instellen van een advies-
De Commissie constateert dat 1646 serieus werk maakt van
raad tot het aantrekken van niet-westerse expertise en het
de implementatie van de Code Diversiteit & Inclusie. Zo heeft
instellen van een cyclische evaluatie. Er is een stappenplan
zij zowel in haar beleidsplan als in het jaarverslag 2022 een
geformuleerd en er zijn actiepunten vastgesteld, die deels
reflectie op diversiteit en inclusie opgenomen. De Commissie
nog moeten worden uitgevoerd. De organisatie reflecteert
waardeert het ook dat 1646 een adviesraad heeft ingesteld,
volgens de Commissie ook adequaat op dit thema in relatie
die de blinde vlekken binnen de organisatie op dit thema moet
tot de keuze van partners. Daarnaast heeft 1646 een strategie
lokaliseren, en haar streven naar een cyclische evaluatie daar-
uitgezet om een breder publiek te trekken.
van. Er zijn geen SMART-doelstellingen geformuleerd, maar de organisatie heeft wel een nulmeting uitgevoerd en streefcijfers vastgesteld. 35
Conclusie en advies Adviescommissie
Totaalscore
De Commissie acht het belang van 1646 voor Den Haag groot
60
vanwege haar belangrijke rol in het kunstdiscours – waarin de geselecteerde kunstenaars relevante maatschappelijke
Op grond van bovenstaande overwegingen adviseert de
vraagstukken aan de orde stellen vanuit artistiek perspectief
Commissie om Stichting Project Space 1646 een bedrag van
– en de hoogwaardige kwaliteit van tentoonstellingen. Ook
€ 191.952,00 toe te kennen.
met haar focus op de kunstenaar als individu – in plaats een focus op de curator of een thema – onderscheidt de instelling zich volgens de Commissie op een eigenzinnige, maar beproefde manier. In de financieringsmix leunt de organisatie zwaar op de subsidie van het Mondriaan Fonds, wat volgens de Commissie risicovol is. De Commissie waardeert het dat 1646 veel plannen heeft en initiatieven onderneemt om andere inkomstenbronnen te genereren, maar zij zet soms vraagtekens bij de haalbaarheid ervan.
36
3voor12 Den Haag
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 waardeert de inzet van 3voor12 Den Haag als journalistiek en promotioneel platform en de bijdrage die het levert aan de Haagse popketen. In de aanvraag geeft
Stichting 3voor12 Den Haag
3voor12 Den Haag aan meer activiteiten op het gebied van
Gevraagd subsidiebedrag: € 70.000,00
podiumkunsten te willen organiseren. Sinds enige tijd coördineert het platform clubavonden, debatten en workshops. In veel gevallen is er een samenwerking met partners in de stad, zoals PAARD en andere podia. De Commissie zet vraagtekens bij de rol van 3voor12 Den Haag als program-
Inleiding
merende organisatie. In de plannen ontbreekt een artistieke
Stichting 3voor12 Den Haag is een Haags muziekplatform
invulling hiervan.
met online en offline activiteiten. Het doel van de organisatie
37
is het levendig houden van de Haagse muziekscene via het
De Commissie prijst het betrokken redactieteam van vrijwilli-
platform 3voor12. 3voor12 Den Haag wil de hele Haagse mu-
ge muziekexperts dat actief is voor 3voor12 Den Haag. Ze stelt
ziekscene de mogelijkheid geven zich te presenteren via de
dat de crew op journalistiek gebied veel kwaliteit heeft. Met
website, sociale media en clubavonden. Daarnaast beoogt
interviews en recensies levert 3voor12 Den Haag goed werk
het platform een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van
en geeft het platform Haagse artiesten grotere bekendheid.
muzikaal talent en aanstormende muziekjournalisten, foto-
Hoe het team de gedegen kennis wil vertalen naar een acti-
grafen en content creators. 3voor12 Den Haag beschikt niet
viteitenaanbod, komt volgens de Commissie in de aanvraag
over een eigen kantoor of accommodatie. Voor evenementen
niet tot uiting. Een visie om tot bepaalde activiteiten te komen
maakt de organisatie gebruik van de locaties en faciliteiten
en de representatie van een breed scala aan muziekstijlen
van andere instellingen.
ontbreekt. Ook vindt de Commissie het een gemis dat de
expertise van de hoofdredacteur en programmamakers niet worden benoemd.
Zakelijk beleid De online aanwezigheid en bekendheid van 3voor12 Den Haag
Ondanks de inzet van betrokken vrijwilligers scoort 3voor12
zou een voordeel kunnen zijn voor promotie van de Haagse
Den Haag volgens de Commissie onvoldoende op alle zake-
popmuziek scene. Hierdoor zou de organisatie artiesten
lijke criteria. Ze vindt niet dat er sprake is van een gezonde
naast een podium ook media-aandacht kunnen geven, en
bedrijfsvoering. Volgens de Commissie ontbreekt een for-
de eigen activiteiten onder de aandacht kunnen brengen bij
mele organisatiestructuur, is de financieringsmix oneven-
het grote publiek. De organisatie geeft echter aan dat er een
wichtig en de begroting niet sluitend. De Commissie ziet
strikte scheiding is tussen de redactie en de programmering.
3voor12 Den Haag als een startende projectorganisatie. Zij
Dit zou volgens de Commissie kunnen leiden tot een onge-
vindt de overhead en de output niet in balans.
wenst spanningsveld omdat de onafhankelijkheid hier in het geding kan komen.
De Commissie vindt het opmerkelijk dat de aanvraag niet ingaat op de verhouding tussen 3voor12 Den Haag en de
Zoals gezegd vindt de Commissie de bijdrage van 3voor12 Den
VPRO en de landelijke tak van 3voor12. Op het gebied van
Haag op journalistiek gebied positief. De genoemde overige
goed werkgeverschap noemt de Commissie het positief dat
activiteiten worden echter grotendeels al door andere Haagse
3voor12 Den Haag werkt met een code of conduct voor de
partijen aangeboden. Nut en noodzaak om deze taak te be-
vrijwilligers en dat er twee vertrouwenspersonen zijn. De
leggen bij 3voor12 Den Haag wordt volgens de Commissie in
organisatie is zich ervan bewust dat ze gezien de omvang
de aanvraag niet duidelijk. De inzet lijkt niet ingegeven door
de Governance Code Cultuur niet volledig kan toepassen.
eventuele leemtes in het Haagse aanbod of door de vraag uit
Bij de vergoeding van artiesten past ze Fair Pay toe, wat de
het veld. Aandacht voor nieuw publiek en nieuwe kunstvormen
Commissie toejuicht. De Commissie constateert dat er de
ontbreekt in de plannen.
afgelopen jaren veel wisselingen zijn geweest in de functie van hoofdredacteur. De bestuursleden hebben als enigen toegang tot de financiën en bankrekening en dragen zorg voor
38
het afhandelen van de subsidieaanvragen en jaarrekeningen.
Dit betekent dat er naar de mening van de Commissie sprake is van een uitvoerend bestuur. De hoofdredacteur regelt de content en is de leidinggevende van de vrijwilligers. Alle
Conclusie en advies Adviescommissie
bestuursleden hebben dezelfde verantwoordelijkheden; er is
De Commissie heeft de aanvraag van 3voor12 Den Haag aan-
geen portefeuilleverdeling. Onduidelijk is of er reglementen
dachtig gelezen en als eerste beoordeeld op de criteria artis-
zijn en welke principes het bestuur toepast. Dit kan volgens
tiek-inhoudelijk beleid en zakelijk beleid. Na behandeling van
de Commissie leiden tot belangenverstrengeling op meerdere
de aanvraag in de commissievergadering heeft de Commissie
vlakken en geeft geen vertrouwen in de governance. De Com-
aan de criteria artistiek-inhoudelijk beleid en zakelijk beleid
missie adviseert 3voor12 Den Haag als culturele instelling meer
minder dan de minimaal benodigde 14 punten toegekend.
vlieguren te maken om zo stapsgewijs te komen tot betere
Volgens de Subsidieregeling meerjarenbeleidsplan kunst en
procedures, begrotingen en governance.
cultuur 2025-2028 categorie B Den Haag 2023 artikel 7:4, lid 2 is een score van minder dan 14 punten op deze criteria een
De aanvraag geeft geen beeld van het beoogde aantal be-
harde grond voor afwijzing van de subsidieaanvraag. Daarom
zoekers en het doelgroepenbeleid, ook worden de commu-
heeft de Commissie de aanvraag niet beoordeeld op het cri-
nicatiekanalen niet benoemd. Evenmin komt uit de aanvraag
terium diversiteit en inclusie.
naar voren dat 3voor12 Den Haag een onderscheidende positie als programmerende organisatie heeft. De organisatie
Concluderend adviseert de Commissie om deze aanvraag van
werkt weliswaar samen met een beperkt aantal Haagse par-
Stichting 3voor12 Den Haag niet te honoreren.
tijen, maar toont zich volgens de Commissie weinig bewust van het aanbod in de stad, waardoor dubbelingen zouden kunnen ontstaan.
39
Aight
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur
Stichting Aight
2025-2028 is enthousiast over de diverse groep jongeren die
Gevraagd subsidiebedrag: € 450.000,00
Aight weet te interesseren en aan zich weet te binden. Het brede scala van activiteiten is verankerd in de kernprincipes van hiphop en street culture. Naar eigen zeggen heeft de organisatie hierin een dubbelfunctie en richt zich zowel op talent in de breedte als in de diepte. Volgens de Commissie ontbreekt het hierdoor in de aanvraag aan een heldere focus op datgene
Inleiding
waar Aight sterk en goed in is. De Commissie vraagt zich af
Stichting Aight is een community driven organisatie die zich in-
of Aight de actualiteit van de huidige hiphopgeneratie weet
zet voor hiphop en street culture in Den Haag door middel van
te weerspiegelen in haar activiteiten. Ze noemt het logisch
talentontwikkeling en educatie. Met talentontwikkelingslijnen
dat de organisatie haar missie wil verbreden, maar de toe-
voor jongeren wil Aight hen inspireren en motiveren om hun ta-
voeging van het begrip street culture baart de Commissie
lenten te ontwikkelen op het gebied van muziek, dans en beel-
zorgen. Dat is volgens de Commissie een moeilijk te duiden
dende kunst, geïnspireerd door de hiphopcultuur. Aight ziet
containerbegrip, terwijl de kracht van Aight volgens haar juist
zichzelf als een inclusieve participatieve culturele hub waar de
ligt bij breakdance. Het programma richt zich nu vooral op
rijke expressie van hiphop en street culture gedijt en bijdraagt
het introduceren van hiphop bij nieuwe groepen en minder
aan de verrijking van gemeenschappelijk cultureel erfgoed.
op inhoudelijke talentontwikkeling, terwijl hier in de aanvraag
De organisatie richt zich op vier pijlers: talentontwikkeling,
sterk naar wordt verwezen.
educatie, kunst en maatschappelijke betrokkenheid. Daarbij
40
hanteert Aight de kernwaarden uit de hiphop: peace, unity,
Over de vakdeskundigheid van de betrokken professionals is
love en having fun. Met haar activiteiten wil de organisatie
de Commissie positief. Echter, bij het werken met community
bouwen aan (multiculturele) gemeenschappen.
leaders plaatst de Commissie een kritische kanttekening. Zij
vraagt zich af hoe bekend deze personen bij de doelgroepen
vakkundige inzet, al zou zij graag meer verdieping willen zien
zijn. Het lijken vooral mensen uit het eigen breakdancenetwerk.
van de eigen genres in plaats van op cross-overs met andere
Hier liggen volgens de Commissie meer mogelijkheden; een
muziekstijlen, zoals met het Residentie Orkest Den Haag en
aanbeveling is om meer mensen van buiten de eigen kring
Festival Classique.
erbij te betrekken. Met educatieprofessionals bedient Aight volgens de Commissie op een goede manier de sector en de scholen. Ze roept Aight op scherpere keuzes te maken en te focussen op waar Aight goed in is: breakdance. De organisatie trekt een grote diversiteit aan deelnemers en is zichtbaar op festivals en in samenwerkingen met andere cul-
Zakelijk beleid
turele instellingen. Uit het winnen van prijzen blijkt dat deel-
De Commissie waardeert de concrete doelen die Aight in de
nemers van Aight door experts worden gewaardeerd. Maar uit
aanvraag noemt om de bedrijfsvoering te verbeteren, maar
de aanvraag wordt volgens de Commissie niet duidelijk hoe de
de bedrijfsvoering roept toch veel vragen op. De organisatie
talenten en het publiek de organisatie beoordelen. Hierdoor
kampt met grote liquiditeitsproblemen en heeft een negatief
kan de Commissie de zeggingskracht niet goed toetsen.
eigen vermogen. De Commissie heeft weinig vertrouwen in de plannen om de financiële en organisatorische uitdagingen
41
Aight blijft volgens de Commissie trouw aan de roots van hip-
het hoofd te bieden. Aight laat zien dat er stappen worden
hop, houdt de bijbehorende kunstvormen levendig en maakt
gezet, maar volgens de Commissie blijkt uit de aanvraag niet
die toegankelijk voor een breed publiek. Door het gebruik
de urgentie voor een snellere organisatorische aanpassing.
van een containerbegrip als street culture zou vervlakking
De Commissie vraagt zich af of de weinig gespecificeerde
kunnen ontstaan, aldus de Commissie. De benadering van
begroting realistisch is. Zij had graag een scenario gezien
talentontwikkeling en de ambitie om hiphop een integraal
voor de beoogde verhoging van eigen inkomsten. De finan-
onderdeel te laten zijn van het Haagse culturele veld onder-
cieringsmix laat een grote afhankelijkheid van subsidies zien;
strepen de originele bijdrage van Aight aan de sector. Op het
dit vindt de Commissie zeer risicovol. Ook de huisvesting
gebied van vernieuwing en experiment prijst de Commissie de
zorgt voor onzekerheid, aangezien er een verdubbeling van
de huur is aangekondigd. De aanvraag gaat summier in op het
beperkt. In het verleden trok I love Hiphop meer belangstellen-
thema duurzaamheid.
den, maar dit festival is al jaren niet georganiseerd. De Commissie vindt het inzicht dat Aight heeft in haar doelgroepen en
Op het terrein van goed werkgeverschap signaleert de Com-
publiek en de monitoring ervan onvoldoende. Alleen een open
missie onrust en een hoge mate van ziekteverzuim. Wel laat
houding is volgens haar niet genoeg om publiek aan te trekken.
het bestuur in de praktijk betrokkenheid zien en de directie daadkracht. De Commissie had graag gelezen over de over-
Volgens de Commissie is Aight goed verankerd in de sector.
gangsperiode tussen de voorgaande en de huidige directeur.
Veel Haagse organisaties en deelnemers van diverse cultu-
In de komende periode lopen de termijnen van alle huidige
rele achtergronden weten Aight te vinden op het gebied van
bestuursleden af. De Commissie maakt zich zorgen over de
hiphop. De samenwerkingspartners vindt de Commissie lo-
bestuurlijke continuïteit en het behouden van kennis en opge-
gisch, zowel lokaal als (inter)nationaal. Al ontbreekt volgens
bouwde netwerken. Ze roept het bestuur en de directie op hier
haar de reflectie op wat de samenwerking met bijvoorbeeld
weloverwogen mee om te gaan. Wel vindt de Commissie het
Korzo heeft opgeleverd. Ook vindt ze dat de werkzaamheden
een pluspunt dat er een jongerenbestuurder is. De toepassing
in het plan te veel uitwaaieren voor wat betreft positionering.
van de Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code
De Commissie raadt Aight aan om van dans het speerpunt te
is volgens de Commissie mager en op punten onvoldoende
maken. Gezien de ervaringen in het verleden en de expertise
en een toelichting op de codes ontbreekt. In haar plan noemt
van de huidige directeur lijkt dit kansrijk.
Aight concrete stappen om implementatie van de codes te verbeteren. In de erkenning van de uitdagingen rond eerlijke
De Commissie erkent het belang van Aight voor Den Haag. Er is
beloning waardeert de Commissie een transparante houding,
op dit moment geen andere organisatie die hiphop zichtbaar-
maar hiermee wordt ook de noodzaak benadrukt om verbe-
heid geeft in Den Haag. Ze prijst het grote bereik van jongeren
teringen door te voeren om consequent Fair Pay te realiseren
met relatief grote afstand tot cultuurdeelname en -productie.
voor alle betrokkenen.
Ook vindt zij het positief dat deelnemers hun soft skills en ondernemerschap kunnen verbeteren.
Aight heeft goed zicht op de deelnemers en de gebruikers van 42
de dansruimtes, maar de opkomst bij publieksactiviteiten is zeer
bewust is van eventuele ongelijke machtsverhoudingen en hier beleid voor maakt.
Diversiteit en inclusie Aight stelt in haar plan dat sturen op de vier P’s van diversiteit en inclusie vanzelfsprekend is. Aight heeft weliswaar meer aandacht voor vrouwen in hiphop dan vroeger maar dat is volgens de Commissie een te beperkte invulling van diversiteit en inclusie. De Commissie is van oordeel dat Aight diversiteit en inclusie beter moet inbedden in het beleid.
Conclusie en advies Adviescommissie
Daar hoort ook bij dat de organisatie een nulmeting uit-
De Commissie is positief over de diverse groep jongeren die
voert en streefcijfers noemt, hetgeen mist in de aanvraag.
Aight weet te interesseren en aan zich weet te binden. De
Een gesprek met een consultant op het gebied van diver-
benadering van talentontwikkeling en de ambitie om hiphop
siteit en inclusie is wat de Commissie betreft te vrijblijvend
een integraal onderdeel te laten zijn van het Haagse cultu-
en niet ambitieus genoeg. Wel vindt zij het goed dat Aight
rele veld, onderstrepen volgens de Commissie de originele
aandacht heeft voor deelnemers met een Aziatische ach-
bijdrage aan de sector. Er is geen andere grote partij in de
tergrond, en het feit dat de organisatie community leaders
stad die liefhebbers van dit genre bedient, aldus de Com-
inzet die een brede achterban weten te bereiken, alhoewel
missie. Wel roept zij Aight op om scherpe keuzes te maken
de Commissie weinig inzicht krijgt in de invulling van deze
en te focussen op waar de organisatie echt goed in is. Ze
community leaders.
raadt haar aan om van dans het speerpunt te maken. Net zo belangrijk is een verbetering van de zakelijke kant van de or-
De educatieve activiteiten van Aight zijn financieel goed toe-
ganisatie. De Commissie vraagt zich af of de weinig gespeci-
gankelijk. Maar of ze ook op sociaal, fysiek en digitaal niveau
ficeerde begroting realistisch is. Op het gebied van diversiteit
toegankelijk zijn, kan de Commissie niet uit de aanvraag op-
en inclusie is een betere visie en goede inbedding daarvan
maken. Het werken met vrijwilligers, soms zonder educatie-
meer dan wenselijk.
achtergrond, en met jongeren levert een risico op voor de 43
sociale veiligheid. Het is belangrijk dat de organisatie zich
Totaalscore 40 De Commissie adviseert niet het volledige aangevraagde bedrag toe te kennen. Zij vindt Aight voor breakdance van belang voor Den Haag, maar is kritisch over de ambities van de organisatie. De Commissie vindt het, gezien de precaire financiële situatie van Aight, daarom extra van belang dat de organisatie zich richt op zijn kernactiviteit: breakdance. Zij adviseert om de subsidie aan Aight gelijk te houden aan het bedrag dat de instelling aan meerjarensubsidie ontving in 2024. Op grond van bovenstaande overwegingen adviseert de Commissie om Stichting Aight een bedrag van € 247.852,00 toe te kennen.
44
Amare
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur
Stichting Amare
2025-2028 is redelijk enthousiast over de aanvraag van
Gevraagd subsidiebedrag: € 3.092.657,00
Amare, die professionaliteit en potentie uitstraalt. De Commissie heeft waardering voor het feit dat Amare in relatief korte tijd veel bereikt heeft op het vlak van organisatie, programma en partners. De programmering van Amare is mede door de aanwezigheid van het Residentie Orkest Den Haag, het Koninklijk Conservatorium en Nederlands Dans Theater van hoge kwaliteit.
Inleiding Stichting Amare beheert een cultuurgebouw op het Spuiplein
De Commissie onderschrijft de belangrijke plek die Amare
waarin het Residentie Orkest Den Haag, Nederlands Dans
inneemt in de stad en vindt de programmering – waarin dans
Theater en het Koninklijk Conservatorium gehuisvest zijn. Dit
en muziek gelijkwaardig zijn – divers en uitnodigend. Wel waar-
eerste duurzaam gebouwde kunstgebouw van Nederland had
schuwt zij voor blinde vlekken in de programmering; zij had
in zijn eerste jaren te maken met kinderziektes, maar is nu het
graag een visie op hedendaagse muziek gelezen (een ken-
podium voor dans en muziek van de stad. Amare wil mensen
merkend onderdeel van de Haagse muziekscene) en vindt
verbinden en inspireren met dans en muziek en een ontmoe-
vernieuwing en experiment (naast Open Amare) in algemene
tingsplek voor iedereen zijn. Het programma Open Amare be-
zin onderbelicht in de aanvraag.
staat uit een breed aanbod van gratis toegankelijke activiteiten
45
in de openbare ruimte van het gebouw, in samenwerking met
De Commissie is kritisch over de samenhang binnen het artis-
veelal Haagse organisaties en kunstenaars. Amare verzorgt
tiek profiel. Zij heeft begrip voor de lastige opstart van Amare
cultuureducatie voor scholen en een contextprogramma
– kinderziektes in het gebouw, coronaperiode en het uitvallen
rondom voorstellingen.
van de algemeen directeur – maar het is haar onvoldoende
duidelijk wat de artistieke uitgangspunten van Amare zijn en op welke manier daarop gestuurd wordt. Als prominent cultuurgebouw in de stad is Amare een magneet voor een breed
Zakelijk beleid
publiek. De Commissie heeft waardering voor de hoge bezoe-
De bedrijfsvoering van Amare is complex en vraagt om zorgvul-
kersaantallen die Amare in de eerste jaren heeft gerealiseerd.
dige aansturing. De begroting is sluitend en de bedrijfsrisico’s
Wel is zij van mening dat een grote instelling als Amare een
zijn in beeld, maar er zijn geen mitigerende maatregelen in het
verantwoordelijkheid heeft om niches binnen het cultuur-
beleidsplan opgenomen om deze te beheersen. In relatie tot
aanbod een podium te bieden, en vindt dat hier weinig aan-
de risico’s maakt de Commissie zich zorgen over het minimale
dacht voor is in de aanvraag. Ook het streven van Amare om
weerstandsvermogen van de organisatie. Het reserveniveau
een third place te zijn – een sociale omgeving die gescheiden
is verklaarbaar – Amare is nog maar kortgeleden geopend
is van thuis en werk of school – staat nog in de grondverf, en
en heeft forse aanloopproblemen gehad – maar de Commis-
de Commissie vraagt zich af waarom de organisatie partners
sie zou graag zien dat Amare meer visie ontwikkelt op hoe de
op dit gebied niet dichter bij huis zoekt (zoals de Centrale
zakelijke verhuur en het streven een third place te zijn, zich
Bibliotheek) in plaats van in het buitenland. De Commissie
verhouden tot de artistieke programmering. In dat licht zou
heeft echter op grond van de ontwikkeling die Amare in korte
het goed zijn om te bekijken hoe de repetitiezaal beter benut
tijd heeft doorgemaakt en de belangrijke positie die de or-
kan worden, waardoor de beschikbaarheid van de grote zaal
ganisatie in de stad inneemt, wel het vertrouwen dat zij de
voor zakelijke verhuur toeneemt. De Commissie is positief
gewenste groei in publiek zal bereiken.
over het duurzaamheidsplan; in haar ogen is Amare een voorbeeld op het vlak van duurzaamheid.
Tot slot is de Commissie het eens met de Adviescommissie
46
Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 dat een
Op het gebied van goed werkgeverschap is de Commissie
visie op de relatie met de partners aan het Spuiplein van groot
grotendeels tevreden. Amare past de Governance Code
belang is voor de stad. De inspanningen op dit gebied zijn he-
Cultuur en de Fair Practice Code toe, heeft aandacht voor
laas nog summier, en de Commissie adviseert de organisatie
een veilige werkomgeving en er is structureel overleg met de
om hier de komende jaren steviger op in te zetten.
ondernemingsraad. Graag had de Commissie een toelichting gelezen op de taakverdeling binnen de raad van toezicht. In
het licht van risicobeheersing en de omvang van de organi-
Sociale thema’s, educatie en duurzaamheid komen voldoen-
satie vindt de Commissie het verder opvallend dat er geen
de naar voren in het programma-aanbod en er zijn goede
auditcommissie is.
samenwerkingen met Cultuurankers. De Commissie had graag meer gelezen over de impact van deze waaier aan
Het feit dat Amare dagelijks veel bezoekers ontvangt, maakt
samenwerkingen.
dat de aanvrager een belangrijke culturele plek voor Den Haag is. Wat de relatie met het publiek betreft is Amare voor een
De Commissie oordeelt positief over de oprichting van een
deel afhankelijk van de vaste bespelers Residentie Orkest Den
fonds voor internationale dans, maar had in dit geval (net als
Haag en Nederlands Dans Theater. Desondanks is monitoring
bij het expertisecentrum voor educatie) graag meer willen
van alle bezoekers van groot belang en daarin kan Amare vol-
lezen over de achtergronden, doelstellingen en partners van
gens de Commissie nog wel stappen zetten. Vanbuiten oogt
een dergelijk fonds. Ook vindt de Commissie, zoals al eerder
Amare als een gesloten bastion en hierdoor is de toeganke-
gezegd, dat de samenwerking met de Spuipleinpartners meer
lijke programmering van Open Amare te weinig zichtbaar. De
prioriteit zou mogen hebben.
Commissie waardeert de concrete plannen om nieuwe doelgroepen te bereiken met bijvoorbeeld programmering rondom verschillende culturele vieringen. Hiermee kan de instelling naar eigen zeggen nieuwe bezoekers op een laagdrempelige manier kennis laten maken met het gebouw en laten zien dat Amare ook voor hen is.
Diversiteit en inclusie
47
Amare heeft zich in de ogen van de Commissie in korte tijd
De Commissie is gecharmeerd van de mooie visie van Amare
ontwikkeld tot een beeldbepalende instelling in de stad. Ook
op diversiteit en inclusie, die daar haar kernwaarden – open-
landelijk en mogelijk zelfs internationaal staat zij op de kaart.
heid, nieuwsgierigheid, persoonlijke aandacht – aan heeft
Daarmee is het belang voor Den Haag evident. Wel plaatst
gekoppeld. De Commissie is ook enthousiast over het in-
de Commissie een kanttekening bij het feit dat de program-
clusieve klimaat, het hoge ambitieniveau en het feit dat er
mering meer gericht is op landelijke dan op Haagse makers.
een werkgroep voor diversiteit en reflectie is. Wel mist de
Commissie in de reflectie SMART-doelstellingen en is er in de personeelssamenstelling van Amare, zeker in de beleidsbepalende functies, nog weinig sprake van diversiteit.
Talentontwikkeling en makersklimaat Gezien het feit dat Amare in de aanvraag talentontwikkeling beschrijft in het licht van cultuureducatie en niet als apart onderdeel en volgens de criteria van de Subsidieregeling, heeft de Commissie dit onderdeel niet besproken.
Cultuureducatie De Commissie plaatst vraagtekens bij de toegevoegde waarde van een eigen educatieprogramma naast het grootschalige en veelomvattende aanbod van de vaste bewoners Residentie Orkest Den Haag, Nederlands Dans Theater en het Konin-
Conclusie en advies Adviescommissie
klijk Conservatorium. De Commissie is enthousiast over de
De Commissie waardeert het dat Amare zich in korte tijd
talentontwikkelingsladder. Maar met twee vaste bespelers,
heeft ontwikkeld tot een beeldbepalende instelling in de
elk met een uitgebreid eigen educatieprogramma, vraagt een
stad met een programmering van hoge kwaliteit. Het is haar
eigen educatie- en talentontwikkelingsprogramma wel om een
echter onvoldoende duidelijk wat de artistieke uitgangspun-
gewogen en gebalanceerd aanvullend aanbod ten opzichte
ten van Amare zijn. De Commissie adviseert de organisatie
van en in relatie tot dat van de twee vaste bespelers.
daarnaast om de komende jaren een visie te formuleren op de relatie met de partners aan het Spuiplein. Verder moedigt zij de organisatie aan de zichtbaarheid van de toegankelijke programmering van Open Amare te vergroten. Op verschillende aspecten van de complexe bedrijfsvoering is volgens de Commissie meer actie nodig. Op het vlak van duur-
48
zaamheid ziet de Commissie Amare als een voorbeeld. De
Commissie is ook gecharmeerd van de mooie visie van Amare op diversiteit en inclusie, maar zij mist SMART-doelstellingen en ziet dat er in de personeelssamenstelling van Amare nog weinig sprake is van diversiteit. De Commissie vraagt zich tot slot af of Amare een eigen educatieprogramma moet ontwikkelen naast het grootschalige en veelomvattende aanbod van de vaste bewoners Residentie Orkest Den Haag, Nederlands Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium.
49
Another Kind of Blue
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 ziet in het beleidsplan van Another Kind of Blue (AKOB) de koppeling tussen techniek en dans weliswaar consequent terugkomen, maar zij ziet hierin vooral een in-
Stichting Another Kind of Blue
teressant activiteitenplan met een laboratoriumfunctie. De
Gevraagd subsidiebedrag: € 100.000,00
plannen lijken geen bewuste opmaat naar het klassieke idee van een voorstelling. Het vertrekpunt van de visie van AKOB lijkt dit te onderstrepen: niet de dans is uitgangspunt, maar de technologische ontwikkelingen. Het plan lijkt pragmatisch ingestoken in plaats van artistiek-inhoudelijk. De Commissie leest bijvoorbeeld nergens in de plannen artistiek-inhoudelijke keuzes waarop de instelling zich baseert. De Commissie mist in
Inleiding
die zin artistiek-inhoudelijk beleid en reflectie. Ook mist zij een
Stichting Another Kind of Blue is een Haags dansgezelschap
overkoepelende visie, waarin de artistieke en zakelijke ambities
dat culturele activiteiten ontwikkelt op het gebied van dans,
samenkomen. Een diversiteits- en inclusiebeleid lijkt er niet te
muziek en multimedia. Zij legt zich vooral toe op de combina-
zijn. De Commissie ziet absoluut de waarde van het onderzoek
tie van artistieke en technologische processen. Haar missie
van AKOB naar nieuwe kunstvormen, maar hoe het onderzoek
is publiek betoveren en tot nadenken zetten over de wereld
zich verhoudt tot de voorstellingen, welke artistieke keuzes
die volgens haar door technologische vooruitgang wordt
de organisatie maakt en welke stappen er nodig zijn, leest de
beheerst. Zij maakt daartoe dansvoorstellingen waarin zij
Commissie onvoldoende terug.
choreografie en technologie vanuit één artistiek concept wil 50
laten samensmelten tot een geïntegreerd geheel. Another Kind
De artistiek leider heeft een gedegen dansachtergrond en
of Blue is een huisgezelschap van Amare.
is ook thuis in technologie, constateert de Commissie. De
Commissie ziet weliswaar choreografische impulsen (zoals
vlak van technologie is AKOB volgens haar ook zeker ver-
in de samenwerking met Wubkje Kuindersma), maar de ar-
nieuwend, maar de Commissie is er nog niet van overtuigd
tistieke visie en dansontwikkeling zijn verder weinig onder-
dat dit danstechnisch ook het geval is.
bouwd. Op het gebied van technologie weet AKOB volgens de Commissie de juiste organisaties aan zich te binden. De artistieke partners, zowel lokaal als (inter)nationaal, hebben eveneens een vertrouwenwekkende staat van dienst. De organisatie geeft in haar beleidsplan aan dat zij het publiek aan het denken wil zetten over de relatie tussen mens
Zakelijk beleid
en techniek en dat zij met haar aanbod in staat is het publiek
De zakelijke bedrijfsvoering van AKOB roept een aantal vragen
te verbazen en verrassen. De Commissie erkent dat de in-
op. De begroting is helder, passend en laat een solide inkom-
steek prikkelend is, maar tegelijkertijd vraagt de Commissie
stenbasis uit haar landelijke tournees zien. Maar daarnaast
zich af of AKOB in deze missie slaagt, gezien het onduidelij-
leunt de begroting naar het oordeel van de Commissie nog
ke artistieke beleid dat aan de voorstellingen ten grondslag
steeds zwaar op subsidies. De financieringsmix oogt daar-
ligt. De Commissie heeft er wel vertrouwen in dat de thema’s
door fragiel. De Commissie is van mening dat er voor AKOB
die AKOB aansnijdt, een breed publiek aanspreken, maar de
veel meer commerciële kansen liggen die de organisatie nu
zeggingskracht van de dans vindt zij minder overtuigend.
niet benut. Vanwege de technologische insteek van AKOB en de samenwerking met de wetenschap zou de organisatie
De eigenheid waarmee het gezelschap aan de slag gaat met
volgens de Commissie namelijk een beroep kunnen doen op
de relatie tussen mens en techniek, door dans en techniek
bijdragen van technologische partners en private fondsen.
te vermengen, levert naar de mening van de Commissie
Een risicoanalyse ontbreekt. Het duurzaamheidsbeleid wordt
zonder twijfel een interessante bijdrage aan de culturele
volgens de Commissie niet echt uitgediept.
sector. AKOB is volgens haar een van de weinige organisa51
ties die deze kruisbestuiving zo consequent doorvoert. Het
AKOB past de Governance Code Cultuur en de Fair Practice
uitgangspunt is volgens de Commissie van waarde. Op het
Code toe, al had de Commissie graag een toelichting op
de codes gelezen. Daarnaast zet AKOB in op een duurzaam
maar wel relevant: Korzo, Amare en De Dutch Don’t Dance
personeelsbeleid, wat de Commissie toejuicht. Er zijn ook
Division. AKOB zou wat de Commissie betreft meer de verbin-
enkele kritiekpunten. Zo wil de organisatie groeien naar een
ding met de stad kunnen zoeken. Zij vindt het jammer dat zij
raad-van-toezichtmodel om het toezicht te versterken, maar
geen plannen in die richting ziet in de aanvraag.
hoe dat model daarvoor zorgt, beschrijft zij niet. De Commissie constateert dat vier leden van het bestuur zijn vertrokken, maar een toelichting daarop ontbreekt. De Commissie is positief over de kwaliteit van het publieksonderzoek dat AKOB door Rotterdam Festivals heeft laten uitvoeren na de reprisetournee van Wave. Wel vraagt zij zich af
Diversiteit en inclusie
tot welke beslissingen en welk beleid de onderzoeksresultaten
Om het diversiteits- en inclusiebeleid vorm te geven, heeft
hebben geleid. AKOB beschrijft zijn ambitie voor publieks-
AKOB onder meer een publieksonderzoek laten uitvoeren, dat
bereik, maar formuleert geen doelstellingen, noemt geen spe-
de organisatie naar eigen zeggen inzicht geeft in de effectivi-
cifieke doelgroepen en geen strategie. Uit de monitoring blijkt
teit van haar strategieën op het gebied van diversiteit en in-
een redelijk publieksbereik, en ook een aantoonbaar trouw
clusie. Ook heeft AKOB SMART geformuleerde doelstellingen
publiek. De tournees lijken goed aan te slaan. De Commissie
en een reflectie toegevoegd. Wat de Commissie betreft blijven
stelt ook met genoegen vast dat de organisatie de aanstelling
de doelstellingen nog wat algemeen. Ook mist zij acties om
van een marketeer in de begroting heeft opgenomen.
deze doelstellingen te realiseren. Op ambitieniveau valt er volgens de Commissie nog veel te winnen voor AKOB door
De eigen positionering heeft AKOB helder voor ogen, consta-
een visie op diversiteit en inclusie te formuleren, concrete
teert de Commissie. De organisatie beweegt zich in een net-
doelgroepen te benoemen – denk bijvoorbeeld aan gamers en
werk van lokale en (inter)nationale samenwerkingspartners,
technologiestudenten –, doelstellingen in te bedden in beleid
maar de mate waarin, wordt de Commissie niet duidelijk. Voor
en een koppeling met het programma te maken.
de keuze van partners had de Commissie graag een onder52
bouwing gelezen. De verbinding met Den Haag is bescheiden,
De initiatieven die AKOB onderneemt om financiële, sociale,
artistieke keuzes de organisatie maakt, leest de Commissie
fysieke en digitale drempels weg te nemen, zijn volgens de
onvoldoende terug. Zij ziet vooral een interessant activitei-
Commissie niet overtuigend weergegeven in de aanvraag. Er
tenplan met een laboratoriumfunctie, in plaats van een be-
ontbreekt bijvoorbeeld een doelgroepenanalyse, waardoor
wuste opmaat naar het klassieke idee van een voorstelling.
AKOB het inzicht mist welke drempelverlagende acties werkelijk
Ook zou AKOB wat haar betreft meer de verbinding met de
nodig zijn. Wel voert AKOB volgens de Commissie een inclusief
stad kunnen zoeken. Daarvan is nu nauwelijks sprake en de
personeelsbeleid. Maar in de producties, programma’s, keuze
Commissie leest ook geen plannen in die richting. Op het ge-
van partners en het publieksbereik van AKOB ziet de Commissie
bied van diversiteit en inclusie is er voor AKOB nog een wereld
geen bewust diversiteits- en inclusiebeleid terug.
te winnen. De Commissie adviseert de instelling op dit thema meer ambitie te tonen en concrete strategieën te formuleren, zowel op het gebied van producties, programma’s en keuze van partners als wat betreft publieksbereik en de toegankelijkheid van voorstellingen.
Conclusie en advies Adviescommissie De Commissie acht de bijdrage van AKOB aan het Haagse culturele veld bescheiden, maar relevant. De eigenheid waarmee het gezelschap aan de slag gaat met de relatie tussen mens en techniek, door dans en techniek te vermengen, levert naar
Totaalscore
de mening van de Commissie zonder twijfel een interessante
39
bijdrage aan de culturele sector. De instelling is een van de
53
weinige organisaties die deze kruisbestuiving zo consequent
Op grond van bovenstaande overwegingen adviseert de
doorvoert. Op het vlak van technologie is AKOB in de ogen
Commissie om Stichting Another Kind of Blue een bedrag van
van de Commissie zeker vernieuwend, maar zij is er nog niet
€ 100.000,00 toe te kennen.
van overtuigd dat dit danstechnisch ook het geval is. Welke
Art-S-Cool
Artistiek-inhoudelijk beleid De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur
Stichting Art-s-cool
2025-2028 is enthousiast over de gedegen, goed gemotiveer-
Gevraagd subsidiebedrag: € 298.500,00
de en bevlogen aanvraag van Art-S-Cool. Volgens de Commissie creëert de organisatie een bijzonder leerecosysteem, met als doel de leefbaarheid van aandachtswijken en -buurten in Den Haag te vergroten. De Commissie vindt het lovenswaardig hoe Art-S-Cool in de eigen locatie in de Schilderswijk, maar ook met activiteiten op tal van andere plekken in Den Haag,
Inleiding
kinderen en jongeren plek biedt waar ze niet alleen cultureel
Stichting Art-s-cool is actief op het gebied van binnen- en
kapitaal opbouwen, maar ook sociale vaardigheden, zelfver-
buitenschoolse cultuureducatie, (voorbereidende) talent-
trouwen, ondernemingszin en een gevoel van zingeving ont-
ontwikkeling en cultuurparticipatie. Kenmerkend voor het
wikkelen. Deze missie en de spilfunctie die Art-S-Cool in de wijk
kunstonderwijs van Art-S-Cool is dat kunstenaars, vormge-
inneemt, vormen volgens de Commissie niet alleen de kern van
vers en ontwerpers vanuit de eigen praktijkervaring lesgeven.
het artistiek-inhoudelijke beleid, maar vertalen zich ook naar
Samen leveren zij een bijdrage aan de creatieve en beeldende
het zakelijk- en diversiteits- en inclusiebeleid van de aanvrager.
vorming van zo veel mogelijk kinderen uit de Schilderswijk,
54
Transvaal, Laak en Zuidwest. Art-S-Cool richt zich ook op jon-
De Commissie waardeert het dat Art-S-Cool in haar aanvraag
geren in het voortgezet onderwijs. Ouders/verzorgers worden
laat zien dat zij de kritische noten van de Adviescommissie
nauw betrokken bij de lessen en activiteiten en ook worden
Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 serieus ge-
wijkprojecten georganiseerd. Veiligheid en respect voor diver-
nomen heeft. Dit heeft in de nieuwe aanvraag onder meer ge-
siteit staan voor Art-S-Cool voorop; iedere deelnemer wordt
leid tot een heldere artistiek-inhoudelijke visie. Wel ontbreekt
aangemoedigd om zijn/haar/hun ‘eigen, unieke proces van
volgens de Commissie een goede didactische onderbouwing.
beleving en verbeelding’ te ervaren.
Er wordt in het beleidsplan gerefereerd aan ‘onderzochte
theoretische visies’, maar de Commissie had dit graag meer
zichzelf al een rijke cultuur heeft. Wel had de Commissie nog
uitgewerkt willen zien: om welke theorieën gaat het en wat
explicieter verwoord willen zien hoe Art-S-Cool inspeelt op
heeft het onderzoek ernaar opgeleverd? Hoewel de gebruik-
de verschillende leeftijden binnen de doelgroep en hoe zij
te methoden volgens de Commissie in de praktijk blijken te
toetst of het aanbod voor elke leeftijdscategorie aansprekend
werken, vraagt zij zich af aan welke criteria lesprogramma’s
en betekenisvol is.
moeten voldoen, hoe de kwaliteit ervan geborgd wordt en op welke manier ze geëvalueerd worden en door wie. Ook had
De Commissie ziet dat Art-S-Cool zich duidelijk als een leren-
de Commissie meer willen weten over de vakbekwaamheid
de organisatie positioneert, die zichzelf blijft vernieuwen. Zo
van de professionele kunstenaars met wie Art-S-Cool werkt:
wordt in het beleidsplan onder meer gesproken over nieuwe
wat is hun achtergrond, waar moeten ze aan voldoen, hoe
programma’s op het gebied van mediaeducatie, digital story-
zien de trainingen eruit die ze binnen Art-S-Cool krijgen, en
telling en duurzaamheidseducatie, en er is sprake van nieuwe
hoe wordt erop toegezien dat zij de veiligheid van kinderen en
samenwerkingen binnen zowel het culturele als het maat-
jongeren waarborgen?
schappelijke domein. Alleen blijven de toekomstplannen wel tamelijk abstract; de Commissie had bijvoorbeeld graag gezien
Het bovenstaande neemt niet weg dat de Commissie vindt dat
dat Art-S-Cool voor de media- en duurzaamheidseducatie al
Art-S-Cool een unieke plek inneemt binnen het Haagse cul-
een aantal sterke partners op deze vakgebieden op het oog
turele leven, door de bewuste keuze voor de Schilderswijk als
had en liever nog: al contact met hen had gelegd.
hart van de organisatie en door de duidelijke focus op het bevorderen van kansengelijkheid en vroege talentontwikkeling. De Commissie ziet de positieve impact die de activiteiten van Art-S-Cool hebben op het leven van de kinderen en jongeren die deelnemen, en op hun ouders en sociale cirkel. Als een van de weinige cultuureducatieaanbieders geeft Art-S-Cool er
55
blijk van oog te hebben voor de steeds complexer wordende
Zakelijk beleid
leefwereld van de jeugd en benoemt zij, tot genoegen van de
De Commissie constateert dat de bedrijfsvoering van Art-S-
Commissie, het feit dat – bijvoorbeeld – de Schilderswijk van
Cool grotendeels op orde is, al is de begroting met een positief
resultaat niet sluitend. Daarnaast begrijpt de Commissie niet
hoogte van wat er leeft en speelt in de wijken. Dat Art-S-Cool
waar de daling van de huisvestingskosten ten opzichte van
ervoor kiest om zich voornamelijk wijkgericht te profileren, ziet
2024 vandaan komt. Positief vindt zij het dat Art-S-Cool nieu-
de Commissie als een kracht, vooral ook omdat zij verdieping
we fondsen wil aanschrijven en zich gaat certificeren bij het
belangrijker vindt dan groei. In de omschrijving die Art-S-Cool
CBF, zodat zij meer donaties kan werven. Ook is de Commis-
geeft van haar belang voor Den Haag vindt de Commissie de
sie van mening dat Art-S-Cool zowel artistiek-inhoudelijk als
organisatie te bescheiden: Art-S-Cool investeert niet alleen
zakelijk een duidelijk duurzaamheidsbeleid voert. Daarnaast
in het cultuurminnend vermogen van ‘de Haagse burgers van
geeft de organisatie over het algemeen uitstekend invulling
later’, maar draagt op zoveel meer gebieden bij aan het leven
aan het criterium goed werkgeverschap. Wel had de Commis-
van burgers van nú en van nieuwe generaties kunstenaars en
sie graag een toelichting gekregen op de overbelasting van
makers – en de organisatie mag trots zijn op die rol.
de basisorganisatie versus de inzet van vrijwilligers en zzp’ers. Volgens de Commissie heeft Art-S-Cool duidelijk zicht op het publiek dat zij bereikt. Er is daarbij aandacht voor impactmeting, onder meer via enquêtes en gesprekken met ouders, maar de Commissie mist wel een helder uitgewerkte visie op het gebied van monitoring en een daaruit voortvloeiend plan