RIS318650 Notulen van de raad van 4 april 2024

Het mooie van dit actieplan en ook van het vorige is dat we juist heel vaak zien dat mensen die hier al hun hele leven wonen, maar met laaggeletterdheid kampen, door dit soort actieplannen hun schaamte voorbij zijn en durven toe te geven dat die laaggeletterdheid hen inderdaad in de weg heeft gezeten. Ik heb alleen de motie van de PVV nog. 66

De voorzitter. En de motie van de ChristenUnie/SGP? Wethouder Bredemeijer (CDA). Die doet collega Van Asten straks, omdat die over de bibliotheek gaat. Ik doe nog de motie van de PVV. Ik zie die als een aanmoediging van het beleid, aangezien het inderdaad gaat om bewezen methoden en kennisrijke teksten. Wie zijn wij, wie ben ik om dat te bepalen? Degenen die de lessen uiteindelijk verzorgen, zijn daar heel wel toe in staat. We hebben met elkaar afgesproken dat het college van een motie die overbodig is, moet zeggen dat we die ontraden. Het is wel degelijk een aanmoediging van het beleid, maar ik ontraad haar toch. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Leesfeestje voor ieder kind: dat willen we met zijn allen natuurlijk wel. Het vraagt alleen wel overleg met bibliotheken en scholen om te zorgen voor momenten op school waarbij ook ouders aanwezig zijn om ter plekke een bibliotheeklidmaatschap te regelen voor alle kinderen. Dat is eigenlijk niet mogelijk met de staf die wij daarvoor hebben. Het is ook niet nodig, want er gebeurt ontzettend veel om kinderen lid te maken van de bibliotheek of in ieder geval van de bibliotheek gebruik te laten maken. We beginnen natuurlijk al met de BoekStartkoffertjes, waar iedereen een uitnodiging voor krijgt. Mensen kunnen die ophalen en worden dan lid gemaakt van de bibliotheek. We hebben de Zomerbieb.

We hebben de klassenpas, waarmee hele schoolklassen boeken gaan ophalen. Dat loopt werkelijk als een trein. Bij het voorschoolse educatieprogramma worden ook kinderen gelijk via voorleesstimulering lid gemaakt. Met Bibliotheek op school, ook op basisscholen, worden kinderen ook gelijk lid gemaakt. Wij zien dus niet de noodzaak om daar nog verdere inzet op te hebben. Sterker nog, die inzet kunnen wij ook niet doen met het personeel van de bibliotheek. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ondanks al die inzet zijn er toch ook nog heel veel kinderen niet lid van de bieb, omdat juist voor laaggeletterde ouders de bieb fysiek een drempel is. Ze kunnen daar zelf te weinig uit te voeten. Ze kunnen zich niet online aanmelden. Ze krijgen misschien wel de uitnodiging voor een BoekStartkoffertje, maar kunnen die brief misschien wel helemaal niet lezen en weten niet wat ze ermee moeten. Juist op school zou je samen met ouders dan wel met de leerkrachten kunnen aanmoedigen om het kind zelf lid te maken van de bieb, en niet alleen via de klassenpas, waar je ook afhankelijk bent van school en het boek ook op school moet blijven. Juist als een kind zelf lid kan worden, kan het natuurlijk ook thuis toegang tot het boek hebben.

Ziet de wethouder mogelijkheden om, misschien zonder de personele inzet van de bieb, te kijken of het op andere manieren mogelijk is dat kinderen lid kunnen worden via scholen? Wethouder Van Asten (D66). De hele inzet is er natuurlijk al om zo veel mogelijk kinderen gebruik te laten maken van het gratis bibliotheeklidmaatschap. We doen dat op vele manieren. Kinderen komen ook gewoon met hun schoolklas in de bibliotheek. Daar worden ze bij geholpen. De bibliotheek is natuurlijk ook veel meer dan alleen een plek waar je alleen boeken kan lenen. Er zijn ook steeds meer informatiepunten van de overheid die zich ook richten op mensen met een taalachterstand, waardoor ze op heel veel verschillende manieren de bibliotheek ook al in komen. Die mix moet ervoor zorgen dat het aantal leden van de bibliotheek en zeker het aantal kinderen, nog verder omgaat gaat. Deze motie is zeer sympathiek, maar met deze tekst kunnen we haar net niet uitvoeren. Maar de insteek die u hierbij heeft gekozen, wordt al volop ingezet om zo veel mogelijk kinderen aan het lezen te krijgen. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Dan gaan we naar agendapunt N, The Life I Live 2024. Dat kunnen we nog wel doen voor de schorsing, denk ik. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter, ik constateer dat wethouder Bruines er niet is. De voorzitter. Wethouder Bredemeijer gaat antwoorden.

Dat is allemaal geregeld. Wethouder Bruines heeft laten weten dat ze nog even vastzit bij het kabinet. Zij is dus iets later. Er is ook maar één motie.

67

Aan de orde is: N.

The Life I Live 2024 (Koningsnacht) (RIS317925).

De beraadslaging wordt geopend. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. The Life I Live was de aanleiding, maar The Life I Live is niet het enige evenement waarbij de toegankelijkheid niet zo goed geregeld is. Hoewel mijn partij niet zo'n voorstander is van het concept beeldbepalende evenementen, vinden we, als ze er dan toch zijn, dat ze wel voor iedere bewoner van Den Haag goed toegankelijk moeten zijn. Voor publieksevenementen werken we met een puntensysteem, maar juist de beeldbepalende evenementen voldoen hier vaak niet goed aan. Mijn fractie wil toch oproepen om dat beter te regelen middels de volgende motie: verzoekt het college met de 'beeldbepalende evenementen' de afspraak te maken dat zij minimaal zeven punten moeten scoren op toegankelijkheid, en toe moeten werken naar tien punten; een gesprek te faciliteren tussen de organisaties van de evenementen en Stichting Voorall zodat zij gericht en concreet aan de slag kunnen met verbeterpunten. Isabel Bos (GroenLinks). Mijn fractie vindt het een bijzonder interessante motie. Wij zijn natuurlijk ook voor meer toegankelijkheid van evenementen. Maar ik heb twee vragen bij deze motie, waarvan ik hoop dat ze opgehelderd kunnen worden. Als we uitgaan van een puntensysteem, betekent dat natuurlijk niet per se dat het toegankelijk is als het goed scoort op dat puntensysteem.

Dus hoe wilt u ervoor zorgen dat de papieren werkelijkheid ook echt zo beleefd wordt door de mensen die naar het evenement toegaan? De tweede vraag richt zich op de keuze voor Stichting Voorall in deze motie. Waarom is gekozen voor alleen deze stichting en niet een breder palet aan toegankelijkheidsorganisaties of misschien ervaringsdeskundigen? Leonie Gerritsen (PvdD). Dank u wel voor de vragen. Het is altijd een beetje lastig als er twee vragen achter elkaar worden gesteld. Dan focus ik me op de laatste. Het puntensysteem geen papieren werkelijkheid: dat is juist door het tweede dictumpunt, door met zo'n organisatie te spreken en dat ook alles letterlijk wordt doorlopen door ervaringsdeskundigen om te zien hoe dat in zijn werk gaat. Stichting Voorall is een stichting die ik heb gekozen omdat het een stichting is die al samenwerkt met de gemeente en die al een handboek voor evenementen in Den Haag heeft geschreven. Ze zijn ook al bij alle evenementen langs geweest. Daardoor weet je zeker dat zij ook weten waar het over gaat en zijn de lijntjes kort. Maar als GroenLinks nog suggesties heeft voor andere organisaties, lijkt me dat prima. Overigens werkt Voorall met ervaringsdeskundigen. Dat sluit elkaar dus zeker niet uit. Isabel Bos (GroenLinks).

Ik kan natuurlijk een aantal organisaties op gaan noemen, bijvoorbeeld stichting Visio, maar ik denk dat we elkaar beter even op kunnen zoeken om te kijken of we het misschien nog wat breder kunnen maken. Want, nogmaals, mijn fractie steunt het idee achter de motie. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik weet niet of we dan alle stichtingen op naam erbij moeten zetten. Ik zou er 'stichtingen' van kunnen maken. Dan kan het college misschien zeggen: prima, we doen een uitvraag bij meerdere stichtingen. Dat lijkt me prima werkbaar. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Wil de Partij voor de Dieren Koningsnacht überhaupt behouden voor Den Haag? Leonie Gerritsen (PvdD). Niet koste wat het kost, als dat de vraag is. Het zou leuk zijn als Koningsnacht blijft bestaan. De manier waarop dat nu geregeld is, vinden we wel betreurenswaardig. Er is weer geld tekort. Maar ik begrijp dat er volgend jaar op een andere manier gewerkt gaat worden. Mijn fractie kijkt uit naar het voorstel daarvoor.

68

Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Mevrouw Gerritsen raakt een terecht punt, het geldtekort waar we het over gehad hebben. Wat denken mevrouw Gerritsen en de Partij voor de Dieren dat alle eisen die de Partij voor de Dieren de afgelopen jaren op tafel heeft gelegd voor alle evenementen in onze stad, doet met de budgetten van deze evenementen? Leonie Gerritsen (PvdD). Als de heer Van der Sluijs doelt op het feit dat we criteria hebben opgesteld voor het feit dat organisaties van evenementen behoorlijk subsidie krijgen, dan vind ik dat heel goed. Dat is gemeenschapsgeld dat we uitgeven aan een evenement. Nogal wiedes dat we dan criteria opstellen voor toegankelijkheid, breed publiek en spin-offs. Daar mogen we best wat criteria aan stellen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Sluijs. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Wat de Partij voor de Dieren de afgelopen jaren gedaan heeft, is bijna de evenementen de nek omdraaien door een enorme lading aan criteria toe te voegen. Ik heb er even wat dingen bij gepakt: plastic bekers, het moet duurzaam, er mag geen geluid, er mag eigenlijk niet te veel licht komen. Eigenlijk mag de Ocean Race niet meer. De Tour de France hebben jullie liever niet meer. Vlaggetjesdag heeft de Partij voor de Dieren liever niet meer.

Dragen deze criteria die de Partij voor de Dieren nu toevoegt eraan bij dat we deze evenementen overeind kunnen houden of dragen ze eraan bij dat we evenementen de nek omdraaien? Leonie Gerritsen (PvdD). Ik vind het bijzonder dat wij het alleenrecht krijgen over al deze criteria. We hebben ze niet allemaal zelf bedacht. Ze zijn vastgesteld door de raad. We hebben inderdaad vaak gevraagd om de criteria aan te scherpen, zoals op het gebied van duurzaamheid. Gelukkig maar, want er is nu een Europees verbod om plastic bekers te gebruiken. Daar hebben we goed op voorgesorteerd. Dat is fijn. Geen geluid op evenementen: die kan ik me even niet herinneren. Ik geloof niet dat we daar ooit om hebben gevraagd. Ik weet dus niet precies welk lijstje de heer Van der Sluijs voor zich heeft. Ik geloof dat hij een beetje aan het overdrijven is. En dit zijn geen extra criteria die ik hier benoem. We zeggen gewoon: zorg dat er goede afspraken worden gemaakt over de toegankelijkheidseisen, waar al afspraken over zijn. Zorg dat je met iemand zoals Stichting Voorall, maar mevrouw Bos zei net al dat het ook andere mensen kunnen, ervoor zorgt dat de evenementen daadwerkelijk toegankelijk zijn voor iedereen. Martin van den Goorbergh (VVD).

Is mevrouw Gerritsen zich ook ervan bewust dat door het toevoegen van dit soort eisen het kostenplaatje voor organisatoren fors omhooggaat en dat dit ten koste gaat van wat ze binnen het evenement moeten organiseren? Leonie Gerritsen (PvdD). Deze motie voegt geen criteria toe. Deze motie vraagt van beeldbepalende evenementen, die extra zekerheid krijgen van de gemeente en een financiële impuls, dat ze voldoen aan de lijst met criteria die al zijn opgesteld, zodat mensen die een functiebeperking hebben, ook kunnen komen naar dit soort evenementen. Nogal wiedes dat we daar gewoon ook strenge afspraken over mogen maken. Want het kan niet zo zijn dat we met gemeenschapsgeld een evenement financieren en dat mensen met een beperking dan niet kunnen komen. Ik hoop dat de VVD dat wel met me eens is. Martin van den Goorbergh (VVD). In het eerste dictum wordt wel degelijk aangegeven dat er minimaal zeven punten moeten worden gerealiseerd. Als je dat gaat doen, gaat dat in mijn beleving altijd ten koste van in ieder geval geld, want je zal dingen moeten gaan faciliteren dan. Het tweede punt, om met een organisatie als Voorall of welke stichting dan ook in gesprek te gaan om als organisatie ook ervan bewust te zijn en er rekening mee te houden dat je het voor iedereen bereikbaarheid houdt, daar staan wij zeker achter.

Maar het vaststellen van in ieder geval zeven punten en naar tien willen, gaat zeker geld kosten. Dat gaat dan ook weer ten koste van het evenement. Is mevrouw Gerritsen het daarmee eens?

69

Leonie Gerritsen (PvdD). Nee, daar is mevrouw Gerritsen het niet mee eens. Ik weet niet of de heer Van den Goorbergh weet wat een score van zeven op deze lijst betekent, maar dat is bijvoorbeeld zorgen dat je op je website goed hebt aangegeven hoe je evenement toegankelijk is. Mijn partij vindt dat nogal logisch. Het gaat ook over andere zaken, zoals kabels goed wegwerken en dat soort dingen. Je hoeft niet voor alles de hoofdprijs te betalen. Zorg dat als je hekken neerzet, ze breed genoeg zijn voor rolstoelen. Dat hoeft niet allemaal bakken met geld te kosten. We willen gewoon dat iedereen naar deze evenementen toe kan. De voorzitter. Laatste keer, meneer Van den Goorbergh. Martin van den Goorbergh (VVD). Stel dat nou toch door deze maatregelen er extra geld nodig is. Moet dat dan door de organisatie of door de gemeente betaald gaan worden? Leonie Gerritsen (PvdD). Er is budget voor toegankelijker maken. Daar zouden we eventueel ook naar kunnen kijken. Als een organisatie echt zegt 'dit was eigenlijk onze berekening, maar als we dit of dit nog willen toevoegen, komen we hier wel tekort, kan dat daarvan', dan zou de wethouder daarnaar kunnen kijken. Maar in principe zijn de criteria al dat het toegankelijk moet zijn. Het is dus niet alsof we hier wat extra's toevoegen. Het is gewoon afspraken maken dat beeldbepalende evenementen met name zich daar ook aan gaan houden.

De voorzitter. Meneer Sluijs, een nieuw element, hè? Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Het is heel kort even een zijpad, maar we hebben het nu over toegankelijkheid en daarin vinden we elkaar volgens mij wel. Vindt de Partij voor de Dieren dit ook voor strandtenten? Want daar hebben we nog wel het een en ander te doen volgens mij. Dat kunnen we vandaag oplossen. Dan zijn we weer helemaal dikke vrienden. Er staan nog schriftelijke vragen die nog niet bevestigd zijn open om die helling bij een strandtent in Scheveningen nu te gaan regelen. Volgens mij is de wethouder van de Partij voor de Dieren daar ook verantwoordelijk voor. Zullen we dat gewoon vandaag met elkaar gaan doen? Over toegankelijkheid gesproken. De voorzitter. Dit is een hellend vlak, heb ik het idee, maar het is wel geestig bedacht. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik zie het graag tegemoet. Ik ben benieuwd. Ik heb nog niet gezien wat de heer Van der Sluijs hierover heeft gezegd. Maar over het algemeen, als we dingen toegankelijker kunnen maken, dan ben ik benieuwd. De voorzitter. Dit afrondingsdebat is niet bedoeld om plenair te overleggen of jullie het eens kunnen worden over het stellen van schriftelijke vragen. Maar ik ken de creativiteit van de heer Sluijs. Ik ga u nu het woord geven, want ik kan u niet horen. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Het is de heer Sluijs zonder 'van der'.

Maak me vooral niet chiquer dan ik ben. Het is een goed voorstel dat we gedaan hebben voor een hellingbaan. Ik ga het zometeen even naar mevrouw Gerritsen doorsturen. Ik denk dat we die schriftelijke vragen helemaal niet hoeven in te dienen en dat we dat gewoon met elkaar kunnen regelen. Dat was eigenlijk mijn oproep. Ik denk dat we ook iets pragmatischer mogen en moeten zijn met elkaar. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik kijk ernaar uit. De voorzitter. Dat vind ik ook een heel mooi antwoord. Ze kijkt ernaar uit, meneer Sluijs. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (N.1 PvdD) ingediend:

70

Motie N.1 PvdD Uitstekende toegankelijkheid bij ‘beeldbepalende evenementen’ De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 4 april 2024, ter bespreking van The Life I Live 2024 (RIS317925). Constaterende, dat: ▪ Stichting Voorall heeft aangegeven dat een aantal van de ‘beeldbepalende evenementen’ onvoldoende toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Overwegende, dat: ▪ ‘beeldbepalende evenementen’ met deze status minder strikt worden beoordeeld op de criteria waaraan evenementen moeten voldoen. Van mening, dat: ▪ een beeldbepalend Haags evenement toegankelijk moet zijn voor alle inwoners van Den Haag. Verzoekt het college: ▪ met de ‘beeldbepalende evenementen’ de afspraak te maken dat zij minimaal 7 punten moeten scoren op toegankelijkheid, en toe moeten werken naar 10 punten; ▪ een gesprek te faciliteren tussen de organisaties van de evenementen en Stichting Voorall zodat zij gericht en concreet aan de slag kunnen met verbeterpunten. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Wethouder Bruines, welkom terug. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Dank aan collega Bredemeijer die zo vriendelijk was om paraat te staan. Ik vind het ook wel raar als ik zo binnenkom - ik weet ook wel ongeveer waar het over gaat om dan hier te zitten en het hem te laten doen. Vandaar dat ik hier toch sta.

Op de motie van de Partij voor de Dieren: laten we vooropstellen dat het onderwerp toegankelijkheid belangrijk is. Dat geldt niet alleen voor evenementen, maar voor alles wat we in deze stad doen. Daar zijn we ook de afgelopen jaren gelukkig stappen in aan het zetten, ook bij de evenementen. Nu hebben we bij de grote en de kleine evenementen die een aanvraag indienen, een puntensysteem. Voor de beeldbepalende evenementen hebben we met elkaar vastgesteld eind vorig jaar, omdat die een andere subsidiebasis hebben, dat daar heel gerichte afspraken mee worden gemaakt. Daar wordt dus geen puntensysteem voor gehanteerd. Er worden over verschillende onderwerpen afspraken gemaakt, onder andere over toegankelijkheid, maar ook over een heleboel andere dingen. Als we kijken naar het dictum van de motie, is het eerste punt in ieder geval ingewikkeld. De organisatoren leveren plannen aan vooraf. Achteraf wordt een overzicht aangeleverd van de gepleegde inspanningen. Die worden getoetst aan de gemaakte afspraken. Zo wordt er op dit moment gewerkt met die beeldbepalende evenementen. Ook de adviezen van Stichting Voorall worden daarbij betrokken. Er worden ook schouwen gehouden, ook bij de beeldbepalende evenementen, met Voorall erbij. We kijken in overleg steeds wat er kan, wat er al gebeurt en hoe we het ook kunnen verbeteren. Het tweede dictum is dus prima.

Dat is ook in lijn met wat er gebeurt. Maar het eerste dictum is niet conform de werkwijze en is ook in strijd met de afspraken zoals we die in december hebben gemaakt, namelijk door afspraken te maken met deze instellingen. Ik zeg graag toe dat het onderwerp toegankelijkheid hoog op de agenda staat en dat het ook prima is om daar nog eens met elkaar over te praten: wat zien we nu en waar liggen verbeterpunten? Maar die horen dan thuis in de afspraken die we voor de komende jaren met elkaar gaan maken. Ik ontraad dus de motie.

71

Leonie Gerritsen (PvdD). Ik weet dat de beeldbepalende evenementen van tevoren moeten indienen hoe ze het gaan regelen, maar het punt is, dat stipte mevrouw Bos net ook aan, dat de werkelijkheid niet altijd overeenkomt met het papier. Ik zal geen namen van festivals noemen, maar ik ken een evenement dat op papier een negen scoorde op toegankelijkheid, terwijl het voor mensen in een rolstoel op geen enkele manier toegankelijk of zichtbaar was. Dan maak ik me toch een beetje zorgen over hoe dat er inderdaad uitziet op het evenement zelf. Er worden afspraken gemaakt voor drie jaar met die beeldbepalende evenementen. Hoe worden die tussentijds geëvalueerd en bijgesteld op dit gebied? Wethouder Bruines (D66). De organisatoren leveren vooraf plannen aan voor wat ze willen gaan doen en die toetsen wij achteraf. Dus als vooraf is gezegd dat de toegankelijkheid zus en zo is geregeld en dat blijkt achteraf niet het geval blijkt te zijn, dan is dat een onderwerp dat ter sprake komt en moet komen in het periodiek overleg dat we hebben. Dan zal men er ook op gewezen worden dat het echt verbeterd moet worden. Daar zal men dan ook mee aan de slag moeten. Dat is de manier waarop we met elkaar hebben afgesproken dat we met de vijf beeldbepalende evenementen die we hebben, omgaan. Er zijn afspraken gemaakt met The Life I Live, Vlaggetjesdag en Royal Christmas Fair.

Voor de twee andere beeldbepalende evenementen, de CPC en het Bevrijdingsfestival, is nog geen schouw geweest. Dat zal binnenkort gebeuren. Men zal dus een overzicht moeten aanleveren met de inspanningen die gepleegd zijn en als dat niet goed is, volgt daar een stevig gesprek over. Dan zal het jaar daarop het beter moeten. Daar zien wij dan ook op toe. Dat is de manier waarop we het met elkaar hebben afgesproken. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, laatste keer. Leonie Gerritsen (PvdD). De wethouder zegt nu dat de organisatie dan zelf moet zeggen wat er niet goed gegaan is. Dat lijkt me niet goed. Het lijkt me wel dat dat dan met Voorall of andere stichtingen of ervaringsdeskundigen gedaan moet worden. De wethouder bevestigt eigenlijk ook dat we tussendoor geen manieren of slagkracht hebben om dan bij te sturen, behalve een stevig gesprek hebben en dan hopen dat het volgende keer beter gaat. Wethouder Bruines (D66). Ik ga ervan uit dat alle evenementen daar graag stappen in willen zetten, maar er moet ook gekeken worden wat er kan en ook wat er binnen de begroting past. Als wij meer willen dan men kan leveren, dan moet je daar ook het gesprek over aangaan. Maar nu - dat is de werkwijze die we met elkaar hebben vastgelegd in december - maken we afspraken over wat we belangrijk vinden en over hoe de evenementen plaatsvinden, inclusief de toegankelijkheid.

Men moet zich achteraf verantwoorden of de afspraken zijn nagekomen. Dat wordt getoetst door de gemeente. We kunnen best nog eens aan anderen vragen: hebben jullie dat anders ervaren, dan horen we dat graag. Vervolgens maak je in een tussentijds gesprek duidelijk of dat zo is en dan maak je weer afspraken voor het jaar daarop, als er aanpassingen nodig zijn. Dat is de werkwijze die we nu hebben. Over drie jaar lopen deze meerjarige afspraken met beeldbepalende evenementen af. We hebben ook met elkaar afgesproken dat we dan kijken of we die werkwijze goed vinden. Er ligt nog een motie van mevrouw Arp om te toetsen wat de bevolking vindt van wat beeldbepalend of niet beeldbepalend is. Die gaan we ook de komende tijd uitzetten. Laten we dan niet halverwege de rit de afspraken gaan veranderen. Tegelijkertijd ben ik het eens dat het onderwerp hoog op de agenda moet staan, naast een heleboel andere onderwerpen ook. Daar is dus aandacht voor. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We gaan zometeen schorsen tot kwart over zeven. Dan beginnen we met agendapunt J, Voorstel van het college inzake Herontwikkeling Beatrijsstraat, onder voorzitterschap van de heer Groenewold. Eet u smakelijk. De vergadering wordt van 18.17 uur tot 19.15 uur geschorst. Voorzitter: de heer Groenewold. 72

De voorzitter. Mevrouw Butt heeft een punt van orde. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Ik wil mijn motie bij agendapunt M, Doorbreek de cyclus van laaggeletterdheid, aanhouden. De voorzitter. Aangezien motie M.3 GL is aangehouden, maakt zij geen onderdeel meer uit van de behandeling.

Aan de orde is: J.

Voorstel van het college inzake Herontwikkeling Beatrijsstraat (RIS318299).

De beraadslaging wordt geopend. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. In het voorjaar van 2022 nam de raad het besluit om De Beatrijs te herontwikkelen, zodat in het voormalige schoolgebouw betaalbare bedrijfsruimte voor de maakindustrie gerealiseerd kon worden. Mijn fractie heeft destijds het voorstel niet gesteund. We zijn groot voorstander van betaalbare plekken waar makers hun gang kunnen gaan, maar het was ons de opoffering van de broodnodige vrijplaats De Samenscholing niet waard. Nu De Samenscholing het pand noodgedwongen heeft moeten verlaten, is de wijk en de stad een belangrijke voorziening verloren. De Samenscholing bood ruimte om samen van muziek te genieten, betaalbaar veganistisch te eten, bondgenoten en vrienden te vinden, en lekker te beunhazen. Aan de Beatrijsstraat is hiermee letterlijk en figuurlijk een leegte ontstaan. Als het aan mijn fractie ligt, hebben we als gemeente de plicht om die leegte zo goed mogelijk te vullen. Als hier geen vrijplaats kan zijn, dan moeten we ons op zijn minst ervoor inzetten dat De Beatrijs een plek blijft met reuring, waar je laagdrempelig en betaalbaar gebruik van kan maken.

Hoewel het oorspronkelijke doel van de herontwikkeling van De Beatrijs was om hier betaalbare bedrijfsruimte te realiseren voor de maakindustrie en om nieuwe huisvesting voor Helicopter te realiseren, lijkt het raadsvoorstel nu de deur open te zetten voor een andere invulling. We lezen dat op dit moment gezondheidsfuncties zoals fysiotherapie geïnteresseerd zijn in de locatie. Mijn fractie snapt de wens om hier een zorgvoorziening te realiseren, maar het mag niet het oorspronkelijke doel van het gebouw eruit duwen. Daarnaast hebben buurtbewoners aangegeven graag de verbindende functie van De Samenscholing weer terug te willen zien in het pand door ook ruimte voor ontmoeting te reserveren in het pand. Daarom dient mijn fractie het amendement in met als titel Beatrijs voor de makers, daartoe gesteund door Lesley Arp van de SP en Samir Ahraui van de PvdA: 'Besluit om: Als dictumpunt V de volgende tekst toe te voegen: Het pand aan de Beatrijsstraat 8-12 wordt primair ingezet als betaalbare (bedrijfs)ruimte voor de maakindustrie, als thuis voor broedplaatsen en andere culturele makers en als ontmoetingsplek voor buurtbewoners. Andere functies zijn secundair. Deze verdeling wordt vertaald in de verdeling van het bruto vloeroppervlak, waarin het secundair gebruik niet de meerderheid van de metrage mag bezetten.' Rutger de Ridder (VVD).

'Broedplaatsen', wat betekent dat precies? Isabel Bos (GroenLinks). Helicopter voert al gesprekken om hier weer terug te keren. Mochten zij uiteenvallen in meerdere initiatieven, dan zou het 'broedplaatsen' worden. Ik wil de mogelijkheid houden om het aan te vullen met misschien een tweede broedplaats die daaruit kan ontstaan. Rutger de Ridder (VVD). Waarbij dus het aantal vierkante meters hetzelfde blijft als wat Helicopter maximaal nodig zou hebben en mocht krijgen? Isabel Bos (GroenLinks). Dat is natuurlijk heel erg aan de uitvoering en de huurcontracten die je afsluit met de broedplaats. Ik heb begrepen dat bij de afdeling Cultuur daar al voor een deel budgetten

73

voor vastliggen. De inzet van dit amendement is vooral om primair gebruik boven secundair gebruik te laten gaan. Primair gebruik is dus ook een of meerdere broedplaatsen. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de laatste maal. Rutger de Ridder (VVD). Dat is mooi. Mevrouw Bos kan een goede wethouder worden, want ze praat er heel goed omheen. We hebben afgesproken dat Helicopter terug kon keren voor een aantal vierkante meters. Daar is rekening mee gehouden, financieel. Niet meer dan dat voor de broedplaatsen, toch? Isabel Bos (GroenLinks). Ja, volgens mij is dat inderdaad de afspraak. Ik ben geen wethouder, maar dat is wel de afspraak die ik ken. Volgens is ook wel zo dat in het oorspronkelijke voorstel uit 2022 over broedplaatsen, meervoud, gesproken werd. De voorzitter. Was u klaar met uw inbreng? Nee? Gaat u verder dan. Isabel Bos (GroenLinks). Voor deze invulling is het ook echt van groot belang dat we de betaalbaarheid zo goed mogelijk borgen. Hierom steunt mijn fractie de motie die de SP zometeen zal indienen. Laten we makers vragen waar zij behoefte aan hebben, zodat we het aanbod in het pand zo goed mogelijk aan hun wensen kunnen aanpassen. Ook kijkt mijn fractie hierom uit naar de informatie die we met de komende voortgangsrapportage krijgen over de voorgenomen huurprijzen. Betaalbaarheid is hier echt randvoorwaardelijk voor een succesvolle invulling van het pand.

Dan tot slot herhaal ik hier graag de oproep die ik in de commissievergadering ook al heb gedaan. Mijn fractie vreest ervoor dat we straks grote investeringen hebben gedaan in het pand, om het vervolgens te verkopen. In de commissie gaf de wethouder aan niet het voornemen te hebben het pand weer te verkopen en dat, als het aan haar ligt, dit ook niet zal gebeuren. Ik roep de wethouder vanaf deze plek graag nogmaals op om zich er maximaal voor in te spannen dat we dit pand zo lang mogelijk in eigen bezit houden, om zo maximaal te kunnen blijven sturen op de invulling van dit pand. Rutger de Ridder (VVD). Dat is feitelijk een stemoproep voor D66, want zolang mevrouw Bruines wethouder is, kan zij ervoor zorgen dat dit blijft wat het is, want een andere wethouder gaat iets anders doen. Maar nog belangrijker is: u vindt dat we het zo lang mogelijk vast moeten houden. Dat gaat dus koste wat het kost. Wat betekent dat concreet? Isabel Bos (GroenLinks). We hebben nu al best wel veel geld in het pand gestoken en gaan dat met het voorliggende raadsvoorstel weer doen. Ik wil er zeker van zijn dat we dat geld ook echt gebruiken voor de doelen die we als gemeente gesteld hebben. Daarom wil ik ervoor zorgen dat we het als gemeente in bezit houden en het niet over een paar jaar weer aan de markt verkopen, zoals we dat bijvoorbeeld bij De Titaan hebben gedaan.

Daar hebben we geld in gestoken en het vervolgens verkocht, omdat toch bleek dat we dit als gemeente niet goed konden invullen. Rutger de Ridder (VVD). Wat gaat GroenLinks doen straks? Gaat zij voor dit raadsvoorstel stemmen? Want dat is mij niet duidelijk. Isabel Bos (GroenLinks). De steun voor dit voorstel is voor mijn fractie afhankelijk van de steun voor het amendement. Als het amendement het niet haalt, zullen wij het voorstel niet steunen, omdat we dan onvoldoende zekerheid hebben dat de invulling die wij graag voor dit pand zouden willen zien, ook echt gerealiseerd kan worden. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de laatste maal. Rutger de Ridder (VVD). Sowieso interessant; dan weten we ook hoe handel werkt in deze raad zometeen. Maar nog belangrijker: wat is er nou veranderd in die twee jaar?

74

Isabel Bos (GroenLinks). Veranderd ten opzichte van een tegenstem in 2022 dat we nu eventueel voor zouden stemmen? Ik erken ook dat als dit plan niet doorgaat, als er tegengestemd wordt, er best een grote kans is op vertraging. We hebben al veel geld in dit pand gestoken. Ik zou het heel zonde vinden als dat voor niks is geweest of het misschien zelfs nog weer duurder wordt omdat we opnieuw zouden moeten gaan aanbesteden bijvoorbeeld. Daar maken wij dus een afweging in, maar we zouden het dus eventueel wel kunnen steunen als het amendement wordt aangenomen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Er moet hier extra geld bij. Dat komt met name door die doorgeschoten duurzaamheidseisen die u erop loslaat, zoals dat het van het gas af moet. Maar dat rijmt toch niet met uw wens dat die kosten zo laag mogelijk blijven voor die ondernemers en die organisaties? Isabel Bos (GroenLinks). Het is misschien een misverstand dat wij niet de verduurzaming van gemeentelijke panden zouden steunen. Daar zijn we zeker wel een groot voorstander van. Zeker ook de verduurzaming van dit pand zou de exploitatielasten voor de gebruikers kunnen verlagen. Vandaar dat we dus zeker wel brood zien in het voorstel zoals dat nu voorligt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Slimme verduurzaming, daar is mijn partij ook voor.

Maar je ziet de maatregelen die ze hier nemen, met name dat het pand van het gas af moet, wat zorgt voor extra kosten en niet rendabel is. Daarmee gaan de kosten alleen maar omhoog voor de ondernemers die we daar graag willen. Hoe kijkt u daar tegenaan? Isabel Bos (GroenLinks). Ik denk dat we daar echt een verschil van inzicht hebben. Ik denk juist dat van het gas af gaan op de lange termijn veel voordeliger kan zijn voor een pand, zeker als je kijkt naar de huidige gasprijzen. De voorzitter. Meneer Guernaoui, voor de laatste maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Alle berekeningen laten zien dat bijvoorbeeld die warmtepompen niet rendabel zijn, niet in de toekomst en ook niet op de korte termijn. Daarmee zorg je dus alleen maar dat die ondernemers meer op kosten worden gejaagd. Terwijl slimme investeringen, zoals zonnepanelen en dat soort zaken, wel goed zijn. U kunt niet allebei doen. U kunt niet zeggen: én de ondernemers moeten een zo laag mogelijk tarief betalen én we moeten die duurzame investeringen doen die niet terug te verdienen zijn. Isabel Bos (GroenLinks). Die investeringen doen we natuurlijk als gemeente en daar sta ik ook gewoon achter, omdat ik voorstander ben van gemeentelijk vastgoed zo veel mogelijk verduurzamen. Zeker omdat het dan weer ten goede komt van de gebruikers. De voorzitter.

Door mevrouw Bos, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Ahraui, wordt het volgende amendement (J.A GL) voorgesteld:

Amendement J.A GL Beatrijs voor de makers De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 4 april 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake herontwikkeling Beatrijsstraat (RIS318299). Besluit om: ▪ Als dictumpunt V de volgende tekst toe te voegen: Het pand aan de Beatrijsstraat 8-12 wordt primair ingezet als betaalbare (bedrijfs)ruimte voor de maakindustrie, als thuis voor broedplaatsen en andere culturele makers en als ontmoetingsplek voor buurtbewoners. Andere functies zijn secundair. Deze verdeling wordt vertaald in de verdeling van het bruto vloeroppervlak, waarin het secundair gebruik niet de meerderheid van het metrage mag bezetten. 75

Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Ik sta hier namens de VVD-fractie met enorme tegenzin. Niet omdat ik niet van het debat houd, uiteraard, maar omdat we hier in een soort catch-22 lijken te zitten. Het pand is namelijk ontruimd, de plannen zijn ontwikkeld, het gebouw is bijna volledig gestript, maar nu is het geld op. Het doet een beetje denken aan Spaanse bouwontwikkelingen: met speculatie iets willen ontwikkelen, maar halverwege is de poen op. Maar gelukkig: een gemeente heeft altijd poen. Dat is wat mij stoort. Je kan je toch niet voorstellen dat een bedrijf ook zo te werk zou gaan. De raad van toezicht denkt wel beter na. Het kan natuurlijk dat dit een keer voorkomt, maar hier in Den Haag gebeurt het iedere keer. Altijd weer kost het meer geld. Het is nooit dat iets minder geld kost; nou ja, de Rotterdamsebaan misschien. Weer een debat waar we met elkaar moeten constateren dat we te maken krijgen met een salamitactiek. We krijgen een kredietvoorstel, daar stemmen we mee in en vervolgens blijkt dat er niet genoeg geld is. Dat kan toch eigenlijk niet? Ik vraag dan ook aan de wethouder hoe zij hiernaar kijkt. Voelt zij met mij die gêne? Is er ook enige reflectie? Deze wethouder was bij de vorige kredietaanvraag ook al verantwoordelijk voor dit dossier. Ook het tempo van deze besluitvorming is killing.

We worden in een moordend tempo gevraagd geld vrij te maken. Ik ben dan erg benieuwd wanneer we hier als gemeente hiervan wisten. Ik kreeg door dat dit namelijk veel eerder was dan een paar weken terug. Hoe zit het nu? Om dit allemaal draaglijk te maken voor de coalitie, wordt extra geld uitgetrokken om verder te verduurzamen. Daarmee zouden de servicekosten dan lager worden. Hoeveel lager, hoor ik u dan vragen. Helaas, dat weten we niet. Dat verbaast de VVD enorm. Wel meer geld vragen, maar niet weten wat het effect ervan is voor huurders. Ik zei het in de commissie al: het doel is de exploitatie, die betaalbare ruimte voor ondernemers. Maar we weten niet wat de gebruikerslasten in totaal zouden zijn. Mooi dat we een lagere huur kunnen vragen, maar als de overige lasten hoger zijn, dan kunnen er twee dingen gebeuren. Of we hebben hoge servicelasten die huurders niet kunnen betalen en de betaalbaarheid komt daardoor onder druk. Of we hebben een exploitatietekort. Dan is de gemeente, dus de bewoners van Den Haag, de Sjaak. Graag een uitleg als het anders is dan ik nu denk en een toezegging dat we nooit meer gaan betalen dan nu wordt voorgesteld. Tot slot heb ik moeite met de grote hoeveelheid geheime stukken. Ik kan nu namelijk niet goed spreken over de risico's, over de gestegen kosten, over de realisatie van onderdelen die hoger zijn dan eerder begroot.

Dat is voor mijn fractie echt een probleem. En we zijn er nog niet uit wat wij gaan doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Mooie bijdrage. Vindt u niet dat de wethouder eigenlijk gewoon met een nieuw voorstel moet komen? Rutger de Ridder (VVD). We zetten weer de exploitatie op een lager pitje dan het feit dat die verbouwing er moet komen. Waar hebben we dat eerder gezien, zeg ik dan retorisch. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dus als we dit voorstel wegstemmen, dan krijgen we gewoon een nieuw voorstel dat hopelijk wel voldoet, toch? Rutger de Ridder (VVD). Dat weet ik niet. Als het college komt met een ander voorstel dat nog steeds, naar mijn idee, onvoldoende naar die exploitatie kijkt - waar ik niet al te veel op in kan gaan, want dat zijn geheime stukken - dan hoeft het niet heel veel beter te zijn. Ik zou dat wel hopen. Maar dit is het voorstel dat we krijgen en ook in de commissie kwam er niet heel veel meer uit. De voorzitter. Meneer Guernaoui, voor de laatste maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Eens, maar je zou toch verwachten van de wethouder dat als een voorstel wordt weggestemd - wat ik hoop, want wij gaan dit voorstel niet steunen - de wethouder met een beter voorstel komt, dat wel voldoet aan de wens van de raad?

76

Rutger de Ridder (VVD). Het gekke is natuurlijk dat als wij dit wegstemmen, er al heel veel kosten al zijn gemaakt. Dan wordt het allemaal misschien nog duurder. Tegelijkertijd hebben wij ook een taak als gemeenteraad om niet in te stemmen met iets waarvan je eigenlijk de uitwerkingen niet weet. Dan komen we weer bij de discussie waar u al een conclusie heeft getrokken; ik nog niet, ik luister altijd het debat nog even af. Maar het wordt wel lastig. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Mijn collega Tim de Boer zei het al: we zagen het aankomen, steeds meer geld bij een overhaast besloten project. De € 700.000 subsidie die we konden krijgen uit een EUpotje, moet er dus nog twee keer in, maar dan vanuit de gemeente. Het is daarnaast al meer dan een jaar geleden dat het sociaal-maatschappelijk initiatief De Samenscholing op straat werd gezet met een vage belofte op vervangende ruimte. Het steekt ons en vele mensen in de stad dat die ruimte niet gevonden wordt, terwijl dus wel € 1,3 mln. extra gevonden wordt voor dit project en er - we hoorden er gisteren meer van - wel € 3 mln. is voor een toeristisch Eschermuseum; maar daar gaan we het later nog wel eens een keer over hebben. De mensen van De Samenscholing hebben meerdere panden en plekken voorgesteld. De Bazar, Binckhorst, Laan 340, een kavel op de Binckhorst, en steeds krijgen ze van de gemeente te horen dat het niet kan.

Voor nu is het goed om te horen dat de wethouder in de commissie de toezegging deed om Paviljoensgracht 18 serieus te onderzoeken als locatie voor een vrijplaats. Wij en de stad wachten met smart op de uitkomst daarvan. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Zoals u weet, verzette ook de Haagse Partij voor de Vrijheid zich tegen de ontruiming van De Samenscholing, om het simpele feit dat wij, en ik in het bijzonder, een enorme voorstander zijn van culturele broedplaatsen. Dat is juist leuk, een soort alternatieve manier van vele vormen van cultureel vermaak. Het valt me wel op dat ook de voorstanders destijds van de ontruiming van De Samenscholing nu dus ook weer niet tevreden zijn met wat er voorligt. Dat had je kunnen weten met het voorgaande college, maar goed, dat zal wel aan mij liggen. Ik sloeg laatst aan op een tweet van Peter Bos, u kent hem nog wel, inmiddels straatconsul Bos. Hij was boos op de wethouder van D66 en zei: we hebben nu een D66-wethouder van Cultuur en die heeft voor de ontmanteling van vrijplaats De Samenscholing gezorgd. Toen werd in een of andere krant in Den Haag ook iemand aan het woord gelaten die zich ontheemd voelde door het vertrek van De Samenscholing. Toen schreef meneer Bos op Twitter, naar aanleiding dus van het interview met iemand die helemaal in tranen was: 'Dit krijg je na zes jaar D66 op Cultuur in Den Haag.

Zelfs de PVV stemde tegen de ontmanteling van vrijplaats De Samenscholing. Om te janken.' 'Zelfs de PVV stemde tegen'; het punt is dat dit precies het punt is dat ik destijds maakte. Maar dit is dan blijkbaar toch een soort van compliment dat ik krijg van de heer Bos. Ik vond het wel goed om dat hier nog eens te herhalen, want ik zit zoals u weet nooit verlegen om een complimentje. De voorzitter. Al moet u ze helemaal zelf namens iemand anders hier nog naar voren brengen! Andrew van Esch (D66). Voorzitter. Ik was van plan om niks anders te zeggen dan ik in de commissie heb gezegd, behalve dan één opmerking: balen dat de bouwkosten zijn gestegen. Maar dat is, zo weet ik uit eigen ervaring, tegenwoordig bij verbouwingen niet onbekend. Nogmaals, mijn fractie baalt er ook enorm van. We zijn blij met de toezegging van de wethouder al eerder dat zij nog steeds haar best doet om te komen met een nieuwe plek voor De Samenscholing. Graag houden we de wethouder aan die belofte. We weten dat er op dit moment gesproken wordt over verschillende locaties. Waar mijn fractie vooral van zou balen, is als dit voorstel wordt weggestemd. Het gebouw is nu half gesloopt en wacht op een akkoord van deze raad. Als we er nu niet mee instemmen, dan blijft de buurt aankijken tegen een ruïne. Dat kan niet de bedoeling zijn. Daarom stemt mijn fractie in met het voorstel.

Want als we nu niet doorgaan, dan kost het deze stad nog meer geld en nog meer tijd, en daar is de buurt zeker niet mee geholpen. Rutger de Ridder (VVD). Ik ken deze meneer van D66 ook als voorzitter van de commissie Ruimte. Dan heeft hij het weleens over 'stempelpost' zijn. Hoe reflecteert hij nu op het zijn van stempelpost als raad voor dit raadsvoorstel? 77

Andrew van Esch (D66). Niet. Nee, ik zie ons niet als stempelpost. Ik vind dit echt. Daar schrikt u misschien van, maar … Rutger de Ridder (VVD). Ik concludeer dat meneer Van Esch niet wil reflecteren op hoe dit proces loopt. Volgens mij is het een stempelpost als je ergens snel nog een stempeltje moet halen. Meneer Van Esch zegt dat deze locatie wacht op ons akkoord. Nee, ze zullen ons akkoord nodig hebben, anders gaan die mensen weg. Dus meneer Van Esch gaat dan akkoord als stempelpost. Andrew van Esch (D66). U probeert mij nu zaken in de mond te leggen. Dat is natuurlijk niet zo. Kijk, wij hopen dat iedereen gaat meestemmen, want wij vinden het een prima idee. We balen er enorm van, want we hebben al eerder meegestemd, anders waren we niet begonnen met dit hele project. We balen ervan dat het veel meer geld gaat kosten. Maar we weten ook uit ervaring en heel realistisch dat dit helaas kan gebeuren. Wij zeggen nu: laten we dan ook gewoon doorpakken. Laten we nu doorgaan, anders heeft de buurt straks helemaal niks en die kijkt tegen een ruïne aan. Ben ik dan een stempelpost? Nee, helemaal niet, ik ben gewoon een realist. De voorzitter. Meneer De Ridder, voor de laatste maal. Rutger de Ridder (VVD). Ik vraag me af of D66 twee jaar geleden ook had ingestemd met een hogere kredietaanvraag. Wat ik in mijn inbreng net zei, is dat er een salamitactiek bezig is.

Eerst krijgen we een kredietaanvraag, dan is de poen op en dan moet de raad weer poen verschaffen. Is dit geen salamitactiek? Andrew van Esch (D66). Hoezeer ik ook van salami hou, herken is dat op dit moment niet. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als de raad in zijn wijsheid besluit om dit voorstel niet te steunen, dan moet de wethouder toch met een nieuw voorstel komen dat wel op steun van de raad kan rekenen? Andrew van Esch (D66). Ja, zo werkt de democratie. Ik denk dat u dat goed heeft. Maar we kunnen het ook nu doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Zeker, als een meerderheid van de raad vindt dat er een goed voorstel ligt, dan zal ze dat vast steunen. Maar als ze dat niet vindt, is het voorstel dus niet goed genoeg. Andrew van Esch (D66). Ik ben blij dat u het me voor de tweede keer uitlegt, maar ik weet hoe het hier werkt met meerderheid van stemmen. Dan kan ik toch nog steeds bij mijn eigen standpunt blijven? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Uiteraard, u gaat over uw eigen standpunt. Daar heb ik het ook niet over. Maar u zei net ook: dan blijft het pand leeg. Nee, dan komt de wethouder met een voorstel dat wel de steun heeft van de raad, zodat we met dat pand verder kunnen. Andrew van Esch (D66). Ja. Sebastian Kruis (PVV).

Ik zie meneer Van Esch niet zo vaak in debat en ik heb er ook niet per se een oordeel over, maar ik vind wel leuk de manier waarop hij zijn stempel drukt op het debat. De voorzitter. Meneer Van Esch, u was klaar met uw inbreng? Andrew van Esch (D66). Ik ben klaar. Ik hoorde niet precies wat de heer Kruis zei, maar dat fluistert hij zo in mijn oor waarschijnlijk.

78

De voorzitter. Hij vond dat u het goed had gedaan. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Mijn fractie vindt het pijnlijk dat nu toch kosten noch moeite worden gespaard om het pand aan de Beatrijsstraat te ontwikkelen naar bedrijfsruimte. Waar ooit de enige vrijplaats van Den Haag een bijzondere ontmoetingsplek was voor bijzonder uiteenlopende groepen mensen, moet worden plaatsgemaakt voor een bedrijfsverzamelgebouw waarvan de huurprijs per vierkante meter met ieder tussenbericht oploopt. De Partij voor de Dieren is hier nooit voorstander van geweest en kan niet instemmen met dit plan terwijl er nog niet eens zicht is op een nieuwe vrijplaats. Als veganist eet ik geen salami, maar verder kan ik me redelijk vinden in de analyse van meneer De Ridder. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Volgens de SP is het project van de herontwikkeling van de Beatrijsstraat al vanaf het begin een typisch voorbeeld van de gemeente die achter een bureau heeft bedacht wat goed is voor de wijk als onderdeel van de kwaliteitsverbetering van Zuidwest. Het was voor ons al moeilijk te verkroppen dat collectieve initiatieven zoals een weggeefwinkel en een toegankelijke culturele ontmoetingsplek hebben moeten wijken voor dit initiatief. Dan is het des te teleurstellender dat er van wat eerst werd gepresenteerd als een economische broedplaats, steeds minder overblijft.

Het werd oorspronkelijk gepresenteerd als bedoeld voor ambachtelijke ondernemers en kunstenaars die een bijdrage zouden leveren aan de ambitie voor de wijk, gefaciliteerd met betaalbare bedrijfsruimte. De naam van de Beatrijsstraat verwijst naar de middeleeuwse legende van Beatrijs, die afdwaalde van het pad dat voor haar bestemd zou zijn. Net als in deze legende zien we dat we ook hier van het pad afdwalen. In 2022 schetste de wethouder het beeld van een bedrijfsruimte van 60 vierkante meter die voor € 400 kon worden verhuurd. De gemiddelde huurprijs is al gestegen naar € 92 per vierkante meter, zonder de garantie dat dit niet verder gaat stijgen. Er lijkt met dit plan totaal geen grip te zijn op het begrip 'betaalbare bedrijfsruimte'. Daarmee dreigt het opgetuigde concept te verwateren. Wat destijds romantisch werd aangehaald als een project dat wijkbinding en ontmoeting zou stimuleren, lijkt ook niet uitgewerkt. Hoe is geborgd dat niet juist de meer draagkrachtige bedrijven van buiten de buurt hier vooral een plek zullen vinden? Daarom de volgende motie, getiteld Waarde voor de wijk.

Die verzoekt het college in samenwerking met de bedrijfscontactfunctionaris Zuidwest een uitvraag te doen naar welke voorwaarden aantrekkelijk zouden zijn voor lokale ondernemers; in dit onderzoek ook huurprijs, contractvoorwaarden en de wenselijkheid van een voorrangsregeling mee te nemen; en de resultaten van de uitvraag onderdeel te laten worden van de volgende voortgangsrapportage in Q4 2024. Deze is mede ingediend door mevrouw Bos van GroenLinks. In verslagen van de participatie die onze fractie heeft opgevraagd hebben we kunnen lezen dat er niet afwijzend wordt gereageerd op de suggestie voor een voorrangsregeling voor lokale ondernemers. Graag verzoeken we het college ook om voor de exploitatie te bedenken hoe ze van plan zijn om niet alleen lokale ondernemers aan te trekken, maar ook te behouden na verloop van tijd en huurderswissels. Ik rond af. Voor de SP is dit project een dwaling, vooral als we steeds verder wegdrijven van het uitgangspunt van betaalbaarheid voor kleine ondernemers in de buurt. Wij zullen dan ook tegen het voorstel stemmen. Maar dit sluit niet uit dat we met steun voor het GroenLinks-amendement en een eigen motie hopen het college terug te kunnen leiden naar wat initieel de bedoeling was. De voorzitter. Door mevrouw Arp wordt de volgende motie (J.1 SP) ingediend:

Motie J.1 SP Waarde voor de wijk De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 4 april 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Herontwikkeling Beatrijsstraat (RIS318299) Constaterende, dat: ▪ de beleidsstukken over de herontwikkeling Beatrijsstraat de inzet van het project beschrijven als ‘een bijdrage te leveren aan de ambities voor de wijk’ en als ‘een middel om de wijk een 79

▪

impuls te geven’, bedoeld voor kleinschalige maakindustrie en creatieve ondernemers met betaalbare bedrijfsruimtes; de gemiddelde huurprijs voor een bedrijfsruimte nu al is gestegen van het oorspronkelijke tarief van 80 euro naar 92 euro per m2.

Overwegende, dat: ▪ er in de recente beleidsstukken te weinig aandacht wordt gegeven aan de uitwerking van het aantrekken van lokaal ondernemerschap en het stimuleren van wijkbinding; ▪ het niet uitgesloten is dat de huurprijs verder zal stijgen waardoor de betaalbaarheid onder druk komt te staan, en mogelijk vooral (grotere) bedrijven buiten de wijk zich hier zullen willen vestigen; ▪ nu de tijd is om voor te sorteren op de beoogde toekomstige huurders, zodat hier voor de plannen over exploitatie en beheer rekening mee kan worden gehouden. Verzoekt het college: ▪ in samenwerking met de bedrijfscontactfunctionaris Zuidwest een uitvraag te doen naar welke voorwaarden aantrekkelijk zouden zijn voor lokale ondernemers; ▪ in dit onderzoek ook huurprijs, contractvoorwaarden en de wenselijkheid van een voorrangsregeling mee te nemen; ▪ de resultaten van de uitvraag onderdeel te laten worden van de volgende voortgangsrapportage in Q4 2024. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. In onze stad is voldoende betaalbare bedrijfshuisvesting nodig, want ook makers verdienen een plek in Den Haag om een bedrijf te kunnen ontwikkelen. Dat zorgt namelijk voor mooie werkplekken en is goed voor onze economie.

Wel wil ik daarbij benadrukken dat mijn fractie belangrijk vindt dat de ruimte die we nu voor betaalbare bedrijfsruimte ontwikkelen, ook hoofdzakelijk daarvoor ingezet zou moeten worden. Wij beseffen dat er een tekort is aan zorgfuncties in de stad en dat ruimte daarvoor schaars is. Mijn fractie steunt het amendement van collega Bos dat eerder deze avond is ingediend om er in ieder geval voor te zorgen dat we bij deze ontwikkeling daadwerkelijk voldoende ruimte voor de maakindustrie gaan realiseren. Mijn fractie wil daarnaast haar ongemak uiten over het proces bij dit project. Het is op zijn zachtst gezegd slordig dat genomen risicomarges bij de bouw niet voldoende bleken, terwijl een uiterst zorgvuldige risicobeheersing extra belangrijk is als partijen met grote maatschappelijke waarde, zoals De Samenscholing, voor dit soort projecten moeten wijken. Onze voornaamste zorg zit er dan ook in dat we er met dit voorstel uiteindelijk nog niet automatisch van uit kunnen gaan dat betaalbare bedrijfsruimte ook echt betaalbaar zal blijven of zal zijn. Graag dan ook vanuit de wethouder een reflectie op hoe de risico's in de toekomst beter geborgd gaan worden en hoe de betaalbaarheid van de bedrijfsruimte, ongeacht tegenvallers in het verleden of in de toekomst, op potentiële huurders zal worden afgewend. Tot slot.

De wijze waarop dit voorstel nu aan de raad wordt aangeboden is te veel een soort voldongen feit. Een voorstel waar niet meer op gestuurd kan worden. Een voorstel waar je als raadslid geen ruimte meer hebt om op verantwoorde wijze nee tegen te kunnen zeggen. Dat wringt. De heer De Ridder heeft daar in zijn bijdrage mooie woorden aan gewijd, waar ik me graag bij aansluit. De realisatie van voldoende betaalbare bedrijfshuisvesting en zeker voldoende ruimte voor de maakindustrie is voor mijn fractie ontzettend belangrijk. Juist daarom is een zorgvuldige afweging en besluitvorming extra belangrijk. Of dit voorstel daar voldoende voor is, daar zijn wij nog niet overtuigd. Wij hopen dat het college deze laatste zorgen vanavond nog kan wegnemen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Bij het debat destijds over de herontwikkeling aan de Beatrijsstraat was de inzet van de ChristenUnie: differentieer in de prijs, zodat hier ruimte komt voor wijkbedrijven en lokale maakindustrie, en het pand moet zijn ontmoetingsfunctie voor de buurt 80

behouden. De vraag die voor de ChristenUnie/SGP vandaag dan ook voorligt, is of we die doelstellingen halen met deze herontwikkeling. De gemiddelde huurprijs per vierkante meter is sinds de behandeling in 2022 met 15% gestegen, van € 80 naar € 92 gemiddeld. Maar of er wordt gedifferentieerd en of er ook ruimte is voor wijkbedrijven, is in dit voorstel nog onduidelijk, terwijl er wel vandaag een besluit moet worden genomen over de verdere herontwikkeling van het pand. In 2022 was de boodschap ook helder: de gemiddelde huurprijs stijgt, maar we gaan op zoek naar aanvullende financiering om de businesscase rond te krijgen. Dat geld is gevonden en de terugverdientijd is vijftien jaar langer geworden. Maar toch stijgt de huurprijs verder door en is de zicht op exploitatie en invulling wat ons betreft onvoldoende. Dat we eerder niet de definities voor betaalbaarheid hebben durven vastleggen, knelt nu. Daarom zit mijn fractie met dit raadsvoorstel in de maag. Want de doelen die beoogd waren met dit bedrijfsverzamelgebouw worden niet behaald. Derhalve is mijn fractie niet voor nog meer geld erin stoppen, want dan raken we alleen maar verder weg van de gestelde doelen. Tegelijk zien we een pand dat niet af is. Het college vraagt meer budget om het af te bouwen.

Kan de wethouder aangeven wat de gevolgen zullen zijn als dit raadsvoorstel vandaag niet wordt aangenomen? Wordt het pand soberder afgebouwd? Stopt de aannemer? Blijft het pand zoals het er nu bij staat? Of komt er een nieuw raadsvoorstel met daarin meer aandacht voor de exploitatie en hoe de beoogde doelen gaan worden gehaald? Ik hoor graag een uitgebreide reactie van het college hierop. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Het gaat over de Beatrijsstraat, een project waar we een oud gebouw omvormen tot een bedrijfsverzamelgebouw: een van de wensen en ook een van de beleidsthema's uit de economische visie die door de raad is vastgesteld. We hebben daar bij het besluit van twee jaar geleden uitgebreid over gesproken, en ook over wat dat met zich meebracht, zoals de verplaatsing van De Samenscholing, of in ieder geval de opzegging van het contract. Dat was best een ingewikkeld project. Ik heb toen gezegd tegen u dat ik het belangrijk vind om ook de economische functie en de wijkeconomie, zeker ook in Moerwijk, conform afspraken ruimte te geven en de overeenkomst van tijdelijkheid die er lag met De Samenscholing, daarmee ook te verbreken. Ik heb toen ook gezegd dat ik dat best een heel lastig besluit vond en dat we ook erg ons best zouden doen om een vervangende plek te vinden, zonder dat daar ook een resultaatverplichting voor was.

We hebben wel gezegd dat we daar een morele inspanningsverplichting wel belangrijk in vonden. Ik vind het dus ook ontzettend jammer dat ondanks alle zoektochten die we inmiddels hebben gedaan, we er nog niet in geslaagd zijn om die inspanningsverplichting gestand te doen. Het heeft althans nog niet tot resultaat geleid. Ik heb u van de week gezegd dat we kijken naar het pand dat naar voren is gebracht door velen van u. Daar moet nog wel het nodige aan onderzocht worden. Ik hoop daar snel op terug te komen. Wat ik ook doe, is de lijst die we eerder langs hebben gehad, ook nog weer eens tegen het licht houden, want daar waren ook een aantal plannen voor. Maar die zijn voor een heel groot deel ook nog niet concreet. Dus die wil ik ook nog eens herijken. Dat is het stukje De Samenscholing. Ik snap de gevoelens die sommigen van u daarbij hebben: verdikkie, nou zitten we met dit project en dan loopt het allemaal nog niet zoals we dat hadden gewild. Ik kan wel hier zeggen dat ik daar net zo van baal als u. Dat klinkt misschien makkelijk. Je kan zeggen: dit is een salamitactiek. Ik snap ook eerlijk gezegd best dat u het zo ervaart. Salamitactiek is natuurlijk wel iets wat je vaak vooropgezet doet, dat je stapsgewijs mensen in een fuik probeert te laten zwemmen.

Ik hoop dat u mij goed genoeg kent om te weten dat ik zo niet in elkaar zit, dat ik dat ook echt niet wil en heel vervelend vind. Toen we met dit project startten, hebben we zo veel mogelijk risico's in beeld gebracht. We hebben ook gezegd tempo te willen maken, want er lag Europees geld klaar, maar daar zat een bepaalde deadline aan. Dat betekent ook dat we een aantal processen in de bouw en in het ontwerp parallel hebben laten lopen. Op het moment van besluitneming hadden we ook nog niet het overzicht hoe het precies met asbest zat en met nog een aantal andere aspecten. Het vervelende is nu dat ongeveer alle risico's die in beeld waren, zich ook hebben voorgedaan. Daarnaast zijn de materiaal- en bouwkosten nog meer gestegen dan we voor ogen hadden. Dat is heel vervelend om a. te moeten vaststellen en b. aan u te moeten voorleggen, op zo'n manier dat er inderdaad niet zoveel te kiezen valt. De aannemer gaat nu naar fase twee. Wat gesloopt is, is gesloopt. Het is wel wind- en waterdicht, maar er zitten geen installaties in. Er zit verder nog niks in. Het is dus niet bruikbaar. Het moet verder nog worden aangepast en afgebouwd. 81

Daar hebben we dus extra middelen voor nodig. In de brief staat waar we die extra middelen hebben gevonden. Deels gewoon uit de Kleinschalige Bedrijfshuisvesting Reserve Stedelijke Ontwikkeling Economie; dat is een passende dekking. Deels - dat is meer het exploitatieverhaal worden die kosten natuurlijk ook terugverdiend door de huurprijs gemiddeld iets te verhogen. Daarmee zitten we overigens nog wel binnen de hier eerder vastgestelde bandbreedte. Deels ook met wat extra geld toch nog vanuit Europa, door die tegenvallende kosten. Dan hebben we nog het stukje extra investering voor de verduurzaming van het pand, waar de heer Guernaoui in interrupties wat opmerkingen over maakte. Het is de bedoeling dat door deze investering in dit gemeentelijk pand de energielasten voor de gebruikers lager worden. Hoeveel dat precies is? Ik zou willen dat ik al die cijfers al helemaal precies op een rijtje had. Maar in globale zin is dat de opzet. We kunnen in ieder geval zeggen dat de servicelasten, doordat ook de energielasten niet zo hoog zijn als wanneer je nog wel op gas zou zitten en geen zonnepanelen zou hebben, lager zullen zijn voor de gebruikers. Maar dat vergt wel een investering, van de middelen die we ook daarvoor hebben binnen de gemeente, want we maken natuurlijk met meer gemeentelijke panden die duurzaamheidslag.

Je zou die ook eruit kunnen laten, maar dat betekent dan wel dat naar onze berekeningen zoals die er nu liggen, de servicelasten omhooggaan. Het is ook gemeentelijk beleid om gemeentepanden zo veel mogelijk te verduurzamen. Ik ben dus blij dat dat kan. Rutger de Ridder (VVD). Ik wil even over de servicelasten doorgaan, want dat is precies het probleem. We kunnen het eruit halen, maar dan weten we niet hoeveel het omhooggaat. We kunnen het erin laten, maar dan weten we niet hoeveel het omlaag gaat. Dat is precies mijn punt. Hoe kan ik dan weloverwogen een goed besluit nemen? Wethouder Bruines (D66). Het besluit dat hier gevraagd wordt aan u, is om het bouwkrediet te verhogen om daarmee de volgende fase aan te kunnen gaan en de afspraken met de aannemer verder te kunnen maken, zodat die verder kan met de volgende fase. Hoe eerder dat kan, hoe beter het is. Van de huurlasten weten we nu het gemiddelde. Dat zijn de berekeningen zoals die er zijn. De achterliggende cijfers heeft u in de geheime stukken meegekregen. De servicelasten zijn natuurlijk de kosten die gemaakt moeten gaan worden voor schoonmaak, voor gas en elektra, voor verzekeringen en voor beveiliging. Dat zijn gebouwgebonden servicekosten.