RIS319115 Bijlage Advies Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028
Tekst van het document
Advies Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 Den Haag
Voorwoord
Elke subsidieregeling werkt volgens een tenderprocedure en heeft eigen subsidieplafonds, voorwaarden en criteria. De Commissie had te maken met twee subsidieregelingen (categorie B en C), begrotingssubsidies voor onder andere de systeeminstellingen en op maat gemaakte beoordelingscriteria. Dit maatwerk is een mooie geste naar de aanvrager, maar hier tegenover staat dat de beoordelaar wel een brede afweging moet maken. Tenslotte was er een grote overvraging van het beschikbare budget, zo is het budget voor de algemene tender
Den Haag mag trots zijn op het gevarieerde en prachtige
met € 7.071.389,00 overvraagd.
kunst- en cultuurveld in de stad. De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 (hierna: de
In het strakke werkproces dat hieruit volgt, ligt het accent nood-
Commissie) heeft dan ook met veel plezier het afgelopen
zakelijkerwijs op de beoordeling en (punten)waardering van
jaar een diversiteit aan culturele instellingen en organisaties
elke afzonderlijke aanvraag; de kern van het advieswerk. Maar
bezocht en met zorg en aandacht alle 91 aanvragen voorzien
tegelijkertijd heeft de Commissie ook een globale impressie
van een advies. (Zie hoofdstuk 1: Opdracht en werkwijze.)
van het werkveld gekregen. De algemene observaties die zij
Daarbij wil de Commissie allereerst de aanvragers complimen-
heeft gedaan over het culturele veld in verhouding tot (het
teren; het schrijven van een meerjarig beleidsplan is tijdrovend
belang van) Den Haag, en een paar aandachtspunten, wil zij
en zij ziet dat de instellingen veel moeite hebben gedaan om
graag delen met het college van burgemeester en wethouders
hun plannen op papier te zetten.
(hierna: college), de Haagse culturele sector en de stad. Dat doet ze in hoofdstuk 2: Beschouwingen.
Het gemeentelijke subsidiestelsel voor kunst en cultuur be-
2
staat vanaf 2025 uit een aantal begrotingssubsidies en drie
Het beschikbare budget voor het meerjarenbeleidsplan kunst
subsidieregelingen: één subsidieregeling per categorie (A, B
en cultuur 2025-2028 bedraagt € 72.845.648,00. Daarvan is
en C) die wordt genoemd in het Beleidskader Kunst en Cultuur
€ 1.106.000,00 gereserveerd voor de tweejarige subsidieregeling
2025-2028 – Ruimte voor ontwikkeling (hierna: Beleidskader).
(categorie A), die buiten de beoordeling van de Commissie
valt. En € 60.850.648,00 is vastgezet in functies of komt ten
De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur
goede aan de negen begrotingssubsidies. Het college heeft aan
2025-2028:
de Commissie gevraagd om een rangordevoorstel te doen voor het beschikbare budget van € 10.889.000,00 in de algemene
Tanja de Boer
tender (van de Subsidieregeling categorie B) en ook een oor-
Peter Fengler
deel te geven over de hele linie aan aanvragers. De Commissie
Özkan Gölpinar
is van mening dat deze werkwijze, zeker uit het oogpunt van
Heleen Hameete
continuïteit, legitiem is. Daar staat tegenover dat de stapeling
Aiman Hassani
van stijgende kosten, de investeringen na corona en de hogere
Peter Jansen
personeelskosten door Fair Pay op gespannen voet staan met
Martijn Kramers
het strakke, nauwgezet onderverdeelde financiële kader dat de
Rikkert Kremer
Commissie van het college heeft meegekregen. Daar komt bij
Rajae El Mouhandiz
dat de ambitie die Den Haag heeft vastgelegd in de Cultuurvisie
Freek Ossel
Den Haag 2033 – De kunst van betekenis (hierna: Cultuurvisie),
Jacqueline Stolmeijer-Arends
lastig uitvoerbaar is in een subsidiestelsel dat weinig flexibiliteit
Münise Yavuz
kent. Ambities als ‘makersklimaat’ of ‘aantrekkingskracht’ zijn
Dieneke Zwiers
continu in beweging en de culturele instellingen moeten hierop kunnen inspelen. Dat het financieel kader hier geen ruimte aan biedt, vindt de Commissie jammer. Ten slotte bedankt de Commissie het college voor de opdracht die zij gekregen heeft, en de aanvragers voor het indienen van hun beleidsplannen. De Commissie heeft haar taak serieus genomen door op een integere wijze tot een inhoudelijk oordeel over alle 91 subsidieaanvragen te komen. De resultaten van de 3
beoordeling zijn te lezen in dit advies.
24 mei 2024
Inhoud 1.
Opdracht en werkwijze 6
1.1
Opdracht aan de Commissie
12
3. Adviezen
31
2.1 Inleiding
12
1646
32
2.2 Beeldende kunst
16
3voor12 Den Haag
37
2.3 Cultuureducatie
17
Aight
40
2.4 Cultuurparticipatie
19
Amare
45
2.5 Dans
21
Another Kind of Blue
50
2.6 Film
22
Art-S-Cool
54
2.7 Letteren
23
Beeld & Geluid Den Haag
58
Bibliotheek
6
2.8 Musea & Collectiebeheer
25
1.2 De Commissie
7
2.9 Muziek (klassiek, oud en nieuw
26
1.3 Het adviseringsproces
7
1.4 Criteria voor de beoordeling
4
2. Beschouwingen
gecomponeerd)
26
2.10 Muziek (pop, jazz, urban,
en de weging
9
1.5 De rangorde
10
elektronisch) 2.11 Theater
Leidschenveen-Ypenburg
61
Bibliotheek Loosduinen | Nieuw Waldeck
66
28
Cat Smits Company
71
29
Cézanne Tegelberg & Company
75
Ciconia Consort
79
CLRS Studio
84
Crossing Border
87
Culture Unlimited
92
CultuurSchakel
96
De Betovering
102
De Dutch Don’t Dance Division
106
De Mix
110
Design Museum Dedel
113
Ensemble Klang
116
Escher in Het Paleis
120
5
Festival Classique
124
Modelo62
235
Residentie Orkest Den Haag
342
Filmhuis Den Haag
129
Movies that Matter
238
Rewire
348
Firma MES
134
Museon-Omniversum
242
SPREEEK
353
First Noble Institute
138
Museum Beelden aan Zee
247
STET The English Theatre
356
Girls in Woods
142
Museum Bredius
250
SGPHM
359
Grafische Werkplaats
146
Musica Antica
253
Story Academy
363
Grauzone
150
Musicon
256
Stroom Den Haag
368
Haags Historisch Museum
155
Muzee Scheveningen
260
The Grey Space in the Middle
372
Haags KunstAtelier
159
Nederlands Dans Theater
266
Theater Branoul
376
Haags Theaterhuis
163
Nest
270
Theater De Vaillant
379
Het Nationale Theater
168
New European Ensemble
275
Theater De Regentes
384
HIIIT
174
OFFprojects
280
Theater en Filmhuis Dakota
389
Holland Dance Festival
179
OPERA2DAY
285
Theatergroep Drang
394
House of Rat
184
PAARD
289
Theaters Diligentia & PePijn
399
Huis van Gedichten
187
Page Not Found
294
Topaze
404
iii
191
Panorama Mesdag
299
West Den Haag
408
Johan Wagenaar Stichting
196
Percossa
303
Writers Unlimited
413
Kalpanarts
200
PIP Den Haag
307
Yangambi
418
Kluster5
204
Podium NOORD
312
Zuiderparktheater
421
KOO
207
Poezieboys
317
Korzo
212
Popdistrict
321
Kunstmuseum Den Haag
217
Popradar Den Haag
326
Laaktheater
222
ProJazz
330
Colofon
426
Lonneke van Leth Dans
226
Pulchri Studio
334
Matangi
231
Rabarber
337
1. Opdracht en werkwijze
cultuur 2025-2028. Zij toetst daarvoor de ingediende subsidieaanvragen aan de beoordelingscriteria zoals deze zijn vastgelegd in de Subsidieregelingen Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028 categorie B en C Den Haag 2023 (hierna: de Subsidieregeling). Over de negen begrotingssubsidies is de Commissie gevraagd om een inhoudelijk advies met aandachtspunten aan het college te geven. Dit advies bevat geen beoordeling en geen puntentelling en is bedoeld voor de gemeente om mee te nemen in haar besluitvorming en in de monitoring van deze aanvragers. Het gaat om Amare, drie systeeminstellingen en vijf musea met een gemeentelijke collectie. Het secretariaat van de Commissie is gevoerd door twee beleidsmedewerkers van OCW Stad en Bestuur, thema cultuur van de gemeente Den Haag. Zij zijn voor het schrijven van de adviesteksten bijgestaan door externe tekstschrijvers
1.1 Opdracht aan de Commissie
en een eindredacteur.
Het college heeft op 24 januari 2023 de externe onafhanke-
6
lijke Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cul-
Het college heeft de Commissie opgedragen om te adviseren
tuur 2025-2028 ingesteld. Deze Commissie bestaat uit een
over de puntentelling en het aangevraagde bedrag. Voor de
integrale kerncommissie met brede expertise op het gebied
functies in de Subsidieregelingen heeft het college een sub-
van kunst en cultuur, diverse disciplineleden met specifie-
sidieplafond per functie vastgesteld. Voor de algemene ten-
ke disciplinekennis en een technisch voorzitter (RIS314386).
der binnen de Subsidieregeling categorie B is € 10.889.000,00
De Commissie, onder leiding van voormalig (politiek) bestuur-
beschikbaar. De aanvragen voor deze tender heeft de Commis-
der en adviseur Freek Ossel, heeft de opdracht gekregen
sie in een rangorde geplaatst. Subsidies worden toegekend op
om het college te adviseren over de vierjarige subsidieaan-
volgorde van deze rangschikking, totdat het subsidieplafond
vragen in het kader van het meerjarenbeleidsplan kunst en
(de ‘zaaglijn’) is bereikt.
klassieke, oude en nieuw gecomponeerde muziek is er op 13 februari 2024 (RIS317980) een extra disciplinelid aan de Com-
1.2 De Commissie
missie toegevoegd.
De voorzitter van de Commissie is bijgestaan door twaalf kernleden, die naast ruime expertise op het gebied van de verschillende kunstdisciplines ook brede kennis hebben van diversiteit en inclusie, multidisciplinair werken, bedrijfsvoering, talentontwikkeling, internationalisering en digitale cultuur. Tien kernleden hebben expertise in een specifieke
7
discipline, twee leden richten zich op de thema’s jongeren-
1.3 Het adviseringsproces
cultuur en festivals en governance. Daaromheen is een schil
De Commissie heeft haar adviseringsperiode opgedeeld in
van 21 disciplineleden gevormd, om een brede blik op het
verschillende fases: voorbereidings-, kennismakings-, beoor-
Haagse culturele veld te waarborgen en de kans op blinde
delings- en afwegingsfase. Tijdens de voorbereidingsfase
vlekken te beperken. Deze disciplineleden zijn op 11 april 2023
heeft de Commissie de tijd genomen om zich het Haagse cul-
(RIS315158) en 30 mei 2023 (RIS315631) benoemd en daarmee
turele veld eigen te maken door vele activiteiten van (poten-
gefaseerd aan het adviseringsproces toegevoegd. De keuze
tiële) aanvragers te bezoeken. Dit heeft geresulteerd in 343
om niet te wachten met het instellen van de Commissie totdat
bezoeken, die het secretariaat heeft geregistreerd. Voor zover
deze voltallig was, kwam voort uit de wens van de Haagse cul-
dat mogelijk was, zijn activiteiten bezocht van vrijwel alle aan-
turele instellingen en de gemeente zelf om de commissieleden
vragers. Daarnaast heeft een aantal leden van de Commissie
vroegtijdig te benoemen, zodat zij een heel jaar lang met het
op 13 juni 2023 een kennismakingsgesprek gehad met de com-
culturele veld van Den Haag kennis konden maken. In de zomer
missie Samenleving. Op 4 december 2023 vonden kennis-
van 2023 hebben een kernlid en een disciplinelid aangegeven
makingsgesprekken plaats met vertegenwoordigers van het
hun functie als commissielid te moeten neerleggen. Hun ont-
Haags Cultuur Overleg, het Koninklijk Conservatorium en de
slag en de benoeming van twee vervangende commissieleden
Raad voor Cultuur. Naast de kennismaking met het veld en de
zijn op 24 oktober 2023 (RIS316820) formeel gemaakt. Van-
spelers daarin hebben de commissieleden ook de tijd geno-
wege het verwachte grote aantal aanvragen voor de discipline
men om elkaar te leren kennen. De kerncommissie is in totaal
vijf keer bij elkaar gekomen. De Commissie was zich geduren-
van een andere discipline te betrekken bij de beoordeling.
de het hele adviseringsproces bewust van haar verantwoor-
Bij de bespreking van een aanvraag waren ten minste één
delijke taak en is vanaf de voorbereidingsfase alert geweest
kernlid en twee disciplineleden aanwezig. Zij werden proces-
op het voorkomen van vooringenomenheid en (mogelijke)
matig bijgestaan door het secretariaat, en de inhoudelijke
belangenverstrengeling.
afwegingen die ter tafel kwamen, werden genoteerd door een tekstschrijver, die de beoordeling verwoordde in een
Op 18 december 2023 ging de kennismakingsfase van
gemotiveerd advies.
start. Alle culturele instellingen die vóór 1 december 2023 bij het secretariaat hadden aangegeven een kennismakings-
Op 12, 18, 19 april en 13 mei 2024 kwamen de dertien kernleden,
gesprek met de Commissie te willen, kregen een uitnodiging
inclusief de voorzitter, bij elkaar om de beoordelingen van de
voor een ontmoeting met een deel van de Commissie. Voor
aanvragen en de voorbereidende adviesteksten van de aan-
deze ontmoetingen kregen de aanvragers van tevoren een
vragers met elkaar te bespreken. De Commissie heeft de instel-
gespreksleidraad toegezonden, zodat alle gesprekken op
lingsadviezen integraal bekeken en besproken en vervolgens
een gelijkwaardige manier zouden verlopen. De Commissie
de rangorde bepaald. De voorzitter heeft de uitkomst van deze
sprak in de laatste week voor Kerstmis en de tweede en derde
afwegingsfase getoetst aan de criteria die zijn geformuleerd
week van januari 2024 in totaal 93 (potentiële) aanvragers.
in de motie ‘Noodrem voor Kaalslag in de cultuursector’. Op
Het laatste kennismakingsgesprek vond plaats op vrijdag
basis daarvan heeft hij geconstateerd dat er met het beoogde
19 januari 2024.
advies geen kunstdiscipline volledig onder de zaaglijn zal verdwijnen, maar dat het niet uitgesloten is dat op het niveau van
8
Op 2 februari 2024 brak de beoordelingsfase aan. Op dat
genre binnen een kunstdiscipline substantiële keuzes worden
moment heeft de Commissie het bezoeken van de Haagse
geadviseerd. De voorzitter heeft hierover op 25 april 2024
culturele instellingen afgerond. Vanwege de tenderprocedure
een brief naar de wethouder Cultuur gestuurd. De wethouder
was sindsdien contact met de aanvragers niet meer toe-
heeft deze brief door middel van een raadsmededeling aan de
gestaan. Dankzij de grote pool van commissieleden was het
gemeenteraad doorgestuurd. Vervolgens heeft de Commissie
mogelijk om bij bepaalde aanvragen – bijvoorbeeld aanvragen
op 24 mei 2024 het advies Den Haag: stad van de kunst - kunst
die meer multidisciplinair van karakter waren – een expert
van de stad in haar laatste vergadering vastgesteld.
De beoordelingscriteria in de Subsidieregeling categorie C waren:
1.4 Criteria voor de beoordeling en de weging
• artistiek-inhoudelijk beleid, maximaal 25 punten;
De Commissie heeft voor de beoordeling de subsidieaan-
• diversiteit en inclusie, maximaal 20 punten;
vragen getoetst aan de criteria die zijn opgenomen in de
• cultuureducatie, maximaal 10 punten;
Subsidieregelingen. Het aanvraagformulier met de verplichte
• talentontwikkeling en makersklimaat, maximaal 10 punten.
• zakelijk beleid, maximaal 25 punten;
bijlagen was leidend; bij een discrepantie tussen aanvraagformulier en bijlagen baseerde de Commissie zich op het
De Commissie kon per deelcriterium 1 tot 5 punten geven. Bij
aanvraagformulier.
de beoordeling is per deelcriterium gebruikgemaakt van de volgende waarderingsschaal, met waardering in woorden van
De beoordelingscriteria in de Subsidieregeling categorie B
‘onvoldoende’ tot ‘goed’. De vooraf bepaalde toelichting hielp
waren:
de Commissie om de juiste waarderingswoorden te bepalen.
• artistiek-inhoudelijk beleid, maximaal 25 punten;
Aan de waardering in woorden zijn punten (cijfers) gekoppeld
• zakelijk beleid, maximaal 25 punten;
voor een consciëntieuze vertaling naar de rangorde.
• diversiteit en inclusie, maximaal 20 punten. Voor alle aanvragers in categorie B golden dezelfde deel-
Waardering in woorden
Punten
Toelichting
goed
5
uitsluitend positief, er zijn (bijna) geen punten van kritiek
ruim voldoende
4
positief, slechts lichte punten van kritiek
voldoende
3
positief, met een aantal punten van kritiek
matig
2
niet positief, met substantiële punten van kritiek
onvoldoende
1
onder de maat, de kritische punten hebben de overhand
criteria bij zakelijk beleid en diversiteit en inclusie. Voor aanvragers met als hoofdtaak cultuureducatie of talentontwikkeling en voor aanvragers die een aanvraag indienden voor de functie van Cultuuranker, waren de deelcriteria artistiek-inhoudelijk beleid in de Subsidieregeling aangepast. De Commissie heeft bij deze aanvragen het artistiek-inhoudelijke beleid van de aanvrager dan ook vanuit een ander 9
perspectief beoordeeld.
Wanneer een aanvrager minder dan veertien punten scoorde
Deze aanvragers zijn daarom niet opgenomen in de rangorde,
op het criterium artistiek-inhoudelijk beleid en/of zakelijk
en dat geldt ook voor de aanvragers die een begrotings-
beleid, werd de aanvraag door de Commissie afgewezen en ook
subsidie krijgen.
niet meer beoordeeld op het criterium diversiteit en inclusie. Hierna zijn de aanvragers voor de algemene tender in de Subsidieregeling categorie B die de Commissie positief heeft beoordeeld, in een rangorde geplaatst op basis van hun totaalscores. Gezien het amendement ‘Kantje boord voor het geschreven woord’ op het Beleidskader heeft de Commissie het literatuurfestival met de meeste punten op de eerste
1.5 De rangorde
plaats in de rangorde gezet. Wanneer aanvragers hetzelfde
Op basis van het hiervoor beschreven proces adviseert de
aantal punten hebben, is de plek op de rangorde op alfabe-
Commissie om aan 70 organisaties subsidie te verlenen. Daar-
tische volgorde bepaald. De zaaglijn geeft aan tot wanneer
onder zijn 64 culturele instellingen die ook in de periode 2021-
het budget toereikend is; de aanvragers die onder de zaaglijn
2024 al deel uitmaakten van het meerjarenbeleidsplan en zes
uitkomen, zijn apart aangegeven. De rangorde is te vinden op
nieuwe organisaties die daarmee voor het eerst meerjarige
de volgende pagina.
ondersteuning krijgen. Voor de functies Cultuuranker (per stadsdeel), Openluchttheater Zuiderpark, Symfonieorkest, Multidisciplinair ontwikkel-productiehuis, Dansgezelschap, Nationaal theatergezelschap, Grootstedelijk poppodium en Filmhuis voor niet-commerciële films is slechts één aanvraag per functie ingediend. Deze aanvragers hebben voldoende punten gescoord op de criteria artistiek beleid en zakelijk beleid en 10
hebben daarmee automatisch de functietender gewonnen.
1
Writers Unlimited
56
20 HIIIT
2
Page Not Found
61
21 Cézanne Tegelberg
3
Rewire
61
4
1646
60
48
22 Firma MES
48
23 Grauzone Festival
48
Art-S-Cool
6
iii
60
7
Ensemble Klang
59
8
25
Girls in Woods
9
24 Johan Wagenaar
37 Movies that Matter
44
45 KOO
38 Panorama Mesdag
43
46 Theaters Diligentia
39 Ciconia Consort
42
40 Festival Classique
42
41 De Dutch Don’t Dance Division
41
Stichting
48
42 ProJazz
41
Matangi
48
59
43 Aight
40
26 Rabarber
48
Nest
59
47
10 OPERA2DAY
27 Haags Theaterhuis
44 Another Kind of Blue 39
58
47
11
28 Percossa
58
29 Popdistrict
47
West Den Haag
12 New European
11
& Company
5
60
51
Ensemble
57
30 Theatergroep Drang
47
13 OFFprojects
57
31 De Betovering
46
14 Huis van Gedichten
56
32
15 PIP Den Haag
54
16 Crossing Border
53
17 Kalpanarts
53
18 Topaze 19
Musicon
33 Lonneke van Leth
De aanvragen van: 3voor12 Den Haag, Beeld & Geluid Den Haag, CLRS Studio, Culture Unlimited, De Mix, Design Museum
Holland Dance Festival
& PePijn
46
Dedel, First Noble Institute, Grafische Werkplaats, Haags KunstAtelier, House of Rat, Kluster5, Modelo62, Museum
46
Beelden aan Zee, Musica Antica, Pulchri Studio, SPREEEK,
34 Cat Smits Company
45
STET The English Theatre, Stichting Gezamenlijke Projecten
53
35 Poezieboys
45
52
36 Story Academy
45
Dans
Haagse Musea, Theater Branoul, The Grey Space in the Middle en Yangambi vindt de Commissie onvoldoende overtuigend en zij adviseert deze aanvragen dan ook niet te honoreren.
39
38
2. Beschouwingen
centraal staan. Denk aan Haags Cultuur Overleg, Directie Educatie en Participatie Overleg, Letteren 070 overleg en andere overleggen. Veel Haagse festivals bestaan dankzij deze samenwerkingsverbanden. De Commissie vindt het bijzonder om te zien dat instellingen elkaar niet alleen op papier steunen, maar ook faciliteiten en inhoudelijke denkkracht ter beschikking stellen aan elkaar. Het groeiende belang en de inzet van de Cultuurankers is daarnaast maatschappelijk bemoedigend.
2.1 Inleiding
Traditiegetrouw opereren de musea meer op zichzelf. Dat is be-
Zoals in het voorwoord al kort aangestipt, wil de Commissie
grijpelijk – en ook een landelijke tendens – maar de Commissie
een aantal algemene observaties van het culturele veld in ver-
adviseert de museale sector om wel aandacht te houden voor
houding tot (het belang van) Den Haag en een paar aandachts-
een actieve betrokkenheid bij Den Haag en andere culturele
punten delen met het college, de Haagse culturele sector
partners in de stad.
en de stad. Wat de reden is dat de samenwerkingsverbanden in Den Haag
12
Samenwerking als bron van kracht
vanuit zo’n sterke motivatie worden ontplooid, daar kan de
De Commissie vindt het in positieve zin opvallend dat er in Den
Commissie moeilijk de vinger achter krijgen. Mogelijk is de
Haag binnen en tussen disciplines al veel wordt samengewerkt
omvang van de stad in combinatie met de samenstelling van
en dat in de aanvragen nieuwe samenwerkingen worden aan-
het culturele veld een gunstige voedingsbodem. Het lijkt de
gekondigd. Natuurlijk gebeurt dat ook in andere Nederlandse
Commissie daarom de moeite waard dat de gemeente en de
steden, maar het zijn de intensiteit, duurzaamheid en breedte
culturele instellingen dit in kaart brengen en met elkaar bekij-
(samenwerkingen tussen grote en kleine organisaties) die Den
ken hoe ze deze ‘samenwerkingskracht’ meer kunnen gebrui-
Haag als samenwerkingsstad bijzonder maken. Deze samen-
ken. Mogelijk is dit een aanknopingspunt voor de gezamenlijke
werkingen gaan verder dan het rijke palet dat er is aan overleg-
inzet om de Cultuurvisie uit te voeren. Een gemeenschappelijk
vormen voor de culturele sector als geheel of per discipline,
doel, zoals ‘Culturele Hoofdstad’ of ‘Manifesta’, kan daarbij een
waarbij afstemming, kennisuitwisseling en gezamenlijke lobby
positieve aanzuigende werking hebben.
Crisis, herstel en na-effect
de toekomst. Maar de Commissie is tegelijkertijd ook kritisch
Alle culturele instellingen hebben last gehad van (de gevolgen
geweest wanneer de bedrijfsvoering onder de maat was en
van) de pandemie. Ook de effecten van hoge inflatie, sterk stij-
zij vraagt de gemeente hier tijdens de monitorgesprekken
gende energiekosten en de kosten van (schaarser) personeel
op te sturen. Dat draagt bij aan het gezond houden van cul-
zijn terug te lezen in de beleidsplannen van de instellingen.
turele organisaties in Den Haag. De Commissie adviseert de
De Commissie constateert dat de steunmaatregelen van de
gemeente ook om de taakstelling en bedrijfsvoering van de
gemeente en het Rijk positief hebben bijgedragen aan het
systeeminstellingen nauwlettend in de gaten te houden, zodat
overleven van de cultuursector in deze zware tijden. Uit de
het voltallige culturele veld kan profiteren van de functie van
aanvragen blijkt tevens dat de effecten van de pandemie zeer
deze organisaties.
verschillend doorwerken. Voor sommige organisaties was het een periode van reflectie, die leidde tot het verkennen van
Minder groei, meer kwaliteit
nieuwe (werk)vormen, samenwerkingen of thema’s. De dans-
Hoewel veel instellingen hebben aangegeven dat zij de co-
en theatersector zijn daar goede voorbeelden van. Terwijl het
ronaperiode hebben aangegrepen voor contemplatie, hebben
voor andere organisaties een periode van harde crisis was, die
de meeste organisaties in hun plannen relatief weinig aan-
gepaard ging met het vertrek van medewerkers en het maken
dacht besteed aan het nemen van tijd voor reflectie, besten-
van lastige keuzes om het hoofd boven water te houden. De
diging en verdieping. De groei in kwantiteit lijkt dominant in
hersteltijd per instelling is daarmee – logischerwijs – verschil-
de aanvragen. En hoewel de Commissie begrip heeft voor de
lend en dat creëert in de ogen van de Commissie een onge-
ambitieuze plannen van de culturele instellingen, is het vol-
lijk speelveld bij de beoordeling. Gezonde bedrijfsvoering is
gens haar nog maar de vraag of groei wel de juiste richting
namelijk een speerpunt voor de gemeente en de aanvragers
is. Moet de culturele sector juist op basis van de ervaringen
die grote klappen hebben gehad – onder andere doordat zij
uit de coronaperiode niet meer ruimte maken voor reflectie,
niet in aanmerking kwamen voor steunmaatregelen van het
het leggen van andere accenten, experiment en vernieuwing?
Rijk – staan er financieel minder goed voor. De Commissie
Zouden verdieping en verbreding de kwaliteit van het Haagse
heeft in haar beoordeling getracht hier rekening mee te hou-
culturele veld niet juist ten goede komen?
den, door vooral te bekijken welk zakelijk beleid een organisa13
tie heeft gevoerd en welke verbeterpunten zij meeneemt naar
De Commissie adviseert de gemeente om op een positieve
Commissie een gemengd beeld hiervan gekregen. Zij vindt het
manier een vinger aan de pols te houden bij de instellingen.
positief dat ten opzichte van de vorige aanvraagperiode een
Zij stelt voor een gezamenlijke agenda met aandachtspun-
groot aantal instellingen meer aandacht heeft voor diversiteit
ten te maken binnen het bestaande systeem van de jaarlijkse
en inclusie. Organisaties passen een sterkte-zwakteanalyse
monitorgesprekken. Deze agenda kan naast de bedrijfsmatige
toe, delen de uitslag van de nulmeting, volgen diversiteits-
check dienen als leidraad voor inhoudelijke onderwerpen,
trainingen, stellen een werkgroep samen voor diversiteit en
zoals vernieuwing binnen de sector, jongerenparticipatie of
inclusie, stellen het bestuur en de raad van toezicht anders
in het geval van musea: aandacht voor beheer en (online)
samen en hebben een grotere sensitiviteit voor nieuw pu-
ontsluiting van de collecties.
bliek. Uiteraard zijn er voorlopers en volgers, maar over het geheel genomen zijn er wel stappen in de goede richting
Implementatie van culturele codes
gezet. Tegenover dit positieve beeld plaatst de Commissie
In de beoordelingscriteria heeft de gemeente in meer en min-
een grote kanttekening bij de verdere ontwikkeling van het
dere mate aandacht gevraagd voor de verschillende culturele
diversiteits- en inclusiebeleid van instellingen. Actieplannen
codes: Code Diversiteit & Inclusie, Governance Code Cultuur
op het gebied van diversiteit en inclusie met concrete doel-
en de Fair Practice Code. De Commissie ziet in de aanvragen
stellingen zijn eerder uitzondering dan regel. De Commissie
terug dat vrijwel alle instellingen de culturele codes noemen
spoort de instellingen dan ook aan om niet achterover te
en onderschrijven, maar dat de reflectie op en de toepassing
leunen, maar doortastend verder te gaan met dit onderwerp.
van de codes wisselend zijn.
De Code Diversiteit & Inclusie is geen verplichte oefening bij het schrijven van een beleidsplan of een doel op zichzelf,
De gemeente heeft veel nadruk gelegd op het belang van ac-
maar een noodzakelijke bijdrage voor de weerbaarheid en
tieve naleving en invulling van de Code Diversiteit & Inclusie.
duurzaamheid van de culturele sector.
Zij heeft de aanvragers gevraagd om te reflecteren op de
14
vier P’s (publiek, partners, personeel en programma), een
De Governance Code Cultuur wordt door elke instelling on-
nulmeting te houden en de resultaten daarvan te delen, en
derschreven en ook vaak toegepast. Het principe ‘pas toe of
SMART-doelstellingen te formuleren voor diversiteit en in-
leg uit’ is echter nog geen gemeengoed. Regelingen en struc-
clusie. Terugkijkend op alle ingediende aanvragen heeft de
tuurafspraken, zoals aftreedroosters, directiereglementen,
een klachtenprotocol en het instellen van een of meer (ex-
Tot slot: Het is de Commissie opgevallen dat de culturele
terne) vertrouwenspersonen zijn veelal doorgevoerd. Maar
sector zich steeds minder voegt naar gekende disciplines en
het onderdeel ‘leg uit’ laat vaak nog te wensen over. Voor de
meer multidisciplinair werkt. De indeling naar disciplines lijkt
transparantie en daarmee bescherming van de organisatie,
daarmee minder te passen bij de eisen van de stad. Ook ziet
roept de Commissie de instellingen op om regelmatig de acht
de Commissie een spagaat tussen faciliterende en program-
principes van de code te bespreken met bestuur of raad van
merende instellingen, en constateert zij dat de Subsidierege-
toezicht en de resultaten van dit gesprek op te nemen in de
lingen op deze diverse functies wat betreft criteria niet goed
jaarverantwoording.
aansluiten. Daarnaast is zij van mening dat het makersklimaat en de facilitering daarvan als losstaand onderdeel van pro-
De Commissie constateert dat veel culturele organisaties
grammering gezien moet worden, waardoor organisaties
werk maken van het Fair Pay betalen van medewerkers – zowel
de mogelijkheid krijgen om ook bottom-up te werken. Ver-
werknemers als zzp’ers – volgens een cao of volgens arbeids-
nieuwing in de sector en het bestendigen van goede cultu-
marktafspraken via ketentafels. Niet onbegrijpelijk, maar wel
rele initiatieven kunnen naast elkaar bestaan. De Commissie
zorgelijk, is dat in veel aanvragen de groeiambitie een-op-
attendeert de gemeente erop dat zij bij het opstellen van
een wordt gecombineerd met een inhaalslag voor Fair Pay. De
beoordelingscriteria deze verschillende functies binnen het
stijgende kosten die hiermee gepaard gaan, zijn veelal onder-
culturele veld niet uit het oog moet verliezen. Zij pleit er dan
deel van de adviesaanvraag, en dat leidt automatisch tot het
ook voor om het denkproces voor een andere of aangepaste
doen van een grotere aanspraak op de (beperkte) middelen
beoordelingssystematiek te vervolgen en nu alvast de start te
van het meerjarenbeleidsplan kunst en cultuur 2025-2028. De
maken voor de beleidsperiode vanaf 2029.
Commissie attendeert de instellingen erop dat de Fair Practice Code niet alleen Fair Pay behelst, maar ook de principes van Fair Chain en Fair Share omvat. De Commissie heeft al eerder opgemerkt dat kwantitatieve groei niet altijd de juiste weg is, in het licht van de Fair Practice Code benadrukt zij haar visie dat het gesprek ook zou moeten gaan over minder of een ge15
lijkblijvend aantal activiteiten en meer verdieping.
stad. Door nieuw werk te initiëren, werkperiodes te organiseren, ondersteuning te bieden op het gebied van kennisuitwis-
2.2 Beeldende kunst
seling en inkoop van kennis, en door financiële ondersteuning
De Commissie ziet een hoge artistiek-inhoudelijke kwaliteit
te bieden dragen zij allemaal bij aan een sterkere positie
bij een aantal sterke spelers op het gebied van beeldende
van makers in Den Haag. Een enkeling doet dat omdat hij
kunst in Den Haag. De verschillende presentatie-instellingen
die taak heeft gekregen van de gemeente, maar de meeste
hebben elk hun eigen karakter door het veld waarin ze zich
andere toonplekken hebben inmiddels ook een residentie-
bevinden. Van een instelling die zich bezighoudt met de ont-
programma, talentontwikkeling en opdrachtgeverschap of
wikkeling van disciplinaire instrumentatie of kunstenaars
een laboratorium waar instrumentarium wordt ontwikkeld.
boeken, tot aan culturele organisaties die via cartooneske
Er worden schrijversopdrachten gegeven, groepstentoon-
humor en particuliere fantasie een parallelle wereld aanbieden
stellingen ontwikkeld met veelal nieuw werk, en residentie-
via solopresentaties die op gevoelsmatige wijze aansluiten
plekken aangeboden. Er is ruimte voor junior curatoren en
bij maatschappelijke thema’s. Instellingen waar autonomie
stagiairs.
en intellectualiteit centraal staan, die grenzen opzoeken en hyperactueel of bijna activistisch zijn. Elke organisatie heeft
De manier waarop de beeldende kunstinstellingen omgaan
haar eigen ethische en esthetische invalshoek.
met het thema diversiteit en inclusie en hoe ze dat implementeren in hun beleid, is volgens de Commissie soms wat kramp-
De Commissie heeft tien aanvragen beoordeeld, waaronder
achtig. Zij krijgt de indruk dat instellingen vaak sturen op de
twee van nieuwe aanvragers. Het profiel van al deze instellin-
eisen die het Beleidskader stelt, zonder dat daar een totaal
gen vindt de Commissie helder; het wordt vaak bepaald door
intrinsieke motivatie aan ten grondslag ligt en zonder reflectie.
de geschiedenis van de organisatie en de karakters van be-
16
trokken professionals. Al deze instellingen zijn van toegevoeg-
Wel ziet de Commissie dat er een slag is gemaakt in het forma-
de waarde voor het gevarieerde aanbod van beeldende kunst
liseren en professionaliseren van organisaties. De reden dat
in Den Haag en zijn merendeels ook landelijk duidelijk geposi-
aanvragers meer subsidie aanvragen dan in de vorige periode
tioneerd. Alle presentatie-instellingen zijn naast het tonen van
bevindt zich vooral aan de beheerskant: de overhead is vaak
beeldende kunst ook sterk gericht op het makersklimaat in de
topzwaar, ook bij de kleinere beeldendekunstinitiatieven. De
begrotingen van vaak meer dan € 500.000,00 leggen een enorme financiële druk op het veld, en is dat geld wel beschikbaar? De groei op zakelijk niveau en de eisen die lan-
2.3 Cultuureducatie
delijk gesteld worden door de politiek en daaropvolgend de
Den Haag kent een groot aantal instellingen dat educatief
belangenverenigingen – zoals De Zaak Nu met de richtlijn
aanbod realiseert vanuit de verschillende kunst- en cultuur-
functie- en loongebouw presentatie-instellingen voor de
disciplines. Daarnaast zijn er instellingen die cultuureducatie
beeldende kunst – roept bij de Commissie de vraag op of het
als kerntaak hebben, met ieder hun specifieke diensten en
zichzelf niet in de staart bijt. Maakt deze trend de concurrentie
aanbod. Als een van de drie systeeminstellingen adviseert
niet moordend? En blijft er nog wel ruimte over voor nieuw-
CultuurSchakel aanbieders en beoefenaars van alle kunst-
komers als kunstinitiatieven verworden tot instituten?
disciplines over het vinden van geschikte ruimtes en podia, kwaliteitsverbetering, netwerk- en organisatieopbouw, scho-
De veranderingen in het landelijke subsidiebeleid leiden er
ling en promotie, en zichtbaarheid van activiteiten.
ook toe dat instellingen hogere bedragen aanvragen bij de gemeente Den Haag. Ook de richtlijn functie- en loongebouw
De Commissie heeft elf aanvragen beoordeeld, waaronder
presentatie-instellingen voor beeldende kunst van belangen-
twee van nieuwe aanvragers. De Commissie ziet dat de mees-
vereniging De Zaak Nu speelt daar een rol in.
te instellingen in Den Haag aan kansengelijkheid werken en dat er met de educatieprogramma’s goede resultaten wor-
Tot slot: Het positieve algehele beeld van de beeldende kunst-
den bereikt. Ook heeft de Commissie mooie voorbeelden van
aanvragen in Den Haag onderstreept de variëteit, het groei-
maatwerk gelezen en betrekken sommige aanvragers ook ou-
end belang en de kwaliteit van deze sector. Als de sector deze
ders en andere partijen bij de activiteiten. Opvallend is dat er
positie wil behouden en kans tot doorgroei en aansluiting van
bij de totstandkoming van de programma’s weinig cocreatie
onderaf wil kunnen blijven garanderen, vraagt dat ook ver-
met de doelgroep plaatsvindt. Er wordt hier en daar wel een
dere aandacht en ontwikkeling in de ondersteuning hiervan
‘jongerenraad’ ingesteld of ruimte gecreëerd voor de nieu-
door de gemeente.
we generatie, maar het grootste gedeelte van de culturele organisaties richt zich op receptie van kunst en cultuur. De
17
Commissie vindt dit een gemiste kans.
Positief is de Commissie over de aandacht voor voorschoolse
overleg mooie samenwerkingen kunnen ontstaan. Daarnaast
educatie, mede dankzij de extra middelen die de gemeente
ziet de Commissie dat veel instellingen willen werken aan het
beschikbaar heeft gesteld. Daarnaast is er ook meer aandacht
opheffen van het lerarentekort. De website ‘Andersom Den
voor cultuureducatieprogramma’s in het voortgezet onder-
Haag’ coördineert en bundelt het aanbod van professionals,
wijs, het speciaal onderwijs en het mbo. Daar is duidelijk be-
zodat scholen hieruit kunnen kiezen. De Commissie juicht dit
hoefte aan; een aantal instellingen geeft aan de vraag zelfs niet
initiatief toe, maar attendeert de sector wel op het belang van
aan te kunnen. Deze toename in vraag heeft in de beleidsplan-
kwaliteitsbewaking en professionaliteit bij de aanbieders op
nen bij de aanvragers geresulteerd in veel ambitie en groei,
dit platform. Ook bij de ‘Rijke Schooldag’ liggen volgens de
vooral in aantal deelnemers en activiteiten. De Commissie zet
Commissie nog veel kansen om kinderen met kunst en cul-
hier wel vraagtekens bij: te veel groei brengt (bedrijfs)risico’s
tuur in aanraking te laten komen en hen door te laten stromen
met zich mee. Zij adviseert de culturele organisaties dan ook
naar het buitenschoolse aanbod. Als laatste wil de Commis-
om zich meer te richten op verdieping en kwaliteitsgroei.
sie een grote zorg delen. De Nationaal Programma Onderwijs (NPO)-gelden zijn uitgeput en daarmee stopt ook de financie-
De Commissie ziet verder een aantal soms landelijk ingege-
ring van een aantal cultuurprogramma’s in de scholen. Het is
ven trends in de aanvragen terugkomen die van invloed zullen
nog maar de vraag of scholen deze programma’s met andere
zijn op cultuureducatie in de komende jaren. Allereerst spe-
(eigen) middelen zullen voortzetten.
len aanvragers in op het ontstaan van een ‘inclusief cultureel
18
leerecosysteem’. Dit is een netwerk waarin lokale aanbieders
Uit verreweg de meeste aanvragen bleek een gezonde
en andere partijen samenwerken aan een optimale omgeving
financiële bedrijfsvoering, al zijn er knelpunten. Er is meest-
waarin iedereen zich cultureel kan ontplooien. Niet het sys-
al een goede financieringsmix, er is beleid op het gebied
teem, maar het lerend kind of de jongere staat centraal. De
van governance en Fair Pay. Ook is er meer aandacht voor
Commissie vindt het goed dat aanvragers oog hebben voor dit
diversiteit en inclusie, al ontbreken nog vaak SMART-doel-
leerecosysteem, maar constateert ook dat er nog verbeterin-
stellingen. De Commissie mist vooral een kritische reflectie
gen mogelijk zijn. Zij adviseert de cultuureducatie-instellingen
op de P van personeel bij de meeste aanvragers; culturele
om in het Directie Educatie en Participatie Overleg deze trend
diversiteit ontbreekt in veel besturen, raden van toezicht en
op de agenda houden, omdat met de deelnemers van dit
op directieniveau.
Tot slot: De Commissie is zeer te spreken over de diverse en
Cultuur 2021-2024 niet opgevolgd heeft. Zij is van mening
goede infrastructuur op het gebied van cultuureducatie in Den
dat het kunnen werken vanuit een eigen locatie bijdraagt
Haag. De cultuureducatie-instellingen bereiken volgens haar
aan het structureel openzetten van de deuren. Dit biedt de
veel kinderen en jongeren en werken met zorg en passie aan
vrijheid om in continuïteit te produceren en programme-
de (culturele) ontwikkeling van de doelgroep.
ren, wat essentieel is om de taak van Cultuuranker optimaal uit te uitvoeren. In de ogen van de Commissie vervullen alle aanvragers voor een Cultuurankerfunctie een niet meer weg te denken vitale rol op het gebied van cultuurparticipatie. Tijdens de coronaperiode zijn de instellingen noodgedwongen meer
2.4 Cultuurparticipatie
naar buiten gegaan en hebben toen ervaren wat outreach
Den Haag werkt sinds enige jaren met het concept van
en het organiseren van activiteiten op andere locaties in het
Cultuurankers. Dat houdt in dat er in acht stadsdelen een in-
stadsdeel kunnen betekenen voor het bereiken van (nieuwe)
stelling is geselecteerd die gericht is op de actieve en passieve
doelgroepen. De Commissie vindt het in dat kader goed dat
cultuurdeelname van bewoners: het stimuleren, verstevigen
vier Cultuurankers een combinatiefunctionaris hebben die
en vergroten van de actieve en passieve cultuurdeelname van
letterlijk de wijken in gaat om met publiek in contact te komen.
bewoners. De Cultuurankers werken vraaggericht.
Daarmee wordt de zichtbaarheid in de wijk groter. Het heeft haar echter verbaasd dat de instellingen die rol niet al veel
19
De Commissie heeft negen aanvragen beoordeeld, waar-
eerder zelf hebben opgepakt en het baart haar tevens zorgen
onder één van een nieuwe aanvrager. Het valt haar op dat
dat – op één aanvrager na – de instellingen niet reflecteren op
bij de Cultuurankers een duidelijk verschil te zien is tussen
hoe deze rol wordt voortgezet na 2026 (wanneer de financiële
aanvragers met een eigen gebouw en aanvragers die een
middelen voor de regeling combinatiefunctionaris uitgeput
gebouw moeten delen met een andere functie. De Commissie
zijn). De Commissie hoopt dat de gemeente deze regeling ook
vindt het jammer dat de gemeente in dat opzicht het advies
na 2026 zal doorzetten.
van de Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en
De Commissie is verheugd dat de instellingen zich met zoveel
de instellingen aan kennisdeling doen in het Cultuuranker-
enthousiasme begeven op het gebied van cultuurparticipatie.
overleg, maar het wordt niet concreet wat deze kennisdeling
Het is de kunst om zo veel mogelijk verhalen uit bewoners te
betekent. De Commissie adviseert om in ieder geval meer sa-
halen, te luisteren naar hun wensen en behoeften, en hen te
men te werken en expertise te delen op het gebied van duur-
betrekken bij de projecten en programmering. De Cultuur-
zaamheid en Fair Pay. Zij heeft in de aanvragen diverse cao’s
ankers werken op het snijvlak van cultuur en het sociaal-
voorbij zien komen: Cao Toneel en Dans, CAO Nederlandse
maatschappelijke domein. Daarbij zijn participatieprocessen
Podia, Cao Gemeenten en de Museum cao.
en de impact daarvan op de bewoners van groot belang. De Commissie onderschrijft dat belang, maar benadrukt dat de
De bedrijfsvoering van de aanvragers vindt de Commissie,
Cultuurankers de artistieke kwaliteit van de producties en
op een enkele uitzondering na, zorgelijk te noemen. Alle
programmering absoluut niet uit het oog mogen verliezen.
instellingen willen groeien – vaak met een nieuw of verbouwd gebouw – meer outreach plegen en vaker ingaan op
Er wordt veel samengewerkt, maar de instellingen hadden op
de wensen van de bewoners. De Commissie waarschuwt dat
het gebied van samenwerking naar de mening van de Com-
er wel een grens is aan wat een instelling kan en wat financi-
missie wel wat concreter kunnen zijn. De aanvragers noemen
eel haalbaar is. Het getuigt in haar ogen ook van een goede
wel elkaar of welzijnspartners, maar de Commissie vindt het
bedrijfsvoering wanneer je nee kunt zeggen. Zij adviseert de
een gemiste kans dat cultuureducatie-instellingen en ama-
Cultuurankers dan ook om meer te consolideren.
teurverenigingen niet of nauwelijks genoemd worden in de
20
beleidsplannen. Daarnaast valt het de Commissie op dat de
Tot slot: De Commissie vindt het bijzonder hoe de gemeente de
Cultuurankers, op een enkele uitzondering na, vaak aansluiten
Cultuurankers omarmd heeft door extra financiële middelen te
bij andere evenementen in de wijk of het stadsdeel, maar dat
reserveren en de functie van een Cultuuranker veilig te stel-
de functie als dé plek waar je als wijkbewoner terechtkunt met
len binnen het nieuwe subsidiestelsel. Wel ziet zij verschillen
je vraag, wens, idee of initiatief op het gebied van kunst en
tussen de Cultuurankers in grootte van budget en menskracht
cultuur, nog lang niet ver genoeg ontwikkeld is. Ook is het voor
en het wel of niet hebben van een eigen gebouw, waardoor
de Commissie niet duidelijk wat de onderlinge samenwerking
er volgens haar sprake is van een disbalans. De Commissie
tussen de Cultuurankers behelst. Zij leest in de aanvragen dat
adviseert de gemeente om in de aankomende beleidsperiode
de Cultuurankers meer gelijk te trekken en tevens in te zetten
met hun uitvoeringen en programmering wel over grenzen
op volwaardige Cultuurankerfuncties in de stadsdelen Loos-
heen, maar in het huidige dansaanbod blijft de moderne dans
duinen en Leidschenveen-Ypenburg.
wel de meetlat. Het zou volgens de Commissie interessant zijn voor het dansklimaat als er ook andere meetlatten komen en zij ziet in de aankomende jaren dan ook graag nieuwe initiatieven ontstaan. Verder valt het de Commissie op dat er geen aanbod is van jeugddans, behalve voor het onderwijs. Er is in Den Haag geen organisatie die reguliere producties voor kinderen en jongeren maakt. Ook conceptuele dans en combinaties van
2.5 Dans
dans met andere kunstvormen zouden in Den Haag meer aan
Den Haag heeft een pluriform dansbestel waarmee de hele
bod mogen komen, aldus de Commissie. De mate waarin de
dansketen wordt gewaarborgd. Er is een groot aantal instel-
organisaties met cultuurparticipatie werken, beschouwt de
lingen en dansmakers actief in de stad en de kwaliteit in de
Commissie als positief.
danssector is hoog. Door de aanwezigheid van nationaal en internationaal gerenommeerde gezelschappen, een ontwik-
Met Den Haag Danst beschikt de Haagse danssector over
kelplek, festivals, een dansvakopleiding aan het Koninklijk
een sterk overlegsysteem. De deskundigheid van de Haagse
Conservatorium en een groot podium voor (inter)nationale
professionals op dansgebied is hoog en ook op organisato-
dansprogrammering heeft de stad een stevige danssector.
risch vlak versterken zij elkaar door de samenwerking binnen Den Haag Danst. De Commissie ziet nog wel ruimte voor de
21
De Commissie heeft zeven aanvragen beoordeeld. Zij vindt
gevestigde dansorganisaties om meer te investeren in een
het artistiek-inhoudelijke niveau van de danssector hoog.
diverser dansaanbod en -publiek. Zij vindt het in dat kader
Wel constateert de Commissie dat alle aanvragers zich (voor-
opvallend dat de aanvragers in de beleidsplannen nauwelijks
namelijk) richten op een dansstijl die is gebaseerd op of afge-
aangeven hoe ze nieuwe publieksgroepen willen bereiken, en
leid van de moderne dans. Daarmee is er (binnen het meerjarig
dat er amper aandacht is voor marketing. Wel hebben aan-
gesubsidieerde bestel) weinig variatie in het aanbod. Met
vragers veel aandacht voor educatieactiviteiten en vinden ze
name het ontbreken van hiphop valt op. De instellingen gaan
veel samenwerkingspartners in de wijken buiten het centrum
van Den Haag. Daarmee tonen zij aan oog te hebben voor de
erop dat het onderwerp meer vanuit een intrinsieke motivatie
hele stad. Ook voor talentontwikkeling is aandacht, maar de
wordt benaderd dan als een verplichting. Wel vindt de Com-
Commissie zou graag zien hoe de outreach en doorstroom
missie dat de implementatie van het diversiteits- en inclusie-
van dansers en dansmakers in hun verdere ontwikkeling wordt
beleid nog achterblijft.
gezien en (voor Den Haag) wordt geborgd. Tot slot: De Commissie hoopt dat het huidige sterke dansDe Commissie merkt op dat er in de bedrijfsvoering vrij tra-
bestel de komende jaren wordt uitgebreid met nieuwe dans-
ditioneel gekeken wordt naar de dekking van de begroting;
gezelschappen, nieuwe dansvormen en een nieuw en meer
instellingen zouden een bredere financieringsmix moeten na-
divers danspubliek. De gemeente biedt hier ondersteuning
streven. Fair Pay wordt vrijwel overal passend toegepast, wat
in door middel van de nieuwe tweejarige regeling (categorie
de Commissie dan wel weer toejuicht. En ook de Governance
A) en de Subsidieregeling Haagse Kunst- en Cultuurprojec-
Code Cultuur wordt onderschreven en gevolgd. Opvallend is
ten. De Commissie hoopt dan ook dat hier de aankomende
dat de aanvragers binnen de danssector hebben aangegeven
jaren – door nieuwe dansinitiatieven – veelvoudig gebruik
dat de coronaperiode veelal heeft gezorgd voor onderzoek
van wordt gemaakt.
en reflectie op de eigen organisatie en dat instellingen deze periode gebruikt hebben om ruimte te creëren voor beschouwing. De Commissie had echter gehoopt dat de instellingen dit mee zouden nemen in hun plannen voor de toekomst door zich meer te richten op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Maar helaas heeft de Commissie dit niet bij alle aanvragen teruggelezen; het merendeel van de aanvragers heeft een grote
2.6 Film
productiedrang gehouden.
Den Haag kent als het gaat om het vertonen van (niet-commerciële) films weinig instellingen die, buiten het reguliere
22
De Commissie constateert dat het thema diversiteit en inclusie
commerciële aanbod om, het hele jaar door internationale
meer is geland binnen de instellingen en dat zij dit onderwerp
klassiekers of hedendaagse kwaliteitsfilms uit verschillende
belangrijker vinden dan in de vorige beleidsperiode. Het lijkt
landen vertonen.
De Commissie heeft drie aanvragen beoordeeld, waaronder
volgens de Commissie essentieel om de diversiteit en rijkdom
één van een nieuwe aanvrager. De filmsector in Den Haag be-
van de filmcultuur in Den Haag te vergroten.
vindt zich op een kritiek punt van ontwikkeling en vernieuwing. De stad is voornamelijk bekend als een centrum voor film-
Tot slot: Met zijn sterke culturele instellingen en de groeiende
vertoningen, en moet zich verhouden tot andere steden die een
erkenning van de kracht van film en beeldmedia heeft Den
bredere rol in de productie en het faciliteren van films spelen.
Haag volgens de Commissie de potentie om een nog pro-
Deze situatie vormt zowel een uitdaging als een kans voor de
minentere rol in de nationale en internationale filmwereld te
stad om haar filmindustrie te diversifiëren en te verrijken.
spelen. Het is echter cruciaal om de filmsector verder te diversifiëren, de uitdagingen van nieuwe technologische ont-
Het Beleidskader benadrukt dat beeld als medium steeds do-
wikkelingen aan te gaan, en een meer inclusieve en diverse
minanter wordt en onderstreept de blijvende behoefte aan
filmcultuur te ontwikkelen die aansluit bij de demografische
ontmoeting en verbinding. Hierin liggen kansen voor de film-
en culturele dynamiek van de stad.
sector om te innoveren in het aanbod en interactie met het publiek op te zoeken. De Commissie is van mening dat de bestaande filminstellingen dit kunnen bereiken door bijvoorbeeld meer nadruk te leggen op cross-overs en multidisciplinaire stromingen, die kunnen bijdragen aan een rijkere beeldtaal en een bredere maatschappelijke impact.
2.7 Letteren
23
De Commissie staat positief tegenover de komst van nieuwe
Den Haag heeft een relatief kleine letterensector, maar de
aanvragers in de filmsector, maar erkent ook dat sommige
vele spelers – ook die niet vanuit het Meerjarenbeleidsplan
kleinere initiatieven zich nog verder moeten ontplooien om
gefinancierd worden – zorgen voor een groot en pluriform
te kunnen voldoen aan de criteria van de Subsidieregelingen.
aanbod. De letterendiscipline behelst veel meer dan alleen de
Dit benadrukt de noodzaak voor meer ondersteunende struc-
literatuur. Ook leesbevordering, schrijfonderwijs, leesonder-
turen die het lokale talent kunnen helpen zich te ontwikkelen
wijs, onderzoek, ondersteuning, promotie van het lezen, debat
en te presenteren. Het bevorderen van deze initiatieven is
en journalistiek vallen binnen deze discipline.
De Commissie heeft vijf aanvragen beoordeeld, waaronder
Sommige scholen worden overvraagd en andere weer hele-
één van een nieuwe aanvrager. In bijna alle gevallen zijn het
maal niet bereikt. Daarbij vindt de Commissie het opvallend dat
volwaardige literaire organisaties, met een uitgebreid jaar-
maar weinig aanvragers helder verwijzen naar CultuurSchakel,
programma gericht op kennisuitwisseling, talentontwikkeling
die daarin als systeeminstelling een coördinerende taak kan
en educatie. Wel ziet de Commissie een manco waar het de
vervullen. De Commissie bepleit een geïntegreerd cultuuredu-
makers van literatuur betreft. Alle mooie en te onderschrijven
catiebeleid binnen de letterendiscipline, waarbij alle culturele
plannen betreffen organisatie en ontwikkeling, maar er moet
organisaties de cultuureducatieve taken de komende vier jaar
ook aandacht zijn voor de positie van schrijvers. De Commissie
gecoördineerd uitvoeren. Uiteraard gaat hieraan een gesprek
hoopt dat de intrek van verschillende literaire organisaties in
vooraf. Het Letterenoverleg 070 kan hiervoor als basis dienen.
het pand Gr8, naast PAARD, ook het begin van een samenwerking kan betekenen, waar zowel scholieren, jongeren als
De Commissie ziet dat de aanvragers op verschillende manie-
volwassenen een literair podium zullen vinden. Daar zou idea-
ren samenwerken met elkaar en met andere culturele organi-
liter een literatuurhuis kunnen ontstaan dat een begin betekent
saties, zowel binnen Den Haag als daarbuiten. De inhoudelijke
van een solide literaire infrastructuur in de stad.
motivatie voor een samenwerkingsverband met maatschappelijke partners ontbreekt echter. De verschillende doelgroepen,
24
Het is in de ogen van de Commissie zorgwekkend dat het aantal
zoals statushouders, ouderen en hun mantelzorgers, mensen
leesuren onder Nederlanders al jaren afneemt. Recent onder-
met verstandelijke of lichamelijke beperkingen, krijgen na-
zoek wijst uit dat een op de vier jongeren van vijftien jaar in
genoeg hetzelfde programma voor speciale doelgroepen
Nederland, kans heeft op laaggeletterdheid. De Commissie wil
aangeboden. Daarmee oogt de interesse om specifiek te pro-
benadrukken dat er voor leesbevordering nooit te veel aan-
grammeren voor deze doelgroepen enigszins vrijblijvend. Wel
dacht en middelen kunnen zijn. De Commissie vindt het dan ook
zetten de instellingen in hun beleidsplannen hoog in op het
goed dat culturele organisaties zich bewust zijn van hun cul-
bereik van diverse groepen en op samenwerking en verbinding
tuureducatietaak. Maar op basis van de aanvragen constateert
in wijken. Deze ontwikkeling vindt de Commissie goed en zelfs
de Commissie dat deze cultuureducatieve activiteiten doeltref-
uiterst urgent. Het belang van lezen voor nieuwe doelgroepen
fender op elkaar kunnen worden afgestemd. Het is onduidelijk
kan niet worden overschat, en dat geldt zelfs voor mensen die
wie op dit moment hoe vaak met welke scholen samenwerkt.
hier geboren en getogen zijn.
De bedrijfsvoering is over het algemeen goed op orde. De
Tot slot: De Commissie benadrukt het belang van de veelkleu-
Commissie heeft scherp naar de begroting en de bedrijfs-
righeid en de breedte van het veld. Literatuur verrijkt het leven.
risico’s gekeken en gezien dat geen enkele aanvrager op dit
Ze geeft inzicht, opent vergezichten en zorgt bovenal voor het
moment te maken heeft met een precaire financiële situatie.
broodnodige plezier in het lezen. Het vertrek van een aantal
Wel is het opvallend dat binnen de letterendiscipline procen-
instellingen uit de stad baart de Commissie dan ook zorgen. Zij
tueel de overvraging het hoogst was, mede ingegeven door
wil daarom de gemeente vragen om nog meer ruimte te creëren
een sterke wens om te groeien in activiteiten. De Commissie
om nieuwe vormen, genres en verhalen een plaats te geven.
heeft geconstateerd dat groei in kwantiteit niet altijd noodzakelijk is en dat deze daarom – ook in solidariteit met de rest van het culturele veld – is af te raden. Gezien het amendement ‘Kantje boord voor het geschreven woord’ op het Beleidskader heeft de Commissie het literatuurfestival met de meeste punten op de eerste plaats in de
2.8 Musea & Collectiebeheer
rangorde gezet. De Commissie is in haar oordeel uiteraard
Den Haag kent een gevarieerd museumlandschap van klei-
kritisch geweest, maar heeft het toegejuicht dat er in het ad-
ne erfgoedinstellingen tot internationaal gerenommeerde
viseringsproces niet getrechterd hoefde te worden, omdat er
kunstmusea. De musea zijn verantwoordelijk voor het grootste
maar één plek voor een literair festival beschikbaar is in het
aantal cultuurbezoeken in de stad, waarbij met name de kunst-
Meerjarenbeleidsplan. Op deze manier kon zij beide aanvragen
musea ook een landelijk en internationaal publiek trekken.
op eenzelfde – en daarmee gelijkwaardige – manier toetsen
25
aan de beoordelingscriteria in de Subsidieregeling catego-
De Commissie heeft negen aanvragen beoordeeld, waar-
rie B. De Commissie vindt het gezien de historie echter wel
onder vier van nieuwe aanvragers. Zij ziet dat de musea in
een gemiste kans dat er weliswaar toenadering heeft plaats-
hun presentatiebeleid makkelijk actuele thema’s opnemen
gevonden tussen beide festivals, maar dat er van een wezen-
en daarmee een agenderende rol spelen. Het aanbod geeft
lijke heroriëntatie en herpositionering nog geen sprake is.
daarnaast een overzichtelijk beeld van beeldende kunst, geschiedenis en educatie, passend bij de stad. Wel ziet de
Commissie mogelijkheden voor betere onderlinge samen-
het ontbreken van een duidelijke vraagstelling daarover aan
werking tussen de Haagse musea en andere culturele instel-
aanvragers in de criteria. De Commissie adviseert de gemeen-
lingen. De bestaande samenwerkingen met Museumnacht en
te dit onderwerp expliciet op te nemen in de volgende regeling.
het museumoverleg vindt zij goede voorbeelden. Tot slot: De Commissie vindt dat Den Haag beschikt over De musea zijn de afgelopen periode hard geraakt door
een rijk gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig aanbod van
de diverse crises. De coronaperiode had veel invloed op
museale instellingen, maar constateert wel dat er op het
de publieksinkomsten, er waren stijgende kosten door de
gebied van onderlinge samenwerking nog stappen te zetten
energiecrisis en samen met een stijgende inflatie had dat veel
zijn. Vooral de kleinere musea kunnen baat hebben bij de
invloed op de kosten die de musea hebben voor het gebouw
kennis en ervaring van de grotere museale organisaties. De
en de klimaatinstallaties. Dit kan in de komende jaren leiden
Commissie spoort de sector aan om hier de aankomende tijd
tot oplopende kosten voor conservering en restauratie.
meer aandacht aan te besteden, omdat zij van mening is dat het aangaan van partnerschappen en het leren van elkaars
Opvallend is volgens de Commissie dat drie private mu-
expertise het gehele Haagse museale landschap versterkt.
sea nu een beroep doen op de meerjarensubsidie van de gemeente. De relatie tussen private middelen en de subsidieaanvraag heeft de Commissie doen aarzelen en in één geval doen besluiten dat de aanvrager onvoldoende duidelijk heeft gemaakt dat er een subsidienoodzaak aanwezig is. De Commissie wijst de gemeente erop alert te zijn op deze Commissie adviseert de gemeente goed contact te houden
2.9 Muziek (klassiek, oud en nieuw gecomponeerd)
met deze aanvragers.
Den Haag heeft een kwalitatief hoogstaand en pluriform aan-
ontwikkeling. Is het een trend of een eenmalige situatie? De
bod op het gebied van klassieke, oude en nieuw gecompo26
Collectiebeheer heeft in de aanvragen weinig aandacht ge-
neerde muziek. De stad kent een rijke ensemblecultuur (ook,
kregen en dat komt volgens de Commissie grotendeels door
maar niet alleen, op het gebied van nieuwe muziek), meerdere
festivals, een groot symfonieorkest en sinds 2022 een iconisch
data kan in haar ogen daarbij helpen. Het risico dat iedereen
muziek- en dansgebouw, Amare. Producerende instellingen
in dezelfde (publieks)vijver vist, ligt op de loer.
vinden daarnaast een podium in Korzo, bij Rewire en diverse kerken, waaronder de Nieuwe Kerk.
Verder valt het de Commissie op dat een groot aantal aanvragers een duidelijke focus heeft op artistieke vernieuwing, maar
De Commissie heeft veertien aanvragen beoordeeld, waar-
juist weinig oog heeft voor publieksopbouw. En dit terwijl vooral
onder drie van nieuwe aanvragers. Het viel haar tijdens de
de nieuwemuziekensembles zich in een niche bevinden en pu-
beoordeling op dat de trend van interdisciplinair werken ook
blieksverbreding en daarmee publieksvergroting noodzakelijk
binnen deze discipline zichtbaar is; in de aanvragen is duidelijk
is voor hun bestaansrecht. De Commissie vindt het dan ook
te lezen dat instellingen de grenzen tussen genres en discipli-
opvallend hoezeer het subsidiebedrag per bezoeker verschilt
nes laten vervagen. De Commissie ziet dit vooral terug in de
in deze sector. Het is logisch dat hoe meer een instelling zich in
vele samenwerkingsverbanden die instellingen zoeken met
een niche bevindt, hoe meer zij afhankelijk is van subsidiemid-
podia, theatermakers, dansgezelschappen, de Cultuurankers,
delen, maar de Commissie vindt wel dat er een goede verdeling
maar ook met elkaar. De Commissie adviseert de sector om de
moet zijn. Bij sommige aanvragen vond zij de balans zoek.
samenwerking ook op te zoeken door middel van het Haagse
27
Culturele Doelgroepenmodel. Dat kan helpen om inzicht te
Over het algemeen is de Commissie te spreken over de
krijgen in welke publieksgroepen ze bereiken – waarbij er zelfs
bedrijfsvoering van de aanvragers. Ook de instellingen bin-
overlap kan zijn in het bereik van de verschillende instellingen –
nen de sector klassiek, oud en nieuw gecomponeerd hebben
en welk publiek nog niet bereikt wordt. De Commissie baseert
allemaal te kampen gehad met de (gevolgen van de) corona-
zich hiervoor op haar algemene bevinding dat producerende
pandemie en de inflatie- en energiecrisis die daarop volgden.
instellingen een minder goed idee hebben van wie hun doel-
Maar op een enkeling na, lijkt de sector zich goed hersteld te
groep is, omdat – zo stellen de instellingen – de publieksdata bij
hebben. Dat is ook te zien in de hoge (groei)ambities die veel
de podia liggen. Deze constatering vindt de Commissie te kort
aanvragers in hun beleidsplannen laten zien. Veelal wordt deze
door de bocht. Zij is van mening dat er ook andere manieren zijn
(substantiële) groei geprikkeld door de speelverplichtingen
om publieksgedrag te monitoren; het gebruiken van het Haagse
bij het Fonds Podiumkunsten. Ensembles en gezelschappen
Culturele Doelgroepenmodel en onderlinge uitwisseling van
kunnen de hoge kosten niet meer opbrengen en vragen daarom