RIS318626 Notulen van de raad van 14 maart 2024

We weten het natuurlijk niet zeker, maar ik verwacht wel dat dit een positieve consequentie gaat hebben - als je tenminste wilt dat dit pand 49

behouden blijft, is het positief. Het zou misschien wel een status kunnen krijgen. Dat is één. Twee. Bij de wisseling van een bestemmingsplan, als dit een andere bestemming krijgt dan schoollocatie, kan natuurlijk wederom rekening gehouden worden met de wens voor het behoud van de gevel of van het gehele pand. Die twee zaken zou ik in antwoord op mevrouw Klokkenburg willen meegeven. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Vanavond aan het einde van de vergadering gaan wij stemmen over de ingediende moties.

Aan de orde is: H.

Brief burgemeester inzake ernstige wanordelijkheden 17 februari (RIS318031).

De voorzitter. We zijn toe aan de beantwoording van de burgemeester op de gestelde vragen en de reactie op de ingediende moties. De beraadslaging wordt hervat. De heer Van Zanen. Voorzitter. Dank u wel, leden van de raad, voor de behandeling in de commissie en vandaag opnieuw van een onderwerp waar u zich terecht met bewoordingen als 'woest', 'boos', 'met afschuw', 'vreselijk' en 'hoe kan dit?' over heeft uitgelaten. U heeft geweld afgewezen. Dank voor uw opmerkingen - ik zal die ook weer doorgeven - over de hulpverleners, de politiemensen, de pers en de bewoners, die zich op die februariavond vreselijk moeten hebben gevoeld. Dan de vraag hoe het gaat - ik geloof dat meneer Sewtahal de eerste was - met de 26 gewonde agenten. Eerst een vervelende mededeling: het zijn er inmiddels 29. Het merendeel van de medewerkers is gelukkig inmiddels weer aan het werk. Op maandag de 25ste zal ik samen met de eenheidsleiding een bezoek brengen aan de gewonde agenten om hen een hart onder de riem te steken. Ik zal uw opmerkingen dan ook doorgeven. De heer Guernaoui heeft samen met de heer Partiman motie H.1 ingediend. Wij hebben in de commissie uitvoerig, terecht en zeer begrijpelijk, met elkaar gesproken. De heer Guernaoui heeft als eerste gezegd: moeten we dit niet tegen het licht houden en externen daarnaar laten kijken? Ik vond dat eerlijk gezegd een goede suggestie.

Ik vind dat ook het onderwerp waard. In dit soort situaties staan de beelden en de cijfers en de dingen nooit stil. Er komt steeds meer informatie boven. Ik heb er dus zelf ook echt behoefte aan inmiddels dat we dat doen. U heeft met z'n allen de vraag gesteld, met alle dertien fracties bijeen gestaan om te kijken: wat doen we nu, wat vragen we nu? Toen hebben de commissieleden mij een opdracht gegeven: weet u, u moet toch nog een aantal dingen beantwoorden, wilt u ons dan ook een voorstel doen voor hoe we dat zouden kunnen aanpakken? Dat heb ik aan u geschreven. Dan denk ik, als ik het zo hoor en ook de twee moties zie die gaan over de scope, de motie van de heer Guernaoui en de heer Partiman en de motie van mevrouw Arp en anderen: die scope, daar komen we uit. Mevrouw Klokkenburg heeft gevraagd: waarom een samenvatting, waarom niet het geheel? Daar moeten we uitkomen. Ik zou erg zijn voor - het klinkt beroerd, maar ik hoop dat u begrijpt wat ik bedoel - de werkwijze die we destijds hebben gehanteerd rond de Energieacademie. Dus dat we gewoon met elkaar spreken in een werkbespreking, zodat u maximaal in de gelegenheid bent om daar handen en voeten aan te geven en dat te volgen. Die aanpak had ik voor ogen. Ik heb toen in die vergadering wel de heer Guernaoui de suggestie horen doen om de Onderzoeksraad te vragen.

Eerlijk gezegd, net zoals de heer Partiman zegt 'ik heb niets tegen die commerciële bureaus, die kunnen het ook allemaal prima, maar ik heb een andere voorkeur', heb ik ook helemaal niets tegen de Onderzoeksraad. Daar heb ik heel goede ervaringen mee uit het verleden in welke rol dan ook. Maar ik heb er bewust voor gekozen - het is mij ook zo geadviseerd - om dat voorstel niet te doen. Want onze inschatting is, maar de OVV gaat er zelf over, dat het niet voor de hand ligt, gelet op hun scope. Ze zijn eigenlijk ingesteld voor incidenten met luchtvaart, 50

zeescheepvaart, railverkeer en petrochemische industrie. Dat wil niet zeggen dat ze het niet kunnen doen, want ze hebben een discretionaire bevoegdheid. Zij gaan erover. Dus ze kunnen dat doen. Deze vraag komt vaker voor. In 2018 was er volgens mij in de Kamer een discussie over of we het niet moeten verbreden en of de OVV ook niet openbareordedingen zou moeten doen. Toen heeft men - ik geloof dat het toen nog Grapperhaus was - gezegd: laten we dat niet doen, laten we de Onderzoeksraad zich laten concentreren; er zijn andere bureaus voor de openbare orde. Dat is een. Twee. Mijn ervaring tot nu toe is dat de Onderzoeksraad alles zelf doet, alles zelf wil doen en ook zelf bepaalt wanneer ze komen. Prima, dat is ook een enorme kracht. Maar dan zou ik hebben gedacht dat ze dat al hadden gedaan. Dat hebben ze niet gedaan. Ik moest antwoord geven op: kun je een suggestie doen? Ik heb deze suggestie gedaan. Het is niet uitgesloten dat ze het willen doen, maar ik dacht: als ik snel moet leveren met ook leveringszekerheid, dan doe ik dit voorstel, deze suggestie. Maar het is helemaal aan u. Ik ga dus niet zeggen 'doe het niet', maar ik heb wel een voorkeur, omdat ik wel zeker wil weten wat we gaan doen als ik maandag contact zou hebben. Ik wil niet het gevaar lopen dat het eindeloos lang duurt. Want wat ook nog kan, is dat ze over een halfjaar alsnog iets doen.

Ze bepalen dat echt helemaal zelf. Ik laat het dus aan u. Ik wil absoluut niet hebben dat de indruk ontstaat dat ik een voorkeur heb of iets wil tegenhouden. Dat wil ik niet hebben. Ik ben zelf object, of subject. Robin Smit (PvdD). Heeft de burgemeester misschien een idee hoelang de doorlooptijd is voordat de OVV op zo'n verzoek zou reageren, als de motie wordt aangenomen? De heer Van Zanen. Daar kan ik echt niks over zeggen. Daar kan ik ook niet op sturen. Dat is het handelsmerk, maar dus ook het voor- en nadeel, van de OVV. Ik kan daar niks zinnigs op zeggen. Misschien kan het wel heel snel. Ik weet het niet. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor het antwoord, helder. U laat dus eigenlijk de motie aan de raad. Want de OVV doet ook aan crisisbeheersing. Maar dan heb ik nog een vraag over de doorlooptijd van een extern onderzoek. Wat is de waarde van de raming van het onderzoek dat dan zou plaatsvinden? De heer Van Zanen. Ik snap niet wat u bedoelt nu. De voorzitter. Meneer Guernaoui, zou u de vraag nog een keer willen toelichten? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Binnen de gemeente Den Haag hebben we inkoopprocedures, u vast bekend. Dus afhankelijk van de waarde van de opdracht zal een opdracht moeten worden aanbesteed.

Als ik naar uw brief kijk, dan lijkt het alsof de waarde van de opdracht onder de € 50.000 is, want alleen onder de € 50.000 mag je onderhands aanbesteden. Boven de € 50.000 moet je minimaal drie offertes aanvragen en boven de € 221.000 moet je een Europese aanbesteding doen. Mijn vraag is: wat is de waarde van de raming van de opdracht? Als ik kijk naar het onderzoek naar de Energieacademie, dat veel kleiner was, dan moet u echt wel een andere procedure doorlopen. De heer Van Zanen. Ik wist dat u die vraag zou stellen. Ik heb er wel een briefje over, maar u bent er zo'n expert in. Het is mij ook gemeld. Wij weten het natuurlijk niet, want ik heb nog geen offerte opgevraagd. Ik wil eerst even weten wat de raad vindt. Maar dat kunnen we zo doen. Dan kan het ook nog betekenen - dat heeft u helemaal goed - dat we ook nog een derde bureau moeten vragen bijvoorbeeld, dat het echt op een andere manier moet. Maar we doen het dus volstrekt volgens de aanbestedingsregels. Ik begrijp, even uit mijn hoofd, dat als we de aanvraag doen, de procedure tussen de twee, drie weken kan beginnen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De raming van de waarde van de opdracht is iets wat de aanbestedende dienst vooraf doet. U kunt dus niet twee offertes aanvragen en dan kijken wat het ongeveer is. Nee, de raming moet u van tevoren doen en op basis van die raming moet u een bepaald proces doorlopen.

Dus mijn vraag is: wat is de raming van de opdracht? Want dat betekent dat die 51

doorlooptijd behoorlijk kan verschillen. Daarom denk ik dat het beter is om de OVV alvast te vragen. Dan kunnen we eventueel, als ze niet willen, alsnog extern gaan. De heer Van Zanen. Dit moet helemaal volgens de regels. Ik heb nog geen raming. We hebben gewoon nog geen raming van wat het zou moeten kosten. We realiseren ons dat die situatie zich voor kan doen. We zullen zo snel mogelijk handelen. Wat u ook nu besluit, ik zou in ieder geval willen - ik loop daar niet op vooruit - dat als het antwoord 'nee' is of 'nog nee' of dat het onzeker is, we wel alvast alles in het werk stellen om te beginnen, als u begrijpt wat ik bedoel. Dat is overigens ook het scenario dat u vanmiddag zelf schetste en dat trouwens ook in de motie staat. De voorzitter. Meneer Guernaoui, laatste maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dat is sowieso goed. Dan zou ik de burgemeester willen verzoeken om goed te kijken naar de procedure, want afhankelijk daarvan kan hij wel alleen naar deze twee of anders niet. Maar ik begrijp het goed: als de motie van het CDA en Hart voor Den Haag wordt aangenomen, dan start de burgemeester dit proces wel en, afhankelijk van of de OVV ja of nee zegt, doorloopt hij het helemaal of niet. Dat is helder. Robin Smit (PvdD).

Ik maakte dit punt ook al in een interruptie op de heer Guernaoui: in de motie staat de constatering dat we eerst de OVV vragen en dat we pas bij weigering gaan kijken naar extern, commercieel onderzoek. Als we dat zouden volgen, zou dat echt een pas op de plaats zijn om dit hele traject in gang te zetten. Daar zit toch wel de zorg van onze fractie. De voorzitter. Dat lijkt me eigenlijk een vraag aan de indiener. Die had u net moeten stellen. Maar wellicht kan de burgemeester er ook op reageren. De heer Van Zanen. Dat is de inschatting die je moet maken. Het is niet de bedoeling dat iemand anders dan zijzelf bepalen wat er gaat gebeuren, wanneer op welk onderwerp. Dat zijn de feiten. Ik kan het niet voorspellen. Tenzij iemand al iemand heeft gesproken en het allemaal doorgestoken kaart is wat we hier zitten te doen. Dat is niet het geval. Dus in die situatie meld ik me braaf zoals het hoort, en dan hoor ik het. Maar het kan ook zijn dat ze zeggen: we hebben binnenkort een vergadering en dan zal ik u het melden. Maar ik ga ervan uit dat ik dan ondertussen - dat heeft de heer Guernaoui net ook gewoon hier weer gezegd voor de tweede keer - wel de voorbereidingen mag treffen voor een extern onderzoek. Als er dan binnen afzienbare termijn een positieve reactie komt op het verzoek, dan zet ik die stop. Dat kan ik ook melden aan de partijen. Maar mijn voorkeur is een andere.

Dat heeft u gehoord. De voorzitter. Voor de mensen die het niet zagen, de heer Guernaoui was instemmend aan het knikken. Dat scheelt een interruptie. Meneer Smit, was het ook duidelijk voor u? Oké, dan vervolgt de burgemeester zijn betoog. De heer Van Zanen. Ik ga naar de vragen. Meneer Partiman heeft de motie ook onderbouwd. Mevrouw Arp, in uw betoog illustreert u waarom het onderzoek nodig is. Misschien is de onderste steen allang al boven, maar kan ik het niet goed vertellen of uitleggen. Misschien is de onderste steen nog niet boven, maar dat moeten we vaststellen. Vanwege de aard en de ingrijpendheid van de situatie wil ik het ook gewoon weten. Ik hoop dat de veronderstellingen niet juist zijn, maar goed, dat gaan we merken. Dus ik snap dat. Het gaat overigens over motie H.2. Ik ben het niet met al uw overwegingen eens, maar dat doet er niet toe. Ik ben het wel eens met de uitspraak dat het ook de bedoeling moet zijn dat er verantwoording wordt afgelegd. Je kan niet verbeteren of veranderen of uitleggen als je niet terugkijkt en verantwoording aflegt. Het kan zijn dat dat ongeveer is wat ik vorige week of twee weken geleden heb geprobeerd. Er kan meer komen of misschien nog wel minder. Dat gaan we zien. Ik vind dat u daar recht op heeft. U heeft een aantal vragen gesteld. Ik heb ze ook opgeschreven. Laten we dat vooral aan de onderzoekers vragen.

U heeft specifiek gevraagd: waarom Berenschot en COT? Het zijn twee bureaus die veel expertise hebben op het domein veiligheid en regelmatig onderzoek doen op lokaal niveau. Beide 52

bureaus hebben aantoonbaar - want dat heb ik ook goed begrepen van u - een onafhankelijke onderzoekspositie. Dat blijkt ook uit de vele onderzoeken die ze al hebben gedaan, bijvoorbeeld ook naar het handelen van lokale driehoeken. Als we omhoog moeten - dat was de vraag van de heer Guernaoui - zijn er ook nog andere bureaus waar je aan kan denken. Maar daar kom ik dan natuurlijk op terug. Met motie H.2 kan ik dus heel goed aan de slag. Lesley Arp (SP). Ik heb nog een vraag naar aanleiding van het antwoord op mijn vraag over de keuze voor de twee bureaus. Ik ben benieuwd of in de werkbespreking ook nog nader in zou kunnen worden gegaan op wat voor ervaring deze bureaus hebben met crisissituaties. Ik meen dat bij Berenschot een voorbeeld van een onderzoek werd genoemd over dwangsommen in Utrecht. Daar zag ik niet per se de link met deze vrij snel escalerende situatie in de straten van onze stad. De heer Van Zanen. Uw vraag is opgeschreven. Daar zullen ze antwoord op moeten geven. De voorzitter. Gaat u verder. De heer Van Zanen. Dan de vragen van mevrouw Butt. Ik heb in de commissie, hoop ik, voldoende aangegeven dat ik het verstandig acht - het is niet hét antwoord en ook niet dé garantie dat zoiets nooit meer voorkomt - dat we blijven investeren in gemeenschappen, ook gemeenschappen die moeilijk zijn. Ik heb het in de commissie ook nog verbreed.

De HSP met name zei dat er natuurlijk veel meer gemeenschappen zijn, die kleiner zijn, die een heel specifieke situatie kennen. Daar moeten we in blijven investeren. Dat doe ik graag. We moeten onze horizon verbreden, ook naar de experts. Er zijn al vijf gesprekken geweest; ik heb de namen nu niet paraat. Er komen overigens ook gesprekken met kerkelijke organisaties aan. Dat blijven we doen. Dan heeft u als eerste - maar mevrouw Arp heeft het ook gedaan en ook mevrouw Van Doorn en mevrouw Van Basten Batenburg - gevraagd naar de exploitatievergunning en hoe we dat gaan doen. Daar wil ik nu niet en detail over spreken. Ik moet daar nog goed over nadenken. Ik vind wel dat we daarnaar moeten kijken. Maar een ding is duidelijk: als we zoiets doen, dan kan ik me bijvoorbeeld voorstellen dat ze álle bijeenkomsten vooraf bij de politie melden, met uitzondering van bruiloften en partijen, maar dat de inschatting is aan de politie. Het is dus een heel laagdrempelige vorm. Maar het voert nu te ver. We gaan dus helemaal geen taskforce doen. Dat kun je ook niet aan die ondernemers vragen. Dat is dus helemaal niet de bedoeling. Ik kijk ook met name naar mevrouw Van Doorn. Het is niet de bedoeling. Hera Butt (GroenLinks). Een taskforce was natuurlijk ook niet heel serieus bedoeld. Ik hoopte al dat dat niet het geval zou zijn.

Maar als dit wel iets is wat de burgemeester serieus wil gaan verkennen, is dit dan alleen voor evenementen van één ondernemer, alleen voor Opera? De heer Van Zanen. De motie van mevrouw Van Basten Batenburg is ingediend naar aanleiding van deze situatie, maar die moet je ook algemeen zien. Als we hiernaar gaan kijken, als het gaat om directe contactpunten en met wie, wanneer, wat zijn de verantwoordelijkheden en wat zijn de risicoinschattingen, mag je iets van ondernemers verwachten. De werkafspraak is: doe het als je verwacht dat er moeilijkheden komen. Dat is mijn vrije vertaling. Dat is natuurlijk discutabel. Maar als ze gewoon alles melden, behalve bruiloften en partijen, dan is het aan de politie, aan de deskundigen om in te schatten of er iets is. Maar ik ben nog niet zo ver. Het komt allemaal bij u langs. Wij kunnen het niet zomaar wijzigen. Dan mevrouw Van Doorn. Met het meeste ben ik het zeer eens. Er zijn een aantal vragen te stellen die moeten worden beantwoord. Het lijkt me niet verstandig om nu de welles-nietesdiscussie te voeren en 'de een zegt dat en de ander zegt dat', maar ik heb het heel goed begrepen. Ik reageer op één specifiek punt. U zegt: dit moet nooit meer gebeuren. Dat vind ik ook. Maar ik vrees - ik moet dat toch zeggen - dat ik dat niet kan garanderen.

Je kunt het allemaal beter doen, maar of het ons ooit lukt om zonder risico's te leven, zeker op kwetsbare plekken, op kwetsbare momenten, als alles misgaat? Ik kan het niet garanderen. Dus dat wil ik ook gewoon eerlijk zeggen.

53

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Op dit punt voel ik me toch wel geroepen om de burgemeester te vragen of hij het met de VVD eens is dat nooit gevraagd kan worden aan een burgemeester om te voorkomen dat er veiligheidsproblemen ontstaan, want het ligt toch in de eerste plaats aan het gedrag van die idioten die de stad en onze politieagenten aanvallen? De heer Van Zanen. Ik moet me inhouden om dit niet iedere vraag te herhalen als ik vier, vijf uur vragen moet beantwoorden - en terecht, want ik ben er verantwoordelijk voor en ik ben de enige die u kunt aanspreken - maar: wij hebben ze beschermd, wij hebben ons stinkende best gedaan. Het is niet gelukt. Ja, de bescherming is heel goed gelukt, maar 29 agenten zijn dood, touringcars, auto's, schade, emotionele schade, punt. Maar dat hebben wij niet gedaan. Wij hebben geprobeerd het op te lossen. Ik zou het bijna als antwoord op uw vraag willen zeggen, maar dat doe ik niet, want de vorige keer kreeg ik op mijn lazerij. De voorzitter. Agenten zijn gewond. U versprak zich wellicht eventjes. Dat is al erg zat, natuurlijk. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik ben toch blij dat de burgemeester dat dan ook herhaalt, want het gaat hier niet om passieve gebeurtenissen. Het is geen natuurfenomeen waar we het over hebben. Het zijn mensen die dingen doen. In de eerste plaats zijn het de daders waar dan de aandacht ook naar uit moet gaan.

Maar daar krijg ik straks ongetwijfeld nog wat antwoorden op van de burgemeester. De heer Van Zanen. Dan de heer Mahmood. Ik snap het. Hij heeft het in de commissie ook aangegeven. Hij is nog niet tevreden met de antwoorden die ik heb kunnen geven tot nu toe. Ik hoop dat het onderzoeksrapport die antwoorden wel geeft. Hij heeft één ding gezegd waar ik graag iets over wil zeggen, maar ik vrees dat ik hem ga teleurstellen. De schade aan de openbare ruimte, voor zover we nu weten, is € 69.000. Dat was € 60.000. Het is dus € 9.000 meer. We hebben toen ook gezegd dat we nog grondmonsters moesten nemen. Die zijn inmiddels gedaan. Daar blijkt gelukkig uit dat er geen sanering of zo nodig is. De totale schade aan privé-eigendommen is niet bekend. We weten natuurlijk wel wat er gebeurd is. We doen het advies aan de mensen om aangifte te doen en de schade te verhalen op de daders. Dan ga ik nu iets zeggen wat u vast niet zal bevallen, maar ik vrees dat het toch wel de werkelijkheid is, hoe vervelend ook: de gemeente is hier geen partij in. Het is dus niet zo dat wij voor dit gebeuren schadeplichtig zijn; ik zeg het huiselijk. Dat is niet het geval. Wat we natuurlijk wel kunnen doen - dat heb ik ook net nog even besproken met de veiligheidsregisseur - is verzamelen wat er is. We kunnen misschien helpen. We kunnen verwijzen. Ik geloof dat u ook zei: we kunnen samenwerken.

Dat kan ik aanbieden. Maar ik ga niet nu toezeggen dat we schade vergoeden. Dat zou ook wat zijn, want dan zijn we blut. Want er gebeurt hier natuurlijk zo veel. Dat komt niet door ons. Dat komt door derden. Daar moeten we de schade op verhalen, niet op de gemeente. Sebastian Kruis (PVV). Er zijn slechts dertien arrestaties gepleegd, even uit mijn hoofd, of zestien. Die drie zullen het verschil niet opvangen. Dat is voor heel veel mensen moeilijk te snappen. Die zien hun privé-eigendom vernield, de gemeente laat een feestje plaatsvinden dat op deze wijze ontspoort, een soort Haags 'Project X', en geeft vervolgens niet thuis als het gaat om de schade. Ik snap wel dat mensen dat in eerste instantie bij hun verzekeraar moeten claimen, maar als het gaat om je auto, krijg je vaak de dagwaarde terug. Daarmee kan je niet per se direct weer een nieuwe auto kopen. Misschien kan de gemeente met welwillende blik kijken naar dat soort gevallen waar er een discrepantie zit tussen waarvan we in zijn algemeenheid kunnen zeggen wat we vinden dat de verzekerde had moeten krijgen en het niet thuisgeven van de verzekeraar. Daar moeten we iets aan kunnen doen, want anders is het weer de gemeente die zich dan ineens wel aan de kleine lettertjes houdt. Dat snappen veel mensen niet, en ik ook niet na dit incident. De heer Van Zanen. Ik moet streng zijn. Mensen kunnen zich melden.

Dat hebben we trouwens ook al gezegd. Dat is het advies. We staan ook in goed contact met de wijk en met - dat ga ik straks nog tegen de heer Smit zeggen - woonwagenbewoners specifiek. Er is ook een schouw geweest. Ze kunnen zich dus melden, ze kunnen zich voegen en dan weten we het straks. Ik geloof ook wel dat ik kan zeggen dat we best willen helpen met kijken hoe dat met verzekeringen gaat, maar we gaan niet risico's aanvaarden. Dat kan niet. Ik ga dat in ieder geval niet zeggen. Dan hoor ik het wel. Maar dat 54

kan ik niet doen, want dat is levensgevaarlijk, in financiële zin, hoewel ik het emotioneel allemaal begrijp. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoop wel dat de mensen die die mensen daarbij bijstaan iets empathischer zijn dan hoe de burgemeester het nu uitspreekt. Want ja, 'we gaan de risico's niet aanvaarden', had dat lekker gezegd voordat het allemaal begon. Ik hoop dat de burgemeester ook snapt dat veel mensen met die blik ernaar kijken. De heer Van Zanen. Ja, dat is zo, dat snap ik, maar dat is gratis en daar hebben die mensen niks aan. Adeel Mahmood (DENK). Risico's aanvaarden is inderdaad een stap voor later. Wel of niet, dat moet nog blijken. Maar wat ik heb meegekregen is dat mensen die schade hebben ondervonden aan particuliere eigendommen, door de politie worden doorverwezen naar de gemeente. Dan hebben ze daar bepaalde verwachtingen van. Mijn vraag was op het volgende gericht. Op welke manier is inzichtelijk hoeveel schade er nu is? Dat weet u blijkbaar nog niet. Is er een soort van samenwerking mogelijk om die mensen te ondersteunen, zonder al aan te geven wat we wel of niet aanvaarden? Het gaat me echt om de eerste stap, de eerste hulp die wij hen kunnen bieden om schade geclaimd te krijgen. We kunnen nu al, denk ik, inschatten dat het een puzzelstuk zal zijn om het op de daders te verhalen. Maar we hebben ook een ander soort schade.

Je krijgt bijvoorbeeld wel wat schade uitgekeerd, maar de premies gaan omhoog. Dat is ook schade die ze ondervinden. Laten we dus even meedenken met die mensen over wat er mogelijk is, in plaats van te zeggen: de gemeente op afstand, we kunnen niets. De heer Van Zanen. Ik hoop dat ik duidelijk heb gezegd dat we graag bereid zijn om daar goed naar te kijken, maar ik ben ook meteen maar streng. Ik wil geen verwachtingen wekken. Helpen kan, maar dat wil niet zeggen dat wij het overnemen. Maar helpen kan: samenwerken, veiligheidsregisseurs, in beeld brengen. Als u signalen heeft, hoor ik die graag en dan kijken we daar goed naar. Dat zal met een sympathieke blik zijn, maar ik ga nu niet iets uitdelen wat ik niet heb en wat ik niet mag. Adeel Mahmood (DENK). Dat vraag ik op dit moment ook niet. Ik vraag echt om die eerste hulp bij begeleiding et cetera en samenwerking. Ik kreeg daar een reactie van de burgemeester op. Ik heb ook wel signalen gehad dat mensen gezegd werd dat ze zouden worden teruggebeld binnen een x-aantal dagen en dat dat niet is gebeurd. Ik hoop dat we er scherp op zijn dat ze op tijd worden teruggebeld en serieus worden genomen, want zij zitten nu met heel veel vragen en slapeloze nachten. De heer Van Zanen. Daar ben ik het mee eens. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik begrijp uw standpunt, maar ik wil u nog wel wijzen op een precedent in deze stad.

De toenmalig wethouder Financiën tijdens de vreugdevuren werd door de raad opgedragen om toch te kijken wat kon. Toen zijn mensen die schade hadden ook financieel geholpen. De heer Van Zanen. Ik hoor wat u zegt, maar ik loop nergens op vooruit. Ik hoor wat u zegt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat begrijp ik. Ik hoop dat u daar welwillend naar wil kijken, net als de wethouder Financiën destijds dat ook heeft gedaan, op uitdrukkelijk verzoek van de raad. De heer Van Zanen. Ik hoor wat u zegt en ik hoop dat u gehoord hebt wat ik tegen de heer Mahmood heb gezegd. Verder kan ik op dit moment niet gaan. Dat vind ik ook niet verstandig. De voorzitter. Gaat u verder. De heer Van Zanen. Ik ben bij motie H.3 van de Partij van de Arbeid, meneer Sewtahal. Laat ik daar dit van zeggen. Ik zie die echt als ondersteunend. Het kan me niet schelen wat de woorden zijn, of het 55

nou bondgenoten of sleutelfiguren zijn. Ook de binding met het jongerenwerk hebben we echt nodig. Ik zie in het verzoek om gebruik 'te gaan maken', maar ik zou zeggen 'blijven maken', want we doen niet anders. Maar dat is te makkelijk, want in algemene zin is volgens mij ook iedereen het dan met u eens. Het is niet de panacee voor alles, je gaat er dit waarschijnlijk ook niet mee voorkomen, maar het is wel heel belangrijk dat deze lijn wordt gevolgd. In algemene zin kan ik dat dus gewoon steunen. Ook het verbreden van de horizon, wat mevrouw Butt net ook al zei. Maar we hebben het nu over deze gemeenschap: ontzettend ingewikkeld, spannend. We weten er - dat geldt niet alleen voor Den Haag, heb ik ook in de commissie gezegd - gewoon veel te weinig van. Dat is niet een probleem van Den Haag, het is een probleem van het land. Ik heb de maandag voor het debat in het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie er namens de collega's bij de minister op aan kunnen dringen om de NCTV, de club van OBI, Ongewenste Buitenlandse Inmenging, in te zetten, evenals de Expertise-unit Sociale Stabiliteit van Sociale Zaken. Die hebben al een kennisnetwerk Eritrese gemeenschap. Ik wijs ook op ons onderzoek. Laten we eerst in beeld brengen hoe het zit en waar je mee aan de slag kunt.

Want ik vind het nu een beetje ontijdig en ook link om, terwijl we nog niks weten en echt aan het begin staan van kennis - ik vrees dat ik het zo hard moet zeggen - te zeggen: laten we ze als sleutelfiguren inzetten. Dan ga ik er nog even van uit dat u het niet te instrumenteel bedoelt. Dat heeft u, geloof ik, al gezegd. Ik zou u dus willen suggereren om de motie aan te houden. Want als we dan straks wat meer weten, dan kan ik ook garanderen, als we ze wel een beetje instrumenteel inzetten, dat het veilig is, dat het kan en dat het werkt. Want nu tast ik in het duister. Mairan Sewtahal (PvdA). Dank aan de burgemeester voor de beantwoording. Ik kies ervoor om de motie aan te houden. De voorzitter. Aangezien motie H.3 PvdA is aangehouden, maakt zij geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. De heer Van Zanen. Mevrouw Klokkenburg zei: er is veel gewisseld en er leven nog veel vragen. Dat snap ik. Meneer Fritschij heeft dat ook gezegd. Over de scope hebben we het gehad. Ik kan me dat heel goed voorstellen. Sebastian Kruis (PVV). Is de burgemeester, in het verlengde van waar we het net over hadden en dat we niet per se weten hoe en wat binnen de Eritrese gemeenschap, van plan iets te gaan doen aan de Eritreeërs die hier de hele godganse dag rondhangen in het Haagse centrum? Daar is volgens mij ook iets mee. Die vervelen zich kapot de hele dag. Het worden er steeds meer.

Je herkent ze uit duizenden. Ze lopen vaak in heel hippe kleding en vaak, als het geld is gestort, gaan ze ook direct toto spelen, weet ik uit eigen ervaring. Ze hebben niks omhanden. Is er niet iets waardoor we ze een beetje aan de gang kunnen krijgen? Dat is dan eigenlijk meer vanuit hun welzijn beredeneerd. De heer Van Zanen. Het is natuurlijk niet mijn portefeuille, maar in algemene termen lijkt mij goed dat je jongeren, mensen die buiten zijn, die op het oog niets doen - maar misschien is hoe wij ze percipiëren helemaal niet juist - benadert, dat je daarnaartoe gaat, dat je daar het jongerenwerk op zet of wie dan ook, of de veiligheidsregisseur of de wijkagent, zeker. De voorzitter. Gaat u verder. De heer Van Zanen. De heer Smit vraagt of we proactief zijn richting woonwagenbewoners. Zeker, dat blijven we ook doen. Er is een schouw geweest. Ik ben zelf langs geweest. De veiligheidsregisseur staat in directe verbinding. We blijven met ze in overleg. Mevrouw Van Basten Batenburg heeft een paar vragen gesteld. De zwaarste straffen door justitie en zijn er nog meer aanhoudingen te verwachten? Ik vermoedde al dat u zoiets zou vragen. Ik heb daar dus even navraag naar gedaan. Navraag bij het OM leert dat beide vragen onderdeel uitmaken van het lopende strafrechtelijke onderzoek. Om die reden kan op dit moment geen informatie worden gedeeld. Het is echt aan het OM.

Ik vraag er wel iedere maandag naar, maar dat is heel wat anders.

56

U en anderen, u het meest pregnant, hebben aangegeven dat u hoopt dat we scherp aan de wind zeilen als het gaat om dit soort bijeenkomsten. Daar kunt u van verzekerd zijn. Ik geloof dat mevrouw Arp het als eerste zei en daarna ook mevrouw Klokkenburg: terughoudend. Bij dat woord kan ik me iets voorstellen. Maar ik ga geen geweld belonen tegen een grondwettelijk recht dat mensen hebben om samen te komen. Ik ga niet zomaar, als er niets strafbaars aan de hand is, dingen verbieden. Maar dat hebben we in de commissie ook gewisseld. Tussen verbieden en dingen met elkaar bespreken zitten nog allerlei kleuren grijs. Dat zal, denk ik, per saldo wel leiden tot enige terughoudendheid, omdat ik echt, en met mij anderen, ook wel wil weten hoe het zit en welke risico's we lopen. We zijn natuurlijk ook, en niet alleen wij, opnieuw gealerteerd. Kavish Partiman (CDA). Verbieden zouden we echt niet moeten willen. Dat gaat tegen alles in wat in onze Grondwet verankerd staat. Maar is de burgemeester wel bereid om bijvoorbeeld een ondernemer proactief te adviseren over risico's die er zijn als ze zoiets faciliteren? De heer Van Zanen. Er zijn meer dingen die op het repertoire staan, maar ik denk dat dat een van de mogelijkheden is. Desalniettemin kom ik toch ook wel voor het principe op dat een ondernemer moet kunnen ondernemen.

Het kan niet zo zijn - dat snapt u ook, hoop ik - dat ondernemers de mogelijkheid wordt ontnomen om zomaar iets te organiseren. Maar heel risicovolle gelegenheden, ook op plekken, op momenten, die kunnen we allemaal inschatten. Ja, daar zal ongetwijfeld een gesprek over gevoerd worden. Kavish Partiman (CDA). Dank aan de burgemeester voor dat antwoord. Terecht, een ondernemer moet kunnen ondernemen. Die vrijheid moet hij altijd blijven behouden. Dat kan altijd door ook een advies te krijgen. Op die manier kan hij ook in al zijn drie zalen blijven ondernemen zonder dat er eentje bijvoorbeeld kort en klein geslagen wordt. Dus dat zou fijn zijn, dank u. De heer Van Zanen. Dat heb ik ook net willen zeggen tegen mevrouw Van Doorn, mevrouw Butt en mevrouw Van Basten Batenburg, die mij vroegen: ga je iets doen met de exploitatievergunning? Toen heb ik gezegd: meld nou alle bijeenkomsten, anders dan bruiloften en partijen. Dan moeten zij niet inschatten, maar dan moeten wij, de politie, inschatten hoe het gaat. Dat is dus niet een belasting voor de ondernemer, maar voor ons; zoiets, hè, zoiets. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dank aan de heer Partiman, die nog even een goed woordje voor mijn motie doet die ik samen met de heer Smit en mevrouw Arp heb ingediend. Ik wil de burgemeester wel het volgende vragen op dat punt. Ik snap dat hij zegt: terughoudendheid met die bijeenkomsten.

Ik snap misschien nog wel meer dat hij zegt dat hij de daders van het geweld niet wil belonen door nu die bijeenkomsten uit de stad te houden. Maar ik hoop dat hij het met de VVD eens is dat zijn hoofdtaak, zijn grootste verantwoordelijkheid uiteindelijk de bescherming van de openbare orde en veiligheid is. De heer Van Zanen. Zeker, daar heeft mevrouw Van Basten Batenburg gelijk in. Lesley Arp (SP). Ook mijn fractie is zeker niet voor bij voorbaat allerlei dingen verbieden. Er wordt heel veel gesproken over die risico-evenementen en de inschatting daarvan. Kan de burgemeester toezeggen dat daarbij extra scherp zal worden gekeken naar de evenementenlocatie, de nabijheid van woningen, meer-zalengebruik, dat soort zaken? De heer Van Zanen. Volmondig ja. Ik ben het niet met alle overwegingen eens van motie H.4 van de VVD, maar dat kan me niet schelen. Ik ben het wel eens met het verzoek. Ik vind dat dat daar onderdeel van uitmaakt. Ik vind dat ook een vraag die ons gesteld moet worden. Daar wil ik graag zelf het antwoord op weten. Want, inderdaad, het was ook nog op een plek waarvan ík in ieder geval weet dat het een heel spannende plek is, gewoon een kwetsbare plek. Met de motie kan ik dus goed aan de slag. Dan meneer Kruis. Ik ben het echt niet met u eens. Er is een werkbezoek georganiseerd op verzoek van de raad. Het thema: de politie moet je in z'n kracht zetten.

Dat betekent dat de 57

samenstelling van de politie een spiegelbeeld moet zijn van de samenleving. Dan kun je het met de samenleving niet eens zijn of er ontevreden over zijn, maar ik vind dat de politie in houding, in gedrag, in achtergrond de samenleving moet weerspiegelen. Daar is in deze raad en in de vorige raad steeds aandacht voor gevraagd, altijd in de werkbesprekingen; niet elke keer als ik het over veiligheid heb. Ik vond het dus heel verstandig dat de politie deze presentatie heeft gegeven. Ten slotte vraagt de heer Kruis of ik niet eerder toestemming kan geven om geweldsmiddelen in te zetten. De politie doet voorstellen. Die zet ze in zoals ze nodig worden geacht. Er is ook een bepaalde volgorde, maar dat weet u volgens mij. Er is een geweldsinstructie. Als ze mij dat vragen en dat adviseren, zal ik niet aarzelen. Het moet altijd proportioneel zijn, het is altijd op een goudschaaltje gewogen. Maar in dit geval was er geen aanleiding voor. Dat ik toestemming heb moeten geven voor traangas - dat was voor het eerst in mijn carrière - daar ben ik helemaal niet blij mee. Ik ben blij dat het gebeurd is, maar ik had het liever niet gehad. Sebastian Kruis (PVV). Ik sla toch een beetje aan op dat laatste. Ik snap niet waarom er altijd zo moeilijk over wordt gedaan om relschoppers te belagen met de middelen van de staat.

Dat dit de eerste keer is in uw carrière, daar ben ik heel blij mee voor u, maar ik denk dat het ook vaak eerder gebruikt kan worden om ook eerder incidenten de kop in te drukken. De heer Van Zanen. Ik vind dat echt niet. Ik snap wat u zegt. Het was in dit geval ook echt hard nodig om die mannen en die vrouwen te beschermen. Eerlijk gezegd heb ik - dat zal ook wel blijken uit het onderzoek - heel snel ja gezegd. Dat zeg ik ook maar alvast, dat u dat weet. Dus niet lang gedacht en geen eindeloze discussies. Maar ik doe het wel bewust. Want wij vragen dat mensen zich aan de rechtsstaat houden, dat ze zich gedragen. Wij hebben het geweldsmonopolie. Dan moeten wij het helemaal precies doen en goed doen. Het is ook een eer voor de professionaliteit van de politie, maar dat geldt ook voor de brandweer en noem maar op, om dat te doen. Dan ga ik niet makkelijk zeggen van: doe maar. Niet dat u dat zegt, maar dat moet je echt altijd op een goudschaaltje wegen. Het is nogal wat, hè, traangas, en niet zo'n beetje. De voorzitter. U bent aan het einde van uw beantwoording, hartelijk dank. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We stemmen vanavond aan het einde van de vergadering over de ingediende moties. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen.

Aan de orde is: K.

Voorstel van het college inzake Participatie decentrale overheden Stedin (RIS317995).

De beraadslaging wordt geopend. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik wilde beginnen met een wist-u-datje. Wist u dat 'Stedin' staat voor 'stedelijk' en 'dynamisch'? Dynamisch is het wel bij Stedin. De uitdagingen zijn groot. Maar 'stedelijk' is toch wat misleidend, want de publieke taak van Stedin, het beheren van gasen elektriciteitsnetwerken, is niet beperkt tot stedelijk gebied alleen. Het is ook niet voorbehouden aan de aandeelhouders. Daar wringt de schoen wat voor de fractie van GroenLinks. Een deel van de gemeenten heeft geïnvesteerd in het kapitaal van Stedin. Heeft dat in het verleden gedaan, zoals Den Haag, of gaat dat nu doen, zoals gelukkig een aantal gemeenten die daartoe zijn uitgenodigd. De verwachting is dat niet alle gemeenten en andere overheden in het verzorgingsgebied de keuze zullen maken om toe te treden deze maand. Iedere gemeente heeft daar 58

uiteraard een eigen afweging in te maken, maar het creëert een scheve situatie. Stedin voorziet iedere gemeente, moet iedere gemeente voorzien van gas en elektriciteit via netwerken en investeert zo ook in een duurzamere toekomst voor iedereen. Alle gemeenten in het verzorgingsgebied profiteren hiervan, maar niet iedere gemeente draagt bij door te investeren in Stedin. Ik vind het daarom passend om een zienswijze op te stellen bij het toetreden van de nieuwe aandeelhouders. Dat is niet de meest wereldschokkende zienswijze ooit, maar ik heb geprobeerd om toch tot uitdrukking te brengen namens de raad dat Stedin een verantwoordelijkheid is van alle overheden die actief zijn in het verzorgingsgebied van Stedin. Het amendement beoogt de scheve situatie verder inzichtelijk te maken en te houden en de deur uitnodigend open te houden voor gemeenten die nu nog niet zijn toegetreden. Met enige drang maar zonder dwang, zeg ik tegen niemand in het bijzonder. Daarom dien ik een amendement in met een dictum dat u allemaal heeft kunnen zien. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Steun voor het amendement, maar bent u het met de fractie van Hart voor Den Haag eens dat de toetreders die nu nog niet hebben gezegd dat ze mee willen doen, dan wel een hogere prijs moeten betalen in plaats van dezelfde prijs die het Rijk nu betaald? Maarten De Vuyst (GroenLinks).

We weten uit de commissiebehandeling dat het op dit moment eigenlijk andersom is. Degenen die toetreden mogen meeliften met het pakket dat het mogelijk heeft gemaakt dat het Rijk voor € 700 mln. wel een verantwoordelijkheid pakt. We hebben ook met de wethouder in de commissiebehandeling afgesproken dat als er hierna nog mensen willen toetreden, men over de voorwaarden van toetreding opnieuw naar de raad moet terugkomen. Ik kan me eigenlijk best voorstellen dat de prijs van Stedin ieder jaar toeneemt. Ik vind het best een goede suggestie. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Wat goed dat we dit agendapunt hier bespreken. Dank aan de heer De Vuyst. Ik heb wel één vraag aan hem. Natuurlijk deel ik echt wel zijn oproep aan andere gemeenten om verantwoordelijkheid te nemen, want zij profiteren inderdaad ook van het netwerk. Maar is hij het ermee eens dat er wel altijd ook enig begrip moet zijn voor de financiële positie van sommige gemeenten? We hebben het regelmatig ook over de financiële uitgangspositie van Den Haag. Als wij op dit moment geen aandeelhouder zouden zijn, zouden wij het geld ook niet zomaar op kunnen hoesten, verwacht ik zo. Ik hoop dat de heer De Vuyst het daar wel mee eens is en dat we dat ook naar de collega's in andere gemeenten kunnen blijven uitstralen. Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Als we er historisch naar kijken, is het ooit een goede investering geweest voor de gemeente Den Haag om deze aandelen op te nemen op het moment dat Eneco werd gesplitst in het netwerkbeheer en het leveren van energie, want wij hebben nog een tijd dividend gekregen. Mijn verwachting is dat dat dividend de komende jaren zal afnemen, omdat er veel geïnvesteerd moet worden door Stedin. In die zin is het de vraag of er nog een hogere prijs gevraagd kan worden, zeg ik tegen de heer Guernaoui. Het gaat mij wel om het principe. We hebben twee jaar geleden een evaluatie van verbonden partijen gehad. Daarin zat ook de vraag, een soort kernvraag, of we ook uit deze verbonden partij konden. Dat was voor mij best een kernvraag. Het eerlijke antwoord - ik heb dat opgezocht bij Stedin - is dat dat heel lastig is. Want alleen overheden mogen, wettelijk bepaald, aandelen hebben in Stedin. We willen ook niet dat Stedin naar andere manieren van investering gaat. We zijn overgeleverd aan overheden. Daarmee houden we elkaar ook een beetje vast. Het gaat mij om het principe. Stedin heeft nu een kapitaalbehoefte die grotendeels voorzien is, maar zal op de middellange termijn echt wel een nieuwe kapitaalbehoefte hebben. Dat kunnen we allemaal op onze klompen aanvoelen. Dan moeten alle overheden die ervan profiteren, ook die verantwoordelijkheid voelen.

Ik kan niemand daartoe dwingen, net zoals wij er eigenlijk zelf ook niet meer uit kunnen, in alle eerlijkheid. De voorzitter. Door de heer De Vuyst, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (K.A GL) voorgesteld:

59

Amendement K.A GL Stedin voor iedereen, dus van iedereen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake wensen en bedenkingen deelname decentrale overheden in Stedin. Besluit om: ▪ Het voorstel van het college als volgt te amenderen: Dictum I als volgt aan te passen: I: dat de Gemeenteraad van Den Haag de volgende inbreng heeft bij de wensen en bedenkingen: dat vanuit het principe dat de huidige en toekomstige kapitaalbehoeften van Stedin een punt van zorg, aandacht en actie zouden moeten zijn van alle overheden binnen het verzorgingsgebied van Stedin, de gemeenteraad van Den Haag Stedin en haar AHC verzoekt om de niet aandeelhoudende decentrale overheden binnen het verzorgingsgebied tijdig en actief aan te blijven sporen om toe te treden als aandeelhouder en daarmee het kapitaalverzoek (deels) in te vullen. Daartoe zal de Gemeente Den Haag Stedin vragen om periodiek een geactualiseerd overzicht te maken wat de benodigde investeringen zijn in het gehele verzorgingsgebied van Stedin en dit ook te delen met de gemeenteraden in dat gebied. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Het kan heel kort. Het amendement is in lijn met wat we vinden, zoals het ook in de commissie besproken is.

Ook het inzicht geven in verdere investeringen van Stedin, wat ook gevraagd wordt, vinden we een belangrijk punt. Het college kan dit amendement dus met alle plezier aan de raad laten. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. Aan de orde is:

M.

Gewijzigd initiatiefvoorstel De cultuurtram lijn 17 (HvDH) (RIS315304).

De voorzitter. Meneer Bom, u mag uw gewijzigd initiatiefvoorstel De cultuurtram lijn 17 kort komen toelichten op de u welbekende vrolijke wijze. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We hebben het over de cultuurtram. Voor mensen die nog niet helemaal begrepen wat daar het idee van was: het is best wel bijzonder dat we een tramlijn hebben, lijn 17, die zo veel culturele instellingen aandoet. Dat viel me op; het was me nog niet eerder opgevallen. Maar het is echt niet normaal. Ik ga het gewoon doen en ze opnoemen. Ik heb toch vrije spreektijd. We komen langs Amare, het Kinderboeken- en Literatuurmuseum, West in de Amerikaanse ambassade, Koninklijke Schouwburg, Eschermuseum, het Voorhout zelf - dat is eigenlijk een openluchtmuseum, vind ik, maar goed - Heden op de Denneweg, Pepijn in de Nieuwe Schoolstraat, het Mauritshuis, het Haags Historisch Museum, Bredius, Pulchri, de schatkamer van Willem V dankzij mevrouw Verdonk wist ik dat - de Gevangenpoort, Diligentia, het Binnenhof zelf, de Koninklijke Stallen, Paleis Noordeinde, Panorama Mesdag, Stroom, Beeld & Geluid, Omniversum, Fotomuseum, Museon en het Kunstmuseum. Het COC Café, zegt de burgemeester. Die weet daar weer van alles van natuurlijk! Maar die ook nog eens een keer. Dan kom je al op 27 instellingen, en dat allemaal met lijn 17. Dat is het leuke van het idee.

Want ik zag aan de beantwoording van het college dat ze niet begrijpen wat het idee erachter was. Het 60

is niet om cultuur an sich te promoten. Het is niet of-of. Maar lijn 17 is juist zo leuk, want die pak je als toerist of als Haagse inwoner en je kan al die dingen die ik net heb opgenoemd, bezoeken. Dat is leuk. Wat kost dat? Niet veel. Het is alleen een kwestie van het bestickeren van de tram. Als we dat een beetje creatief doen, doen we dat ook aan de binnenkant. Meneer Fekkes van D66 had daar een leuk idee over. Dat lijkt me ook goed, met foldertjes en dergelijke. Je moet het een beetje zien als een sightseeing tour in Londen. Daar stap je op zo'n bus en dan ga je langs alle bezienswaardigheden. Zo moet je het zien. Het is niet zo dat de stad Den Haag gered is als we dit doen, maar het is wel een ontzettend leuk en creatief idee om wat extra aandacht te vragen voor een sector die het toch al moeilijk heeft, want musea hebben een stuk minder bezoekers dan voor corona. Kortom, al zeg ik het zelf, weer een heel leuk, creatief en goedkoop idee. Ik zie dus eigenlijk alleen maar bewondering tegemoet. Dank u wel. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Het is zeker een creatief idee. Goed gevonden dat tram 17 hier langs ging. Fijn dat Hart voor Den Haag aandacht heeft voor het ov. Allemaal heel fijn, maar nu had het college gevraagd om het initiatiefvoorstel aan te passen en een tikje voorzichtiger te maken om The Hague & Partners ... De voorzitter.

Meneer Dubbelaar? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dit is niet de procedure voor een initiatiefvoorstel, voorzitter. De indiener doet een inleiding. Daarna brengen fracties hun inbreng. Om nou de inleiding te gaan interrumperen, lijkt me niet de bedoeling. De voorzitter. Zeker, dit was even een testje. Ik was de indiener aan het voorzien van pen en papier, want dat was hij vergeten. Mijn excuses dat ik de heer De Vuyst deze zonde heb laten begaan. Neem me niet kwalijk. Maar dan weet de heer Bom alvast dat ie straks komt. Het woord is aan de raad. De beraadslaging wordt geopend. Andrew van Esch (D66). Voorzitter. Dank aan buddy Bom, zoals ik hem noemde na een andere vergadering, voor dit voorstel. Zo'n cultuurtram wil je toch hebben? Daar stap je toch in? D66 vindt het een mooi voorstel. We zien die tram dan ook graag rijden als promotie-instrument om de vele culturele instellingen extra onder de aandacht te brengen. We hebben er vertrouwen in dat de uitwerking ervan goed gaat gebeuren en dat zo veel mogelijk culturele instellingen hiervan kunnen genieten. Dus niet alleen langs de route; als dat ding toch rijdt, doe er dan nog iets meer mee. Dat zou mooi zijn. Nu is er ook een nieuwe tram 17. Die is breder. Daardoor kan ook iedereen die minder mobiel is, makkelijk instappen. Zo wordt cultuur ook in de tram zeer toegankelijk.

De enige wens die we willen uitspreken, is dat de financiering van deze tram niet gaat uit de cultuurbegroting, want daar zit eigenlijk al te weinig geld in, maar uit die van marketing. Daarnaast gaan wij er ook van uit dat The Hague & Partners op een voordeliger manier die trampromotie kan inkopen dan de gemeente zelf. Dus laat de cultuurtram maar rijden! Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. De Partij voor de Dieren zet ook graag de culturele instellingen van Den Haag in het zonnetje. Het idee voor een cultuurtram is dan ook erg sympathiek. Ik vind de heer Bom ook heel sympathiek zoals hij best wel weet. Mijn fractie kon zich echter niet zo vinden in deze uitwerking. Ten eerste voelt het niet zo eerlijk naar de prachtige instellingen die Den Haag rijk is en die niet toevallig langs tramlijn 17 liggen. Dan zouden we marketing regelen voor een deel van de instellingen, maar niet voor de rest. Daarom begreep mijn fractie wel het advies om een eventuele cultuurtram onderdeel te laten zijn van een bredere cultuurmarketing. Een goed idee, maar dat is niet meegenomen in het aangepaste voorstel. Dat vonden we jammer.

Waarom heeft de indiener daar niks mee gedaan? Mocht The Hague & Partners met een mooi marketingplan willen komen voor alle instellingen, waar een cultuurtram ook deel van uitmaakt, dan zullen we dat van harte steunen, maar dit voorstel doet niet echt recht aan het brede cultuuraanbod dat Den Haag te bieden heeft. Zou de

61

wethouder kunnen toezeggen dat ze met The Hague & Partners in gesprek gaat over cultuurmarketing in brede zin? Het lijkt mijn fractie oprecht een leuk idee als die tram daar een onderdeel van uitmaakt. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik kom even terug op de woorden van mevrouw Gerritsen: het moet voor alle instellingen. Ik heb geleerd in het leven dat je niet ineens álles moet willen doen. Je moet dingen in stapjes doen. Dit is een fantastisch mooie stap. We pakken 28 musea mee. Als je nou eens kijkt naar andere mogelijkheden en de Partij voor de Dieren daar het voortouw in neemt, zoals een wandeltocht langs een aantal andere musea. Een creatief voorstel, wat denkt u ervan? Leonie Gerritsen (PvdD). Een supercreatief voorstel, maar misschien kunnen we dan nu aan de wethouder vragen om zoiets te bedenken om ook andere instellingen mee te nemen. Er bestaat bijvoorbeeld al een heel mooie wandeltocht langs de straatkunst in de Binckhorst. Ik denk ook aan mooie fietsroutes of andere ideeën. Mijn fractie zou gewoon graag zien dat aan alle culturele instellingen in Den Haag gedacht wordt. Nu zijn het alleen de dingen die toevallig langs die lijn liggen. Ik vind, nogmaals, het idee van een tram superleuk, maar we missen dan wel een deel.

Ik kan me voorstellen dat sommige instellingen ook denken: waarom wordt een groot deel van het marketingbudget daaraan uitgegeven; en wij dan? Ik denk dat een breder plan, waar dit onderdeel van uitmaakt, een beter idee zou zijn. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Het hoeft natuurlijk niet één plan te zijn. We kunnen bij dezen alle andere instellingen uitnodigen om ook met creatieve plannen te komen. Dat is één. We kunnen de route van tram 17 verleggen, door de hele stad, langs allerlei culturele instellingen. Ja, zegt u het maar. Is dat dan de bedoeling? Leonie Gerritsen (PvdD). Met mijn MRDH-pet op denk ik dat dat ongeveer het allermoeilijkste zou zijn wat we kunnen gaan doen. Nee, dat is niet wat ik bedoel. Maar we kunnen natuurlijk wel kijken hoe we de bereikbaarheid van de culturele instellingen in het zonnetje zetten en hoe we daar aandacht aan geven. Daar zou dit onderdeel van kunnen uitmaken. Wederom, dat zouden we graag steunen. Maar nu gaan we een deel van het budget uitgeven aan een deel van de instellingen en dan mis ik een beetje wat we met de rest doen. De voorzitter. Mevrouw Verdonk, laatste keer, gaat uw gang. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ik ken mevrouw Gerritsen als een heel creatieve vrouw. Is er nou niet iets creatiefs op te bedenken? Waarom moet nou alles erbij? Dan wordt het nog duurder.

Er zijn andere fracties weer die zeggen: het wordt te duur, het kan niet. Waarom nou niet meegaan in dit, zoals de heer Bom al zei, zeer creatieve, goedkope, simpele en geweldige voorstel? Waarom zo moeilijk doen? Leonie Gerritsen (PvdD). Ik denk niet dat ik moeilijk doe, maar ik wil het wel graag eerlijk doen. Als we het zo zouden doen dat mensen zeggen 'als we alles erbij doen, gaat het te veel geld kosten', is het juist oneerlijk voor de mensen die we wel die marketingopties hebben gegeven. Ik denk dat dat mijn punt onderstreept. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik ben een beetje verbaasd. Ik dacht dat veel meer fracties hun sympathie zouden gaan betuigen aan dit voorstel. We hebben al een tram 17. We weten waar die allemaal langskomt: 28 verschillende musea, groot, maar ook heel klein. Denk bijvoorbeeld aan het museum Bredius, een hartstikke klein museum, gewoon een huis. Geweldig, hartstikke leuk om daar eens langs te gaan. De schatkamer van Willem V, ook zo'n geweldig museum, dat veel te onbekend is nog. Ik vond het idee van de collega van D66 om ook wat foldermaterialen in de tram te leggen uitstekend. Ik zou daar graag nog een reactie op horen van de heer Bom. Verder is, denk ik, al heel veel gezegd. De wethouder heeft al de toezegging gedaan in de commissievergadering om eens rond te gaan kijken overal waar nog geld te vinden is.

Ik zou graag van haar horen wat ze al heeft kunnen bereiken of wat ze al ziet aan mogelijkheden. 62

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Het is altijd moeilijk om de heer Bom teleur te stellen, maar we gaan de heer Bom teleurstellen. De fractie van GroenLinks zal niet voor dit initiatiefvoorstel stemmen. We vinden het een sympathiek idee, maar het is nu heel absoluut geformuleerd: het moet zó uitgevoerd worden. Het doet daarmee voor één creatief plan een beroep op schaarse middelen. Wij zijn meer voor een integrale afweging en vonden daarom de suggesties van het college beter. Wij vragen de initiatiefnemer waarom hij niet heeft gekeken naar de constructieve suggesties van het college. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Dank aan Hart voor Den Haag voor het initiatiefvoorstel. Dank ook voor de mooie inleiding, voordat die bruut werd verstoord. We kennen Hart voor Den Haag als een partij met een hart voor stadspromotie, of het nou om de promotie van een vet visje gaat of een van onze mooie musea. De SP is niet echt een citymarketingpartij te noemen, dus ik zit nog een beetje op de wip. In de nieuwe versie van dit voorstel lijkt het erop dat de cultuurtram binnen het bestaande budget van citymarketing moet worden betaald en gelukkig niet uit het schaarse cultuurbudget.

Kan de wethouder bevestigen dat er gegarandeerd geen extra budget vrijgemaakt zal worden voor citymarketing als dit voorstel wordt aangenomen? Verder hadden meerdere fracties in de commissie gesuggereerd dat juist kleinere culturele instellingen een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken qua promotie. De initiatiefnemer wilde echter niet tornen aan het concept van de cultuurtram, dat uitgaat van de promotie van de instellingen op de route. Dat snap ik ook wel een beetje. Dat is natuurlijk ook gewoon zijn goed recht. Daarom had ik nog wel een paar suggesties voor het geval het initiatiefvoorstel wel wordt aangenomen. Ik heb nog een vraag aan de indiener en het college. Zou dan op zijn minst in de flyer in de tram, die ook door de heer Fekkes is genoemd, aandacht kunnen worden geschonken aan instellingen die niet op de route liggen? Verder heeft mijn fractiemedewerker ook nog even een blik geworpen op het initiatiefvoorstel en de route. Zij had toch wel de indruk dat er misschien nog wat kleine instellingen zitten of andere instellingen die nu niet in het rijtje voorkomen. Zij noemde bijvoorbeeld het Huis van het Boek. Staat de indiener ervoor open dat daar nog een keer goed naar gekeken wordt in het geval dat dit voorstel toch wel op een meerderheid kan rekenen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Dank aan de indiener voor dit sympathieke voorstel.

In de commissie waren wij erg kritisch, maar het voorstel is inmiddels gewijzigd en dat is mooi. Ik heb nog wel dezelfde vragen als collega Arp. Betekent dit meer geld naar citymarketing of wordt het uit het budget voor citymarketing gedaan? Het is in ieder geval mooi dat het niet meer uit het cultuurbudget komt. Ik zie uit naar een uitwerking hiervan. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Op het gevaar af dat ik in herhaling val, zeg ik dat ik het een ontzettend sympathiek voorstel vind van Hart voor Den Haag om tram 17 om te dopen tot cultuurtram, waarmee we onze geweldige Haagse culturele instellingen langs de route in de schijnwerpers zetten. Maar na het debat in de commissie had ook ik gehoopt dat de heer Bom het voorstel zou aanpassen om de cultuurtram in te bedden in een grotere campagne om onze culturele instellingen te bezoeken en, voor de PvdA nog belangrijker, om niet alleen de musea en de instellingen langs de route in de kijker te spelen maar al het culturele aanbod dat onze stad rijk is. Ik noem zomaar wat aanbod langs de route van tram 17 dat het voorstel niet heeft gehaald: het Huis van het Boek, Korzo, op loopafstand, en het Zeeheldentheater, ook op loopafstand. Maar om überhaupt helemaal los te komen van het tracé van één toevallige tramlijn zou ik evengoed alle cultuurankers en alle andere cultuurinstellingen dit figuurlijke podium willen bieden.

Daarom vraag ik nogmaals aan de indiener: waarom is dit toch niet meegenomen in de wijziging van het initiatiefvoorstel? En is hij alsnog bereid om dit te doen of het mee te geven in de uitwerking? Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Dank voor dit creatieve initiatiefvoorstel. We hebben er ook in de commissie een leuke en boeiende discussie over gehad. Het voorstel is inderdaad enigszins aangepast en ik vind eerlijk gezegd ook dat we het gewoon moeten doen met die tram op de een of andere manier. Het is gewoon een hele aardige invalshoek om een heleboel mooie plekken en de culturele schoonheid van onze stad wat extra onder de aandacht te brengen. We moeten dat dus zeker 63

doen. Ik vind het in die zin ook begrijpelijk dat u zegt: het is niet alleen de culturele citymarketing maar ook de brede marketing van de stad. Maar het is wel een best stevig bedrag, dat we nog niet beschikbaar hebben aangezien alles nu vastligt in andere afspraken. Ik heb aan mevrouw Verdonk en anderen toegezegd dat ik heel creatief zal kijken hoe we hier in ieder geval een goede start mee kunnen maken en of we misschien een aantal dingen kunnen combineren. Ik wil daar dus heel erg mijn best voor doen, omdat het een leuk idee is. Ik zal daarin ook zo veel mogelijk meenemen van wat er door anderen is gezegd over de lijnen naar andere instellingen of naar het bredere cultuuraanbod. We moeten even kijken hoe we dat op een slimme manier kunnen doen. Tot slot. We hebben in het beleidskader en ook rond de cultuurvisie wel aan de orde gehad dat het belangrijk is om ook de culturele marketing weer eens te herijken. Velen van u hebben daar aandacht voor gevraagd; ik zie de VVD nu knikken. Er gebeuren zulke prachtige dingen in onze stad en die zijn te weinig zichtbaar. Wij moeten dus met elkaar en met de culturele instellingen gaan kijken hoe we dat beter over het voetlicht kunnen brengen. Dat is een actiepunt voor de komende tijd. Daar wil ik dit voorstel ook graag in meenemen.

Alles hangt dus wat mij betreft toch een beetje samen, maar het college zal er alles aan doen om dit tot een succes te maken. Ik kom graag met een soort uitwerkingsvoorstel naar u toe, om te kijken hoe dit kan binnen de middelen die we hebben en hoe we het eventueel voor elkaar kunnen krijgen. Dan kunnen we er altijd even verder over spreken of dit is wat u voor ogen had. Het college is dus, deze opmerkingen gemaakt hebbend, positief over het initiatiefvoorstel. Leonie Gerritsen (PvdD). De wethouder geeft zelf aan dat het budget er eigenlijk niet is. Als het voorstel wordt aangenomen, krijgt dit dan een soort voorrang of voorkeur voordat er eventueel gekeken wordt naar een breder plaatje? Of wordt er eerst gekeken naar een breder plaatje, wordt er vervolgens gekeken wat het budget is dat vrijgemaakt kan worden en wordt er dan gekeken of dit daarbinnen past? Ik vind die volgorde nog wel belangrijk. Wethouder Bruines (D66). Dat snap ik, maar dat kan ik heel moeilijk zeggen op dit moment. Het ene traject is namelijk wat breder, ook samen met alle marketingafdelingen van alle culturele instellingen, en dit is eigenlijk een heel concreet idee. We moeten dus kijken hoe we dat voor elkaar gaan krijgen. Het is de vraag of dit eenmalig is of permanent. Hoe gaan we daarmee om? Die kanten wil ik dus eventjes bekijken, om te zien wat dat betekent.

Maar beide aspecten zullen aan de orde moeten komen, net als de vraag in hoeverre we binnen deze hele reeks aan mooie culturele instellingen waar die tram langskomt, eventueel ook aandacht kunnen vragen voor andere mooie culturele instellingen die we hebben. Ook de technologie biedt daar heel veel mogelijkheden toe, enzovoorts, enzovoorts. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat begrijp ik, en zoals ik eerder aangaf is het ook absoluut niet zo dat we geen fan zijn van die tram, want het lijkt me echt een goed idee. Maar de wethouder zegt ook dat het budget schaars is. Ik ben dan toch een beetje bang dat als we dit voorstel aannemen, dit voorstel voorgaat en de rest op zich zal laten wachten, zeker omdat het wat ingewikkelder is. Daarom vind ik die volgorde toch belangrijk. Mijn voorkeur zou er dan echt naar uitgaan om eerst te kijken naar zo'n breder marketingplan, waar dit onderdeel van kan uitmaken. Wethouder Bruines (D66). Ik zou het toch parallel willen laten lopen en nu wel met dit idee aan de slag willen gaan en willen kijken wat de mogelijkheden zijn. Ondertussen spreken we ook al voor de langere termijn over mogelijke aanpassingen. Die gesprekken moeten allemaal nog beginnen. Mevrouw Verdonk vroeg: hoever bent u al? Nou, nog niet zo heel erg ver, maar ik wil er wel snel mee aan de slag. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, laatste keer. Leonie Gerritsen (PvdD).