RIS318640 Bijlage 1a Definitieve Programmarekening 2023 RIS 26 april 2024

van de gemeente ontvangt) heeft de gemeente gewerkt om samen met bewoners en ondernemers enthousiast te maken voor duurzaamheid en voor de energietransitie. Verduurzamen door inzet Europa en Rijk In 2023 zijn meerdere Klimaattafels georganiseerd om uitvoering te geven aan de Europese missie ‘100 Climate-Neutral and Smart Cities’. Dit heeft geleid tot het Haags Klimaatakkoord met 38 klimaatdeals. Met deze deals dragen partijen in de stad bij aan een klimaatneutraal Den Haag (RIS 318580). Dit akkoord is ook input geweest voor het Climate City Contract dat aan de Europese Commissie is aangeboden (RIS 318170. Geluidssanering De aanbestedingen voor het advieswerk en de uitvoering van de maatregelen uit het project Woningverbetering Verkeersgeluid zijn in 2023 afgerond. Met dit project moet de leefbaarheid in woningen met isolatimaatregelen verbeterd worden. Hier zijn diverse partijen voor geselecteerd, welke gaan werken binnen het raamcontract dat is aangegaan. De werkzaamheden zijn opgeknipt in (sub)clusters van 200 à 300 woningen. Het eerste subcluster (1.1 Prinsegracht) heeft ter visie gelegen binnen de gemeente Den Haag. Hier is geen zienswijze op ontvangen. Het Bureau Sanering Verkeerslawaai heeft vervolgens het HOMA-besluit (hoogst toelaatbare waarden en maatregelen) aangevraagd. Dit is goedgekeurd.

De definitieve publicatie van subcluster 1.1 vindt plaats in 2024 waarna de daadwerkelijke werkzaamheden uit de aanbesteding kunnen plaatsvinden. Daarnaast zijn in 2023 voor diverse subclusters (1.2 t/m 1.6) de saneringsprogramma's voorbereid. Deze saneringsprogramma’s liggen ter goedkeuring bij het Bureau Sanering Verkleerslawaai om uiteindelijk in 2024 dezelfde route te volgen als subcluster 1.1. In 2023 is er bij Bureau Sanering Verkeerslawaai ook een nieuwe voorbereidingssubsidie aangevraagd voor het onderzoeken van 13.149 nieuwe woningen. Het positief besluit en de beschikking zijn inmiddels binnen. Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Bodembescherming en bodemsanering Als het om bodemvervuiling gaat, is de gemeente verantwoordelijk voor het voorkomen van gezondheidsrisico’s en aantasting van het milieu. Het Haagse bodembeleid gaat uit van het convenant Bodem en ondergrond dat het kabinet, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen in 2015 ondertekenden. In het kader van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond (RIS 299493) worden de eeuwigdurende saneringsopgaven, de beide gasfabriek terreinen (Gaslaan en Binckhorst) en de twee voormalige stortplaatsen in het Westduinpark, beheerd.

De 13 nog lopende saneringen blijven in werking, hiervan zijn op basis van de monitoringsresultaten in 2023 geen saneringen afgerond (beschikt door de ODH). Dit betekent dat er na 2023 nog bodemsaneringen doorlopen, zoals de langlopende grondwatersaneringen op de locatie Swammerdamstraat en de Tripstraat. We gaan verder met het uitwerken van de belangrijkste thema’s om tot een beter beheer van de ondergrond te komen. Van het onderdeel Ontplofbare Oorlogsresten is de nieuwe Bodembelastingkaart (m.b.t. ontplofbare oorlogsresten) opgeleverd. In het tweede kwartaal is het nader onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten in de watergang van de Haringkade, ter hoogte van het Westbroekpark uitgevoerd. Er zijn bij dit onderzoek geen ontplofbare oorlogsresten meer waargenomen. Omdat er incidenteel melding wordt gemaakt van magneetvissers die ontplofbare oorlogsresten opvissen, is gestart met de inventarisatie van watergangen waar een potentieel risico aanwezig is voor het opvissen van ontplofbare oorlogsresten.

40

Luchtkwaliteit In 2023 heeft de gemeente de jaarlijkse rapportage over de luchtkwaliteit in Den Haag (RIS 315712) opgesteld. Dit is gedaan aan de hand van de landelijke rapportage van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM) en de gemeentelijke meetpunten. Samen met het Rijk en andere gemeenten is via het Schone Luchtakkoord (RIS 304354) verder gewerkt aan schonere lucht. Er is in 2023 verder uitvoering gegeven aan de ‘Aanpak Schoon vervoer’ (RIS 303606). Den Haag heeft in 2023 subsidie gegeven voor het omruilen van vervuilende personen- en bestelauto’s en brommers. Met de regeling zijn 608 voertuigen gesloopt, voor het merendeel brom- en snorfietsen. Samen met ondernemers zijn voorbereidingen getroffen voor emissieloos transport en voor de nul-emissiezone in het centrum vanaf 2025 voor stadslogistiek en taxi’s. Er zijn pilots uitgevoerd, waarbij ondernemers kennis konden maken met het gebruik van elektrische deelbestelauto en elektrische bakfietsen. Ook is er in 2023 2.500 kg CO2 uitstoot bespaard en is emissieloos vervoer verder bevorderd. De gemeente heeft gerichte voorlichtingscampagnes gegeven over de negatieve effecten van het stoken van hout. In de zomer is aandacht besteed aan barbecues en vuurkorven en in de winter aan open haarden en houtkachels. Ook heeft Den Haag in 2023 11 stookalerts verspreid bij ongunstige weersomstandigheden.

Haagse stikstofaanpak Om de Haagse natuurgebieden gezond te houden en de bouwopgave te borgen is ingezet op maatregelen die de uitstoot van stikstof moeten terugdringen. De grootste door ons te beïnvloeden oorzaak in Den Haag van stikstof is verkeer en vervoer. Daarom is de besluitvorming gestart voor het invoeren van milieuzones om de uitstoot van mobiele werktuigen bij bouwprojecten en andere werkzaamheden terug te dringen en zijn er voorwaarden gesteld bij gemeentelijke aanbestedingen en opdrachten om het gebruik van uitstootvrij materieel te eisen of te bevorderen. In het afgelopen jaar zijn gerechtelijke uitspraken gedaan die de bruikbaarheid van de stikstofmaatregelen van afgelopen periode onder druk zetten. Stikstof is hiermee een onderwerp dat blijvend aandacht nodig heeft. Laadinfra Met de vaststelling van het Uitvoeringsplan openbare laadinfrastructuur voor elektrische personenauto's 2021-2024 (RIS311235) is in 2022 een incidentele investeringsimpuls van in totaal € 3,8 miljoen vanuit de Enecomiddelen vrijgekomen, waarmee de jaarlijkse uitrolsnelheid van gemiddeld 200 naar gemiddeld 400 laadpalen is verdubbeld. Er zijn in 2023 354 openbare laadpalen (708 laadpunten) bijgekomen. Er zijn dit jaar minder laadpalen gerealiseerd, omdat voor veel uitstaande opdrachten eerst werkzaamheden door de netbeheerder moest worden uitgevoerd.

Het totale aantal openbare laadpalen komt hiermee op circa 2.739. Reguliere laadpalen hebben twee laadpunten, dit betekent dat er nu circa 5.478 openbare laadpunten in de stad zijn. Het snellaadstation in het Beatrixkwartier is in 2023 uitgebreid en geüpgraded naar HPC-snellaadstation (High Power Charging). Voor de kortparkeersnelladers is in 2023 het aanbestedingstraject afgerond en zijn de beoogde locaties uitgewerkt. Vanwege een benodigde netverzwaring en uitbreiding van de scope met een touringcarlocatie schuift de publicatie van de aanbesteding van de taxisnelladers door naar 2024. In september 2023 is de Herijking openbare laadinfrastructuur voor personenauto’s (RIS316608) aangeboden aan de Commissie Leefomgeving. Hierin zijn onder meer prognoses opgenomen van de ontwikkeling van de laadbehoefte tot en met 2035 en worden netcongestie en de inpassing van laadoplossingen in de openbare ruimte geschetst als risico’s voor de uitrolsnelheid van laadinfrastructuur. In de commissiebrief worden verschillende oplossingsrichtingen en concrete pilots aangekondigd waarmee de impact van deze risico’s beperkt kan worden. In december 2023 heeft Stedin bekendgemaakt dat voor delen van Den Haag netcongestie geldt (RIS317411). Aangegeven is dat dit vooralsnog met name gevolgen heeft voor grootverbruikers (> 3x80A).

Nagegaan wordt in hoeverre dit gevolgen heeft voor de realisatie van laadinfrastructuur, in het bijzonder voor (kortparkeer-)snelladers, laadpleinen en de upgrade van naar HPC-laden van de overige twee gemeentelijke snellaadstations. Ten slotte is in 2023 de nieuwe aanbesteding voor de reguliere laadpalen gepubliceerd. Omgevingsdienst Haaglanden De negen gemeenten in de regio Haaglanden en de provincie Zuid-Holland hebben hun wettelijke milieuuitvoeringstaken ondergebracht in de Omgevingsdienst Haaglanden. Via het toetsen en het verlenen van vergunningen, toezicht houden, handhaven en advisering wordt gewerkt aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. De bijdrage van Den Haag voor 2023 bedraagt circa € 6,8 mln. De afspraken met de Omgevingsdienst Haaglanden zijn vastgelegd in het Jaarwerkplan 2023. In de jaarrapportage 2023 wordt de mate van realisatie van het jaarwerkplan Den Haag 2023 weergegeven. Deze jaarrapportage ontvangt Den Haag het eerste kwartaal van 2024.

41

Geluidshinder In 2023 zijn de geluidsbelastingkaarten vastgesteld (RIS 314665). Vanuit het actieplan Geluid Den Haag 2021-2023 (RIS 308264) zijn er geluidsmetingen uitgevoerd naar het geluidsreducerend asfalt. Tevens is samen met de G4 gemeenten nader onderzoek gedaan door TNO naar de aanpak van luide voertuigen. De resultaten zullen verwerkt worden in het te actualiseren actieplan geluid (medio 2024). Uitvoering klimaatbeleid In 2030 moet de CO2-uitstoot in Nederland met ten minste 55% zijn gedaald als opmaat naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. Om dit te bereiken heeft het kabinet het beleidsprogramma Klimaat gepresenteerd. Het beleidsprogramma is gericht op het bereiken van ten minste 55% CO2-reductie in 2030 en beschrijft de hoofdlijnen van het beleid voor de komende jaren. Eerder hebben gemeenten en provincies zich gecommitteerd aan het Klimaatakkoord en de daarin genoemde doelstelling van 49%. De gemeenten en provincies hebben veel taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Met de subsidie Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE) is geld voor meerdere beschikbaar gemaakt voor deze taken. Den Haag heeft in 2023 een bedrag van € 9,9 mln. ontvangen en hiervan is € 7,2 besteed. De subsidie is als volgt uitgegeven: Categorie

FTE

Bedrag

Gebouwde omgeving

45,42

€ 6,4 mln.

Elektriciteit

1,90

€ 0,3 mln.

Mobiliteit

2,24

€ 0,2 mln.

Industrie

-

-

Overig klimaat- en energiebeleid

1,55

€ 0,3 mln.

Totaal

51,11

€ 7,2 mln.

De personeelskosten van onder andere de onderstaande prestaties zijn met de subsidie gefinancierd: • Het opzetten van een monitor die de Haagse klimaat- en energietransitie van bedrijven inzichtelijk maakt. • De coördinatie van de subsidieregeling isolatie bedrijfspanden. • Opstellen van een strategie en actieplan voor de komende jaren om bedrijven in Den Haag te helpen met verduurzamen van een bedrijfspand en bedrijfsvoering. • Beleidswerk om de energietransitie in de gebouwde omgeving te versnellen, waaronder het opstellen van de Transitievisie warmte, bronnenstrategie, aanleg van wamtenetten en lobbywerk. • Uitwerken van wijkaanpak voor de aanleg van wamtenetten in diverse wijken. • Beleidswerk om de energietransitie op het gebied van elektriciteit te versnellen, waaronder netverzwaring en de daarbij behorende ruimteclaims voor infrastructuur en transformatorstations, wind en zonne-energie. • Voorbereidende werkzaamheden omtrent deelmobiliteit, zoals communicatieplan, mobiliteitscoaches en samenwerkingsprogramma met diverse stakeholders. • Uitvoering duurzaamheidskringen gebedshuizen, zorg, hotels en evenementen. • Isoleren van woningen aan de Meppelrade met als doel aansluiten op warmtenet HAL. • Aanbieden ontzorgingsaanbod overstap Koken op inductie + collectieve inkoopacties bijvoorbeeld isolatieglas of vloerisolatie.

• Voorbereidingen treffen voor een intensieve aanpak voor het isoleren van woningen met een EFG label. Natuur- en milieueducatie Natuur- en milieueducatie De gemeente vindt het belangrijk dat de inwoners van Den Haag van jongs af aan in aanraking komen met de thema’s milieu en duurzaamheid en verzorgt daarom de duurzame basisvorming. Het Haagse primair en voortgezet onderwijs kan gebruikmaken van de lessen, excursies, leskisten en projecten van NME. Extra aandacht wordt besteed aan de lage SES-wijken. Ook biedt de gemeente ondersteuning bij het ontwikkelen en organiseren van projecten. Aan Natuur- en Milieueducatie is in 2023 circa € 3,5 mln. besteed. Dit is inclusief School in Bos in het Drentse Wilhelminaoord, waar leerlingen uit groep 7 en 8 op werkweek kunnen gaan. • In het schooljaar 2022-2023 hebben we 85.199 kinderen uit het primair en voortgezet onderwijs bereikt. Dit betekent een bereik van 88,5% van alle basisscholen in Den Haag met een totaal van 48.682 kinderen. 42

• •

• • •

• • •

Voortgezet Onderwijs; er is extra focus gegeven aan het bereiken van VO-scholen. Dat resulteerde in 2022-2023 in 48% van de scholen die producten bij Milieueducatie afnamen met een totaal van 36.517 kinderen. Ook de kinderopvang wist ons dit jaar weer te vinden; een bereik van 42 organisaties met ongeveer 2.000 kinderen. Dit schooljaar waren er 22 groepen van de Pabo Inholland en de Haagse Hogeschool die aan de slag gingen met natuuractiviteiten in het Veldwerkcentrum en bij de herfstexcursies, en individuele ondersteuning van studenten bij hun lessen op de basisscholen. In de zomervakantie hebben 80 kinderen van Kinderopvang 2Samen deelgenomen aan een Natuurdag bij het Milieueducatief Centrum in het Zuiderpark. De kinderen kwamen uit de focuswijken van Den Haag. In 2023 is de website ‘Milieueducatie voor Voortgezet Onderwijs’ gelanceerd. De site heeft als doel docenten te ondersteunen bij het vinden van geschikt lesmateriaal over natuur, milieu en duurzaamheid. Den Haag Werkt heeft ook in 2023 het onderhoud van het groen gedaan op de terreinen van Milieueducatie en op de stadsboerderijen. Hiervoor is in 2023 € 0,82 mln. uitgegeven. In 2023 bood de gemeente weer ruimte aan circa 800 inwoners (en hun familie) om te tuinieren op een buurttuin In 2023 hebben 52 verschillende basisscholen uit Den Haag School in Bos bezocht.

Hiermee hebben ruim 2.900 kinderen en hun leiding deelgenomen aan het educatieve programma van School in Bos. Ook hebben twee Pabo Hogescholen -met ruim 50 studenten- bij School in Bos een werkweek gehad. Voor studenten was School in Bos de plek om te leren hoe je op locatie onderwijs kunt maken voor kinderen.

Wat heeft het gekost?

Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Binnen dit programma is 46% van het geld besteed aan milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit. Dit gaat onder andere over beheer & onderhoud laadinfra en walstroom, subsidiabele kosten (o.a. klimaatsubsidie CDOKE) en bijdrage aan de omgevingsdienst Haaglanden. Daarnaast is 46% aan energietransitie/duurzaamheid (o.a. aardgasvrij Den Haag en schone energie) besteed en 8% aan natuur- en milieu-educatie (o.a. activiteiten en materialen). Binnen dit programma zijn de ontvangen subsidies en opbrengsten vanuit derden (laadinfra en walstroom) de belangrijkste inkomstenbronnen. Het restant is gedekt uit reserves en algemene middelen.

43

Rekening 2022 Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

130.860 101.901 28.959 N

Begroting 2023 voor wijziging 60.765 6.553 54.212 N

0 215 28.743 N

Bedragen x € 1.000 Rekening Resultaat 2023 2023

Begroting 2023 na wijziging 65.405 21.777 43.628 N

0

47.019 16.877 30.141 N

0

1.827 52.385 N

0

250 43.378 N

18.387 V 4.900 N 13.487 V 0 -

241 29.901 N

9N 13.478 V

Toelichting financieel resultaat programma Resultaten Het programma Duurzaamheid, milieu en energietransitie sluit af met een voordelig resultaat van € 13,5 mln. ten opzichte van de begroting. De belangrijkste afwijking ten opzichte van de begroting is: • Energietransitie € 12,3 mln. V Bij Energietransitie is minder uitgegeven dan verwacht doordat activiteiten zijn vertraagd, er onvoldoende mensen beschikbaar waren voor de uitvoering en door enkele projecten die geen doorgang hebben gevonden (onder andere Inloopoplossing Moerwijk. Hiernaast is een deel van de begrote kosten gedekt met klimaatmiddelen van de rijksoverheid (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid). Het saldo van € 12,3 mln. wordt bij de resultaatbestemming verrekend met de reserve Grote projecten en Enecoreserve. Neutrale ontwikkelingen Er is per saldo € 5,81 mln. minder aan lasten en baten gemaakt dan begroot in het kader van diverse subsidies. Dit heeft met name betrekking op de beschikte subsidies Middelen aanpak energiearmoede en Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE), die voor een langere periode beschikbaar zijn. Nadere toelichtingen zijn te vinden onder de activiteiten Duurzaamheid en Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit. Verschillen 2023 t.o.v. 2022 In 2023 zijn de lasten € 83,8 mln. lager dan in 2022.

Enerzijds is er daling vanwege de overheveling van afvalstoffenheffing naar programma Buitenruimte (€ 86,4 mln.). Anderzijds zijn er voor € 6,4 mln. meer kosten gemaakt die verrekend zijn met de ontvangen subsidies. Zo heeft de gemeente in 2023 een subsidie voor klimaat- en energiebeleid subsidie (CDOKE) ontvangen en daarvan is € 7,3 mln. gerealiseerd. De baten zijn € 85,0 mln. lager dan in 2022. Enerzijds is er daling vanwege de overheveling van afvalstoffenheffing naar programma Buitenruimte (€ 92,0 mln.). Anderzijds zijn er voor € 6,4 mln. meer opbrengsten gerealiseerd vanwege de ontvangen subsidies. De gemeente heeft in 2023 een subsidie voor klimaat- en energiebeleid subsidie (CDOKE) ontvangen en daarvan is € 7,3 mln. gerealiseerd. Energietransitie Rekening 2023

Lasten 13.003

Baten 311

Bedragen x €1.000 Saldo 12.691 N

Begroting 2023

24.972

0

24.972

N

Resultaat

11.969

12.280

V

V

311

V

Toelichting lasten en baten In 2023 is aan de activiteit Energietransitie € 13,0 mln. besteed. Er is € 7,5 mln. besteed aan projecten in de stad, waaronder subsidies en gerichte wijk- en bedrijvenaanpakken. Daarnaast is € 3,4 mln. besteed aan communicatie, participatie en dienstverlening. Tot slot is € 2,1 mln. besteed aan overige uitvoeringskosten. In 2023 is € 0,3 mln. op de activiteit Energietransitie aan opbrengsten gerealiseerd. De opbrengst heeft voor € 0,3 mln. betrekking op een ontvangen subsidie voor wonen op schone energie.

44

Toelichting op financieel resultaat

€ 12,3 mln. V/I

Lasten

€ 12,00 mln. V/I

Subsidieregeling Aardgasvrije wijken € 0,7 mln. V/I Voor het project Proeftuinen heeft de gemeente een bijdrage gekregen van het Rijk van € 4,8 miljoen als dekking van de onrendabele top. Deze subsidieregeling heeft een doorlooptijd tot 2028 en is bedoeld voor het transitieklaar maken van appartementen van Staedion en het aansluiten van de eerste woningen van Vestia in Den Haag Zuidwest. De nodige voorbereidingen voor een investeringsbesluit kost meer tijd dan verwacht. Via de reserve Grote projecten blijft het voordeel beschikbaar voor aardgasvrije wijken. Enecoreserve € 11,3 mln. V/I Veel projecten en activiteiten zijn conform planning verlopen, bij enkele projecten en activiteiten zijn vooral sprake van een langere doorloop- of voorbereidingstijd en dit heeft tot minder uitgaven geleid in het afgelopen jaar. Enkele punten uitgelicht: - Vanuit het rijk zijn extra klimaatgelden beschikbaar gesteld, hierdoor is de onttrekking uit de enecoreserve lager. - Verder zijn de voertuigen voor de Pilot Duurzame Voertuigen HMS besteld, maar de levering is naar 2024 vertraagd. - De aanleg van nieuwe walstroominstallaties in de haven van Scheveningen is vertraagd vanwege scopebepaling.

- Minder verstrekte subsidies (LISE fonds, wonen op schone energie, rentekorting isolatiefonds) Via de reserve Energietransitie en Duurzaamheid blijft het voordeel beschikbaar voor projecten van Energietransitie Baten V/I

€ 0,3 mln.

Subsidie € 0,3 mln. V/I In 2023 heeft de gemeente een subsidie ontvangen voor wonen op schone energie die niet begroot was. Duurzaamheid Rekening 2023

Lasten 8.576

Baten 3.233

Begroting 2023

12.622

6.329

Resultaat

4.045

V

3.096

Bedragen x €1.000 Saldo 5.344 N 6.293

N

949

V

N

Toelichting lasten en baten In 2023 is € 8,6 mln. besteed op de activiteit Duurzaamheid. Hiervan betreft € 2,4 mln. het programma verduurzaming woningen. Aan inzet voor aanpak energiearmoede en geluidssanering is € 2,1 mln. besteed. Daarnaast is er € 0,7 mln. besteed aan diverse duurzaamheidsprojecten, waarvan € 0,5 mln. met ontvangen subsidies is gefinancierd. Verder is er voor € 0,6 mln. subsidies verstrekt en was € 1,69 mln. voor overige duurzaamheidstaken (o.a. bijdrage klimaatfonds, operatie steenbreek en Climate City Contract). Circa € 1,2 mln. heeft betrekking op de eigen organisatie. In 2023 is € 3,2 mln. op de activiteit Duurzaamheid aan opbrengsten gerealiseerd. De opbrengst heeft voor € 2,5 mln. betrekking op ontvangen subsidies (o.a. Middelen aanpak energiearmoede). Verder heeft € 0,2 mln. betrekking op een onttrekking uit de reserve Revolverende investeringsmiddelen. De overige opbrengsten bedragen € 0,5 mln. Toelichting op financieel resultaat

€ 0,9 mln. V/I

Lasten € 4,1 mln. V/I Subsidies € 0,3 mln. V/I Minder subsidieaanvragen voor onder andere klimaatadaptatie en groene daken in 2023 ingediend. Overig

€ 0,2 mln. V/I 45

Neutrale ontwikkelingen € 3,6 mln. V/I Dit betreffen lagere lasten die samenhangen met lagere baten. Zie de toelichting hieronder. Baten

€ 3,1 mln. N/I

Neutrale ontwikkelingen Tegenover deze lagere baten, staan ook lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.

€ 3,6 mln. N/I

Overige

€ 0,5 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen Er zijn per saldo € 3,6 mln. minder lasten en baten gemaakt in het kader van de ontvangen subsidies vanuit de rijksoverheid. Met name de ontvangen subsidie aanpak energiearmoede is minder benut dan begroot vanwege de financiële afwikkeling met de woningcorporaties die nog moet plaatsvinden. Op dit moment worden de prestatieleveringen beoordeeld en de verwachting is dat de afrekening in 2024 gaat plaatsvinden. Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Rekening 2023

Lasten 21.423

Baten 13.125

Begroting 2023

23.943

15.317

Resultaat

2.520

V

2.192

Bedragen x €1.000 Saldo 8.299 N 8.626

N

327

V

N

Toelichting lasten en baten In 2023 is € 21,4 mln. aan de activiteit Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit besteed. Hiervan heeft € 6,2 mln. betrekking op de deelnemersbijdrage Omgevingsdienst Haaglanden. Aan beheer & onderhoud van laadinfra is € 3,1 mln. besteed. Daarnaast is er € 0,5 mln. aan het beheer van walstroominstallaties besteed. Aan de invoering van milieuzones en de omruilregeling is € 0,6 mln. besteed. Overige kosten ten behoeve van milieubeheer bedroegen circa € 1, mln. Verder is er € 0,7 mln. uitgegeven aan bodembescherming en saneringen. De overige kosten betreffen € 0,3 mln. Tot slot heeft circa € 9,0 mln. betrekking op personele kosten, waarvan € 7,3 mln. gefinancierd is met de subsidie voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). De totale opbrengst bedraagt € 13,1 mln. Hiervan heeft € 4,9 mln. betrekking op de opbrengsten vanuit laadinfra en walstroom. Verder heeft een bedrag van € 8,2 mln. betrekking op de ontvangen subsidies voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE), bodemsanering en laadinfra. Toelichting op financieel resultaat

€ 0,3 mln. V/I

Lasten

€ 2,5 mln. V/I

Overige

€ 0,3 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen € 2,2 mln. V/I Dit betreffen lagere lasten die samenhangen met lagere baten. Zie de toelichting hieronder. Baten

€ 2,2 mln. N/I

Neutrale ontwikkelingen Tegenover deze lagere baten, staan ook lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.

€ 2,3 mln. N/I

Overige

€ 0,1 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen Er zijn € 2,3 mln. minder lasten en baten gerealiseerd in het kader van de subsidies. Met name de subsidie Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE) kent een lagere realisatie, namelijk € 2,6 mln. De subsidie is halverwege 2023 toegekend, waardoor niet alle kosten in 2023 met de subsidie zijn verrekend. Het restant van deze subsidie gaat uitgeven worden in 2024 en/of 2025.

46

Natuur- en milieu-educatie Rekening 2023

Lasten 4.016

Begroting 2023

3.869 147

Resultaat

Bedragen x €1.000 Saldo 3.567 N

Baten 449 381 N

68

V

3.488

N

79

N

Toelichting lasten en baten In 2023 is € 4,0 mln. aan natuur- en milieueducatie besteed. Hiervan is € 1,2 mln. uitgegeven aan milieueducatie (Den Haag werkt, onderhoud en lesmateriaal) en € 0,5 mln. aan School in Bos. Circa € 1,7 mln. heeft betrekking op de personeelskosten. Een bedrag van € 0,2 mln. betreft het vastgoed (zoals kapitaallasten). De overige kosten betreffen € 0,4 mln. De totale opbrengst bedraagt € 0,4 mln. Dit zijn voornamelijk bijdragen van scholen voor het bezoek aan School in Bos.

Reserves, voorzieningen en investeringen Reserves (begroting vs. realisatie)

Begroting 2023

Rekening 2023

bedragen x € 1.000 Saldo

Toevoeging Onttrekking Vrijval Toevoeging Onttrekking Vrijval afwijking Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen (prog.3) Totaal

0

250

0

0

241

0

9

0

250

0

0

241

0

9

De reserve toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen is onder andere bedoeld voor de leenfaciliteit van het VVE Duurzaamheidsfonds voor kleine Verenigingen van Eigenaars en het Energiefonds Den Haag (ED) dat zich richt op projecten die schone energie opwekken en/of distribueren. De subsidieafrekening loopt via de stichting Holdingfonds Economische Investeringen Den Haag, kortweg HEID. Pas als de middelen daadwerkelijk door een fonds aan een project ter beschikking zijn gesteld worden de lasten in de gemeentelijke jaarrekening verantwoord. In 2023 is er door het VVE Duurzaamheidsfonds € 0,2 mln. (het gemeentelijk aandeel) gerealiseerd en is conform de begroting. Voorzieningen (begroting vs. realisatie) Voorziening School in bos Voorziening Overige bedrijfsrisico's Totaal

bedragen x € 1.000 Begroting 2023 Rekening 2023 Saldo Toevoeging Aanwending Vrijval Toevoeging Aanwending Vrijval afwijking 0 0 0 0 9 0 -9 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 9 0 -9

bedragen x € 1.000 Begroting 2023

Investeringen MIP

Rekening 2023

Afwijking

Bijdragen Bijdragen derden/Voor- Aandeel derden/Voor- Aandeel Totaal zieningen gemeente Totaal zieningen gemeente

Totaal

Economisch nut: Electrische snellaadstation

134

Verduurzaming vastgoed

10.997

Totaal

11.131

134 0

38

38

-96

10.997 2.593

2.593

-8.404

2.631

-8.500

11.131 2.631

0

Verduurzaming gemeentelijke vastgoed In het jaar 2023 zijn diverse projecten opgeleverd waarbij bijvoorbeeld gevels, vloeren en daken zijn geïsoleerd, glas is vervangen door HR++- of vacuümglas, ledverlichting is geplaatst, warmtepompen zijn geplaatst en zonnepanelen zijn toegevoegd. Meest in het oog springend zijn de Koninklijke Schouwburg (vacuümglas en isolatie van de daken in een rijksmonument), het Filmhuis/Theater aan het Spui (van de stadswarmte af door warmtepompen op warmte-/koudeopslag in de grond), Theehuis Clingendeal (geisoleerde rieten dak, gevelisolatie inclusief achterzetramen, verlichting en een hybride warmtepomp in een rijksmonument) en het wijkgebouw aan de Eerste Eeldepad 3 (volledige renovatie van gevels en daken en van het aardgas af door warmtepompen).

47

Door diverse redenen hebben enkele projecten helaas vertraging opgelopen in de uitvoering, waardoor minder kosten zijn gerealiseerd. De grootste veroorzakers in deze zijn: • 's-Gravenzandelaan 185 in verband met verschuiving in het onderhoudsplan naar 2024 om ook aanpassingen in het gebouw mee te nemen door veranderd gebruik dat in 2023 ontstond. • De Constant Rebecque 20 in verband met het bereiken van akkoord met huurder/gebruiker. Deze is in februari 2024 bereikt. • Seinpoststraat 150 in verband met een extra ontwerpuitdaging om volledig van het gas af te kunnen met riothermie in plaats van het oorspronkelijke plan om flink gasverbruik te reduceren maar niet van het aardgas af te gaan. • Spui 70 in verband met reorganisatie "Gebouwen en Services" dat sinds januari 2024 onderdeel is van de gemeentelijke vastgoedorganisatie. • Fruitweg 17 in verband met innovatieve karakter en tegenslagen door harde wind op uitvoeringsdagen. Verder zorgt de huidige marktomstandigheden (o.a. capaciteit) ook voor vertraging voor de uitvoering van de projecten, maar uiteindelijk zullen de projecten doorgang vinden.

48

2.4 Openbare orde en veiligheid Coördinerend portefeuillehouder: Jan van Zanen Wat is het doel? De gemeente wil dat Den Haag een veilige stad is en blijft voor bewoners, ondernemers, organisaties en bezoekers. De gemeente gaat door met de effectieve aanpak van de afgelopen jaren, samen met partners. Prioriteit: het terugdringen en voorkomen van criminaliteit en overlast.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen Misdrijven en delicten in 2023 • In 2023 is het aantal geregistreerde misdrijven in Den Haag stabiel gebleven t.o.v. 2022 (0%). Waar er in 2022 nog sprake was van een toename. Ook landelijk is het aantal geregistreerde misdrijven stabiel. • In 2023 waren er 10% minder high impact crimes dan in 2022. Het gaat om: woninginbraak, straatroven, overvallen en geweld. Het aantal straatroven daalde met 15%, (een afname van 26 registraties van straatroven). Het aantal overvallen is daalt ook t.o.v. 2022 (met 34 overvallen in totaal). Het totaal aantal woninginbraken nam met 9% af in 2023 t.o.v. 2022. In totaal zijn 736 woninginbraken geregistreerd in 2023. Het aantal pogingen tot woninginbraak nam met 27% af, het aantal voltooide woninginbraken is stabiel (-1%). De afgelopen tien jaar is het aantal woninginbraken consistent afgenomen (met 77% tussen 2013-2023). • Het aantal geregistreerde geweldsdelicten is gedaald in 2023 (-13%). Het aantal bedreigingen nam af met 15% en het aantal mishandelingen is gedaald met 9%. De veelvoorkomende straat- en gelegenheidscriminaliteit is stabiel gebleven (+4%) ten opzichte van 2022. In 2023 nam het aantal cybercrimes weer toe met circa 17%. Het aantal geregistreerde horizontale fraudes is in 2023 gestegen, met circa 11%.

Horizontale fraude houdt in dat de fraude gericht is tegen burgers, financiële instellingen of bedrijven. Dit is anders dan verticale fraude dat gericht is op de overheid, zoals belastingfraude • Op het vlak van zwaardere criminaliteit daalt het aantal levensdelicten (-13%). Het aantal geregistreerde drugsfeiten is gestegen met 21%, waar dit type delict de afgelopen jaren nog een dalende lijn liet zien. Het aantal registraties van wapenhandel daalt in 2023 (-9%), na een jarenlange stijgende lijn. • In 2023 bleef het aantal overlastmeldingen stabiel (+2%) opzichte van 2022. Indicatoren en kengetallen Effectindicatoren

Nulmeting Realisatie Realisatie Begroting 2021 2022 2023 2023

% Hagenaars dat zich wel eens onveilig voelt

40,4%

-

41,6%

39,9%

% Hagenaars dat zich vaak onveilig voelt

4,3%

-

4,4%

4,1%

% Hagenaars dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest van 1 of meer misdrijven.

26,6%

-

28,5%

26,2%

De landelijke veiligheidsmonitor wordt alleen in oneven jaren opgesteld, vandaar dat voor deze indicator geen realsiatie 2022 is opgenomen. In 2021 is de Veiligheidsmonitor grondig herzien, zowel op inhoud als manier van enquetering. Vanwege deze veranderingen is bij de begroting 2023-2026 besloten 2021 als nultmeting op te nemen. Kengetallen Totaal aantal misdrijven *

Peildatum 1/1/2023

Peildatum 1/1/2024

37.319

37.292

Aantal geregistreerde High Impact Crimes

5.070

4.482

Aantal geregistreerde overlastmeldingen

32.767

23.518**

* Sinds 2020 rapporteert de politie niet meer over de categorie ‘Misdrijven Wetboek van Strafrecht', maar over het totaal aantal misdrijven. Dit aantal omvat ook de registraties op basis van bijzondere strafwetten, zoals de Opiumwet, de Wet Wapens en Munitie en de Wet Economische Delicten. ** De politie heeft begin 2023 de achterliggende registratiemethodiek voor overlastmeldingen behoorlijk op de schop genomen. Primair zijn overlastmeldingen ontdubbeld waar mogelijk. Dit heeft geleid tot een aanzienlijk lager aantal registraties dan vorige jaren, waardoor er duidelijk sprake is van een trendbreuk. 49

Rijksindicatoren Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Peildatum Peildatum Peildatum 1/1/2022 1/1/2023 1/1/2024

Verwijzingen Halt

Aantal per 10.000 jongeren

113

83

92

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

3,2

4,3

4,2

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

8,3

8,1

7,1

Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

1,8

1,5

1,3

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare Aantal per 1.000 ruimte) inwoners

6,2

5,8

5,6

Wat hebben we gedaan? Activiteiten in 2023 Brandweer en rampenbestrijding Bestrijding onveiligheid Strandveiligheid

(incl. toevoegingen en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Begroting Rekening 2023 Resultaat saldo 2023 Lasten Baten Saldo 2023 51.936 N 56.816 4.977 51.839 N 97 V 12.272 N 14.122 6.389 7.733 N 4.540 V 1.095 N 1.095 0 1.095 N 0 V

Totaal

65.303

N

72.032

11.366

60.667 N

4.637 V

Bestrijding onveiligheid Weerbaarheid in de stad versterken Radicalisering, ongewenste polarisatie en extremisme De gemeente signaleert (nieuwe vormen van) radicalisering en extremisme, versterkt de weerbaarheid tegen ongewenste polarisatie, radicalisering en extremisme en draagt bij aan de re-integratie van personen die uit detentie terugkeren in de maatschappij. Dit is georganiseerd in de vier speerpunten van het Informatiepunt Preventie, Polarisatie en Radicalisering (IPPR): kennis en kunde, weerbaarheid, netwerken en de persoonsgerichte aanpak (PGA) radicalisering. De oorlog tussen Israël en Hamas heeft een enorme impact gehad op onze stad en daarmee een stempel gedrukt op de aanpak. De gebeurtenissen in het Midden-Oosten hebben geleid tot gevoelens van onveiligheid onder onze inwoners, sterke polarisatie tussen groepen, en tot radicalisering van personen. Dit zagen we terug in vele incidenten van bekladding, projecties, haatdragende uitingen op straat en online en in een toename van het aantal meldingen van radicalisering van personen. Ook werd in de context van het conflict voor het eerst sinds 2019 het nationale dreigingsniveau terrorisme opnieuw vastgesteld op niveau vier (substantieel).

Het afgelopen jaar is er vanuit het speerpunt kennis en kunde extra aandacht besteed aan de relatie tussen GGZ-problematiek en extremisme en het versterken van de samenwerking tussen zorg- en veiligheidsprofessionals. Ook in 2023 is door het IPPR ingezet op het bevorderen van de kennis en vaardigheden van lokale professionals om te kunnen omgaan met (signalen van) radicalisering. Naast 21 ROR-trainingen (Rijksopleidingsinstituut Radicalisering) over onderwerpen als anti-institutioneel extremisme en interculturele professionaliteit, zijn er door het IPPR presentaties verzorgd bij diverse organisaties en zijn er twee themabijeenkomsten voor lokale professionals georganiseerd. Eén bijeenkomst gericht op bruggen bouwen tussen GGZ- en CTER-professionals en één bijeenkomst over samenwerking binnen het CTERdomein. De lessen uit beide bijeenkomsten worden gebruikt om het aankomende jaar de samenwerking met zorg- en veiligheidsprofessionals verder te versterken. In 2023 zijn ruim 400 professionals bereikt met trainingen en kennissessies. Zij werken onder andere bij de gemeente, het OM, de politie, het onderwijs, jeugdzorg, wijkzorg, de GGZ en vluchtelingenwerk. Ook is in 2023 vanuit het speerpunt Netwerken in de context van het conflict in het Midden-Oosten veelvuldig met de islamitische en joodse gemeenschap gesproken over de onrust, gevoelens van onveiligheid 50

en emoties naar aanleiding van het conflict. Ook zijn er twee bijeenkomsten georganiseerd voor religieuzeen levensbeschouwelijke organisaties in onze stad. Beide bijeenkomsten hadden zo’n 40 deelnemers, die gezamenlijk 25 Haagse organisaties met een divers palet aan religieuze- en levensbeschouwelijke opvattingen vertegenwoordigden. Met de projecten binnen het speerpunt Weerbaarheid is in 2023 een groot aantal jongeren en ouders bereikt. In totaal namen 1200 jongeren, 100 ouders en 50 professionals deel aan de projecten. De projecten voor jongeren zijn gericht op het vergroten van de weerbaarheid tegen extremistische verhaallijnen, terwijl ouders en professionals inzicht kregen in hoe zij (hun) jongeren hiertegen weerbaar kunnen maken. De projecten vinden in alle stadsdelen van Den Haag plaats en worden zowel structureel als naar aanleiding van een specifieke behoefte vanuit scholen of buurthuizen aangeboden. Binnen projecten wordt meer aandacht besteedt aan de rol van online radicalisering en desinformatie. Ook heeft het IPPR een toekenning ontvangen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor de start en uitrol van een nieuw project: Under Pressure. De raad wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van de aanpak van radicalisering, polarisatie en extremisme via de voortgangrapportages (zie RIS311801).

Cybercriminaliteit De misdrijfregistraties laten in 2023 een verschuiving zien van traditionele criminaliteit naar digitale criminaliteit. De bestrijding en opsporing van digitale criminaliteit is lastig. Zo kent het internet geen fysieke of geografische grenzen. Het bereik is groot. Het bewijs moet grotendeels online worden gezocht en verzameld. Dit betekent ook dat internationale samenwerking belangrijk is; servers kunnen in een ander land staan, waardoor het gecompliceerd is om aan informatie te komen. Ook kunnen daders gemakkelijker in de anonimiteit blijven en is niet altijd duidelijk welke juridische bevoegdheden er zijn. Gemeenten kunnen vooral een rol spelen door in te zetten op versterking van weerbaarheid van bewoners en bedrijven. Het pilotproject ‘Digitale veiligheid in de wijk’ is in 2020 gestart om de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers in Den Haag te vergroten (RIS309242). Digitaal Ambassadeurs dragen in vier wijken in Den Haag bij aan de vergroting van de digitale weerbaarheid van hun buurtbewoners en buurtondernemers. Nadat het project door het Coronavirus tijdelijk heeft stilgelegen is dit project in 2023, dankzij financiering vanuit de Rijksoverheid, hervat. Een tijdelijke projectleider is vanuit deze financiering ingehuurd om burgers en ondernemers weerbaarder te maken tegen cybercriminaliteit.

Er is samenwerking gezocht met andere gemeenten waar dit project draait en leerpunten zijn met elkaar gedeeld. Om burgers en ondernemers voor te lichten over cybercriminaliteit is er een cyberflyer ontwikkeld en is de samenwerking met de bibliotheken gestart om aandacht te geven aan dit thema. Er heeft een verkenning plaatsgevonden om vanuit het project Preventie met gezag en OCW de samenwerking met scholen aan te gaan. Zo is in samenwerking met de digitale wijkagenten op enkele middelbare scholen kennis gemaakt met het project Re-b00tcmp (zie: https://re-b00tcmp.nl/ ) en is binnen het primair onderwijs in Den Haag Zuidwest een aanvullende module op de leerlijn ‘Digitale geletterdheid’ gestart. Tijdelijk huisverbod In 2023 is in samenwerking met de ketenpartners de Haagse aanpak van gendergerelateerd geweld (RIS317334) ontwikkeld. Daarin wordt in het bijzonder aandacht besteed aan femicide en stalking. Onderdeel van de aanpak is de pilot voor stalkingcasussen met hoog risico die in 2023 is voorbereid en in 2024 van start gaat. Het tijdelijk huisverbod is het belangrijkste instrument van de burgemeester in de aanpak van huiselijk geweld. Bij het opleggen van een tijdelijk huisverbod wordt direct een hulpaanbod gedaan aan alle betrokkenen. De periode van het huisverbod wordt gebruikt om hulpverlening te starten en goede veiligheidsafspraken voor de toekomst te maken.

In 2023 heeft de burgemeester 256 tijdelijke huisverboden opgelegd. Aanpak van overlast en onveiligheid door verward gedrag. In 2023 is de pilot Aanpak overlast personen met verward gedrag in het stadsdeel Escamp afgerond. De gemeente Den Haag heeft samen met de politie en de GGZ besloten de werkwijze die in deze pilot is ontwikkeld de komende jaren uit te breiden over de hele stad. De implementatie van deze Haagse aanpak overlast verward gedrag is in 2023 voorbereid. De burgemeester heeft de bevoegdheid personen met een psychische stoornis, verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening in acute noodsituaties gedwongen verplichte zorg te laten ondergaan voor de duur van maximaal drie werkdagen. De Wet verplichte ggz (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) regelen de strenge voorwaarden van deze bevoegdheid. In 2023 heeft de burgemeester 554 crisismaatregelen opgelegd in het kader van de Wvggz. Daarnaast is 74 keer een last tot inbewaringstelling afgegeven volgens de Wzd.

51

Spoor 1: Aanpak van high impact crimes Woninginbraak In 2023 is het aantal voltooide inbraken stabiel gebleven (-1%) en nam het aantal inbraakpogingen met 27% af. Concreet ging het om 557 voltooide inbraken en 179 pogingen in 2023. De aanpak van woninginbraak verloopt informatie-gestuurd en gebiedsgericht. Het afgelopen jaar is opnieuw ingezet op preventieacties om de kans op woninginbraak te verkleinen. Inwoners van Den Haag werden gedurende het jaar geïnformeerd over inbraakrisico's en aangespoord tot het nemen van preventieve maatregelen om de kans op slachtofferschap zoveel mogelijk te beperken. Voorbeelden hiervan zijn preventievoorlichtingen bij stichtingen en buurthuizen, het gebruik van digitale borden, het verspreiden van preventieboodschappen zowel op papier als via sociale media, en bakfietsacties in verschillende wijken waarbij preventiemedewerkers in gesprek gingen met bewoners om hen van tips te voorzien. Overval en straatroof In 2023 werden er 142 straatroven geregistreerd, wat een daling is ten opzichte van 2022 (168). Het aantal overvallen op bedrijven is in 2023 gedaald tot 24. Ook bij het aantal overvallen op woningen is 2023 (10) een kleine afname te zien ten opzichte van 2022 (11).

Slachtoffers van overvallen kregen, indien gewenst, nazorgbezoeken van de gemeente waarbij preventietips werden verstrekt om het risico op een mogelijke volgende overval te verkleinen. In sommige gevallen werd hulp geboden bij de aanschaf van fysieke beveiligingsmaatregelen. Naar aanleiding van een toename van overvallen in het begin van 2023, zijn we gestart met het bezoeken van overvalgevoelige ondernemingen in de stadsdelen Laak en Escamp. Ondernemers in deze gebieden zijn uitgenodigd om deel te nemen aan een weerbaarheidstraining, waarin ze leren effectief om te gaan met agressieve klanten en de juiste stappen te nemen voor en tijdens een overval. Deze trainingen worden georganiseerd in samenwerking met het Ondernemersportaal en Platvorm Veilig Ondernemen. In Laak heeft al een weerbaarheidstraining plaatsgevonden. Aan het begin van 2024 wordt ook een training georganiseerd voor ondernemers in Escamp. Dit initiatief wordt uitgebreid naar de rest van Den Haag, zodat ondernemers in alle overvalgevoelige branches de kans krijgen om deel te nemen aan deze weerbaarheidstraining. Lokale persoonsgerichte aanpak De lokale persoonsgerichte aanpak, kortweg PGA lokaal, is in 2023 voortgezet. Tijdens de PGA lokaaloverleggen stellen de ketenpartners samen een plan van aanpak op. Met elkaar bekijken we welke passende interventies we kunnen inzetten.

In 2023 zijn totaal 335 jongeren besproken, omdat zij; • betrokken zijn bij high impact crimes (33 jongeren in 2023); • betrokken zijn bij drugscriminaliteit (79 jongeren in 2023); • zijn aangehouden met een (steek)wapen (69 jongeren in 2023); • ernstige overlast veroorzaken in de openbare ruimte (154 jongeren in 2023) Helaas komt een combinatie van genoemde criteria ook veel voor. Voor bovenstaande cijfers hebben wij de reden van aanmelding geteld. Van de 154 jongeren die zijn aangemeld voor ernstige overlast, waren 63 jongeren onderdeel van een midden-risico jeugdgroep. Top X team Voor jongeren die (vermoedelijk) actief zijn in de drugscriminaliteit, kan vanuit PGA lokaal de interventie Top X team worden ingezet. Door zeer intensieve ondersteuning en coaching in te zetten van een individuele begeleider wordt samen met de jongere en waar nodig ook met het gezin gezocht naar een positief toekomstperspectief. In 2023 zijn 18 jongeren aangemeld voor het Top X team. Bij 17 jongeren is het de coach gelukt om contact tot stand te brengen. Vanwege de langdurige inzet die nodig is om een positief resultaat te bereiken, zijn al deze trajecten op dit moment nog actief.

In 2023 zijn ook 10 trajecten uit het voorgaande jaar positief afgesloten: bij afsluiting hadden deze jongeren geen nieuwe politieregistraties meer, waren schulden afgelost en/of was sprake van een stabiel, legaal inkomen. PGA lokaal verbindt de ketenpartners met elkaar en zorgt dat de plannen worden uitgevoerd. Het doel van elk plan van aanpak is de betreffende persoon weer op het goede spoor krijgen en daarmee de veroorzaakte overlast en/of criminaliteit terug te dringen en/of te voorkomen. Binnen de wijken van Den Haag Zuidwest hebben we, met de middelen van Preventie met gezag, het netwerk uitgebreid om in 2023 meer jongeren te bespreken. De PGA lokaal is als reeds bestaande structuur een belangrijk onderdeel in de aanpak van jonge aanwas, (snelle) doorgroeiers en harde kern in de ondermijnende criminaliteit. Jongeren en wapens Het landelijke actieplan is geëvalueerd en de Rijksoverheid gaat aan de slag met de bevindingen, samen met landelijke en lokale partners, om verdere gedragsverandering in gang te zetten. De Haagse aanpak is ook 52

geëvalueerd (RIS315604), evenals de aanpak schoolveiligheid (RIS315507). De komende periode zetten we samen met vele lokale en landelijke partners stevig in op het verminderen van wapenbezit en -geweld onder jongeren. Het aantal incidenten blijft zorgelijk. Wapenbezit en -geweld zijn een hardnekkig probleem dat om een lange adem vraagt. Daarom versterken we de aanpak en blijven de ontwikkeling en voortgang van de acties en maatregelen monitoren. • Alle jongeren die betrapt zijn op wapenbezit of -incidenten worden aangemeld bij PGA lokaal. In 2023 waren dat er 69. • Halt heeft in 2023 24 voorlichtingen gegeven over wapens en geweld. • Centrum 16-22 verzorgde in 36 klassen in het praktijkonderwijs en het vmbo de lessenreek ‘Mes Weg!’. • In 2023 is een VR game ontwikkeld samen met Welzijn en centrum 16-22. Ook is er een toolkit "Mesweg" klaar om in 2024 ingezet te worden. Sinds 2023 kent de APV een messenverbod voor de gehele stad. Dit messenverbod houdt in dat het voor eenieder verboden is om gebruiksmessen zonder duidelijk doel bij zich te dragen op de openbare weg of in publiek toegankelijke gebouwen. Gebruiksmessen zijn bijvoorbeeld keukenmessen of hobbymessen.

Spoor 2: Gebiedsgerichte aanpak Veiligheidsregisseurs De veiligheidsregisseurs (voorheen accounthouders veiligheid (RIS305054), hebben zich in 2023 in de acht stadsdelen ingezet om de systeemwereld van de gemeente en de leefwereld van de bewoners te verbinden. Het team veiligheidsregisseurs is in 2023 uitgebreid naar 12 fte. Hierdoor hebben de veiligheidsregisseurs ook meer tijd om samen met lokale partners te werken aan het verbeteren van de (ingewikkelde) veiligheidsaandachtspunten in de stadsdelen. Veiligheidsregisseurs hebben met name acute overlastproblemen opgepakt, waarbij de problematiek is geïnventariseerd en samen met (veiligheids)partners is gewerkt aan een oplossing. Bewoners en ondernemers werden actief betrokken bij de aanpak van deze problemen. De veiligheidsregisseurs hebben in 2023 ook gewerkt aan de (meerjarige) gebiedsaanpakken, zoals in Den Haag Zuid West, het programma actieplan Kust, de prioritaire gebieden Kaapseplein, Jan Luykenlaan/Van Baerlestraat, Duindorp, Weimarstraat/Beeklaan en Zevensprong. Hiernaast hebben zij zich ook specifiek ingezet in stadsdeel Laak, bedrijventerrein Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek (ZKD) en de Schilderswijk en vanuit bestaande instrumenten gewerkt om de veiligheid te verbeteren. Haagse aanpak problematische (jeugd)groepen Onder regie van de gemeente Den Haag worden alle problematische jeugdgroepen aangepakt.

In 2023 waren er in totaal 7 problematische jeugdgroepen: • 3 groepen met het label hoog (criminele jeugdgroepen) ; • 4 groepen met het label midden (overlastgevende jeugdgroepen). In het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden hebben 63 jongeren uit deze 3 criminele problematische jeugdgroepen een persoonlijke aanpak gekregen. In de PGA lokaal hebben alle jongeren van de 4 overlastgevende jeugdgroepen een persoonlijk plan van aanpak gekregen. In 2023 is verdergegaan met de in 2022 ontwikkelde aanpak van rivaliserende jeugdgroepen, in samenwerking met de politie, Openbaar Ministerie, Zorg en Veiligheidshuis Haaglanden, gemeenten Delft en Zoetermeer (RIS 314082). Buiten deze persoonsgerichte aanpak is er een netwerkoverleg gewelddadige rivaliserende jeugdgroepen met als doel de samenhang bewaken van de persoonsgerichte aanpakken en de groepsdynamieken. Gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties De gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties zijn ondertussen een Haags begrip. Tijdens deze grootschalige acties, zijn verschillende deelacties integraal uitgevoerd om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. De nauwe samenwerking versterkt de slagkracht omdat door de aanwezigheid van alle professionals direct doorgepakt kan worden. De deelacties zijn gericht op horeca, woningen, verkeer, openbaar vervoer en openbare ruimte.

De handhavende partijen zijn met name zichtbaar aanwezig geweest, maar zijn ook steeds vaker onzichtbaar aanwezig zijn om de pakkans te vergroten. Meldingen en signalen uit de wijk zijn hierbij gecontroleerd. De gebiedsgerichte Integrale Handhavingsacties ondersteunen de verschillende (geprioriteerde) gebiedsaanpakken zoals bijvoorbeeld in Scheveningen, Transvaal, Zuidwest, Jan Luykenlaan en Laak. Het brengt overlastgevers en criminelen in beeld en duwt hen ook weg uit een gebied. De grootschalige, zichtbare aanwezigheid van handhavende disciplines heeft een preventieve werking. Vanuit bewoners en ondernemers krijgen we positieve reacties op deze acties. De deelnemende diensten hebben te maken met capaciteitstekort en andere prioriteiten. In 2023 was het een uitdaging om de kwaliteit en kwantiteit van de integrale handhavingsacties vast te houden. In 2023 hebben 14 Integrale Handhavingsacties plaatsgevonden.

53

Cameratoezicht In Den Haag worden vaste en verplaatsbare openbare orde camera’s weloverwogen ingezet om criminaliteit en overlast tegen te gaan. In 2023 is het aantal vaste camera's in Den Haag (106) niet gewijzigd en ook de 30 camera’s rondom het Cars Jeans-stadion zijn nog steeds aanwezig. Op basis van de periodieke evaluatie over de jaren 2016-2020 is afgesproken dat het vast cameratoezicht in de aangewezen gebieden voor een nieuwe periode van vijf jaar wordt voortgezet (RIS 309446). Daarnaast zijn in 2023 tijdelijke verplaatsbare camera’s opnieuw op verschillende overlastlocaties in de stad ingezet. Volgens afspraken met de politie beschikt de gemeente over 22 van die camera’s. De burgemeester heeft gebieden rond de overlastlocaties aangewezen, waarbinnen deze camera’s flexibel worden ingezet. In mei 2023 heeft de jaarlijkse evaluatie plaatsgevonden van de inzet van verplaatsbare camera’s (RIS316089). Voor de evaluatie werden in goed overleg tussen partijen 27 camera’s ingezet. Dankzij de maatregelen en het cameratoezicht is de openbare orde op een aantal locaties in de stad hersteld en kon op basis van de evaluatie het cameratoezicht worden afgeschaald tot 20 camera’s. Aan het eind van 2023 was dat aantal weer opgelopen tot 23.

Overlast alcohol, bedelen en softdrugs In 2023 is de evaluatie van de gebieden met een alcohol-, bedel- en softdrugsverbod met de raad gedeeld (RIS314621) Naar aanleiding van deze evaluatie is besloten om een aantal gebieden nieuw aan te wijzen, maar ook om gebieden in te trekken. In december 2023 is er een gebied met een alcohol-, bedel- en softdrugsverbod toegevoegd. Op basis van eerdere ervaringen van politie en Handhavingsorganisatie en op verzoek van omwonenden is de omgeving van de Winter Koude Regeling in Haagse Hout toegevoegd. De verboden hebben als doel om overlast door bedelen, alcohol- en/of softdrugsgebruik in de omgeving te voorkomen. Het totaal aantal gebieden met een alcoholverbod staat na deze evaluatie op 14, met een softdrugsverbod op 7 en met een bedelverbod op 7. De status van overlast wordt in alle gebieden door de Veiligheidsregisseurs op meerdere momenten in een jaar gemonitord en daar waar nodig (extra) geïntervenieerd. Een totaaloverzicht van de huidige gebieden is te vinden op de website van de gemeente Den Haag: Gebieden met een alcohol-, softdrugs- of bedelverbod - Den Haag In 2023 zijn er 62 individuele gebiedsverboden opgelegd waarbij er sprake was van overlast gerelateerd aan alcohol of bedelen. Per 1 januari 2023 is lachgas toegevoegd aan lijst II van de Opiumwet. Dit is een landelijke wijziging.

Hiermee is lachgas een softdrugs geworden en valt daardoor automatisch onder het softdrugsverbod. In het aanwijzen en evalueren van de gebieden met een softdrugsverbod worden voortaan ook de meldingen en interventies in relatie tot lachgas meegenomen. Alcoholwet De verkoop van alcohol aan minderjarigen is in 2023 tegengegaan door middel van informatiegestuurde inzet van het kernteam Drank en Horeca. Het team heeft bijna 800 leeftijdscontroles uitgevoerd. Van de in totaal 800 controles was 7 keer sprake van alcoholverkoop aan minderjarigen. Deze ondernemers hebben een formele waarschuwing ontvangen. Drugspanden en drugsdealers Bij drugscriminaliteit en overlastgevende deal- en gebruikerspanden kan de burgemeester het betreffende pand sluiten op grond van artikel 13b van de Opiumwet. In 2023 zijn op basis hiervan 35 panden gesloten, waarvan 29 woningen, 3 bedrijfspanden en 3 garage- of kelderboxen. Ook zijn vijf horeca inrichtingen gesloten op grond van artikel 13b van de Opiumwet. Daarnaast is ten aanzien van 2 woningen een last onder dwangsom opgelegd. In 11 gevallen is een waarschuwing gegeven, waarvan 10 woningen en 1 bedrijfspand. De (nieuwe) jurisprudentielijn vraagt bij de toepassing van deze maatregel om een zorgvuldige uitvoering van de evenredigheidstoets. Dit geldt in het bijzonder voor woningen.

De nieuwe toepassingswijze van artikel 13b Opiumwet is in 2023 vastgelegd in een beleidsregel (RIS316433). Verder kan de burgemeester op basis van artikel 2:74 APV een last onder dwangsom opleggen aan jongeren tot 27 jaar die drugs verhandelen op straat. De last onder dwangsom wordt opgelegd in combinatie met het strafrechtelijke traject en een hulpverleningstraject. Het opleggen van deze sterk preventieve maatregel kan een stok achter de deur zijn om de jongere ertoe te bewegen hulpverlening te aanvaarden. Sinds 2023 wordt dit instrument structureel ingezet. De toepassingswijze van de last onder dwangsom bij jonge straatdealers is in 2023 in een beleidsregel vastgelegd (RIS315595). In 2023 zijn 17 lasten onder dwangsom opgelegd. Aanpak explosies In 2023 is er een toename zichtbaar van het aantal geweldsincidenten, zoals beschietingen en explosies, bij panden. In 2023 hebben 55 explosies plaatsgevonden. Afhankelijk van het dreigingsbeeld werd de gemeente gevraagd om bestuurlijke maatregelen te treffen, tenzij dit niet nodig is omdat het pand al vrijwillig gesloten wordt gehouden. In 2023 is er vier keer (tijdelijk) cameratoezicht ingesteld en zijn acht horeca inrichtingen gesloten. In 2023 is één woning gesloten middels het afgeven van een noodbevel. Dit noodbevel is twee keer verlengd. 54

Overlastwet/Overlastgevende personen De burgemeester kan op basis van artikel 172a Gemeentewet (Overlastwet) een gebiedsverbod opleggen aan overlastgevende personen, bij wijkgerelateerde en bij voetbalgerelateerde overlast. In 2023 zijn 96 gebiedsverboden opgelegd, waarvan 35 ten tijde van de jaarwisseling van kracht waren. Daarnaast zijn 18 waarschuwingsbrieven verzonden. De burgemeester maakt bij de toepassing van deze maatregel steeds een zorgvuldige belangenafweging. De pilot Bestuurlijk toezicht bij overlast is een mooie aanvulling op de bestaande mogelijkheden. Deze pilot biedt kansen om maatwerk te leveren aan overlastgevende personen die een intensievere, persoonlijke aanpak nodig hebben. In het kader van bestuurlijk toezicht zijn 5 notificatiebrieven verzonden. Spoor 3: Bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit Integrale aanpak ondermijning In de Haagse Driehoek (gemeente, politie en Openbaar Ministerie) wordt meerdere keren per jaar op thematische wijze over de aanpak van ondermijning gesproken, zo ook in 2023. Bij het bespreken van thema's in relatie tot het programma “Preventie met gezag” sloot ook de rechtbank aan vanwege de realisatie van de wijkrechtbank in Moerwijk. De domeinraad Ondermijning is een intern gemeentelijk overleg tussen directeuren van alle betrokken diensten (DSO, OCW, DSB, SZW, DPZ en BSD).

Hier wordt de inzet van gemeentelijke acties en instrumenten voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit bepaald, veelal in relatie tot de Haagse aanpak van prioritaire gebieden. Informatieknooppunt Bij het Informatieknooppunt Ondermijning (IKO) moeten gemeentelijke signalen over ondermijning samenkomen, zodat een informatiebeeld kan ontstaan. Vanuit dit knooppunt werkt de gemeente samen met het Haags Economisch Interventie Team (HEIT) en met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC). Binnen de RIEC-samenwerking werkt de gemeente aan ondermijningstafels samen met de politie, de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie. Zij beoordelen gezamenlijk signalen van ondermijning, bespreken interventiemogelijkheden en maken afspraken over de (integrale) aanpak van concrete situaties van ondermijnende criminaliteit, dit wordt dan een casus genoemd. In 2023 heeft het IKO ruim 534 meldingen van Meld Misdaad Anoniem verwerkt, en bij 10 integrale RIEC-casussen geadviseerd. Bewustwording en weerbaarheid In 2023 is ingezet op de bewustwording en weerbaarheid van collega's binnen de gemeente Den Haag. Het Informatie Knooppunt Ondermijning (IKO) heeft in samenwerking met Leren & Ontwikkelen Klant Contact Centrum (KCC) en Burgerzaken, de vertrouwenspersoon en Bureau Integriteit voor nieuwe medewerkers van het KCC een workshop ontwikkeld.

In 2023 hebben 5 workshops plaatsgevonden. Door kennis en ervaring te delen in de workshops, worden bewustwording en weerbaarheid vergroot. Daarnaast is het IKO met Bureau Integriteit in 2023 gestart met het project "Weerbaar ambtenarenapparaat” om beter beeld te krijgen bij de weerbaarheid en de kwetsbaarheden binnen de eigen organisatie. Verder heeft de gemeente een Meld Misdaad Anoniem campagne gehouden dat zich richtte op professionals in de vastgoedsector. Het doel hiervan was om bewustwording te creëren over de wijze waarop ondermijning met vastgoed plaatsvindt en om de meldingsbereidheid onder professionals als makelaars en notarissen te bevorderen. Haags Economisch Interventie Team (HEIT) De kerntaak van het HEIT is tweeledig: het voorkomen en terugdringen van ondermijnende bedrijvigheid en het aanpakken van misstanden in de sekswerkbranche. Dit doet het HEIT via het uitvoeren van integrale controles in Den Haag en de regio. Binnen het HEIT werken verschillende partners samen zoals gemeente, politie, Belastingdienst, douane, Nederlandse Arbeidsinspectie, Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit, Omgevingsdienst Haaglanden en het UWV. In 2023 heeft Team Malafide Bedrijven 172 controles uitgevoerd bij ondernemingen binnen de horeca, detailhandel en de automotivebranche. Team Prostitutie heeft binnen de vergunde seksbranche 196 controles uitgevoerd.

Binnen de niet-vergunde seksbranche zijn 57 controles uitgevoerd. Verder hield het HEIT online toezicht op het aanbod van seksuele diensten via online contactadvertenties. Aanpak ondermijning in Scheveningen Haven De aanpak van criminaliteit in Scheveningen Haven is onder andere in regionaal verband prioriteit gesteld. Bij de bestrijding van criminele activiteiten is van cruciaal belang dat de lokale gemeenschap meedoet: “samen pakken we ondermijning aan”. We moeten zichtbaar maken wat onder de oppervlakte gebeurt en dat bewoners en ondernemers zien dat het ook hun omgeving en bedrijf kan raken. Hierbij is het belang dat men durft te melden en zich gehoord en gesteund voelt.

55

Voor bewoners en ondernemers in Scheveningen Haven hebben daarom in 2023 de volgende activiteiten plaatsgevonden: • Een Meld Misdaad Anoniem (MMA) campagne waarbij voor belangrijke stakeholders in de haven bewustwordingsavonden zijn georganiseerd. Doel hiervan was de bewustwording en meldingsbereidheid in relatie tot (mogelijke) ondermijnende criminaliteit te verbeteren; • Daarnaast is in de haven een driedaags evenement ‘Ondermijning in beeld’ georganiseerd waarbij gebruik is gemaakt van een “escapeboot” (nautische versie van een escaperoom) en vanuit de “ondermijningsbus” voorlichting is gegeven. De afgelopen jaren heeft de gemeente het toezicht op alle vaarbewegingen in Scheveningen Haven verbeterd, eerst met behulp van middelen uit het landelijke ondermijningsfonds en vanaf 2023 wordt de aanpak gefinancierd uit regionale versterkingsgelden van het RIEC. In 2023 is een start gemaakt met het uitbreiden van de aanpak van ondermijning in de haven. In de haven zijn momenteel 4 camera's actief voor het monitoren van vaarbewegingen (RIS313584). Daarbij is een systeem ontwikkeld dat het in- en uitgaande vaarverkeer automatisch registreert. In 2023 zijn voorbereidingen getroffen voor doorontwikkeling van dit systeem, zodat het onder andere de politie in de toekomst kan gaan ondersteunen bij de aanpak van ondermijning.