RIS318669 Bijlage 1 Gebiedskader ZKD tbv Cie en Raad

Den Haag zal zich voor groei moeten richten op binnenstedelijke locaties (de zogenaamde inbreidingslocaties), transformatie van bestaande gebouwen en gemengde woon-werkgebieden. Daarbij wordt ingezet op differentiatie in architectuur en woningtypen. Het is van belang om hierbij zorgvuldig om te gaan met bestaand groen en bestaande wijken. Een andere uitdaging is het verkleinen van de sociaaleconomische verschillen tussen wijken.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

88

6.11 Horeca De woonvisie zet in op: Een meer sociaal-inclusieve stad. Het verder uitbouwen van Den Haag als aantrekkelijke en gastvrije woonstad. Een meer toekomstbestendige woningvoorraad. Dit heeft zowel betrekking op de duurzaamheid van woningen als op de levensloopbestendigheid van woningen. Woonagenda 2020-2023 Op 7 oktober 2020 heeft de raad de Woonagenda 2020-2023 vastgesteld (RIS 305711). De Woonagenda 2020-2023 is een actualisatie van de vorige Woonagenda 2019-2023, aangevuld met maatregelen uit het coalitieakkoord 'Samen voor de stad'. Uitgangspunt is dat iedere inwoner van Den Haag fatsoenlijk en betaalbaar kan wonen. Betaalbaar wonen moet haalbaar zijn voor starters, ouderen, studenten én gezinnen. “Haags samen wonen, daar geloven we in”. De Woonagenda vormt het actueel woonbeleid van Den Haag en is hiermee een concrete uitwerking van de Woonvisie. De woonagenda vervangt de uitvoeringsagenda bij de Woonvisie Den Haag. Belangrijke elementen van de woonagenda zijn: • • •

89

maatregelen om de realisatie en het behoud van goedkope en middeldure woningen te borgen; maatregelen om de sociale huurwoningen in Den Haag beter te verdelen; maatregelen om de leefbaarheid in wijken te beschermen door een rem op de bouw van kleine woningen (kleiner dan 40/50 m2) en het beperken van de mogelijkheid tot bouwkundig splitsen (zie paragraaf 3.6.5);

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

•

maatregelen voor specifieke doelgroepen waaronder onmisbare beroepsgroepen, woonwagenbewoners, zorgdoelgroepen en studenten.

In de woonagenda zijn extra maatregelen beschreven. Den Haag kampt momenteel namelijk met een enorme woningnood. Den Haag groeit de komende jaren met 4 tot 5.000 inwoners per jaar. Om te zorgen dat iedereen in onze stad prettig kan wonen zijn dan ook flinke maatregelen nodig voor de Haagse woningmarkt. In het addendum zijn deze extra maatregelen beschreven en hieronder worden er aantal opgesomd: •

• •

•

•

De jaarlijkse bouwambitie is verhoogd. De norm van 30% sociale woningbouw voor de hele stad groeit hierbij mee. Er wordt gestreefd naar 20% betaalbare koopwoningen in nieuwbouw; Op beperkte schaal voert de gemeente een actief grondbeleid als dat helpt om de bouw van sociale huur en starterswoningen te ondersteunen. Het verbouwen van een woning tot 2 of meer zelfstandige woningen (bouwkundig splitsen) kan alleen nog in een beperkt aantal gebieden en onder bepaalde voorwaarden. Ook de regels voor kamerbewoning en kamerverhuurders worden strenger. Dit voorkomt negatieve gevolgen voor het karakter en de leefbaarheid van buurten. Er is in Den Haag een groot tekort aan bepaalde beroepsgroepen zoals leraren, agenten en zorgpersoneel. Daarom experimenteert de gemeente met manieren om deze beroepsgroepen te helpen bij het vinden van huisvesting. Zo maken we het aantrekkelijker om deze beroepen uit te oefenen in Den Haag.

•

Er komen extra maatregelen voor het huisvesten van specifieke groepen zoals studenten, zorgdoelgroepen, ouderen en arbeidsmigranten.

Met campusontwikkeling brengen we leren, werken en innoveren in groeisectoren bij elkaar, waardoor aantrekkingskracht van Zuidwest op talent, bedrijven en kennisinstellingen aanzienlijk toeneemt. Om de campusgedachte op het ZKD-terrein te realiseren is de toevoeging van accommodatie voor studenten onderdeel van de opgave. Permanent wonen op een bedrijventerrein is niet toegestaan. Studenten brengen levendigheid in het gebied en kunnen helpen om het bedrijventerrein aantrekkelijker te maken door een betere aansluiting van onderwijs naar de arbeidsmarkt. Voor een kwalitatief goede omgeving voor studenten zijn een aantal elementen van belang: •

• •

Sociale veiligheid: hiervoor is een bepaalde kwaliteit aan accommodatie voor studenten nodig. De toevoeging moet dusdanig zijn dat er voldoende levendigheid en sociale controle ontstaat. Nabijheid van onderwijsinstellingen Nabijheid van Openbaar Vervoer (OV)

Een nadere uitwerking dient nader met onderwijsinstellingen en studentenorganisaties uitgewerkt te worden. Randvoorwaarde is dat het programma een bijdrage levert aan de ambities van het bedrijventerrein.

Horecavisie Den Haag wil met de kracht van horeca de aantrekkelijkheid van Den Haag vergroten, de ontwikkeling van gebieden met grote economische betekenis verder aanjagen en groei van werkgelegenheid in de horecasector stimuleren. De visie voor het gemeentelijk horecabeleid in de komende jaren wordt in de 'Horecavisie Den Haag' (RIS 288645) uiteengezet langs de belangrijkste thema's. Hiermee zet Den Haag in op het verder optimaliseren van de randvoorwaarden voor een bloeiend horecaklimaat in de stad. In de horecavisie worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Ontwikkeling van de Haagse economie en groei van werkgelegenheid; • Ruimte voor vernieuwing en innovatieve concepten; • Een gelijk speelveld voor ondernemers; • Een toegankelijk en veilig horecaklimaat; • Meewegen van bewonersbelangen in beleidskeuzes. De gemeente heeft als rol om afwegingen te maken tussen de belangen van ondernemers onderling en die tussen ondernemers en bewoners. Hierbij wordt uitgegaan van gebiedsprofielen voor de vestiging van horecazaken. Het resultaat is dat de kracht van Haagse horecaondernemers optimaal bijdraagt aan de quality of life voor bewoners, de aantrekkingskracht op (zakelijke) toeristen, een concurrerend vestigingsklimaat voor bedrijven en aan de werkgelegenheid in het algemeen.

6.12 Werken Horecavisie: uitwerkingsplan 2016-2019 Het Uitwerkingsplan 2016-2019 (RIS 288643) maakt de vertaling van de Horecavisie naar concrete acties. In het uitwerkingsplan zijn een aantal regels en locaties specifiek benoemd, zoals horeca in winkelgebieden. Den Haag streeft naar een optimale verhouding tussen winkels en horeca die winkelgebieden versterken. Daghoreca kan bijdragen aan de aantrekkelijkheid van een winkelgebied. Op een aantal pleinen kan de levendigheid in de avonduren worden versterkt, waardoor de verblijfstijd van de bezoeker wordt verlengd. Een goede balans tussen winkels/dienstverlening en horeca is nodig om een winkelgebied haar specifieke karakter en aantrekkingskracht te laten behouden. Gekozen wordt nu voor het uitgangspunt van maximaal 30% lichte horeca in winkelgebieden binnen de hoofd-winkelstructuur. Om de dagfunctie van het gebied te versterken, en daarmee dichte puien overdag te voorkomen, is uitbreiding van het bestaande horeca-aanbod tot maximaal 30% van het aantal panden alleen mogelijk in de categorie 'licht'. Op sommige locaties is een concentratie tot maximaal 60% lichte en/of middelzware horeca wenselijk. Dat is in onderhevig plangebied echter niet aan de orde. Het percentage heeft betrekking op het totaal aantal panden (niet-woningpanden) in het betreffende winkelgebied.

Kantoren Het kantorenbeleid is vastgelegd in de nota 'Kantorenstrategie Den Haag 2018-2025, de gebruiker centraal 2.0' (RIS 300807). De oude kantorenstrategie uit 2010 (RIS 170032) had als doel om het overaanbod van kantoorruimte in Den Haag en de regio te verminderen, door transformatie van kantoren naar ander vastgoed te stimuleren. Echter, de Haagse kantorenmarkt is in korte tijd sterk veranderd. De vraag naar kantoorruimte neemt toe, terwijl het aanbod (met name) door het succes van de kantorentransformatie afneemt. Er is nu al sprake van kwalitatieve tekorten en onvoldoende aanbod in bepaalde segmenten, bijvoorbeeld bij kantoorverzamelgebouwen. Daarnaast verandert de aard van de vraag onder invloed van de 'nieuwe economie'. Het gaat nu steeds vaker om kleine bedrijven, startups en doorgroeiende bedrijven. Het Midden en Kleinbedrijf (MKB) is hierdoor een belangrijk onderdeel van de Haagse economie en is op zoek naar passende kantoorruimte op een locatie die goed bereikbaar is met het OV, centraal gelegen en dichtbij andere bedrijven en voorzieningen. Detailhandel In lijn met het provinciale en regionale detailhandelsbeleid is de Kadernota detailhandel Den Haag “De Haagse hoofdwinkelstructuur centraal” (RIS 300626) in 2018 vastgesteld.

Met de Kadernota Detailhandel worden de ruimtelijke (juridisch-planologische) beleidskaders aangegeven voor de vestiging en ontwikkeling van de detailhandel in Den Haag in de toekomst. Daarbij staat de hoofdwinkelstructuur centraal. Alle inspanningen zijn erop gericht om de winkelstraten in deze hoofdwinkelstructuur te versterken en vestiging van nieuwe winkels zoveel mogelijk te concentreren in deze hoofdwinkelstructuur.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

90

6.14 Mobiliteit en parkeren

6.13 Waterbeheer Onderdeel van de beleidscyclus voor detailhandel zijn de detailhandelsmonitor Den Haag en het actieprogramma Den Haag Winkelstad. De monitor analyseert periodiek alle winkelgebieden. Hiermee worden trends en ontwikkelingen in de Haagse winkelgebieden gesignaleerd, waarmee de hoofdwinkelstructuur herijkt kan worden. Het actieprogramma legt de inzet ten aanzien van de versterking van de winkelgebieden periodiek vast. Ambulante handel In de nota Markten, Straathandel en Kiosken 2016-2021 “De straat verdient het: handel in de buitenruimte” (RIS 283882) heeft de gemeente de ambitie uitgesproken meer ruimte te willen bieden aan ambulante handel. Straathandel zorgt voor reuring en dynamiek op straat, verhoogt de aantrekkelijkheid van de stad voor bewoners en bezoekers en schept werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De uitwerking van deze nota is in de Straathandelsverordening Den Haag 2017 (RIS 295091) vastgelegd. Doel van de Straathandelsverordening Den Haag 2017 is het stimuleren van economische activiteiten, het bieden van een gelijk speelveld, kansen aan zittende en nieuwe ondernemers, het garanderen van de leefbaarheid voor bewoners, het corrigeren van in het verleden ontstane scheefgroei en het realiseren van een straatbeeld dat past bij de dynamiek van een grote stad.

Waterbeheerprogramma 2022-2027 Het plangebied valt binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap Delfland (hierna HHD). In het Waterbeheerprogramma heeft het HHD de ambities en doelstellingen voor de komende jaren vastgelegd. Daarin staat de missie ‘droge voeten, voldoende water, schoon water en gezuiverd afvalwater’ centraal. De hoofdtaken van HHD zijn daarbij waterveiligheid, waterbeheer en waterzuivering. Daarbij wordt samen met gemeenten ingezet op stedelijk waterbeheer en klimaatadaptatie. Watertoets (weging van het waterbelang) Belangrijk uitgangspunt voor HHD is dat de waterhuishouding door ruimtelijke veranderingen niet mag verslechteren (‘standstil beginsel’). Bij de verdere planuitwerking wordt middels vroeg vooroverleg in het kader van de watertoets maatregelen bepaald om te voldoen aan de waterhuishoudkundige doelstellingen, zoals opgenomen in de waterschapverordening, waterbeheerprogramma en het vigerend beleid van HHD. Hierbij toetst HHD bouwinitiatieven en herinrichtingsplannen aan deze verordeningen, programma’s en beleidsregels. HHD bekijkt het watersysteem in samenhang met het stedelijk waterbeheer (riolering, sponswerking, grondwater etc.) en werkt samen met gemeenten aan klimaatadaptatie om de zorgplicht voor ‘voldoende water’, ‘stevige dijken’, ‘schoon water’ en ‘gezuiverd afvalwater’ te kunnen blijven waarmaken nu en in de toekomst.

bagger, Watersysteemkwaliteit en ecologie, Afvalwaterketen en Klimaatadaptatie. De Handreiking watertoets voor gemeenten geeft aan, wat voor een watertoets noodzakelijk en wenselijk is. In de uitwerking dient onderbouwd te worden hoe het beoogde ruimtelijk plan zich verhoudt tot de verschillende waterthema’s zoals bedoeld in de Handreiking watertoets voor gemeenten. Uitgangspunt is dat iedere ruimtelijke ontwikkeling zelf een bijdrage levert aan de (klimaat)opgave op watergebied. Dat betekent dat de waterhuishouding door ruimtelijke veranderingen niet mag verslechteren (“standstill beginsel”) en daarbovenop een extra buffer moet voorzien om heviger buien op te kunnen vangen (klimaateffecten). Naast advisering in het kader van de watertoets kan het zo zijn dat voor werken en werkzaamheden in, op, onder, boven en naast waterstaatswerken van HHD, zoals aangegeven op de legger Legger - Delfland (www.hhdelfland.nl) , apart van de watertoets een watervergunning en/of melding nodig is van HHD. Voor meer informatie over deze watervergunning en/of melding wordt verwezen naar - Ik wil een vergunning aanvragen - Delfland (www.hhdelfland.nl)

Haagse Nota Mobiliteit Het is belangrijk en noodzakelijk om de mobiliteit op en rond het bedrijventerrein in goede banen te leiden. Verkeersveiligheid en duurzame mobiliteit zijn belangrijke elementen op het bedrijventerrein. Hiervoor is het van belang om recht te doen aan het centrale motto van de Haagse Nota Mobiliteit door bewust te kiezen en slim te organiseren. Er wordt een beroep gedaan op iedereen (burgers, bedrijven, bezoekers) om bewust na te denken over de effecten op mobiliteit en milieu. Het gaat over de uitdaging een evenwicht te bereiken tussen bereikbaarheid, economie, leefmilieu en klimaat. Verkeersveiligheid Iedereen die deelneemt aan het verkeer, moet veilig thuiskomen. Elke dode of gewonde is er één te veel. De gemeente wil naar 0 verkeersslachtoffers. Daarom neemt de gemeente maatregelen die zorgen dat het verkeer veiliger wordt, zoals het verbeteren van wegen en kruispunten en het veiliger maken van fietsroutes en oversteekplaatsen. Verder moedigt de gemeente verkeersveilig gedrag aan. Zo zorgt de gemeente samen met partners in de stad voor een verkeersveiliger Den Haag. Den Haag groeit en er komen steeds meer bewoners, bedrijven en bezoekers bij. Het aantal deelnemers aan het verkeer neemt daardoor ook toe en worden andere manieren van vervoer gebruikt. In de stad is weinig ruimte om verkeersruimte veiliger te maken.

In de Handreiking watertoets voor gemeenten Watertoets ruimtelijke plannen - Delfland (hhdelfland.nl) is aan de hand van de verschillende waterthema’s van de waterhuishouding alle relevant beleid opgenomen. De verschillende waterthema’s zijn: Veiligheid en Waterkeringen, Voorkomen van wateroverlast, Grondwater en voorkomen (zoet) watertekort, Onderhoud en

91

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

Er zijn keuzes gemaakt om te zorgen dat de stad verkeersveilig blijft. In het beleid zijn scherpe keuzes gemaakt. Een belangrijke keuze is dat fietsers en voetgangers in het verkeersveiligheidsbeleid centraal staan. Dit zijn de meest kwetsbare groepen in het verkeer. Door fietsers en voetgangers

de ruimte te geven, voelen ze zich veiliger en zijn ze ook veiliger in het verkeer. In het nieuwe denken, STOMP-principe (Stappen; Trappen; Openbaarvervoer; Maas; Privéauto), over mobiliteit krijgen fietsers en voetgangers voorrang, gevolgd door openbaar vervoer en de auto. Het STOMP-principe is inmiddels uitgegroeid tot een belangrijk uitgangspunt waarin de mens centraal staat in gebiedsontwikkelingen en dat invulling geeft aan de leefbaarheid en bereikbaarheid van de ontwikkeling. Reisgedrag en milieu De dubbele doelstelling van groeiende mobiliteit en afname van de belasting voor het milieu is alleen te bereiken met schoner, stiller en zuiniger vervoer. Hiervoor is het nodig dat bedrijven bewuster zijn van hun mobiliteitsgedrag. Om de milieubelasting van het verkeer te reduceren wordt ingezet op de volgende speerpunten: • • • •

Het concentreren van verstedelijking binnen de bestaande stad. Het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer, fiets en P+R. Aanpak van luchtverontreiniging en geluidshinder aan de bron. Het bieden van een goed ingericht netwerk voor het autoverkeer.

De verschoning van het wagenpark van bedrijven is ook een goede mogelijkheid om de milieu belasting te verminderen. Naast het stimuleren van duurzame voertuigtechniek en brandstoffen weert de gemeente gericht de minst schone (vracht)auto’s van straat. Dit gebeurt vooral in kwetsbare gebieden, die onder druk staan door overschrijding van de milieunormen, zoals de invoering van de milieuzone voor vrachtverkeer in de binnenstad.

Capaciteitsproblemen spelen zowel op de weg als in het openbaar vervoer vooral in de ochtend- en avondspits. De drukte kan verminderen door reizigers te stimuleren om op andere tijdstippen te reizen. Afspraken met bedrijven over werktijden helpen hierbij. In onze regio zetten werkgevers zich met behulp van Bereikbaar Haaglanden actief in voor het beïnvloeden van het gedrag van hun medewerkers. Ook prijsdifferentiatie – bijvoorbeeld het goedkoper maken van reizen buiten de spits zoals in de trein – kan een rol gaan spelen. Mobiliteitsmanagement bedrijven Het invoeren van mobiliteitsmanagement draagt bij aan het verbeteren van de mobiliteit. Er zijn mogelijkheden om de mobiliteit op een andere manier in te vullen en zo op een slimme manier van A naar B te komen, bijvoorbeeld door het gebruik van het openbaar vervoer voor medewerkers of leveranciers te stimuleren ten opzichte van de (vracht)auto. De mogelijkheden om ook andere modaliteiten te versterken verdient de aanbeveling. Dit betekent dat aandacht moet worden gegeven aan verbetering van bereikbaarheid van de fiets (parkeermogelijkheden, veiligheid), het verbeteren van het openbaar vervoer en het bieden van mogelijkheden voor deelvervoerconcepten. Bereikbaarheid Bedrijven en organisaties moeten in voldoende mate bereikbaar zijn om goed te kunnen blijven functioneren.

Dit geldt voor bereikbaarheid met openbaar vervoer, fiets, maar bij bedrijventerreinen zoals ZKD hoort daar ook autobereikbaarheid bij.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

92

Het mobiliteitsbeleid van de gemeente is erop gericht deelnemers aan het woon-werkverkeer zo veel mogelijk te verleiden door gebruik te maken van de fiets en het openbaar vervoer. Hierop zijn de parkeernormen rond bedrijven en kantoren gebaseerd. Omdat er forse investeringen op stapel staan voor fietsvoorzieningen en hoogwaardig openbaar vervoer, zowel in de stad als in de regio zijn de parkeernormen laag. Dit betekent dat er een beperkt aantal openbare parkeerplaatsen beschikbaar is, de rest moeten bedrijven opvangen op eigen terrein. Parkeren Beschikbaarheid van voldoende parkeergelegenheid is nodig voor het kunnen functioneren van het bedrijventerrein. De beschikbare parkeerplaatsen op het bedrijventerrein zijn echter beperkt. Door het hanteren van parkeernormen, de invoering van betaald parkeren op straat en terughoudendheid bij het verlenen van vergunningen om op straat te mogen parkeren zorgen voor een evenwicht tussen parkeren, bereikbaarheid en leefbaarheid. Bij nieuwbouw van bedrijven of herstructurering van bedrijventerreinen stelt de gemeente voorwaarden aan het aantal te realiseren parkeerplaatsen. De gemeente hanteert hiervoor parkeernormen om te bepalen hoeveel parkeerplaatsen een bedrijf op eigen terrein moet realiseren. De bedrijven moeten dus op eigen terrein voorzien in de parkeerbehoefte van hun personeel en bezoekers.

Op deze manier wordt voorkomen dat nieuwe bedrijven of ontwikkelingen in een gebied een claim leggen op de schaarse beschikbare openbare ruimte en hun parkeerkosten afwentelen op de gemeente. Daarnaast biedt het aanbieden van collectieve parkeerruimte mogelijkheden voor het beperken van de parkeerdruk.

93

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

Er wordt gezocht naar een aanpak die de op veel plaatsen steeds maar toenemende parkeerdruk op straat in de bestaande stad kan keren en tegelijkertijd in de noodzakelijke parkeerbehoefte kan blijven voorzien. Niet alleen voor bewoners en hun bezoekers, maar bijvoorbeeld ook voor bedrijven. Vernieuwing van het parkeerbeleid biedt belangrijke kansen en aanknopingspunten om de gewenste mobiliteitstransitie vorm te geven en aan te jagen. Er liggen kansen voor het realiseren van minder parkeerplaatsen bij nieuwbouw of herstructurering door het toepassen van smart mobility-concepten zoals het aanbieden van deelmobiliteit en mobility-hubs. Hierdoor zijn er mogelijkheden om de leefbaarheid in het gebied te vergroten.

Voorkeursroutes vrachtverkeer De belangrijke bestemmingsgebieden voor vrachtverkeer, waaronder bedrijventerrein ZKD moeten via het hoofdwegennetwerk goed bereikbaar zijn. Het vrachtverkeer dient hierbij zoveel mogelijk gebruik te maken van de regionale en stedelijke hoofdwegen in Den Haag, conform onderstaande afbeelding (voorkeursroutes vrachtverkeer). Voor ZKD leidt deze route direct via de ‘buitenruit’. Via de Lozerlaan is de A4 te bereiken.

Vanwege de goede bereikbaarheid van het rijkswegennet (A4 Den Haag Rotterdam en de N211) is het huidige bedrijfsterrein ZKD gunstig gelegen om dit stadsdeel verder te voorzien als “last mile logistic hub”. Dit ter aanvulling op de bestaande bedrijfsstructuren die daar reeds zijn gehuisvest. Het bedrijventerrein ZKD is als gebied goed verbonden met het stedelijk netwerk als geheel: Via de Lozerlaan is er ook een doorgaande route naar het Westland en Kijkduin. Via tram 4 is het bedrijventerrein bereikbaar vanaf het centrum. Het bedrijventerrein ligt nabij het OV-knooppunt Leyenburg.

Parkeren grote voertuigen, campers en caravans, en bedrijfsbusjes Parkeren van grote voertuigen is niet gewenst in woonwijken. Daarom zijn er weggedeeltes aangewezen op het bedrijventerrein ZKD voor het parkeren en stallen van grote voertuigen. Op het ZKD geld het aanwijzingsbesluit waarbij wegen of weggedeelten zijn aangewezen waar het is toegestaan bepaalde voertuigen zoals genoemd in artikel 5:6 (stallen caravans, aanhangers en dergelijke) en artikel 5.8 (Voertuigen langer dan 6 meter en hoger dan 2,4 meter) van de Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag voor langer dan drie dagen te parkeren. Fietsparkeren Er gelden, naast de parkeernormen voor de auto, ook vastgestelde fietsparkeernormen. Verwachting is dat veel bezoekers, met het bedrijventerrein als bestemming, niet met de fiets komen. Toename van het gebruik van de fiets biedt wel mogelijkheden omdat er beperkt ruimte beschikbaar is voor autoparkeren en de fiets aanzienlijk minder ruimte in beslag neemt.

Infrastructuur:

Een totale herontwikkeling van het terrein biedt kansen voor gecentraliseerd parkeren en een distributiepunt aan de rand van de stad. Het gebied kan dan deels autoluw worden gemaakt en de distributie van goederen kan vanuit dit gebied worden aangestuurd.

Figuur 47:Zwaar verkeersroutes Den Haag (RIS143046)

Op de Kerketuinenweg is een verkeersveiligheidsprobleem. Zowel subjectief als objectief is gebleken dat de Kerketuinenweg een verkeersonveilige weg is. Door een verachte toename van bedrijvigheid en mogelijk wonen zal de verkeersonveiligheid toenemen. Verkeersveiligheidsmaatregelen zijn dan ook nodig om het verkeer op het bedrijventerrein op een verkeersveilige manier te kunnen afwikkelen. Het realiseren van veilige fietsinfrastructuur en verkeersplateaus op de Kerketuinenweg zouden kunnen bijdragen aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Waar mogelijk richten we in op wandelen en fietsen of 30km per uur.

Verkeersveiligheid Op basis van onderzoek naar verkeersveiligheid op ZKD kunnen een aantal conclusies getrokken worden. Dit gebeurt op basis van subjectieve en objectieve verkeersveiligheidsgegevens. Het bedrijventerrein bestaat uit lange lanen met een brede groene middenberm waar de maximumsnelheid 50 km/ uur is. De objectieve en subjectieve verkeersonveiligheid is groot. In de afgelopen jaren hebben er meerdere (geregistreerde) ongevallen plaatsgevonden met gewonden. Het is van belang dat er wordt ingezet op verkeerseducatie en waar nodig worden verkeersmaatregelen genomen om de verkeerssituatie lokaal te verbeteren.

Voor de mobiliteitstransitie zijn een aantal kansrijke mogelijkheden op het gebied van mobiliteit die aansluiten met de mobiliteitstransitie. Deze zijn hieronder weergegeven op hoofdlijnen. Het doel is echter om deze kansen samen met de ondernemers formuleren en uit te werken. En waar mogelijk, hen zelf een rol te geven in de uitvoer: • • • •

• Mobiliteitstransitie Onder ‘mobiliteitstransitie’ verstaat de gemeente Den Haag: “De noodzakelijke doorontwikkeling van het mobiliteitssysteem zodat de stad de komende decennia bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig blijft”. Bovendien een mobiliteitssysteem dat duurzaam is en een natuurlijk onderdeel vormt van een aantrekkelijke stad waar het fijn wonen, werken, winkelen, leren en recreëren is.

•

• • •

Centraliseren parkeren van bedrijfsvoertuigen; autowrakken, weesauto’s en parkeerplaatstekorten verminderen; parkeren grote voertuigen, campers en caravans etc.; gebruik van HIBS aan de randen van het bedrijventerrein, eventueel is er een kans van combineren met de remise van de HTM; het ZKD een centrale rol geven als uitvalsbasis voor duurzame stadslogistiek en –distributie; verkeersveiligheid verbeteren door gescheiden vervoersstromen en eventueel autoluw maken van een deel van het terrein; smart mobility, een mogelijk Living Lab ZKD (Smart City); toegang en verbinden naar zuidwest voor verbetering; verbinding maken met P&R de Uithof.

De gemeente gaat daarom haar activiteiten nog meer richten op nieuwe mogelijkheden. Voorbeelden daarvan zijn ‘Smart Mobility’ en de opkomst van mobiliteitsdiensten waarbij voertuigbezit niet langer nodig is, zoals autodelen en deelfietsen. Deze nieuwe mobiliteitsoplossingen en inzichten vragen om een zogenaamde ‘modaliteit overstijgende’ benadering van mobiliteit. Waarbij niet de keuze van de vervoerswijze centraal staat, maar de reis. Daarom wil de gemeente het beleid verbreden op het gebied van (innovatieve) mobiliteitsoplossingen en het veranderen van reisgedrag.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

94

6.15 Welstand Hiervoor zijn zes doelstellingen opgesteld. In 2040 moet mobiliteit in Den Haag: veilig, schoon, betaalbaar, verbonden, efficiënt en ‘op maat’ zijn. De doelstellingen gelden voor alle lagen van het mobiliteitssysteem. Daarom zet Den Haag in op een systeemverschuiving op drie niveaus: De infrastructuur wordt beter benut door voorrang te geven aan ruimte-efficiënte, schone, slimme en veilige mobiliteit. Mobiliteitsoplossingen worden (zowel door aanbieders als reizigers) integraal en van deur-tot-deur georganiseerd zodat reisgemak en –comfort worden verhoogd. Ander reisgedrag wordt gestimuleerd door de mobiliteitsbehoefte van reizigers centraal te stellen en hen te verleiden tot veilige, efficiënte en schone keuzes.

Mobiliteitsoplossingen: De mobiliteitsbehoefte van de ondernemers van ZKD centraal te stellen en in samenwerking te kijken hoe dit slimmer en efficiënter kan worden ingezet. In het nieuwe parkeerkader van de gemeente wordt gezocht wordt naar een aanpak die de op veel plaatsen steeds maar toenemende parkeerdruk op straat in de bestaande stad kan keren en tegelijkertijd in de noodzakelijke parkeerbehoefte kan blijven voorzien. Niet alleen voor bewoners en hun bezoekers, maar bijvoorbeeld ook voor bouwbedrijven, loodgieters, mantelzorgers, bezorgdiensten, huisartsen enzovoorts. Vernieuwing van het parkeerbeleid biedt belangrijke kansen en aanknopingspunten om de gewenste mobiliteitstransitie vorm te geven en aan te jagen. Anders omgaan met parkeernormen kan de kosten van verdichting lager maken. Kosten die hiermee worden uitgespaard, kunnen mogelijk in een mobiliteitsfonds ingebracht worden waarmee kan worden geïnvesteerd in OV en fiets.

95

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

De locatie van de HTM Remise Zichtenburg aan de Meppelweg biedt mogelijkheden om de “last mile logistic hub” te onderzoeken. De belangrijke bestemmingsgebieden voor vrachtverkeer moeten via het hoofd wegennetwerk goed bereikbaar zijn. Het gaat in de eerste plaats om de grotere regionale winkelcentra, bedrijventerreinen en kantoorconcentraties. Het vracht verkeer dient gebruik te maken van de regionale en stedelijke hoofdwegen in Den Haag. ZKD lijkt een hele geschikte locatie om een internationale bussen te huisvesten, die worden dan geweerd uit het centrum. De schaalsprong OV geeft aan de dat de lijnen 4 versneld zal gaan worden, maar de ligging van deze lijnen en P&R liggen nog niet vast. Verkenning Schaalsprong OV - Leyenburg Corridor en versnelling lijn 4 zal bijdrage aan het verbeteren van de bereikbaarheid.

Welstandsnota Een welstandstoets is verplicht. Het architectonische ontwerp zal, na een aanvraag omgevingsvergunning, worden voorgelegd aan de welstands- en monumentencommissie. De commissie toetst het ingediende plan onder meer aan de Welstandsnota Den Haag 2017 (RIS 297760) in combinatie met de beeldkwaliteitsparagraaf van het gebiedskader. De beeldkwaliteitsparagraaf moet gelezen worden als beeldkwaliteitsplan als bedoeld in artikel 2.3 van de Welstandsnota Den Haag 2017. Welstands- en monumentencommissie Er wordt geadviseerd om in een vroeg stadium contact op te nemen met de welstands- en monumentencommissie en het initiatief c.q. de ontwerpen tijdig te bespreken. De commissie verwacht van de architect bij het ontwerp een analyse van (de beeldkwaliteit van) de omgeving en een onderbouwing waarom is gekozen voor een bepaalde architectuurstijl en materiaalgebruik.

Platinaweg

7. RUIMTELIJKE EN FUNCTIONELE ANALYSE 7.1 Ruimtelijke structuur Bebouwing Op een enkele uitzondering na is de bebouwing in het plangebied Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek behoorlijk naar binnen gericht. Hierdoor vormt het bedrijventerrein een soort 'enclave' tussen de omringende woonbebouwing. De bebouwing in het plangebied bestaat voornamelijk uit bedrijfsbebouwing voor handel en nijverheid. Op enkele locaties staan kantoorgebouwen, welke ook als zodanig herkenbaar zijn. Het bebouwingsbeeld komt daar mee overeen. Als uitzondering staan er enkele detailhandelsvestigingen zoals een bouwmarkt en enkele autobedrijven, die een andere uitstraling en voorkomen hebben. Qua bebouwingsbeeld zijn er wel wat verschillen tussen de drie deelgebieden aan te wijzen: Zichtenburg is grootschaliger van opzet; vooral de delen tussen de Zinkwerf en De Werf en de delen tussen Lozerlaan en IJzerwerf worden hierdoor gekenmerkt. Omdat de bedrijfspanden in Zichtenburg over het algemeen dateren van begin jaren zeventig, zijn deze inmiddels sterk verouderd. Vooral De Werf heeft een sterk verouderde uitstraling. De bouwhoogte in deelgebied Zichtenburg is doorgaans 1-3 lagen, maar er zijn verschillende grotere kantoorgebouwen met een hogere hoogte. Er heeft zich de afgelopen jaren wel een vernieuwing ingezet: langs de Werf en de Zinkwerf is een aantal nieuwe bedrijfspanden gerealiseerd.

Figuur 48:Hoofdstructuren en assenkruis ZKD

IJzerwerf 97

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

98

Verkeer en infrastructuur

Het deel Kerketuinen is van later datum en daardoor moderner van uitstraling. Hier vinden we de meeste autobedrijven. Tussen de Meppelweg en het bedrijfsterrein Kerketuinen ligt een kleine woonbuurt rond de Meppelrade. Dit woongebied is door water en groen goed afgescheiden van het bedrijfsterrein en is ook buiten het plangebied gehouden.

Gemotoriseerd verkeer Het plangebied wordt ontsloten door de Lozerlaan (N211), Escamplaan, Meppelweg en de Dedemsvaartsweg. De belangrijkste aanvoerroute naar het gebied vanuit het oosten (vanaf rijksweg A4) is de route Wippolderlaan – Lozerlaan. De Lozerlaan, Escamplaan, Meppelweg en de Dedemsvaartsweg hebben een gebied-ontsluitende functie. De overige straten in het gebied zijn 50 km per uur wegen.

Dekkershoek is afgezien van enkele grote bedrijven aan de Escamplaan en Margaretha van Hennebergweg, zeer kleinschalig en compact van opzet. Het hele terrein, inclusief de straten, is in beheer van een vereniging van eigenaren (VVE). In Dekkershoek is in het oostelijke deelgebied sprake van verouderde kleinschalige bedrijfsunits (bedrijfsverzamelgebouwen). De strook bebouwing tussen de Zinkwerf en de Escamplaan is afwijkend van de rest van het plangebied. Bij de ontwikkeling van deze strook was het de bedoeling een verkaveling te realiseren met losse gebouwen in twee lagen in een groene setting. Op deze wijze werd een goede overgang tussen de groenstrook langs de Escamplaan en het bedrijventerrein gerealiseerd. Deze verkaveling is nu conform de huidige situatie bestemd.

Bouwjaar

Binnen Kerketuinen en Zichtenburg zorgen De Werf en de Kerketuinenweg samen met de hierop haaks liggende Zichtenburglaan voor een 'hoofdassenkruis'. Van daaruit worden diverse bedrijfsstraten ontsloten. Het kruis zorgt voor een heldere interne ontsluitingsstructuur van het bedrijventerrein. Dekkershoek wordt ontsloten vanaf De Escamplaan en de Margaretha van Hennebergweg. Verder bestaan er geen rechtstreekse verbindingen voor autoverkeer tussen het bedrijventerren en de omringende woonwijken.

Parkeren In het plangebied is geen betaald parkeren ingevoerd. In straten waar onvoldoende ruimte is om op de rijbaan te parkeren zijn waar nodig parkeerverboden ingevoerd. Het parkeren vindt voor een groot deel op de openbare weg plaats in de vorm van langs- en dwarsparkeervakken. Deze plaatsen zijn in principe openbaar en voor iedereen toegankelijk. Op sommige kavels zijn ook parkeerplaatsen op eigen terrein aangelegd. Die zijn meestal alleen beschikbaar voor medewerkers en bezoekers van het betreffende bedrijf. Soms zijn ook parkeerplaatsen gesitueerd in groenstroken of op een vrij toegankelijk deel van een erf bij een bedrijfsgebouw, die weliswaar particulier zijn maar toch voor iedere bezoeker beschikbaar zijn.

De bereikbaarheid van het plangebied met het OV is een stuk beter dan die van bedrijventerreinen op snelweglocaties en biedt dan ook een belangrijk concurrentievoordeel. Het hele plangebied ligt binnen 600 á 700 m afstand van een Randstad Rail halte. Het gaat hierbij om RR lijn 4 die over de Meppelweg rijdt en de Uithof met Zoetermeer verbindt. Hierbij worden ook het centrum van Den Haag en het Centraal Station aangedaan. Het plangebied ligt ook in de nabijheid van enkele buslijnen. Op de Escamplaan rijden twee buslijnen. Vanaf de Margaretha van Hennebergweg is overigens ook een tramverbinding gelegen t.b.v. de tramremise aan De Werf. Dit is geen exploitatiespoor.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

Langzaam verkeer Tussen de Meppelweg en het bedrijventerrein liggen bij de volgende straten enkele langzaamverkeersverbindingen: Nikkelwerf, Tinwerf, in het midden tussen Tinwerf en IJzerwerf. Ook tussen de Zilverstraat en de Meppelrade ligt een langzaamverkeersverbinding.

Openbaar vervoer

Figuur 49: Bouwjaar bebouwing ZKD en omgeving

99

Fietsverkeer De randwegen, Escamplaan, Dedemsvaartweg, Meppelweg en Lozerlaan worden geflankeerd door vrijliggende fietspaden, evenals de Margaretha van Hennebergweg. Ook op de Zichtenburglaan liggen fietspaden. Door het plangebied loopt een hoofdfietsroute over de Escamplaan. Secundaire hoofdfietsroutes bevinden zich op de Lozerlaan, Zichtenburglaan en de Dedemvaartsweg.

Figuur 50:Ontsluiting openbaar vervoer

In het oorspronkelijke ontwerp van de openbare ruimte is geen rekening gehouden met de sterke toename van het autobezit. Ook wordt er lang niet altijd voldoende gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot parkeren op eigen terrein. In de omgeving van enkele auto(occasion)bedrijven wordt een deel van de

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

100

Openbare ruimte

verkoopvoorraad en/of de te repareren auto's op straat gestald. Deze factoren zorgen ervoor dat er op een aantal plaatsen in het plangebied parkeerproblemen zijn ontstaan. Per deelgebied bekeken ligt de grootste parkeerdruk op Kerketuinen, aangezien hier de meeste arbeidsplaatsen per hectare zijn. In 2012 is de Kerketuinenweg heringericht, waarbij in de middenberm extra parkeerplaatsen zijn toegevoegd.

Het bedrijventerrein ZKD heeft momenteel een minder goede uitstraling door de rommelige inrichting, onduidelijke begrenzingen van het openbare en private domein en door de slechte staat van onderhoud van de wegverharding, de openbare verlichting en de versnipperde groenvoorziening. Er zijn wel verschillen tussen de drie deelgebieden.

Groen

Het recentere Kerketuinen kent de minste problemen met betrekking tot de openbare ruimte. De Kerketuinenweg heeft een breed profiel met een groene middenberm en veel ruimte om te parkeren. Zichtenburg (vooral rondom De Werf) heeft de meest verouderde uitstraling. Delen van de Werf en de Zinkwerf zijn inmiddels sterk verbeterd. Dekkershoek is veel compacter van opzet en heeft wegen met een smal profiel.

Het groen in het plangebied ligt vooral langs de randwegen en dient ter omzoming van het bedrijventerrein en om de veelal naar buiten gekeerde achterzijde van de bedrijfsbebouwing af te schermen. Dit groen heeft vooral een cosmetische functie. Omdat de bebouwing vooral de achterzijde naar buiten keert, is de functie van dit groen van groot belang voor de belevingswaarde van het gebied.

Bodem

Op het terrein zelf zijn er groene midden- en zijbermen aan de Kerketuinenweg en aan De Werf; verder zijn er incidenteel groenstroken met bomen langs de Zinkwerf en de IJzerwerf. Ook langs de waterloop die de scheiding vormt tussen Kerketuinen en Zichtenburg liggen groene randen.

Op en in de directe omgeving van het plangebied hebben bedrijven met bodem bedreigende activiteiten hun vestiging (gehad). Bij enkele panden zijn ondergrondse tanks bekend. De meeste daarvan zijn verwijderd.

Water Langs de randen van het bedrijventerrein liggen watergangen die als belangrijkste functie de waterberging en het begeleiden van de randwegen Escamplaan, Lozerlaan, Meppelweg en Dedemsvaartweg hebben. Ook op de grens tussen Zichtenburg en Kerketuinen loopt een watergang. Veel van deze watergangen liggen ingebed in groenbestemmingen. Langs de Meppelrade ligt de watergang op de grens tussen de woonwijk en de bedrijfsbestemming.

Figuur 51: Aansluiting ZKD op omliggende groene structuren

In en in de directe omgeving van het plangebied zijn bodemonderzoeken uitgevoerd in verband met aangetroffen verontreinigingen, herinrichting en/of bouwplannen. Op verscheidene locaties is daaruit gebleken dat er sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging. Hiervan is sprake bij een gemiddelde overschrijding van de interventiewaarde in meer dan 25 m vaste bodem en/of 100 m3 grondwater (bodemvolume). De meeste gevallen zijn reeds gesaneerd of worden momenteel gesaneerd. Uit de bodemkwaliteitskaart van de gemeente Den Haag blijkt dat de bovengrond (0,0-0,5 m-maaiveld) van het plangebied

101

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

is gelegen in zowel bodemkwaliteitszone B2 als B5. De grens tussen deze zones loopt ter plaatse van de sloot die parallel loopt aan de Zichtenburglaan en gelegen is tussen de Zichtenburglaan en de Zilveren Mangaanstraat. Het deel van het plangebied gelegen tussen deze sloot en de Dedemsvaartweg, is gelegen in zone B2. In zone B2 als B5 is de bovengrond gemiddeld licht verontreinigd met kwik en PCB. De ondergrond (0,5-2,0 m-mv) van het plangebied is gelegen in zone O2 en is gemiddeld licht verontreinigd met PCB.

Archeologie Het plangebied is volgens de Nieuwe Geologische kaart van Den Haag en Rijswijk voor een groot deel gelegen in een lage strandvlakte. Hier heeft zich in verschillende perioden achtereenvolgens klei afgezet, veen gevormd en wederom klei afgezet. Er is dus consequent sprake van afzettingen die onder natte omstandigheden zijn gevormd. Op verschillende plekken is de bodemopbouw echter anders. Zo is er in het gebied bij Dekkershoek en aan de zuidgrens bij de Meppelweg sprake van de restanten van strandwallen die soms zelfs zo hoog zijn gelegen dat ze niet meer door klei of veen zijn afgedekt. Daarnaast is er in dit gebied sprake van 10 bestemmingsplan Bedrijventerrein ZKD (Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek) (ontwerp) geulen die behoren tot het Gantelsysteem. Zo lijkt een geul aanwezig te zijn op het kruispunt van Lozerlaan en de Escamplaan en is er een langs de Meppelweg. Deze geulen zijn ontstaan door een doorbraak van de zee vanuit de Maasmond halverwege het 1ste millennium v. Chr. De geulen zorgen er vervolgens voor dat er steeds klei kon worden afgezet in het gebied, maar bij tijd en wijle ook voor een betere ontwatering. In de loop der tijd verlandden deze geulen en konden ze door landschapsinversie zelfs veranderen in geulruggen – hogere delen in het landschap.

Hoewel dus sprake is geweest van drassige omstandigheden, kunnen de aanwezige geulen er voor hebben gezorgd dat mensen hier konden wonen, eerst, in de prehistorie, doordat ze het gebied ontwaterden, en daarna, in de Romeinse tijd, doordat ze als hoge en droge ruggen in het landschap achterbleven. In het verleden zijn meermalen archeologische waarden in het bestemmingsplangebied aangetroffen. Zo is er bij de Zinkwerf een cultuurlaag uit de middenijzertijd waargenomen en bij de Nikkelwerf is een boerderijplattegrond uit de Romeinse tijd blootgelegd. Het gebied maakte vanaf de late Middeleeuwen grotendeels deel uit van de West Escampspolder. Het westelijke einde lag nog in de Uithofspolder. De polders waren gescheiden door de Lozerlaen, die in die tijd nog ter hoogte van de huidige De Werf liep. Binnen het plangebied zijn op de kaart van Delfland uit 1712 drie boerderijen zichtbaar. Van één daarvan zijn resten gezien bij de aanleg van dit bedrijvengebied aan De Werf.

Kabels en leidingen Onder de Escamplaan is een afvalwatertransportleiding (rioolwaterpersleiding) gelegen. Deze leiding is niet omgeven door waterkeringen; beschadiging zou kunnen leiden tot een verhoogd risico op inundatie (zie verder paragraaf 3.10). Eventuele kabels en leidingen die van invloed zijn op de externe veiligheid worden in paragraaf 4.4 genoemd. Door het gebied lopen twee zware gasleidingen: vanaf de Meppelrade richting de Zilverstraat en onder de IJzerwerf richting de Escamplaan.

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

102

7.2 Functionele structuur Wonen In het plangebied is een bedrijfswoning bekend aan de Zinkwerf (dierenambulance). Daarnaast is een kantoor aan de Zichtenburglaan omgebouwd tot kleine appartementen voor tijdelijke bewoning.

Bedrijven Bedrijventerrein ZKD levert een belangrijke bijdrage aan de werkgelegenheid van Den Haag Zuidwest. In totaal zijn er zo'n 7400 mensen werkzaam in het plangebied. Met name Kerketuinen levert een grote bijdrage aan de werkgelegenheid. Het plangebied wordt gekenmerkt door een mix van bedrijven. Het meest vertegenwoordigd zijn hierbij bedrijven uit de handel en reparatie sector; voornamelijk groothandelsbedrijven en bedrijven in de autobranche. Ook de industrie en de bouw vormen een belangrijk aandeel in het bedrijvenbestand van Kerketuinen, Zichtenburg en Dekkershoek. Er zijn ook een aantal branches in het plangebied vertegenwoordigd die niet primair op een bedrijventerrein thuis horen zoals detailhandel (paragraaf 2.4.3) zakelijke, financiële en kwartaire dienstverlening (zie paragraaf 2.4.4) en horeca (zie paragraaf 2.4.5). Deze 'afwijkende' functies zijn deels opgenomen in de vigerende bestemmingsplannen en zijn voor een ander deel gerealiseerd door middel van vrijstellingen ex artikel 19 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening. Het economische profiel verschilt ook per deelgebied: in Kerketuinen zijn vooral bedrijven uit de handels- en reparatiebranche en uit de financiële en zakelijke dienstverlening gevestigd. Zichtenburg heeft vooral bedrijven in de bouw en Dekkershoek heeft relatief veel bedrijven in de handels- en reparatiebranche.

103

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

Detailhandel Enkele afwijkende functies binnen het bedrijventerrein ZKD zijn de perifere detailhandelsvestigingen, zoals Gamma in deelgebied Dekkershoek en Avonturia in deelgebied Kerketuinen.

Dienstverlening In het plangebied zijn meerdere dienstverlenende bedrijven gevestigd, met name in de zakelijke en financiële

Cultuur en Ontspanning Er zijn in het plangebied geen specifieke voorzieningen voor cultuur en ontspanning aanwezig.

Sport en recreatie Binnen het plangebied zijn verschillende sport- en recreatievoorzieningen aanwezig. Waaronder een schietvereniging, fitness locatie, modelautobaan, en een denksportvereniging.

dienstverlenende sector, maar ook de kwartaire dienstverlening is binnen het plangebied vertegenwoordigd. Met name in de deelgebieden Zichtenburg en Kerketuinen is het aandeel dienstverlening hoog.

Horeca In het plangebied zijn twee partycentra en een McDonalds gevestigd.

Kantoren Er staan diverse kantoorgebouwen met aparte kantoorbestemmingen in het gebied en ook zijn er een aantal bedrijfsgebouwen in gebruik als kantoor.

Maatschappelijk Er is beroepsonderwijs (Mondriaan college) aanwezig binnen het plangebied en een tijdelijke opvang daklozen. Zowel de school als de opvang hebben een wederzijdse relatie met het

Figuur 52: Verdeling van functies ZKD

bedrijventerrein. De school is gericht op Techniek & ICT en heeft sinds 2001 een samenwerkingsverband met bedrijfsleven. De daklozenopvang verzorgt via de Haeghe Groep de inzet van daklozen bij het onderhoud van de openbare ruimte. Figuur 53: percentage ZKD gebruiksdoelen op basis van BAG

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

104

7.3 Onderzoek Rebelgroep en pilot Een van de belangrijke oorzaken waarom vergroening op bedrijventerreinen vaak niet van de grond komt, zijn de coördinatie- en regieproblemen zoals in de groeifondsaanvraag omschreven. De oplossingsrichting die we onderzoeken is om beter in kaart te brengen wie welke kosten draagt en wie daarvan de baathouder is, zodat scherper en beter onderbouwd wordt waar eventuele onbalans zit. Doel is om tot een gestandaardiseerde aanpak te komen die toegepast kan worden op meerdere bedrijventerreinen. Ontwerpatelier ZKD Het gebied kan getypeerd worden als een ‘doorsnee’ bedrijventerrein: veel grijs, versnipperd eigendom, veel eigenaar-gebruikers. De gemeente is op zoek naar een manier om een inspirerend voorbeeld neer te zetten en zo andere ondernemers te inspireren. De gemeente wil het goede voorbeeld geven - maar wel dusdanig dat het navolging vindt.

Figuur 54: percentage ZKD mogelijk toe te voegen ruimte per kavel op basis van bestemmingsplan

105

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

Figuur 55: Uitsnede ZKD percentage grondoppervlak bebouwd per kavel

Conclusies ZKD is een bedrijventerrein waar veel kansen liggen met betrekking tot vergroening. Er is veel ‘onbenut’ potentieel in de openbare ruimte, zowel v.w.b. oppervlakte als de kwaliteit van het groen. De meeste ondernemers zien de meerwaarde van groen in; de wil om daadwerkelijk te vergroenen hangt wel van een aantal factoren af, zoals de budgettaire ruimte die ze hebben; afspraken met de verhuurder over wie welke kosten draagt; en of het groen bijdraagt aan de business (bijv. aantrekkingskracht voor werknemers). Een impuls om een kickstart te geven is nodig. In de ogen van ondernemers staat de gemeente aan de lat om de eerste stap te zetten. In het pilotgebied (IJzerwerf/Koperwerf) is een ontwerp gemaakt en zijn de baten gekwantificeerd. Dit is een goede kans om een aantal zaken te testen zoals de financiering van het groen; andere wijze van aanleg van het groen waardoor beheerskosten worden verlaagd en biodiversiteit wordt verhoogd; ombuigen van geldstromen zoals investeren in groen i.p.v. aanleg riolering; afwijken van het handboek openbare ruimte; ombuigen van geldstroom onderhoud. Anders inrichten van de openbare ruimte is een potentiële business case voor groenvoorziening.

Bevindingen bezoek aan ZKD Waarneming

Mogelijke groenmaatregel

Implicatie BC

In het straatbeeld valt op dat er veel auto’s zijn en waarvan een groot deel lang geparkeerd lijkt te staan.

Autoparkeren beperken en ruimte voor groen maken

Betaald parkeren

Trottoirs: op sommige plekken heel breed, op andere heel smal.

Brede troittoirs gedeeltelijk omzetten naar groenstroken

Besparing op grijs onderhoud

Uitstraling en aantrekkelijkheid gebied matig. Geen horecavoorzieningen.

Aantrekkelijkheid gebied verhogen en vervolgens functies als horeca toevoegen (vliegwiel)

Aantrekkelijkheid gebied (waarde vastgoed, hogere omzet retailers. Aantrekkingskracht personeel)

Relatief veel laagwaardige groenstroken met matig onderhoud

Hoogwaardiger, biodivers groen

Besparing op groen onderhoud

Krappe boomspiegels en boomwortels duwen stoeptegels omhoog.

Boomspiegels vergroten

Besparing op grijs onderhoud

Waarneming

Mogelijke groenmaatregel

Implicatie BC

Wateroverlast bij stevige regenbuien is flink. Ondernemers ondervinden ongemak en hebben regelmatig schade

Groen kan belangrijke bijdrage leveren aan waterbeheersing.

Vermeden waterschade.

De veiligheid van het gebied laat m.n. ‘s avonds te wensen over.

De veiligheid kan positief beïnvloed worden door andere inrichting van het groen.

Vermeden kosten voor veiligheid.

De online uitstraling laat een grijs bedrijventerrein zien zonder duidelijke focus in de positionering.

Groen draagt bij aan een betere uitstraling van het gebied.

Aantrekkelijkheid gebied (waarde vastgoed, hogere omzet retailers, aantrekkingskracht personeel). Een beter imago en een prettigere leefomgeving dragen bij aan politieke en ambtelijk draagvlak voor behoud en investeringen in het bedrijventerrein.

Relatief veel laagwaardige groenstroken met matig onderhoud*

Hoogwaardiger, biodivers groen

Besparing op groen onderhoud

Krappe boomspiegels en boomwortels duwen stoeptegels omhoog.

Boomspiegels vergroten

Besparing op grijs onderhoud

Bevindingen desk research

Figuur 56:Bevindingen Onderzoek Rebelgroep en pilotprojecten

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

106

8. PARTICIPATIE EN ONDERZOEK 8.1 Participatie Als stad is er gekozen om de benodigde extra bedrijvigheid te huisvesten op met name bestaande terreinen. Hiermee komt de verdichtingsopgave te liggen op private terreinen. Het is daarom van belang dat zij intensief betrokken worden bij de totstandkoming van de gebiedskaders. Zo ook bij het gebiedskader ZKD. Hierbij is gekozen voor een ‘faciliterende ontwikkelstrategie’. Hiermee wordt de kennissen kracht van de ondernemers gekoppeld aan die van de gemeente. De gemeente biedt planologische duidelijkheid en ruimte en de ondernemers nemen de marktkennis mee en hebben de mogelijkheden tot innovatie en investeringen in hun vastgoed. In de eerste helft van 2020 is begonnen met het participatietraject op de drie bedrijventerreinen Fruitweg, Uitenhagestraat en ZKD. Alhoewel in de gebiedskaders dezelfde onderwerpen aan de orde komen zijn voor de drie terreinen toch drie verschillende manieren van aanpak gekozen. In essentie is het doel geweest vanaf het begin in gesprek te treden en gebruik te maken van de inzichten en wensen van de eigenaren en ondernemers.

webinar. Deze webinar is goed bezocht. Ondernemers en vastgoedeigenaren konden via www.zkd.denhaag.nl plannen, ideeën of wensen indienen. Voor het participatietraject was het doel om inzicht te krijgen van de verschillende doelen, belangen, wensen en behoeften van ondernemers, eigenaren en andere stakeholders om het bedrijventerrein ZKD te vernieuwen. Om een door ondernemers, eigenaren en andere stakeholders en gemeente gevormd en gedragen gebiedskader als voor de vernieuwing van het ZKD-terrein te maken en waarbij is getoetst in de bereidheid van ondernemers en eigenaren om zelf te investeren in de vernieuwing van het bedrijventerrein. Er zijn ook een aantal straatbijeenkomsten georganiseerd om beter en intensiever in contact te komen met meer ondernemers en vastgoedeigenaren. Op deze manier kon er beter geïnformeerd worden en meer wensen, ideeën en plannen op gehaald worden vanuit de ondernemers en vastgoedeigenaren.

Vraagstukken voor participatie Waarover ondernemers, eigenaren en andere stakeholders mee hebben gedacht is onderdeel van het proces geweest. In ieder geval zijn de volgende vraagstukken onderdeel geweest van de scope: 1.

2.

3. 4.

5. 6.

Profiel en branding van ZKD: voor welke doelgroepen en type bedrijvigheid is het terrein in principe bedoeld? Intensivering: wat zijn kansrijke locaties voor het toevoegen van bedrijfsruimte of menging met andere functies? Verduurzaming: welke ideeën zijn er om het terrein te verduurzamen? Mobiliteit: welke ideeën zijn er om bereikbaarheid, verkeersveiligheid,infrastructuur en parkeerdruk te verbeteren? Openbare ruimte: welke ideeën zijn er om de openbare ruimte te verbeteren? Randvoorwaarden voor herontwikkeling (o.a. bouwhoogte).

Na een interne gebieds- en vastgoedverkenning was de planning om vanaf april 2020 de eerste plenaire avonden te organiseren met de eigenaren en ondernemers. Vanwege Covid-19 en de veelal zeer moeilijke positie waarin veel ondernemers zijn terechtgekomen is er besloten om het participatietraject uit te stellen tot na de zomer van 2020.

Kerketuinenweg 107

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

In van de doorontwikkeling van het ZKD-terrein zijn gesprekken gevoerd over de invoering van het ZKD-Board in begin 2021. Hierin zitten ondernemers van het ZKD-terrein die een rol hebben gekregen in het participatieproces. Uiteindelijk is eind november gestart met de kick-off in de vorm van een

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

108

Tijdpad en fasering De participatie is in verschillende fasen gegaan. De gemeente heeft aan het begin van het proces ZKD-stakeholders geïnformeerd over het participatieproces. Vervolgens zijn door ZKD-stakeholders ideeën, wensen en verbeterpunten ingediend. In samenwerking met belanghebbenden zijn er co-ontwerpsessies georganiseerd om een toekomstvisie te ontwerpen. Uiteindelijk heeft de gemeente een concept gebiedskader opgesteld aan de hand van de input van participanten. Afhankelijk van de voortgang en situatie is in samenspraak met de ondernemersverenging ZKD geregeld gemonitord en bijgesteld in tijd of inhoud waar dat nodig is geweest.

GEBIEDSPASPOORT BEDRIJVENTERREIN ZKD

Overzicht participatieproces FAS E

Tijdpad • 5 november 2021 – 1e sessie met ondernemers • 19 november 2021 – 2e sessie met ondernemers • 1 december 2021 – 1e brede ondernemersbijeenkomst • 22 februari 2022 – 2e brede ondernemersbijeenkomst • 3 oktober 2022 – 3e brede ondernemersbijeenkomst • 17 november 2022 – Bijeenkomst voor bewoners • 29 november 2022 – 4e bijeenkomst voor ondernemers, bewoners en overige stakeholders • 23 maart 2023 – Presentatie 1e conceptgebiedskader ZKD Ondernemersvereniging ZKD • 8 juni 2023 – Presentatie 2e conceptgebiedskader ZKD Ondernemersvereniging ZKD • 31 oktober 2023 – Presentatie conceptgebiedskader Gebiedsconferentie ZKD

1

2

3

4

5

6

Informeren

In kaart brengen

Co-ontwerpen

Bundelen

Vaststellen

Ondernemen!

Gemeente informeert ZKD-doelgroepen over dit participatieproces

ZKD-doelgroepen dienen verbeterpunten in en melden zich aan voor ZKD-board

ZKD-board ontwerpt op basis van tips en tops een toekomstvisie met oplossingen voor het gebiedspaspoort

Gemeente maakt gebiedspaspoort op basis van oplossingen van ZKD-board; checkt de inhoud samen met hen

Wethouder Bruines stelt het gebiedspaspoort vast

Stakeholders op het bedrijventerrein vervullen hun eigen toekomstvisie

De juiste condities creëren voor een kwalitatief participatieproces

Inzichtelijk maken van de behoeftes en belangen van ZKD-stakeholders; toetsen bereidheid om zelf te investeren

Inzichtelijk maken van de behoeftes en belangen van ZKD-stakeholders; toetsen bereidheid om zelf te investeren

Een door ZKD-stakeholders gedragen gebiedspaspoort creëren; toetsen bereidheid om zelf te investeren

Een door ZKD-stakeholders gedragen gebiedspaspoort creëren; toetsen bereidheid om zelf te investeren

Toetsen bereidheid ZKD-stakeholders om zelf te investeren in ZKD

van 10 mei 2021 tot ...

n.t.b.

DOEL

T I J D SVA K

Figuur 57: Overzicht participatieproces ZKD zoals opgesteld bij aanvang in 2020 van 14 september tot 2 oktober 2020

2 oktober tot 8 november 2020

van 16 november tot 5 februari 2021

van 1 februari 2021 tot 7 mei 2021

109

GEBIEDSKADER ZKD • februari 2024

-

-

PA RT I CI PAT I EM I D D E L E N Brief Online webinar met de wethouder

Sterke punten Zwakke punten arbeidsmigranten etc.) voegt onvoldoende toe - Diversiteit van de aanwezige bedrijvigheid. Er - Beperkte hoeveelheid groen in het gebied zelf. kan hier veel. Groot en klein, en hogere milieu- Verstening, veel asfalt. aan profiel van gebied. intensiteit. - Toegankelijk gebied, iedereen kan hier komen - Anker/trekpleister ontbreekt (wat je - Aanwezige samenwerking (BIZ), ondanks en gratis parkeren. Draagt soms bij aan bijvoorbeeld soms wel hebt in Rotterdam, diversiteit toch een vorm van professionele onveiligheid. Rooftopbar op de Binckhorst). - In de avonduren geen sociale controle, samenwerking met draagvlak. - Ondermijning, feitelijke en subjectieve arbeidsmigranten etc.) voegt onvoldoende toe avondfuncties ontbreken. - Aanwezigheid ROC Mondriaan (koppeling met onveiligheid aan profiel van gebied. - Geen poen in het gebied, sociaaleconomisch werkgelegenheid, kennisoverdracht - Verbinding tussen en met omliggende wijken is maakindustrie, reuring in het gebied). slecht. - Anker/trekpleister ontbreekt (wat je laag profiel van ondernemers en aangrenzende - Aanwezigheid groen (rondom ZKD, aan de - Bereikbaarheid met OV, fiets en auto. buurten. Weinig (financiële) slagkracht, bijvoorbeeld soms wel hebt in Rotterdam, randen, de bomenrijen in de Kerketuinen en de - Gebrek aan sfeer, uitstraling, ‘gezelligheid’ investeringen blijven uit.

Rooftopbar op de Binckhorst). Werf). - Ontbreken van voorzieningen als horeca, draagt - Ondernemers zijn betrokken maar hebben - In de avonduren geen sociale controle, - Bereikbaarheid met OV wordt door een aantal niet bij aan werkklimaat, oninspirerend, saai onvoldoende visie/ambitie, gaan niet zelf avondfuncties ontbreken. investeren in hun panden en in het gebied. ook als goed omschreven. - Verouderde vastgoed en infra. - Geen poen in het gebied, sociaaleconomisch - Er is ruimte voor innovatie, wat veroorzaakt - Hittestress en wateroverlast (groeiend laag profiel van ondernemers en aangrenzende wordt door de diversiteit van sectoren die probleem met oog op toekomst). Problematiek elkaar toch weten te vinden. Ondernemers voor reguleren binnenklimaten (koelen). buurten. Weinig (financiële) slagkracht, Oefening 2: kansen en bedreigingen toekomst ZKD zoeken elkaar op. Onaangenaam voor werknemers in de zomer investeringen blijven uit. - Veel familiebedrijven (die hier gevestigd zijn dooroefening ontbreken schaduw in gebied. Ontbreken Voor deze was onvoldoende tijd en gaan we de komende sessie doen. De volgende kansen en - Ondernemers zijn betrokken maar hebben sinds jaren 70/80). Zij hebben bewust voor deze bedreigen biodiversiteit. zijn al wel aan bod gekomen, maar dit is geen volledig overzicht: onvoldoende visie/ambitie, gaan niet zelf plek gekozen en zijn pandeigenaar.

Hoge - Bereikbaarheid (fietspaden verdwijnen, drukke investeren in hun panden en in het gebied. betrokkenheid. Bedrijf en gebied gaat aan het wegen, autobereikbaarheid). Kansen Bedreigingen hart. - Fietsinfrastructuur niet overal even - Ankerpunten toevoegen om de twee - Groeiende klimaatproblematiek in het gebied (hitte, - Ondernemers gunnen elkaar veel, overzichtelijk, onveilig door drukte. wateroverlast). Kan ook een gevaar vormen voor aangrenzende woonwijken (Loosduinen en gemeenschapsgevoel. - Verkeersonveilig (ongelukken, ’s avonds bedrijfsvoering ondernemers. Oefening 2: kansen en bedreigingen toekomst ZKD Escamp) meer met elkaar te verbinden (zoals - (Strategische) ligging in de regio t.o.v. Westland racebanen). - Verdere verloedering door uitblijven zorgfuncties, koffie to-go plekken, fietsroutes en Loosduinen (ZW) - Te weinig op eigen terrein parkeren, openbare Figuur 59:Uitkomsten kansen en bedreigingen toekomst eerste investeringen. etc.) Voor deze oefening was onvoldoende tijd enparticipatiesessie gaan we de komende doen. DeZKD volgende kansen en metsessie ondernemers - Veel werknemers wonen in de regio van ZKD. wegen staan vol.

- Voorzieningen toevoegen die aansluiten op de bedreigen zijn al wel aan bod gekomen, maar dit is geen volledig overzicht: - Schaalgrootte/omvang biedt kansen om gericht - Weinig tot geen uitbreidingsruimte in de demografische samenstelling van de te kiezen en profileren. Gebied dat impact kan breedte (kan alleen de lucht in, 25 meter (aangrenzende) woongebieden. maken. toegestaan). Kansen Bedreigingen - Kennisdeling, veel sectoren en kennis in het - Boulderhal de Campus (sport) als - (Tijdelijke) doelgroepenhuisvesting (kwetsbare - Ankerpunten toevoegen om de twee - Groeiende klimaatproblematiek in het gebied (hitte, gebied, kansen voor meer kruisbestuiving. voorziening/trekker. groepen, daklozenopvang, zorgcliënten, wateroverlast). Kan ook een gevaar vormen voor - Bedrijvigheid combineren met leisure en wonen. aangrenzende woonwijken (Loosduinen en bedrijfsvoering ondernemers. - Erfpachten die afgekocht gaan worden levert Escamp) meer met elkaar te verbinden (zoals Figuur 58:Uitkomsten sterke en zwakke punten 4eerste ontwikkelgeld op voor het gebied. - Verdere verloedering door uitblijven zorgfuncties, koffie to-go plekken, fietsroutes participatiesessie met ondernemers ZKD investeringen. etc.)