RIS318626 Notulen van de raad van 14 maart 2024

Is het doel van de heer Sewtahal om instrumenteel gebruik te gaan maken van mensen of is dat om inderdaad meer kennis binnen het stadhuis te krijgen over de diverse groepen en bewoners van onze stad? 33

Mairan Sewtahal (PvdA). Het laatste, en dat heeft mevrouw Klokkenburg goed belicht. Uiteraard om meer kennis te halen uit de gemeenschap; het is vooral niet de bedoeling om de veiligheid van deze sleutelfiguren in het geding te brengen. Dat is zeker onze bedoeling niet. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dan begrijp ik de formulering van de motie die nog ingediend moet worden niet, maar wellicht dat die nog aangepast ingediend kan worden. Mairan Sewtahal (PvdA). Daar kom ik nog op terug. De voorzitter. Misschien moet u de motie maar eens gaan indienen dan, want er is al zo veel over gesproken. Mairan Sewtahal (PvdA). Voorzitter. We moeten vooral jongeren weten te bereiken. Ik denk dat we nog te weinig zicht hebben op wat er binnen bepaalde gemeenschappen onder deze jongeren speelt. Daarom pleit ik ervoor om beter gebruik te gaan maken van sleutelfiguren binnen gemeenschappen, zodat we in de toekomst sneller kunnen reageren. Ik vraag de burgemeester hierbij expliciet om jongerenwerkers te betrekken.

Daarom de motie met de naam Een sleutelfiguur opent de deur naar vroegsignalering, met het dictum: verzoekt de burgemeester om gebruik te gaan maken van sleutelfiguren uit de verschillende gemeenschappen die onze stad rijk is bij de vroegsignalering van onrust en ongeregeldheden, en hierbij specifiek jongerenwerkers te betrekken; te zorgen dat deze sleutelfiguren makkelijk kunnen rapporteren aan de gemeente als zij signalen ontvangen; de sleutelfiguren te raadplegen bij vragen over onrust of evenementen binnen een gemeenschap. Deze is medeondertekend door mevrouw Butt van GroenLinks. De voorzitter. Door de heer Sewtahal, daartoe gesteund door mevrouw Butt, wordt de volgende motie (H.3 PvdA) ingediend:

Motie H.3 PvdA Een sleutelfiguur opent de deur naar vroegsignalering De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van Brief burgemeester inzake ernstige wanordelijkheden 17 februari (RIS318031) Constaterende, dat: ▪ er op 17 februari ernstige wanordelijkheden in Den Haag hebben plaatsgevonden; ▪ er van te voren signalen zijn gemist en het zicht op spanningen tekort is geschoten; ▪ voormalig burgemeester van Aartsen een ‘sleutelfiguren’ aanpak hanteerde binnen verschillende gemeenschappen in Den Haag Overwegende, dat: ▪ bij het voorkomen van toekomstige wanordelijkheden we sneller en serieuzer signalen, ook binnen gemeenschappen, moeten oppakken; ▪ er veel gemeenschappen zijn waarin we de banden moeten versterken, en hierbij specifiek jongerenwerkers kunnen gebruiken; ▪ de gemeente eerder voor vaccinatiebereidheid sleutelfiguren zoals buurtvader en -moeders, sportcoaches en imams heeft ingezet; ▪ jongerenwerkers vaak al wortels en veel contacten hebben binnen bepaalde wijken; ▪ de weg naar de gemeente zo makkelijk mogelijk gemaakt moet worden als jongerenwerkers signalen van spanning of wanordelijkheden opvangen.

Verzoekt de burgemeester: ▪ om gebruik te gaan maken van sleutelfiguren uit de verschillende gemeenschappen die onze stad rijk is bij de vroegsignalering van onrust en ongeregeldheden, en hierbij specifiek jongerenwerkers te betrekken; 34

▪ ▪

te zorgen dat deze sleutelfiguren makkelijk kunnen rapporteren aan de gemeente als zij signalen ontvangen; de sleutelfiguren te raadplegen bij vragen over onrust of evenementen binnen een gemeenschap.

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. 17 februari werden we opgeschrikt door extreem geweld aan de Fruitweg. Auto's brandden uit, de openbare ruimte werd kapotgemaakt en, het ergste, 26 agenten raakten gewond. En het had veel ernstiger kunnen aflopen, want het scenario waarmee de veiligheidsdriehoek rekening hield, namelijk kleine groepjes demonstranten of relschoppers, bleek een georganiseerde groep van meer dan honderd mensen, uit op keiharde confrontatie met stokken, kettingen en zwaar vuurwerk. Het was een vreselijke avond voor de hulpdiensten, de politie en de omwonenden. Vanaf deze plek nogmaals dank aan alle mensen die zich die avond hebben ingezet om de openbare orde en veiligheid op straat weer terug te brengen. In het commissiedebat is al veel gewisseld. Vele vragen zijn schriftelijk gesteld en beantwoord, maar ondanks schriftelijke antwoorden die er ook deze week nog kwamen, leven er nog steeds veel vragen, met de belangrijkste: hoe kon dit zo uit de hand lopen? Het is dan ook goed dat de burgemeester en met hem de driehoek de gebeurtenissen extern laat onderzoeken. De ChristenUnie/SGP juicht dat van harte toe. Dank ook dat we als raad mee kunnen en mogen denken over de onderzoeksvragen.

Over de onderzoeksopzet zoals in de brief van deze week staat heb ik nog een vraag. Waarom is de scope 'een samenvatting' van het bestuurlijk handelen van de driehoek en niet gewoon het hele handelen? Naast de noodzakelijke evaluatie van die avond en het handelen van de driehoek in aanloop daarnaartoe, ook nog een enkele notie over de integratie van mensen in onze stad en de mentale verhuizing die noodzakelijk is. Al jaren is bekend dat de integratie van Eritreeërs moeizamer verloopt. Dat is geen politieke mening, maar de conclusie van meerdere rapporten van onder andere het SCP en het Kennisplatform Inclusief Samenleven. De ChristenUnie/SGP begrijpt dan ook niet dat we in het inburgeringsbeleid geen enkel categoraal beleid meer voeren. Is de burgemeester het met de ChristenUnie/SGP eens dat het in sommige gevallen juist heel nuttig is om bij inburgering en integratie rekening te houden met kenmerken van een bepaalde groep mensen die van Den Haag hun nieuwe thuis proberen te maken? Ten slotte zijn we blij dat de burgemeester in de commissievergadering al heeft aangegeven meer banden aan te willen gaan met de diverse groepen in onze stad, zodat beter inzicht verkregen kan worden. Voorts zien we uit naar een vruchtbare bespreking over het aanstaande onderzoek. Robin Smit (PvdD). Voorzitter.

Tijdens de commissie heeft de Partij voor de Dieren zich al uitgesproken tegen de wanordelijkheden die hebben plaatsgevonden op 17 februari. In het bijzonder het geweld dat is toegepast tegen de hulpverleners keuren we ten zeerste af. Op voorhand en tijdens het commissiedebat hebben we al veel vragen gesteld en die zijn ook beantwoord. Maar al die antwoorden roepen ook weer veel nieuwe vragen op. Voor ons als fractie blijft nog steeds de hoofdvraag: hoe heeft dit kunnen gebeuren? In de commissie heeft de burgemeester toegezegd een extern onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren. Toch maakt onze fractie zich zorgen of in het onderzoek deze vraag ook voldoende beantwoord gaat worden. Daarom steunen we ook het voorstel van de SP dat daarop toeziet. Het moet onze fractie van het hart dat we met een onderzoek in het vooruitzicht toch ook wat ongemak voelen om hier veel vragen te stellen, maar de impact van de gebeurtenis dwingt ons daartoe. Als stad moeten we de openbare orde en veiligheid voor iedereen bewaken, zo ook voor de woonwagenbewoners waar al meerdere partijen vragen over hebben gesteld. Want deze bewoners vreesden voor hun eigen veiligheid en hebben zelf maatregelen getroffen om iets van veiligheidsgevoel te creëren. Deze bewoners hebben al vaker aangegeven veiligheidsissues te ervaren.

Wat gaan we nu doen met deze bewoners aan de Viaductweg? Gaan we proactief met hen in gesprek

35

over hun veiligheid, om ze bij toekomstige bijeenkomsten, risicobijeenkomsten of ongeregeldheden ook bescherming te verlenen? Dan over de signalering. Waarom is er na de signalen via digitale media en ervaringen bij omliggende gemeenten voor aanvang van de bijeenkomst geen contact geweest tussen de gemeente en het zalencentrum? De ervaringen uit het verleden met evenementen vanuit deze gemeenschap zouden daar toch de aanleiding toe zijn? Waarom is er geen dubbele of driedubbele check geweest? Mijn fractie vindt dit onnavolgbaar. Daarom steunen wij ook de motie die zo meteen ingediend gaat worden door de VVD. Onze fractie heeft steeds meer vragen over wanneer welke signalen kwamen, de communicatie over het aantal beveiligers en de communicatie tussen de organisator, het zalencentrum en de politie. We hopen dat al die vragen beantwoord gaan worden in het aangekondigde onderzoek. In de commissie heeft onze fractie het gezegd en hier herhaal ik opnieuw dat we ons niet kunnen voorstellen wat omwonenden maar vooral de hulpdiensten in de vuurlinie hebben moeten doorstaan. Alleen al in het belang van de veiligheid van onze hulpdiensten is dat onderzoek noodzakelijk. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Met afschuw heeft mijn fractie op 17 februari de berichtgeving gevolgd over de rellen.

Dappere journalisten deden verslag, met scooterhelm op omdat ze werden bekogeld door een Eritrese militie die ook onze politie aanviel. En met afschuw zagen we dat luttele tientallen politieagenten urenlang werden aangevallen door honderden goed georganiseerde Eritreeërs, met stenen en vuurwerk, met stokken, knuppels en sticks. Met afschuw ook, omdat honderden mensen in Opera als ratten in de val zaten en buurtbewoners uit hun raam getuigen waren van deze veldslag, terwijl brand uitbrak op straat en in Opera. Je vraagt je af wat er was gebeurd als dit tuig net na acht uur niet ineens stopte met hun aanval, alsof ze een commando kregen. Waar was dit dan op uitgelopen? Elke laatste relschopper zou hiervoor zwaar gestraft moeten worden, want met het gooien van stenen naar de politie en met het in je hoofd halen dat je met geweld een onwelgevallige bijeenkomst kan tegenhouden, laat je wat de VVD betreft zien dat je niets te zoeken hebt in Den Haag. Daarom allereerst de vraag aan de burgemeester wat er op dit moment wordt gedaan om meer daders te arresteren. Worden ze vervolgd voor wat ze gedaan hebben, namelijk doelgericht het Nederlandse gezag aanvallen? En hoe gaat het met de gewonde agenten? Net als verschillende collega's heb ik ook na het debat en de schriftelijke antwoorden nog veel vragen.

Hoe kunnen de risico's zo zijn onderschat? Zijn de protocollen nou echt gevolgd? Waarom is de naïeve inschatting gemaakt dat het met één sectie ME wel onder controle zou zijn? Zoals we vermoedden, kwam het gros van de ME pas nadat de rellen voorbij waren. Hoe kan dat? Waar ging het waarom mis en wat er is nodig om herhaling te voorkomen? De VVD wil antwoorden. Daarvoor is een goed onderzoek nodig. We willen een goede en onafhankelijke evaluatie van de rellen, inclusief de inschattingen en voorbereidingen op basis van de dreiging die bekend was. We vinden ook dat de mensen uit de uitvoering, de politiemensen en brandweerlieden die op straat het werk deden, moeten worden betrokken bij deze evaluatie. Daarom heb ik met collega's Arp en Smit een motie ingediend om ook de inschattingen en voorbereidingen goed te evalueren. In de commissie hebben we het ook uitvoerig gehad over de communicatie met het zalencentrum. Daarover is vandaag ook al het een en ander gezegd door collega's. Mijn fractie vraagt zich af hoe je kan verwachten dat een ondernemer risico's kan inschatten als het OM en de politie dat nog niet eens kunnen.

Wat is de definitie eigenlijk van een risicobijeenkomst die een ondernemer zou moeten melden? Kan de burgemeester daar helderheid over bieden? Mijn fractie vindt het onbegrijpelijk dat er geen contact met de ondernemer is opgenomen terwijl er een concreet dreigingsbeeld was. Er is gecommuniceerd via de organisator, die overduidelijk een belang had én van twijfelachtig allooi is. Die, zoals blijkt uit de antwoorden, de driehoek heeft misleid over het aantal beveiligers ter plekke. De driehoek moet niet via via communiceren, en zeker niet met partijen waar mogelijk rellen op de stoep uitbreken. Daarom de motie Nooit meer via via, die de burgemeester verzoekt zich tot het uiterste in te spannen om te zorgen dat er voortaan door de driehoek ook rechtstreeks wordt gecommuniceerd met evenementenlocaties bij risicovolle bijeenkomsten. Die is medeondertekend door Arp van de SP en Smit van de Partij voor de Dieren. Tot slot. De VVD hoopt dat er geen nieuwe Eritrese bijeenkomsten georganiseerd worden in onze stad. Ondernemers, bedenk je voordat je het faciliteert. Burgemeester, doe wat in uw macht ligt

36

om dit soort bijeenkomsten uit onze stad te houden, zolang het kabinet landelijk niks doet om deze problemen voor de lange termijn op te lossen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik hoor dat de VVD nog heel veel vragen heeft. Die heeft mijn fractie ook. Daarom steunt de VVD ook een onafhankelijk onderzoek. Daarover heb ik met het CDA een motie ingediend om dat te laten doen door de overheidsorganisatie die daartoe geëquipeerd is, die daar ervaring mee heeft, die daar deskundig in is en die dat als taak heeft. Hoe kijkt de VVD daar tegenaan? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Daar zet de VVD wel wat vraagtekens bij, ook om de argumenten die eerder vandaag zijn gewisseld door verschillende collega's. Wij vinden het heel erg belangrijk dat er goed en onafhankelijk onderzoek wordt gedaan. Wij denken dat daar heel veel organisaties deskundig in zijn. Het COT, genoemd in de brief van de burgemeester, is zo'n partij waarvan ik denk dat die daar heel goed toe in staat is. We hebben eerder gezien bij het onderzoek naar de rellen bij ADO bijvoorbeeld dat daar echt een goed onderzoek is gedaan in opdracht van de driehoek ook. Dat vind ik een goed voorbeeld. Wij vinden het het allerbelangrijkste dat wij als raad kunnen sturen op wat er onderzocht wordt.

Want de scope van het onderzoek, dat wij antwoorden krijgen op de vragen die wij volgens mij allemaal vandaag hier formuleren, vinden wij het allerbelangrijkste. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dus u vindt het belangrijker dat u zelf stuurt in plaats van dat u dat overlaat aan de deskundigen? Uiteindelijk moet vooral het voortraject, de dag zelf integraal worden onderzocht. Ik ken de VVD ook als partij die altijd zegt: zo min mogelijk externen, we moeten die euro maar een keer uitgeven. De OVV wordt in ieder geval niet betaald vanuit de gemeentefinanciën. Die andere onderzoeken gaan ten koste van de gemeentefinanciën en ik denk ook ten koste van het budget Veiligheid. Hoe kijkt u daar dan tegenaan? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Of de belastingbetaler uit heel Nederland het nou betaalt of alleen de Haagse vind ik om het even. Het gaat hoe dan ook geld kosten. Maar dat is ook nodig bij dit soort onderzoeken. Daar moeten we ook niet flauw over doen. Ik vind het ook echt heel erg slecht om daarop te letten. Er moet goed onderzoek gedaan worden. Of de OVV dat doet of een onafhankelijke partij, het kost in allebei de gevallen de belastingbetaler geld. Dat is hard nodig nadat er zo'n situatie is uitgebroken als op 17 februari aan de Fruitweg. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik ken mevrouw Van Basten Batenburg ook als woordvoerder Financiën.

Ik denk dat het een heel groot verschil is of we het uit de Haagse begroting betalen of uit de landelijke begroting. Dat is echt een gigantisch verschil. Dat hoef ik u verder niet uit te leggen. Dus ik vind dat jammer. Daarnaast begrijp ik niet waarom u meer vertrouwen heeft in een commerciële partij die het onderzoek uitvoert - dan ben ik ook benieuwd hoe u de aansturing van dat onderzoek doet, want die aansturing zal dan ook plaatsvinden door degenen die onderzocht worden dan in een overheidsorganisatie die dit als taak heeft. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wantrouw het college niet in het doen van onderzoeken. Sterker nog, ik denk dat wij als gemeenteraad over het algemeen accepteren dat onderzoeken uit het college komen. Ik noemde net al het onderzoek naar de rellen bij ADO. Daar kwamen behoorlijk pijnlijke conclusies uit. Ik heb daar op geen enkele manier in de hele commissie commentaar op gehoord dat het onderzoek niet van voldoende kwaliteit zou zijn geweest vanwege het opdrachtgeverschap. Dus ik werp dat wel echt heel ver van me. Ik zou absoluut nooit een commerciële partij daarom willen diskwalificeren. We hebben heel veel commerciële partijen die ook hun naam willen beschermen, hun reputatie willen beschermen. Een partij als het COT is een deskundige partij die zich echt niet wil laten sturen in wat wel of niet welgevallig is vanuit de driehoek.

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik sloeg even aan op de laatste woorden van de inbreng van mevrouw Van Basten Batenburg, namelijk dat er de komende tijd - ik weet niet hoelang - geen

37

enkele Eritrese bijeenkomst meer georganiseerd mag worden of samen mag komen in onze stad. Heb ik dat goed gehoord? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zou het terug moeten luisteren. Volgens mij zei ik niet 'geen enkele' maar zei ik 'geen nieuwe'. Dat komt misschien wel ongeveer op hetzelfde neer. Mijn fractie zou de stad wel wat rust gunnen. Ik heb het vertrouwen niet dat een Eritrese bijeenkomst niet op wanordelijkheden uitloopt. Misschien zijn ze niet altijd zo heftig als op 17 februari, want ik denk dat die van een ongekende heftigheid waren, maar ik zou er niet om staan te springen als er nu een vergunning zou worden gegeven voor een groot Eritrees jaarfeest op het Plein, nee. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dan zit er al wel iets meer nuance in dan in de woorden die ik had gehoord, maar het is dus niet zo dat de VVD een verbod wil op alle samenkomsten van welke Eritreeërs dan ook, als het bijvoorbeeld gaat om een Eritrese gemeenschap die op zaterdag bij elkaar samenkomt in een kerk? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Nee. Ik had misschien ook de achtergrond van deze vraag moeten inschatten. Nee, uiteraard, en laten we ook wel wezen, het recht om samen te komen is een ongelooflijk belangrijk grondrecht. Daar staat wel tegenover de taak van openbare orde en veiligheid. Die weegt voor mijn fractie heel erg zwaar.

Ik hoop dat geloofsgemeenschappen bij elkaar kunnen blijven komen. Volgens mij gaat dat tot nog toe ook goed. Maar als het gaat om het soort bijeenkomsten dat we hier op 17 februari hadden, hoop ik dat we als stad, net als heel veel andere steden, nu toch een stukje terughoudender kunnen zijn. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, laatste maal, gaat uw gang. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dank aan de collega voor deze verheldering. Ik denk dat we dan wel redelijk op een lijn zitten. Hera Butt (GroenLinks). Begrijp ik de VVD goed dat er dan ook geen oproep wordt gedaan aan de burgemeester of het college om bij voorbaat al bepaalde evenementen waar de Eritrese gemeenschap in Nederland bij betrokken is, te verbieden? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zou niet eens weten hoe dat zou kunnen met onze Grondwet. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg wordt de volgende motie (H.4 VVD) ingediend:

Motie H.4 VVD Nooit meer via via De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van “Brief burgemeester inzake ernstige wanordelijkheden 17 februari” (RIS318031). Constaterende dat: ▪ de politie, gemeente en het OM signalen hadden dat er dreigingen waren met betrekking tot een bijeenkomst in zalencentrum Opera; ▪ de politie, gemeente en het OM geen van allen contact hebben opgenomen met de Opera over deze dreiging. Overwegende dat: ▪ een ondernemer niet dezelfde mogelijkheden of expertise heeft om dreigingsinformatie op te halen of in te schatten als de politie en het OM; ▪ het voor de beheersing van de situatie bij het materialiseren van een dreigingsbeeld essentieel is om goede afspraken en communicatie te hebben met de locatie, die verantwoordelijk is voor veiligheid en mogelijke ontruiming in zijn onderneming;

38

▪

zalencentrum Opera met de kennis van het dreigingsbeeld de bijeenkomst op basis van het dreigingsbeeld mogelijk had willen annuleren, waardoor de ontsporing op 17 februari hoogstwaarschijnlijk niet had plaatsgevonden.

Verzoekt de burgemeester: ▪ zich tot het uiterste in te spannen om te zorgen dat er voortaan door de driehoek ook rechtstreeks wordt gecommuniceerd met (evenementen)locaties bij risicovolle bijeenkomsten. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. In mijn optiek gaat dit debat vooralsnog bijna volledig voorbij aan het feit dat een stel import-Afrikanen de stad in een soort oorlogsgebied hebben veranderd. We zitten hier allemaal weer ongeveer twee uur te praten over welk type onderzoek en welke belemmeringen het ene onderzoek heeft ten opzichte van het andere. De enige die daar een uitzondering op maakte, was de heer Sewtahal. Die heb ik net al gerecenseerd. Dat was ook niet erg denderend of iets waar de stad erg van opknapte. GroenLinks was trouwens ook zeer beknopt. Zo kennen we GroenLinks. Ze hebben vaak wel ellenlange betogen in deze raadzaal over allerlei wokegekkigheid, want daar raken ze niet over uitgepraat, maar wanneer de halve stad wordt afgebroken door mensen uit een land hier ver vandaan, dan praten ze liever niet daarover. Dat is natuurlijk een moeilijk onderwerp, hè, de schaduwkant van de immigratieramp? Overigens veroorzaakt juist door partijen als GroenLinks. Dus wat dat betreft snap ik ook wel dat je het dan liever wat summier houdt.

Maar de mensen thuis kopen daar natuurlijk helemaal niets voor. Ik wil ook het linker smaldeel van deze raadzaal er nog wel even fijntjes op wijzen dat mijn partij de verkiezingen heeft gewonnen op 22 november jongstleden; een glansrijke zege van de gewone mensen op juist dit soort partijen. Iedereen en alles reageerde die avond vol afschuw op de wens van de bevolking dat er een keertje wat ging gebeuren in Nederland, natuurlijk ook in Den Haag. Het was natuurlijk ook de leider … Het is niet aan mij om hier voorzitter te spelen, hoewel ik dat graag zou doen. De voorzitter. Ik dacht dat u richting een punt ging, maar het werd een heel lange komma en toen kwam er nog wat achteraan. Ik wilde u natuurlijk even laten uitpraten, maar we gaan naar de interruptie van de heer Guernaoui. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De heer Sluijs zei net: mijn partij heeft de verkiezingen gewonnen. Ik neem aan dat hij het niet heeft over de lokale gemeenteverkiezingen? Want die heeft mijn partij gewonnen. De voorzitter. Ja, en daar zit de heer Sluijs wel bij, maar we gaan nu naar de heer Kruis, want aan hem vroeg u het. Sebastian Kruis (PVV). Veel dank, Sluijs. Maar dat klopt. Ik zei ook 'jongstleden'. Ik dank de heer Guernaoui, die voor de vele kijkers thuis even deze verhelderende vraag stelt. Zo kennen we de heer Guernaoui ook.

Iemand die altijd op zoek is naar de feiten en ook graag met mij samenwerkt om die boven tafel te krijgen. Heel veel dank, meneer Guernaoui. De voorzitter. Gaat u gerust verder met uw feiten en uw inbreng. Sebastian Kruis (PVV). Ik was dus bij de sultan van de PvdA-GroenLinks, de eerste lijsttrekker, de heer Timmermans, die met een heel verhaal kwam. Ik zal hem hier niet na gaan doen. De voorzitter. Ik heb weer een interruptie voor u, van de heer Smit.

39

Robin Smit (PvdD). Voorzitter, het is meer een punt van orde. Er is een soort van lezing gaande. Iedereen wordt gerecenseerd. Ik ben eigenlijk wel benieuwd naar het inhoudelijke verhaal van de PVV op het agendapunt dat nu voorligt. Sebastian Kruis (PVV). Een heel lieve vraag van de heer Smit en laat de heer Smit nou ook nog eens op de eerste rij zitten. Dus zo meteen als ik daarnaartoe kom … Ik heb trouwens niet iedereen gerecenseerd. Mevrouw Bos klaagde de vorige keer erover dat ik iedereen aan het recenseren was. Dat heb ik net niet gedaan, alleen de heer Sewtahal. Die zit nog te glunderen achter u. Maar zo meteen kom ik op het inhoudelijke deel. Dit hoort er allemaal bij, meneer Smit. Dus als u mij toestaat om verder te gaan. Ik zei dus dat ik de heer Timmermans echt een heel naar verhaal hoorde vertellen op de avond van 22 november. Ik ga hem niet nadoen. Dat is tegenwoordig wel een hobby van me, maar dat lijkt me hier niet het juiste podium voor. Hij had een heel verhaal over dat als je mensen tegenkomt in de buurt, op de school of op het werk die vragen 'hoor ik hier nog wel?', je dan als PvdA-GroenLinks heel duidelijk moet zeggen: ja ja, je hoort hier nog wel en we've got your back. Dat even als intro. Ik was tijdens het voorjaarsreces in het buitenland op onder andere familiebezoek in Colombia.

Ik kreeg daar op zaterdag 17 februari - het was daar het begin van de middag; u weet wel, door het tijdverschil - wat verontrustende appjes van bewoners rondom Opera. Die waren heel veel reden tot zorg. Zelf zo veel reden tot zorg dat ik toch nog even moet wachten met daarop ingaan, want eerst de heer Smit, denk ik, voorzitter Sluijs. De voorzitter. Ja, dan gaan we dat toch inderdaad doen. Meneer Smit, gaat uw gang. Robin Smit (PvdD). Ik weet dat ik erg ongeduldig ben en dat ik ook graag gerecenseerd wil worden door de heer Kruis, maar ik ben een beetje het spoor bijster. Ik hoor ook dat de heer Kruis het spoor bijster is, want ik zie de heer Timmermans niet in ons midden. Ik zou toch nogmaals de heer Kruis willen verzoeken om terug te gaan naar het agendapunt. Volgens mij ging hij daar net ook naar toe. De voorzitter. Volgens mij was de heer Kruis op het lokale aanbeland. Gaat u verder, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik was bij het lokale aanbeland, meneer Smit. Dus eigenlijk was de interruptie een beetje aan de late kant. Maar goed, wat ik al zei, ik kreeg verontrustende appjes van bewoners rondom Opera en ik ging snel terug naar mijn appartement. Ik kreeg daar beelden onder ogen die ik niet kon geloven.

Ik pleegde nog wat telefoontjes en ik sprak onder anderen iemand die letterlijk en figuurlijk met een knuppel achter zijn voordeur stond, terwijl zich buiten een Afrikaanse stammenstrijd afspeelde, meneer Smit. Hij vroeg wat hij moest doen. Ik zei nog: misschien moet je met je vrouw en kinderen in de voortuin gaan staan en tegen die mensen gaan roepen dat ze erbij horen. Want dat is wat Timmermans immers wilde, dat we tegen mensen met een migratieachtergrond die zich afvroegen 'horen we hier nog wel?' zouden gaan zeggen 'ja, je hoort er nog bij'. Wat hij trouwens ook nog zei: iedereen die vlucht voor oorlog en geweld is welkom in Nederland, als PvdA en GroenLinks het voor het zeggen zouden hebben. De beste man, die echt doodsangsten heeft uitgestaan, kon natuurlijk vrij weinig met mijn advies. Ondertussen werd zijn auto in de fik gestoken en zijn zijn kinderen getraumatiseerd. Dat is het punt dat ik wilde maken naar aanleiding van mijn inleiding, omdat bijna alle partijen in deze raadzaal moedwillig al dit volk hiernaartoe hebben gehaald. Vervolgens staan onze inwoners letterlijk en figuurlijk doodsangsten uit omdat hun hele wijk aan gort wordt geslagen. Daar heeft hier vanavond bijna niemand het over. Hier zitten we te bakkeleien over welk type onderzoek we gaan doen en wat de beperking is van het een ten opzichte van het ander.

Dat is precies het probleem hier in deze raadzaal en eigenlijk in heel Nederland: dat niemand het heeft over dit soort maatschappij ontwrichtende gevolgen van die massa-immigratieramp die zich heeft afgespeeld de afgelopen jaren en zeker op zaterdag 17 februari rondom het Operagebouw. Het is toch te gek voor woorden dat ik nu ook allemaal van die vlugge vraagjes krijg om me tot een bepaald punt te bewegen? Want ze willen helemaal niet dat we het hier over hebben. Dat merk je ook vandaag. Ze vinden het heerlijk om lekker met elkaar te soebatten over welk type onderzoek om het maar niet te hebben over datgene waar de gewone Nederlanders, Hagenaars en Hagenezen het thuis wel over hebben: hoe heeft het in godsnaam zo ver kunnen komen dat dit soort gajes bij ons door de straten heen trekt, meneer Smit. Daar heb ik u 40

ook niet over gehoord. Dus voordat u mij gaat interrumperen over wanneer ik tot de inhoud kom: dit is de inhoud. Robin Smit (PvdD). Ik laat me niet de maat nemen door de heer Kruis. Ik voer gewoon mijn taak uit als gemeenteraadslid. Die is onder andere controlerend. Ik ben erg benieuwd naar de controlerende taak van de heer Kruis op dit agendapunt, wederom. Sebastian Kruis (PVV). Ik ben hier natuurlijk ook om namens onze achterban onze visie en onze mening te geven over datgene wat er is gebeurd. Dat heeft ook de heer Kapteijns gedaan tijdens de commissie. Dat doe ik nu ook, want daarvoor sta ik hier. Wij zullen ook met die zienswijze met een zeer welwillende blik de motie bestuderen van u, mevrouw Arp en mevrouw Van Basten Batenburg. En ook die van de heer Guernaoui; het is wat ons betreft helemaal niet uitgesloten dat we die gaan steunen. Ik heb er wel nog wat vragen over in de zin dat ik me afvraag of je een onafhankelijk onderzoeksbureau kunt bewegen een onderzoek te gaan doen, terwijl hun bedrijfsmodel is dat ze zelf bepalen waar ze onderzoek naar doen. Ik heb dus over beide moties het een en ander te zeggen. Robin Smit (PvdD). Ik wil iets rechtzetten over de recensie: ik heb geen motie ingediend. Sebastian Kruis (PVV). Die u heeft meeondertekend. Ja, kijk … De voorzitter. Het is een detail. Sebastian Kruis (PVV). Hij zit echt te juichen op zijn plek.

De mensen zien dat niet, maar hij zit echt gewoon te juichen. Nadat hij net de volle laag kreeg namens duizenden Hagenaars en Hagenezen zit hij nu echt gewoon gierend van plezier daar op zijn stoel, omdat hij dacht een puntje tegen mij te kunnen maken. Maar goed, dat heb ik nu natuurlijk ook weer weerlegd bij dezen. Dat snapt de heer Smit ook wel. Voorzitter. Ik ben echt woedend over hoe de politie van alle kanten werd belaagd. Het is zorgwekkend dat de driehoek in Den Haag niet wist dat dit op deze schaal kon gebeuren. Ik snap dat niet. We hebben gezien wat er vorig jaar in Rijswijk is gebeurd. Bij eerdere incidenten in bijvoorbeeld Berlijn waren maar liefst duizend agenten nodig om de rellende krullenbollen terug in het gareel te krijgen. Er zijn tal van voorbeelden in West-Europa waaruit blijkt dat Eritreeërs met elkaar geen prettig feestje vieren. Een getraind Afrikaans slachtoffercommando overrompelde in eerste instantie dan ook de politie. Dat heeft natuurlijk ertoe geleid ook dat agenten gewond zijn geraakt. Ik vroeg me eerder al af op X hoe het zit met de geweldsinstructie. Er is nu wel traangas ingezet, maar dat is misschien niet genoeg. Is het misschien mogelijk om eerder binnen die geweldsinstructie over te gaan op de inzet van zwaardere geweldsmiddelen? Want ik wil niet dat agenten gewond raken. Ik wil dat relschoppers desnoods gewond raken.

We moeten ervoor zorgen dat niet onze agenten de dupe zijn van dit soort rellen, maar die relschoppers. Nu konden ze urenlang hun gang gaan. Mevrouw Van Basten Batenburg stelde al terecht: als ze niet om acht uur uit zichzelf waren gestopt, wat was er dan wel niet gebeurd allemaal? Is de burgemeester ook bereid om voortaan eerder toestemming te geven tot het overgaan op zwaardere geweldsmiddelen, omdat we dit gewoon niet kunnen accepteren? Ik ben ook heel benieuwd hoe het met de agenten gaat. Ik hoop dat de burgemeester daar zo meteen iets over kan vertellen. Dit was een heel naar incident in de stad, maar we hebben afgelopen jaar tal van nare incidenten gehad. Elke keer zegt de gemeenteraad hier: hoe kon dit nou gebeuren? Nou, ik kan het wel vertellen. Het is namelijk uiteindelijk zo in Den Haag dat criminaliteit lijkt te lonen. We hebben een enorm tekort aan politie. We zien dat de strafmaat vaak vrij laag is. Er zijn tal van redenen waarom de criminaliteit soms welig lijkt te tieren in Den Haag. Daar hebben wij heel veel zorgen over. Gelukkig werd afgelopen week de raadscommissie uitgenodigd om op bezoek te gaan bij de Politie Eenheid Den Haag. Dan denk je dat je daar geïnformeerd wordt over hoe de politie paraat staat om eindelijk een keertje korte metten te maken met dat criminele tuig.

Maar nee hoor, wat zie ik tot mijn grote schrik in het programma staan? Een presentatie van een uur over diverse inclusieve politieteams. Ze zijn daar helemaal knotsknettergek geworden. Hoe kan het nou dat na een jaar van zo veel geweld in de stad een werkbezoek aan de Politie Eenheid Den Haag wordt ontsierd door dit soort 41

GroenLinks-flauwekul? Ik snap wel dat mevrouw Butt daar kraaiend van plezier zit, maar wat hebben nou de gewone Hagenaars daaraan? Het enige wat divers is in deze stad en inclusief, zijn de criminaliteitsstatistieken die worden ontsierd door veelal allochtonen in deze stad. Daar worden we knettergek van. Kan de burgemeester daar ook wat over zeggen? Hij is uiteindelijk volgens mij ook verantwoordelijk voor de Politie Eenheid Den Haag. Hoe kan het dat na een jaar met zo veel bloedvergieten in de stad - bloed stroomde door de straten - het programma voor de gemeenteraadsleden bestaat uit diverse inclusieve politieteams? Leg mij het maar uit. Ik ben daar echt zeer ontstemd over. Ik zei al dat we met zeer veel interesse naar de ingediende moties zullen kijken. Ik wens de inwoners van deze stad, zolang zo veel linkse partijen hier nog met zo veel raadsleden zitten, heel veel sterkte. Zorg ervoor dat u uzelf en uw gezin kunt beschermen als de politie onverhoopt niet in staat is om dat te doen. Tot die tijd is het even uitzitten en weten dat er betere tijden aankomen. De voorzitter. We gaan een minuut of twintig zeker de beraadslaging schorsen voor het voorbereiden van de beantwoording door de burgemeester. Er zijn heel veel vragen gesteld, dus hij heeft daarom verzocht. Ik zou willen voorstellen dat wij een agendapunt pakken in de tussentijd, tenzij u dat liever niet doet.

Maar ik denk dat we een agendapunt kunnen doen. Dan kan de burgemeester netjes de beantwoording voorbereiden en dan doen we die daarna. Laten we wel heel kort even schorsen, een minuut of vijf. Er staan snacks klaar in de foyer. We hebben een klein snackje voor u voordat u straks allemaal een appelflauwte heeft. U moet allemaal scherp blijven natuurlijk. Dus even een kleine snack en laten we kwart over vier verder gaan. De beraadslaging wordt geschorst. De vergadering wordt van 16.10 uur tot 16.21 geschorst.

Aan de orde is: I. Gewijzigd voorstel van het college inzake Vaststelling Actualisatie/herziening Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Den Haag 2024-2034 (RIS317535). De beraadslaging wordt geopend. Caroline Verduin (D66). Voorzitter. Als gemeente hebben wij een belangrijke verantwoordelijkheid: goede en gezonde schoolgebouwen waar je goed tot leren kunt komen. Na een goed debat in de commissie over het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs blijft voor D66 een punt open, de normbedragen: het bedrag dat de gemeente beschikbaar stelt aan scholen voor nieuwbouw en verbouw. We vragen steeds meer van schoolgebouwen. Ze moeten duurzaam zijn en goed geventileerd. In de toekomst gaan we ook meer doen in scholen. We gaan naar inclusieve en rijke scholen, waar plek is voor kunst, cultuur, maar ook voor zorgmedewerkers zoals de logopedist.

Maar komen de eisen die we als gemeente stellen wel overeen met het geld dat we ervoor ter beschikking stellen, de zogenoemde normbedragen? Hoe doen andere gemeenten dat? Om dat inzichtelijk te krijgen, dien ik een motie in samen met de heer Bom van Hart voor Den Haag: verzoekt het college om een indicatie te geven van hoe de Haagse normbekostiging voor onderwijshuisvesting zich verhoudt tot die in andere G4-/regiogemeenten ten behoeve van de volgende coalitie onderhandelingen; hierbij ook inzichtelijk te maken op welke punten andere gemeenten van de G4 afwijken in hogere eisen en kwaliteitseisen; en de raad over de voortgang uiterlijk in Q3 2024 te informeren, zodat met eventuele afwijkingen rekening gehouden kan worden bij de volgende coalitieonderhandelingen. De voorzitter. Door mevrouw Verduin, daartoe gesteund door de heer Bom, wordt de volgende motie (I.1 D66) ingediend:

42

Motie I.1 D66 meer inzicht in normvergoeding onderwijshuisvesting De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van het Integrale Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2034 (IHP), RIS317535. Constaterende dat: • de normbekostiging en -vergoedingen van omliggende gemeenten/G4 afwijken van de door Den Haag gehanteerde normbekostiging en -vergoedingen; • het lastig is de normvergoedingen van de verschillende gemeenten te vergelijken door een verschillende berekeningsmethodiek; • de normbekostiging in Den Haag gestoeld is op een leerling-afhankelijk deel/VNG en een lokatie-afhankelijk deel (welke type stad); • de normvergoedingen die in Rotterdam, Amsterdam en Utrecht worden gehanteerd hoger zijn, ook door hogere kwaliteitseisen, aldus de wethouder. Van mening dat: • de wens vanuit schoolbesturen voor meer financiële ruimte bij nieuw- en verbouw van onderwijshuisvesting in Den Haag vanzelfsprekend aan de onderhandelingstafel met scholen uitonderhandeld moet worden; • de raad zich in dit onderhandelingsproces niet wil/moet mengen maar wel overtuigd moet zijn dat de door Den Haag gehanteerde normvergoedingen realistisch zijn.

Overwegende dat: • gemeenten zelf een normvergoeding voor onderwijshuisvesting mogen bepalen, die passend is bij de gevraagde kwaliteitseisen aan nieuw- en verbouw; • Den Haag steeds meer eisen stelt aan duurzame onderwijshuisvesting, zoals (bijna) energieneutrale gebouwen, inclusief onderwijs, 100% toegankelijkheid etc.; • de gemeentelijke begroting in de eerste jaren in voldoende investeringsruimte voor deze IHP voorziet, gebaseerd op de huidige normvergoeding; • de mogelijkheden voor de financiering van onderwijshuisvesting op de lange termijn nog onderzocht worden; • het voor het vaststellen van toekomstige Haagse normvergoedingen gewenst is om meer inzicht te krijgen in de gehanteerde normvergoedingen en hogere (kwaliteits-)eisen bij andere gemeenten. Verzoekt het college: • om een indicatie te geven van hoe de Haagse normbekostiging voor onderwijshuisvesting zich verhoudt tot die in andere g4/regiogemeenten ten behoeve van de volgende coalitieonderhandelingen; • hierbij ook inzichtelijk te maken op welke punten andere gemeenten/G4 afwijken in hogere (kwaliteits-)eisen; • de raad over de voortgang uiterlijk in Q3 2024 te informeren zodat met eventuele afwijkingen rekening gehouden kan worden bij de volgende coalitie-onderhandelingen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Voorzitter. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs zorgt ervoor dat onze scholen klaar zijn voor de toekomst. Enkele jaren geleden hebben we hier uitgebreid gedebatteerd over de toekomst van het schoolgebouw van De Populier aan de Populierstraat. Raadsbreed werd gezegd dat de gevel en het karakteristieke trappenhuis bewaard 43

moesten blijven. Renovatie met behoud bleek echter veel te duur. Daarom wordt er nu ingezet op nieuwbouw elders. De ChristenUnie/SGP had gehoopt, nu De Populier als wissellocatie wordt ingezet en nieuwbouw als optie wordt genoemd, dat er dan ook een toekomstvisie zou zijn voor de karakteristieke gevel en het trappenhuis van deze school in de Bomenbuurt. Want als je die wilt behouden, dan moet je er in de tijd dat het gebouw fungeert als wissellocatie over nadenken wat nodig is om het gebouw voor de eeuwigheid te bewaren. Dat is nu niet het geval. Daarom een motie met de collega's Peeck van de VVD en Bom van Hart voor Den Haag, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college een toekomstvisie op te stellen voor dit karakteristieke pand, zodat helder is hoe de karakteristieke gevel en het trappenhuis behouden kunnen worden voor de toekomst. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Peeck, wordt de volgende motie (I.2 CU/SGP) ingediend:

Motie I.2 CU/SGP behoud de gevel en trappenhuis van De Populier De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Vaststelling Actualisatie/herziening Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Den Haag 2024-2034 (RIS317535), constaterende, dat: ▪ in het IHP is opgenomen dat de locatie van De Populier aan de Populierstraat 109 zal verhuizen naar nieuwbouw, zodat de historische gevel en trappenhuis gespaard blijven; ▪ het karakteristieke pand een zogenaamde wissellocatie voor scholen wordt; overwegende, dat: ▪ deze locatie een karakteristieke gevel en trappenhuis heeft; ▪ het gebouw oud is en er op termijn iets moet gebeuren voor behoud ervan; ▪ er geen toekomstvisie is voor dit bijzondere gebouw na de inzet als wissellocatie; verzoekt het college: ▪ een toekomstvisie op te stellen voor dit karakteristieke pand, zodat helder is hoe de karakteristieke gevel en het trappenhuis behouden kunnen worden voor de toekomst, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. De Partij voor de Dieren vindt dat schoolgebouwen sneller moeten verduurzamen. In dit integraal huisvestingsplan is opgenomen dat in 2024 een routekaart voor het verduurzamen van schoolgebouwen wordt ontwikkeld.

Onze fractie hoopt dan ook dat deze wethouder flink in de pas loopt en dat we deze kaart snel zullen ontvangen. Ook de ambitie die de gemeente en schoolbesturen hebben om in 2024 voor alle scholen, voor zover mogelijk, het plein te vergroenen en ze klimaatbestendig te maken, is niet haalbaar met de huidige maatregelen. We verwachten snel de uitwerking van de nieuwe subsidieregeling voor klimaatadaptieve maatregelen daarvoor. De bescherming van beeldbepalende schoolgebouwen vraagt om zorgvuldige procedures. Zo is het belangrijk dat renovatie onderzocht wordt. In het geval van sloop moeten beeldbepalende elementen terugkomen in het nieuwe ontwerp. Veel schoolgebouwen zijn nog niet als beeldbepalend erkend in omgevingsplannen, omdat het bij de gemeente vele jaren kost om die omgevingsplannen te herzien. Hierdoor zijn beeldbepalende schoolgebouwen op dit moment onvoldoende beschermd. Het integraal huisvestingsplan kondigt voor een aantal beeldbepalende schoolgebouwen al wel investeringen voor vervangende bouw aan. Als een schoolgebouw in een beschermd stadsgezicht staat, is er al wel sprake van extra bescherming, maar voor schoolgebouwen daarbuiten niet. Daarom dienen wij een motie in die vraagt om specifieke aandacht en maatwerk voor schoolgebouwen buiten 44

beschermde stadsgezichten om onzorgvuldige sloop te voorkomen. De motie verzoekt het college snel te zorgen voor beleid dat het beeldbepalende karakter van alle schoolgebouwen in Den Haag erkent en beschermt, ongeacht of ze zich in een beschermd stadsgezicht bevinden; om, in afwachting van dit beleid, via maatwerk een voorlopige beschermingsstatus toe te kennen aan deze beeldbepalende gebouwen. Deze motie dien ik mede namens mevrouw Peeck van de VVD in. De voorzitter. Door de heer Smit, daartoe gesteund door mevrouw Peeck, wordt de volgende motie (I.3 PvdD) ingediend:

Motie I.3 PvdD Het mag niet uitmaken in welke wijk een beeldbepalend schoolgebouw staat De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van de actualisatie/herziening Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Den Haag 2024-2034 (RIS317535). Constaterende, dat: ▪ elk beeldbepalend schoolgebouw in Den Haag, met zijn unieke architectuur en geschiedenis, bijdraagt aan het karakter van zijn wijk; ▪ rijks- en gemeentelijke monumenten niet zomaar gesloopt kunnen worden; ▪ schoolgebouwen in beschermde stadsgezichten niet zomaar gesloopt kunnen worden; ▪ het doel van het college is om de beeldbepalende status van schoolgebouwen planologisch te verankeren bij de omzetting naar een omgevingsplan maar dat deze bescherming nu vaak ontbreekt. Overwegende, dat: ▪ sloop van beeldbepalende gebouwen alleen mogelijk is na een haalbaarheidsonderzoek naar renovatie en onder de voorwaarde dat de nieuwbouw dezelfde bijzondere karakteristieken bevat; ▪ in het IHP een lijst (bijlage 4) is opgenomen met 29 beeldbepalende gebouwen, waarvan er zeker 10 in een beschermd stadsgezicht liggen. Van mening, dat: ▪ de bescherming van beeldbepalende gebouwen niet mag afhangen van hun geografische locatie, maar dat ze bescherming verdienen vanwege de intrinsieke waarde voor onze stad en haar inwoners.

Verzoekt het college: ▪ snel te zorgen voor beleid dat het beeldbepalende karakter van alle schoolgebouwen in Den Haag erkent en beschermt, ongeacht of ze zich in een beschermd stadsgezicht bevinden; ▪ om, in afwachting van dit beleid, via maatwerk een voorlopige beschermingsstatus toe te kennen aan deze beeldbepalende gebouwen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. De Haagse Stadspartij maakt zich al jaren hard voor het renoveren van schoolgebouwen. We zijn dan ook een beetje teleurgesteld in het nieuwe IHP. Hierin wordt weer voor veels te veel scholen gesproken over vervangende nieuwbouw. Wat ons betreft kan die beslissing alleen genomen worden als eerst goed in kaart wordt gebracht waarom sloop noodzakelijk is. Daarom de motie Onderbouw keuze nieuwbouw beter. Het is een beetje een lang dictum, dus ga er even goed voor zitten: verzoekt het college om een sloopkader scholenbouw te ontwikkelen, zodat per school wordt getoetst of er een bouwtechnische noodzaak is tot sloop en de mogelijkheden voor renovatie of hergebruik, de visie van de gebruikers en omwonenden, de gevolgen voor de sociale samenhang van 45

de buurt en de gevolgen voor de cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige identiteit van de buurt in kaart worden gebracht; deze analyse per project aan te raad te doen toekomen alvorens tot een beslissing tot sloop/nieuwbouw over te gaan. Daarnaast horen we vaak dat verschillende scholen zelf het idee hebben dat de enige goede school een nieuwe school is. Wat ons betreft klopt dat natuurlijk niet. In heel Nederland worden scholen gerenoveerd en verbouwd tot prachtige nieuwe scholen. Wat ons betreft gaat de gemeente daarom de schoolbesturen een handje helpen met het organiseren van een kennisdag over het renoveren van scholen. De motie heeft als titel Organiseer kennisdag renovatie schoolgebouwen, met als dictum: verzoekt het college om zo spoedig mogelijk een kennisdag te organiseren over de mogelijkheden, winst en potenties van het renoveren van bestaande schoolgebouwen op basis van inspirerende voorbeelden uit heel Nederland; voor deze dag expliciet alle schooldirecteuren, schoolbesturen en koepelorganisaties uit het basis-, voortgezet en hoger onderwijs uit Den Haag uit te nodigen. De voorzitter. Door mevrouw Faïd worden de volgende moties (I.4 HSP en I.5 HSP) ingediend:

Motie I.4 HSP Onderbouw keuze voor nieuwbouw beter De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling Actualisatie/herziening Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Den Haag 2024-2034 (RIS317535). Constaterend, dat • er in het IHP 2024-2034 wederom wordt voorgesorteerd op vervangende nieuwbouw voor een groot aantal scholen; • er in 2020 een motie (RIS304563) door de gemeenteraad is aangenomen waarin wordt gesteld dat altijd eerst renovatie moet worden onderzocht alvorens over te gaan tot sloop / nieuwbouw. Overwegende, dat • de bouwindustrie wereldwijd verantwoordelijk is voor 40% van de uitstoot van CO2; • er steeds meer gekozen wordt voor renovatie en hergebruik van onderdelen om de uitstoot te verminderen; • de gemeente Den Haag meedoet aan de Citydeal Circulair Bouwen; • de stelling dat oude schoolgebouwen per definitie slechter zijn dan nieuwe gebouwen onhoudbaar is gezien de grote aantallen gerenoveerde en/ of uitgebreide scholen door heel Nederland; • het behouden van (delen van) scholen bijdraagt aan behoud van de geschiedenis van de stad; • in 2021 een motie (RIS309743) is aangenomen waarin wordt gevraagd om naar Amsterdams voorbeeld te komen met een Haags sloopkader.

Met behulp van het sloopkader kan vervolgens per project in kaart worden gebracht wat de waarden en mogelijkheden zijn van bestaande gebouwen. Verzoekt het college • om een sloopkader scholenbouw te ontwikkelen zodat per school wordt getoetst of er een bouwtechnische noodzaak is tot sloop en de mogelijkheden voor renovatie of hergebruik, de visie van de gebruikers en omwonenden, de gevolgen voor de sociale samenhang van de buurt en de gevolgen voor de cultuurhistorische, architectonische en stedenbouwkundige identiteit van de buurt in kaart worden gebracht; • deze analyse per project aan te raad te doen toekomen alvorens tot een beslissing tot sloop/nieuwbouw over te gaan. En gaat over tot de orde van de dag.

46

Motie I.5 HSP Organiseer kennisdag renovatie schoolgebouwen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van M Voorstel van het college inzake Vaststelling Actualisatie/herziening Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Den Haag 2024-2034 (RIS317535). Constaterend, dat • er in het IHP 2024-2034 wederom wordt voorgesorteerd op vervangende nieuwbouw voor een groot aantal scholen; • de verschillende schoolbesturen in Den Haag nog steeds vasthouden aan het adagium: “de enige goede school is een pas gebouwde school”; • de gemeente er niet in slaagt om de schoolbesturen te overtuigen van de waarde van renovatie ondanks aangenomen moties in de gemeenteraad. Overwegende, dat • de bouwindustrie wereldwijd verantwoordelijk is voor 40% van de uitstoot van CO2; • de stelling dat oude schoolgebouwen per definitie slechter zijn dan nieuwe gebouwen onhoudbaar is gezien de grote aantallen gerenoveerde en/ of uitgebreide scholen door heel Nederland; • het behouden van (delen van) scholen bijdraagt aan behoud van de geschiedenis van de stad; • er in Nederland heel veel voorbeelden zijn van succesvolle, mooie en goede renovaties en/ of verbouwde scholen die bijdragen aan het verhaal van de stad en van grote waarde zijn voor het onderwijs.

Verzoekt het college • om zo spoedig mogelijk een kennisdag te organiseren over de mogelijkheden, winst en potenties van het renoveren van bestaande schoolgebouwen op basis van inspirerende voorbeelden uit heel Nederland; • voor deze dag expliciet alle schooldirecteuren, schoolbesturen en koepelorganisaties uit het basis- voortgezet en hoger onderwijs uit Den Haag uit te nodigen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Bredemeijer (CDA). Voorzitter. Dank aan de raad voor het agenderen van het integraal huisvestingsplan. Het is niet zozeer een nieuw IHP, zoals mevrouw Faïd stelde, maar de herziening van het integraal huisvestingsplan dat we vier jaar geleden hebben vastgesteld met elkaar. De herziening: dat is wel heel belangrijk, want we gaan door met het beleid dat we hadden. We hebben hier alleen weer voor tien jaar op een rij gezet welk schoolgebouw we op welk moment aan de orde laten komen. Er is een misverstand aan de orde gekomen bij de moties van mevrouw Faïd. Ik zou daarmee willen beginnen, want dat neemt, denk ik, een aantal misverstanden gelijk ook weg. Het gaat over de term 'vervangende bouw' die gebezigd wordt in het IHP. 'Vervangende bouw' is best een beetje een verwarrende term, realiseer ik mij. Ik zal ook zorgen dat we de volgende keer een andere term gebruiken.

Hier had ook kunnen staan 'opknappen scholen' bijvoorbeeld, of 'het onder de loep nemen van alle scholen'. 'Vervangende bouw' betekent namelijk niet: we gaan ze allemaal platgooien en opnieuw opbouwen. 'Vervangende bouw' is of renoveren of nieuw bouwen. Dat heet gewoon zo. Het is inderdaad een wat verwarrende term, excuses daarvoor, maar het is dus niet platgooien. Het kan ook renoveren zijn. Sterker nog, er worden 37 scholen genoemd. Voor zeven of zes daarvan is er nog niks. Dat moet gewoon een school worden. Dat is nu nog niks. Van de overige 30 schat ik in dat in de komende tien jaar ongeveer de helft gerenoveerd zal worden. Dat is dus niet platgooien en nieuwbouw. Ik zou beide moties van mevrouw Faïd als overbodig willen betitelen, omdat ze echt 47

gestoeld zijn op een misverstand. Beide moties van de HSP zijn daarmee overbodig. Geen zorgen daarover, veel renovaties, en ik schat in dat van de 37 scholen bijna de helft gerenoveerd zal gaan worden. Mevrouw Verduin heeft de normen aangekaart middels de motie. Zij vraagt een onderzoek waarmee wij, of onze opvolgers, in de nieuwe onderhandelingen straks de goede informatie hebben op basis waarvan de keuze kan worden gemaakt hoe nu verder, ook financieel. We hebben voor de IHP's, hartstikke fijn, van de coalitie de middelen gekregen waarmee we in ieder geval de komende jaren het IHP kunnen uitvoeren, maar zoals het bij IHP's gaat, zal het altijd ook een keuze vergen voor de toekomst. Om daarvoor informatie op een rij te zetten waar de nieuwe onderhandelaars mee aan de slag kunnen op basis van een vergelijking met andere gemeenten, ben ik graag bereid als de raad deze motie aanneemt. Ik zou die dus aan het oordeel van de raad willen laten. De motie van de ChristenUnie gaat specifiek over een enkele school: De Populier. We zullen de komende tijd inderdaad gaan werken aan een nieuw schoolgebouw op een andere plek. De kinderen en de leerkrachten van De Populier zullen dus daarnaartoe gaan. Daarmee komt De Populier leeg te staan en die zal gebruikt worden als wissellocatie. Daarmee hebben we dus ook de komende jaren nog zeggenschap over dat gebouw.

Daarmee zijn alle toezeggingen en de moties die de raad hiervoor ingediend heeft, van kracht. We hebben juist de wens met elkaar om het pand te behouden. Dit pand is te klein geworden voor de huidige school. Ze gaan dus naar nieuwbouw. Dit pand behouden we dus. Op basis van die wens is deze motie echt niet nodig. Ze is echt overbodig, want dat is nou juist de consequentie van deze keuze. Een toekomstvisie voor allerlei losse, individuele gebouwen maken, is niet nodig. We hebben monumentenzorg en zeker dit gebouw, met alles wat daarvoor is aangenomen, staat heel helder op het netvlies. De zorg is echt niet nodig om te denken dat het mogelijk ooit anders is. De motie van de ChristenUnie is daarmee dus overbodig, en dat bedoel ik echt geruststellend. De motie van de Partij voor de Dieren ziet ook op een best ingewikkeld punt, moet ik eerlijk zeggen. Er wordt een enkele categorie genoemd. Bij mevrouw Klokkenburg ging het om een enkel schoolgebouw, maar hier gaat het om een categorie in de stad, namelijk schoolgebouwen. De motie vraagt om voor schoolgebouwen, naast andere panden en gebouwen en huizen die we in Den Haag hebben en die mogelijk monumentaal of beeldbepalend zijn, een uitzondering te maken. Schoolgebouwen zijn niet van de gemeente. Een klein aantal daargelaten, zijn schoolgebouwen in de regel niet van de gemeente.

Als we daar dus een aparte categorie van zouden maken, zou dat anders zijn dan hoe we omgaan met de gebouwen in de rest van de stad. Daar ziet namelijk monumentenzorg erop toe dat het op een ordentelijke manier gaat. Uw raad heeft de afgelopen tijd twee moties aangenomen. Een daarvan is al afgedaan. De ander is aangenomen en zal afgedaan worden. Die liggen niet op mijn terrein, maar op dat van stadsbreed beeldbepalende bebouwing. De ene heet Beeldbepalende bebouwing beter beschermen. De ander is de motie Bescherm beeldbepalend zoals bedoeld. Die beide moties zijn aangenomen. De een is dus afgedaan en de ander zal worden afgedaan. In die afdoening wordt dit ook heel expliciet meegenomen. Ik zal er ook echt zorg voor dragen dat scholen daarin als categorie benoemd zullen blijven worden, want zo is het wel. De zorg die hierachter ligt, althans, als ik die zo mag interpreteren, zou ik weg willen proberen te nemen, omdat we echt hetzelfde willen. Ik denk ook dat we daar de afgelopen vier jaar al best veel tekenen van hebben laten zien. Want toen ik hier ruim vier jaar geleden kwam, was er een heel ander soort discussie, bijvoorbeeld als het gaat om De Populier. Toen was het de bedoeling om die nieuw te bouwen. Inmiddels is dat heel evident niet meer aan de orde. Zo zijn er meer panden waarvan we nu zeggen: dat zal een oud gebouw blijven en dat gaan we renoveren. Robin Smit (PvdD).

Er gebeurt inderdaad veel, zoals de wethouder zegt. Maar wat deze motie beoogt, is het volgende. De bescherming komt terug in de omgevingsplannen, maar dat kan nog vele jaren duren. Deze motie zorgt eigenlijk voor de brugfunctie om dat in de tussentijd ook te borgen. Dat is wat deze motie beoogt. Het is dus juist bedoeld om de zorgen die er heersen niet alleen bij onze fractie, maar ook in de stad, weg te nemen door middel van die tijdelijke bescherming. Wethouder Bredemeijer (CDA). Door daar dan een aparte categorie van te maken, neem je die zorgen niet per se weg. Die zorgen neem je wel weg als we het gesprek voeren over de individuele gebouwen waar die zorg op rust. Als er schoolgebouwen zijn waar de heer Smit of anderen zorgen over hebben, dan hoor ik dat liever nu. Dan kunnen we daar het gesprek over voeren, ook met het schoolbestuur, 48

want wellicht is die zorg wel helemaal niet gestoeld op feiten maar op een suggestie die niet waar blijkt te zijn, weet u wel. Dus dan kunnen we beter het gesprek over dat pand voeren en voorkomen dat het bijvoorbeeld gesloopt wordt, als die vrees er is, dan dat we nu een heel aparte categorie optuigen terwijl de essentie van wat de heer Smit vraagt eigenlijk al in de afdoening van de motie is opgenomen. Robin Smit (PvdD). Ik begrijp de wethouder heel goed dat we het gesprek starten en dat we juist op voorhand al met elkaar in gesprek zijn om eventuele zorgen weg te nemen. Maar ik roep de wethouder ertoe op om deze motie toch anders te lezen en te omarmen, omdat deze motie er juist voor zorgt dat we in de tussentijd altijd het gesprek aan kunnen gaan. Als je het niet doet en zegt 'we gaan gewoon steeds in gesprek', dan is de kans groot dat er iets tussendoor glipt. Het is dus eigenlijk juist het voorzorgbeginsel waartoe ik de wethouder zou willen bewegen. Wethouder Bredemeijer (CDA). Dan is het ons beider doel om daar in ieder geval het gesprek over te voeren. Dat is dan de winst van dit debatje. Als ik dit zo hoor, zou ik ook de suggestie willen doen om de afdoening van de motie af te wachten die ik zojuist noemde, Beeldbepalende bebouwing beter beschermen. Die motie is nog niet afgedaan.

Misschien wil de heer Smit zijn motie aanhouden tot die afdoening, om dan de inschatting te maken of het voldoende is geborgd. Dan hebben we dat gesprek misschien opnieuw, maar dan wel nadat het brede beleid is voorgesteld, niet alleen voor schoolgebouwen, maar breder. Dat zou een suggestie zijn. De voorzitter. Een concreet voorstel, meneer Smit. Robin Smit (PvdD). Ik vind dat wel lastig te beoordelen, omdat ik niet exact weet wanneer die afdoening komt en wat er in de tussentijd gebeurt. Ik weet dat dat een technische vraag is en die wilde ik hier eigenlijk ook niet stellen, maar daar laat ik het wel een klein beetje van afhangen, ook in overleg met de woordvoerder op dit dossier en de collega-indiener, om te kijken of dat goed genoeg is. De voorzitter. Wellicht dat de wethouder daar een inkijkje in kan geven. Wethouder Bredemeijer (CDA). Ik begrijp van mijn collega dat de afdoening in Q2 van dit jaar wordt verwacht. Dat gebeurt nog voor de zomer. De voorzitter. U komt daar, denk ik, nog even op terug, meneer Smit? Dat is goed. Mevrouw Klokkenburg heeft ook een interruptie. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Toch nog even over het pand waar nu De Populier zit aan de Populierstraat. We hebben als raad uitgesproken dat we de gevel en het trappenhuis ten minste bewaren. Daar zit geen monumentale status op. In die zin is het niet beschermd voor de toekomst.

De school gaat als wissellocatie gebruikt worden, maar in de tussentijd moet je daar wel een gesprek over hebben, want niet alles is daar mogelijk. De school gaat er ook niet voor niks weg. Het pand is oud. Het zal onderhouden moeten blijven. Als we dat niet doen, is het straks zo vervallen dat er überhaupt niks anders meer in kan. Wat mijn fractie en de mede-indieners vragen is om na te denken over wat ermee kan, zodat op het moment dat de school niet meer als wissellocatie gebruikt gaat worden, er direct iets anders mee gedaan kan worden. Begrijpt de wethouder dat en is hij ook van plan om daar iets mee te gaan doen? Wethouder Bredemeijer (CDA). Ik begrijp dat zeker. Ik denk ook wel dat het goed is om te beseffen dat met de vaststelling van de herziening van het IHP we echt kiezen voor langjarig dit pand als wissellocatie inzetten, want daar is ook gewoon veel behoefte aan. Dus we hebben dat ook echt nodig. De Populier heeft vooral deze verhuiswens omdat ze behoefte hebben aan een grotere locatie voor het huisvesten van meer leerlingen. Tegelijkertijd is er in het hele proces van de afgelopen jaren hartstikke veel gebeurd met dit specifieke schoolgebouw. Een van de dingen die het wel heeft opgeleverd, is dat monumentenzorg dit pand heel helder op het netvlies heeft.