RIS318626 Notulen van de raad van 14 maart 2024

Mevrouw Arp, voor de laatste maal. Lesley Arp (SP). Ik hoor heel duidelijk de wens van de heer Guernaoui. Als deze motie wordt aangenomen, dan zou het natuurlijk ook de wens van mijn fractie zijn dat met alle betrokkenen wordt gesproken. Maar hoe je het ook wendt of keert, is het wel een assumptie, toch? We kunnen daar niet zeker van zijn.

18

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik zal uw motie steunen. Maar bij een externe onafhankelijke partij krijg je dezelfde vraagstukken. Want ook bij een externe partij moeten we gaan bepalen wat wel en wat niet. Daar hebben zij ook een mening over. Die zeggen misschien ook: dit wel en dit niet. Wat dat betreft is het dus niet zoveel anders, behalve dat de Onderzoeksraad een wettelijke basis heeft, bevoegdheden heeft en hiervoor is opgericht. Ik denk dat het ons heel veel geld scheelt en ook wel tijd, want ik sluit niet uit dat die opdracht eerst moet worden aanbesteed, met alle tijd die daar ook mee gemoeid is. De Onderzoeksraad hoeven we niet aan te besteden. We hoeven ze maar te vragen en als zij zeggen dat ze dit gaan doen, dan hoop ik dat ze zo snel mogelijk ermee aan de slag gaan. Hera Butt (GroenLinks). Ik had dezelfde vraag als de SP, maar ik ga toch even door op wat ik van Hart voor Den Haag heb gehoord net. Stel, er komt zo'n onderzoek via de OVV. Mijn fractie twijfelt ook nog, om eerlijk te zijn. Stel dat het onderzoek komt en we merken dat het onderzoek niet is wat de raad eigenlijk had gewild qua opzet. Vindt Hart voor Den Haag dan dat we daarna alsnog een extern onderzoek moeten opzetten? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Wij hebben vertrouwen in de Onderzoeksraad voor Veiligheid, want hier zijn zij voor opgericht. Zij zijn hier deskundig op.

Zij weten wel hoe ze dit onderzoek moeten aanvliegen. Het gaat over: hoe heeft de politie geopereerd, hoe heeft de burgemeester geopereerd, hoe heeft de gemeente geopereerd, hoe heeft het Openbaar Ministerie geopereerd, wat is er daarna gebeurd en wat had anders en beter gemoeten? Dat komt er allemaal uit. Laten we het vertrouwen geven aan de Onderzoeksraad voor Veiligheid, een professionele organisatie, ambtelijk, ook geborgd in alle wetten en regelgeving. Ik heb alle verwachting dat het goedkomt. Mochten we - want dat kan in theorie, maar dat geldt ook voor dat commerciële onderzoek - na aflopen denken 'dit is niet wat we wilden', dan zullen we daar weer een debat over hebben en kijken hoe we het dan gaan doen. Maar dat geldt dus voor beide soorten onderzoek. Maar als je kijkt naar wat de Onderzoeksraad voor Veiligheid de afgelopen jaren heeft gedaan, ook hoe ze het vreugdevurenonderzoek hebben gedaan, dan kan ik niet anders zeggen dan: laten we ze het vertrouwen geven. Want bij een commerciële partij weet je helemaal niet wie erachter zitten. Robin Smit (PvdD). In de motie van de heer Guernaoui wordt het voorstel gedaan om eerst de OVV te bevragen en daarna de commerciële partijen. Het wrange is dat je dan iets stopzet, terwijl je het ook tegelijkertijd in gang zou kunnen zetten, omdat je nooit zeker weet of de OVV dat onderzoek gaat doen.

Volgens mij heeft niemand hier gezegd dat we twijfelen aan de OVV. De vraag is vooral of we het eerst aan de OVV moeten vragen of dat een ander onafhankelijk onderzoek ook goed is. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor de vraag. Ik vind dat een heel mooie nuance. Ik zou zeggen: laten we het de OVV vragen. Dat schrijven wij ook. We moeten het ze vragen, want we gaan er niet over. De OVV is onafhankelijk en beslist zelf of ze dit wel of niet doen. Ondertussen zouden we het commerciële traject gewoon door kunnen laten gaan, maar dan wel melden aan die partijen dat we het ook hebben gevraagd aan de OVV. Als zij het doen, dan zetten we het commerciële traject stop. Op die manier verliezen we geen kostbare tijd. Robin Smit (PvdD). Ziet de heer Guernaoui ook de toegevoegde waarde van het traject dat is voorgesteld in de brief, dat we een informele werkbespreking houden, zodat we ons ook kunnen bemoeien met de onderzoeksvraag en we ook wat meer gestuurd het onderzoek kunnen laten doen, omdat we anders misschien toch niet alles gaan onderzoeken waar vraag naar is? Bij de OVV hebben we dat namelijk niet in de hand. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb heel veel vertrouwen in onze kennis, kunde en rol, maar dit is echt waar de OVV voor is opgericht. Die weten echt hoe ze het onderzoek moeten doen. Dat is hun werk. Laten we niet hun werk gaan bepalen.

Zij zijn deskundig. Dit is hun vak. Hier zijn ze voor opgericht. Ze weten echt wel hoe ze dit moeten gaan onderzoeken. Daar moeten we vertrouwen in hebben. Ons voorstel is om het commerciële traject alleen te doen als de OVV zegt, om wat voor

19

reden dan ook, niet te willen. Het is heel simpel. Onderzoek de voorgeschiedenis, of het voortraject, en onderzoek die dag zelf. Dat is wat we vragen, en alle aspecten eromheen. De voorzitter. Meneer Smit, voor de derde maal. Robin Smit (PvdD). Maar snapt de heer Guernaoui dan wel dat er ook wel wat vragen uit de raad komen? De OVV kan ook een breder onderzoek doen dat misschien niet de fijne details naar boven haalt. Dat kan, hè? Ik heb ook echt wel vertrouwen dat ze het onderzoek goed gaan doen, maar snapt de heer Guernaoui wel dat er toch ook een twijfel zit? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik begrijp die twijfel niet. Het ging over rellen. Het ging over wat de burgemeester heeft gedaan, wat de politie heeft gedaan, wat het Openbaar Ministerie heeft gedaan en wat alle veiligheidsdiensten hebben gedaan, want dit is hun werk. Het is niet ons werk. Ze hoeven dus niet de rol van de raad te onderzoeken. Ze onderzoeken de rol van de mensen die dat als baan hebben, die dat als hoogste doel en als wettelijke taak hebben. Dus dat moet goed worden onderzocht. Dat kan de OVV wel. Ook tegen commerciële partijen zou ik zeggen: onderzoek dat. Dan komen we eruit. Dus dat is mijn verhaal. De voorzitter. Door de heer Guernaoui, daartoe gesteund door de heer Partiman, wordt de volgende motie (H.1 HvDH) ingediend:

Motie H.1 HvDH Onafhankelijk onderzoek door OVV naar de voorbereiding en de rellen op 17 februari 2024 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van de brief van de burgemeester inzake ernstige wanordelijkheden (RIS318031); Constaterende dat, • op 17 februari 2024 zeer zware rellen zijn uitgebroken bij een bijeenkomst van Eritreeërs; • uit de bespreking in de commissie Bestuur is gebleken dat er veel vragen zijn over de voorbereiding van de bijeenkomst en de wijze waarop de rellen zijn tegengegaan; • er onafhankelijk extern en deskundig onderzoek nodig is over de zware ordeverstoringen die hebben plaatsgevonden; • de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) de meest geschikte instantie is om voorrang te krijgen bij het verrichten van een onderzoek naar de precieze oorzaken van de rellen.

Dit onderzoek zal tevens beoordelen of de door de gemeente Den Haag gehanteerde werkwijze en maatregelen toereikend zijn om risico’s, waaronder het ontstaan van dergelijke rellen, effectief te mitigeren; • eerst aan de OVV moet worden gevraagd of ze het onderzoek willen doen en alleen bij een weigering moet worden gekeken naar extern commercieel onderzoek; Verzoekt de burgemeester, • de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) te vragen een uitgebreid onderzoek uit te voeren naar de volledige reikwijdte van de ernstige wanordelijkheden die plaatsvonden op 17 februari 2024, inclusief de fasen van voorbereiding, uitvoering en nabeschouwing. Het onderzoek moet een diepgaande beoordeling omvatten van de methoden en de interactie in communicatie tussen alle relevante betrokkenen binnen het domein van de openbare veiligheid, waaronder, maar niet beperkt tot, de Burgemeester, het Openbaar Ministerie en de Politie. Het is cruciaal dat dit onderzoek vaststelt of de huidige aanpak en samenwerking tussen deze actoren adequaat zijn voor het maximaliseren van de preventie en beperking van de risico’s op dergelijke wanordelijkheden in de toekomst. En gaat over tot de orde van de dag. 20

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. De rellen van 17 februari hebben ons nogmaals duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar we zijn als stad. Dit baart het CDA grote zorgen. We zijn hier echt door het oog van de naald gekropen. Een brandende politiebus tegen een feestzaal die vol zat met mensen die een huwelijk kwamen vieren: gelukkig is het niet anders gelopen. Een brandende touringcar in de nabijheid van een benzinestation: ook daar zat er een engeltje op onze schouders. Geen evacuatieplan, onvoldoende informatie en zwaar onderbemande politie-eenheden; het resultaat: 26 gewonde hulpverleners, leden van de vrije pers die zijn aangevallen en grote schade aan de openbare ruimte en aan ondernemers. Als ik kijk naar het grote aantal technische vragen die we hebben gesteld en de antwoorden die we op die vragen kregen, waarvoor dank aan de ambtenaren, kan ik alleen de conclusie trekken dat er echt wat mis is in de onderlinge communicatie, of het gebrek daaraan. Op cruciale momenten in aanloop naar de bijeenkomst is er niet of onvoldoende onderlinge informatiedeling geweest. De reden voor deze hiaten is tot op heden onduidelijk. Vragen die erover worden gesteld, worden niet of nauwelijks beantwoord, wat nog meer vragen oproept.

Ik maakte tijdens de commissiebehandeling nog een opmerking die niet helemaal in goede aarde viel, maar als ik kijk naar alle tot onze beschikking zijnde informatie, kan mij het vermoeden niet ontgaan dat op cruciale momenten in de tijdslijn belangrijke sleutelfiguren op zijn minst een siësta aan het doen waren. Het gaat mijn fractie niet meer enkel om de gemeenschap die zich hier heeft misdragen. Daar moet zeker actie tegen worden ondernomen. Maar het ligt dieper. Lotte van Basten Batenburg (VVD). De heer Partiman maakt een interessante opmerking, dat mensen een siësta hebben gedaan. Ik ben wel benieuwd wie dat dan zouden zijn. Laten we dan namen en rugnummers noemen. Kavish Partiman (CDA). Het lijkt me niet zo netjes om dat op deze manier te gaan doen. We hebben de vragen gezien. We hebben de tijdslijn gezien. We hebben gezien waar er hiaten zijn geweest in de communicatie. We zijn het allemaal met elkaar erover eens dat hier duidelijk wat mis is gegaan in aanloop naar deze bijeenkomst. We zijn het er allemaal over eens dat er een onderzoek moet komen. Daar ligt ook een voorstel voor. Ik sta hier niet om mensen de zwartepiet toe te delen, met verontschuldiging voor die opmerking. Ik ben hier gewoon om te kijken hoe we die informatie naar boven kunnen halen. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Als de heer Partiman graag stoere woorden gebruikt, mag hij van mij ook duidelijk zijn wie hij daarmee bedoelt. Noem dan namen en rugnummers. Kavish Partiman (CDA). Dat er mensen zijn geweest gaande het proces die over informatie beschikten en die informatie niet goed gedeeld hebben met elkaar, kan op alle niveaus zijn geweest. Dat kan op alle plekken zijn geweest. Ik weet ook niet precies wie al die mensen zijn geweest die op die momenten geen of onvoldoende informatie hebben gedeeld. Daar is een onderzoek voor nodig. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, laatste maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dan moet ik toch echt nu de conclusie trekken dat de heer Partiman mensen direct lijkt te beschuldigen en vervolgens geen namen wil noemen. Dat waardeer ik op zich, want we hebben dat onderzoek nu juist zo hard nodig om erachter te komen wat er waar en wanneer is misgegaan. Daar moeten we niet hier nu een voorschot op gaan nemen en op een goedkope manier mensen gaan beschuldigen dat ze siësta's zouden hebben gedaan. Kavish Partiman (CDA). Het is geenszins mijn bedoeling om één of enkele personen te beschuldigen. Het is wel zo dat er informatie niet op een juiste manier en niet op tijd is gedeeld door mensen die werkzaam zijn binnen het veiligheidsdomein in deze stad. Ik weet niet precies wie waar wanneer iets niet gedeeld heeft.

Dat is precies waar het onderzoek voor nodig is. Als mevrouw Van 21

Basten Batenburg denkt dat ik hiermee 'een' persoon wil aanspreken: dat is geenszins mijn bedoeling geweest. Robin Smit (PvdD). Na een deel van het betoog van de heer Partiman beluisterd te hebben, zou ik bijna de conclusie trekken dat een onderzoek niet meer nodig is. Maar de vraag die ik heb, is de volgende. De heer Partiman staat onder de motie die de heer Guernaoui net heeft ingediend. Ik heb dezelfde vraag aan de heer Partiman. In de constatering staat dat we eerst aankloppen bij de OVV en het andere traject niet starten. Levert dat juist niet extra vertraging op? Kavish Partiman (CDA). Dat zie ik niet op die manier. De OVV gaat zelf over een onderzoek dat hij al dan niet doet. Dat kan een heel simpele vraag zijn: bent u bereid dit te doen of bent u niet bereid dit te doen? Daar krijg je ook een heel simpel ja of nee op. Als het antwoord ja is, dan kunnen we verder. Als het antwoord nee is, dan kun je een aanbestedingstraject starten met andere partijen. Robin Smit (PvdD). Maar dan snap ik toch niet hoe de heer Partiman de afweging maakt om dat andere traject in de ijskast te zetten, terwijl je dat andere traject ook gewoon in gang kan zetten. Dan kunnen we een werkbespreking inplannen.

We weten allemaal dat onze agenda's vrij vol zijn en dat we, als we dit allemaal willen doen, aan het eind van het jaar misschien ooit een keer een werkbespreking hebben gehouden over dit onderzoek. Dan is het toch juist goed dat we nu de spijker op de kop slaan en zeggen: dit traject starten we ook, we plannen de werkbespreking in, we moeten gewoon de onderste steen boven krijgen? Kavish Partiman (CDA). Volgens mij hebben de heer Smit en ik een andere lezing van tijdslijnen die nodig zijn om dit traject uit te voeren. Als het de OVV wordt gevraagd, kan daar vrij snel een ja of nee op komen. Aanbestedingstrajecten zijn vrij lange procedures. Volgens mij is het geen halszaak als daar een week eerder of een week later mee wordt gestart. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Kavish Partiman (CDA). Als stad met meer dan tweeduizend demonstraties per jaar, veel internationale organisaties die gevoelige dossiers behandelen en diplomatieke posten die de nodige risico's met zich mee dragen, kunnen we ons geen fouten permitteren. Het is dan ook van groot belang dat er goed, onafhankelijk en deskundig onderzoek wordt gedaan naar hoe dit zo fout heeft kunnen gaan en dat dit onderzoek wordt gedaan door de organisatie die hier het best voor geschikt is. Dat is wat mijn fractie betreft de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Daarom dien ik vandaag samen met collega Guernaoui ook die motie in.

Hierbij de kanttekening dat we alle vertrouwen hebben in de deskundigheid van de door de burgemeester aangedragen onderzoeksbureaus en dat wij ervan overtuigd zijn dat zij dit ook zouden kunnen als de OVV dit onderzoek zou weigeren. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Vaak vallen in de dagen nadat er een ramp heeft plaatsgevonden de puzzelstukjes een voor een op hun plek. De dagen na de rellen rond Opera op 17 februari leek het er eerder op dat naarmate meer mensen hun mond opentrokken, de gemeente, de organisatie van het feest, het zalencentrum, het OM, er juist puzzelstukjes verdwenen. In de commissie moest de burgemeester terugkomen op eerdere statements van zijn kant, bijvoorbeeld over de communicatie vooraf, en werd er publiekelijk afstand genomen van organisaties waar eerder afspraken mee zijn gemaakt. Ook werd duidelijk wat mijn fractie al vermoedde, namelijk dat er geen extra ME-pelotons vooraf in gereedheid waren gebracht ten opzichte van de standaardsituatie. Hoe anders is dat bij bepaalde demonstraties die als risicovol worden bestempeld. En de onderste steen is nog niet boven. Zoveel is wel duidelijk nu we de aanvullende antwoorden van dit college op onze vragen over de rellen op 17 februari hebben gekregen. Graag verduidelijk ik mijn punt met enkele voorbeelden.

Juist het feit dat er sprake was van online opruiing vooraf aan het feest en het OM dit in het vizier had, maakt het belangrijk dat het bereik van deze video evenals andere uitingen voorafgaand aan de rellen, goed werden gemonitord. De beantwoording van onze vragen geeft mijn fractie niet het vertrouwen dat dit daadwerkelijk is gebeurd. Vervolgens geeft de burgemeester aan dat er voldoende middelen aanwezig waren om relschoppers uiteen te drijven, maar blijkt uit de zinnen daarop dat de 22

Haagse Mobiele Eenheid ter plaatse haar volledige voorraad traangas had gebruikt en deze moest worden aangevuld vanuit Rotterdam. Een vraag aan de burgemeester hierover: wat als de versterking een kwartier of een halfuur later was gearriveerd? Wat voor consequenties zou dit hebben gehad voor de veiligheid van het Haagse ME-peloton ter plaatse en de mensen in Opera? Het zou natuurlijk ook goed kunnen dat het antwoord op deze vragen gaat zijn dat we dit moeten gaan onderzoeken. Dan geeft de burgemeester aan het melden van risicovolle bijeenkomsten mogelijk onderdeel te willen maken van de voorwaarden voor een exploitatievergunning. Hoe verwacht het college dat deze exploitanten de inschatting gaan maken? Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat er een lijst moet worden gemaakt met mogelijke risicogroepen die vervolgens weer mikpunt wordt van een gevoelige politieke discussie? Bovendien doet het feit dat Opera in dit geval geen melding heeft gedaan van een risicovol evenement niet echt ter zake. De organisatie had zich immers gemeld bij de gemeente. Wat Opera in de ogen van de SP vooral te verwijten valt, is dat ze onvoldoende voorzorgsmaatregelen hebben getroffen voor de veiligheid van de honderden andere gasten in het gebouw, die verder niks met dit geïmporteerde conflict van doen hadden. Ten slotte over het onderzoek.

Het doel van het onderzoek moet wat de SP betreft niet enkel zijn om lessen te trekken voor toekomstige bijeenkomsten, maar ook om verantwoording af te leggen aan de agenten die als menselijk schild moesten dienen en omwonenden en bezoekers van Opera die angstige uren beleefden. Mijn fractie heeft sterk de indruk dat zij door het oog van de naald zijn gekropen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U verwijt Opera dat ze vooraf geen maatregelen hebben getroffen. Maar had Opera maatregelen kunnen treffen, als je kijkt naar het geweld? Had Opera niet eerder geadviseerd moeten worden van 'niet doen'? Lesley Arp (SP). Ik denk zeker dat er dingen mis zijn gegaan in de communicatie. Ik denk dat dat, voor zover je het allemaal kan overzien, zeker het geval is. Daarom sta ik ook onder de motie van de VVD. Ik vind zelf de verhouding van het aantal beveiligers ten opzichte van het totale aantal aanwezigen in het gebouw, die 1.600 mensen, en het feit dat er geen evacuatieplan kon worden uitgevoerd, tamelijk verbijsterend. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Ik heb daar ook vragen over, maar als je ziet dat zelfs de politie, die toch deskundig is op openbare orde en veiligheid, wat hun vak is, met alle kennis en kunde niet de goede inschatting heeft kunnen maken, hoe had Opera dat dan wel kunnen doen? Ik denk dat als we tegen Opera hadden gezegd 'dit gaat ellende en rellen opleveren', Opera had gezegd 'weet je wat, ik verhuur het niet; ik verhuur het wel aan een ander en dan hebben we gewoon een leuk feestje', zoals het daar altijd is. Lesley Arp (SP). Dat is natuurlijk wat achteraf is gezegd: dat men met de kennis achteraf waarschijnlijk niet de verhuring had gedaan. Dat zal moeten blijken uit het onderzoek. Dat neemt niet weg dat ik de verhouding beveiligers/aanwezigen toch wel heftig vind, echt buitenproportioneel: zes personen, als ik het uit mijn hoofd zeg, tegenover 1.600 mensen die in het pand zaten. Volgens mij zei Opera zelf ook al in het statement dat ze aan de organisatie ook wel wat vragen hadden gesteld over of het ordentelijk zou gaan verlopen. Massimo Etalle (FVD). Ik waardeer dat mevrouw Arp erkent dat dit een geïmporteerd conflict is. Wat wil mevrouw Arp doen aan de import van dit conflict? Lesley Arp (SP). Het was heel duidelijk bij de commissiebehandeling dat een tweetal partijen een heel andere insteek hadden voor dit debat.

Wij als gemeente gaan niet over bijvoorbeeld de status van mensen en in hoeverre je daar wat aan doet. Ik ga daar dus zeker geen uitspraak over doen. Massimo Etalle (FVD). Ik denk dat mevrouw Arp zich hier expres kleiner maakt dan nodig is. Er worden hier regelmatig uitspraken gedaan over rijksaangelegenheden en dan moet de gemeente voor iets gaan lobbyen bij het Rijk. We zijn hier getuigen geweest van een ramp. Een ramp met een vrij duidelijke oorzaak, wat zelfs mevrouw Arp erkent. 'Een geïmporteerd conflict', dat is toch een 23

uitspraak over een rijksaangelegenheid. Wat vindt mevrouw Arp dan dat er gedaan moet worden aan die import? Lesley Arp (SP). Ik heb natuurlijk ook contact met mijn landelijke fractie. Wat mijn landelijke fractie bijvoorbeeld al heel lang bepleit, is dat er onderzoek moet worden gedaan naar de diasporataks en wat voor invloed die heeft op een gemeenschap en de druk die dat oplevert. Dus dat is bijvoorbeeld een van de dingen waarvan ik denk dat er discussie over gevoerd moet worden. Maar ik denk alsnog dat dat op landelijk niveau moet gebeuren, want laten we er ook eerlijk over zijn: veel van de relschoppers wonen helemaal niet in Den Haag. Die zijn hierheen gekomen, hebben nota bene bussen achtervolgd, om te gaan rellen. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Lesley Arp (SP). Ten slotte over het onderzoek. Het doel van het onderzoek moet wat de SP betreft niet enkel zijn om lessen te trekken voor toekomstige bijeenkomsten, maar ook om verantwoording af te leggen aan de agenten die als menselijk schild moesten dienen en omwonenden en bezoekers van Opera die angstige uren beleefden. Mijn fractie heeft sterk de indruk dat zij door het oog van de naald zijn gekropen. Het onderzoek moet uitwijzen in hoeverre er onverantwoorde risico's zijn genomen met de veiligheid van mensen.

Daarom de motie met het volgende dictum: verzoekt het college het externe onderzoeksbureau te verzoeken niet enkel lessen te trekken voor toekomstige bijeenkomsten en evenementen, maar ook te evalueren welke risico's op ernstigere escalaties en incidenten er zijn ontstaan door de gemaakte inschattingen en keuzes in de voorbereidingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de veiligheid van de agenten ter plaatse en de gasten van de Opera. Deze is mede-ingediend door mevrouw Van Basten Batenburg van de VVD en de heer Smit van de Partij voor de Dieren. Ten slotte zou mijn fractie de burgemeester willen verzoeken om nader toe te lichten waarop hij de keuze voor de twee genoemde onderzoeksbureaus baseert, want dat is voor mijn fractie nog niet helemaal helder. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Stel dat de motie die ik heb ingediend en uw motie beide worden aangenomen. Wat betekent dat dan voor uw motie, of die van mij? Lesley Arp (SP). Ik zou dan willen suggereren dat 'extern onderzoeksbureau' gelezen mag worden als 'OVV'. Maar wat ik lastig vind - dat heb ik ook al in een interruptie aangegeven - is dat wij strikt gezien geen opdrachtgever zijn van de OVV. Het blijft dan dus altijd nog een beetje een raadsel wat er dan met deze aangenomen motie gaat gebeuren. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag).

Dan is dat een suggestie die u meegeeft aan de OVV, net zoals ik in mijn motie ook allerlei suggesties meegeef aan de OVV. Dank u wel. Dan ga ik uw motie steunen. Kavish Partiman (CDA). Deze twee moties komen vrij dicht bij elkaar. In de motie van de SP wordt gezegd: ook terugkijken, lessen leren. Maar dat is nou precies wat ik ook op de website van de OVV lees. Die wil lessen trekken uit voorvallen en aanbevelingen doen om de veiligheid te verbeteren. Haalt deze informatie van het Onderzoeksbureau voor Veiligheid wellicht wat twijfel weg bij mevrouw Arp, die ik proef bij haar over de vorm en de scope van een mogelijk onderzoek? Lesley Arp (SP). Laat ik eerst benadrukken dat ik alle vertrouwen heb in de kundigheid van de OVV. Die taakomschrijving die de heer Partiman opnoemt, is helder. Het punt blijft wel dat wij geen opdrachtgever zijn, strikt gezien. We zullen dus moeten zien of zij onze suggesties ter harte zouden nemen, áls de motie van de heer Guernaoui het haalt. Ik heb mijn motie ook vooral geformuleerd omdat ik in de opzet van het college heel erg de focus vond liggen op vooruitkijken, voor toekomstige evenementen, terwijl mijn fractie er zo tegen aankijkt dat we de komende tijd uiterst terughoudend moeten zijn met het faciliteren van dergelijke evenementen. Dus terugkijken is voor mijn fractie belangrijker.

24

De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Van Basten Batenburg en de heer Smit, wordt de volgende motie (H.2 SP) ingediend:

Motie H.2 SP Kijk niet enkel vooruit, maar ook terug De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 maart 2024, ter bespreking van Brief burgemeester inzake ernstige wanordelijkheden 17 februari constaterende, dat: ▪ tijdens de vergadering van de commissie Bestuur op 28 februari 2024 is toegezegd om een extern, onafhankelijk, deskundig onderzoek uit te laten voeren naar in ieder geval de feitelijke gebeurtenissen (de voorbereiding op de bijeenkomst, de dag zelf en de nasleep), de complexiteit van en bestaande spanningen binnen de Eritrese gemeenschap en de lessen die hieruit kunnen worden getrokken voor toekomstige bijeenkomsten en evenementen.

overwegende, dat: ▪ op de dag van de rellen een Haags peloton ME als schild moest dienen voor feestgangers en 26 agenten op deze dag gewond zijn geraakt; ▪ in de commissie Bestuur is bevestigd dat er vooraf geen extra pelotons ME in gereedheid zijn gebracht bovenop het peloton dat standaard piket draait; ▪ uit de brief van 12 maart 2024 bleek dat gedurende de wanordelijkheden middelen om relschoppers uiteen te drijven moesten worden aangevuld door een peloton dat bij het uitbreken van de rellen nog niet in Den Haag aanwezig was; ▪ 1600 bezoekers tijdens de rellen vast zaten in zalencentrum Opera en niet konden worden geëvacueerd; ▪ achteraf bleek dat er minder professionele beveiliging was geregeld dan vooraf met de organisatie van het Eritrese feest was afgesproken; ▪ beelden van de rellen de indruk wekken dat relschoppers de entree van het zalencentrum hebben kunnen binnendringen. verzoekt het college: ▪ het externe onderzoeksbureau te verzoeken niet enkel lessen te trekken voor toekomstige hijeenkomsten en evenementen, maar ook te evalueren welke risico’s op ernstigere escalaties en incidenten er zijn ontstaan door de gemaakte inschattingen en keuzes in de voorbereidingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de veiligheid van de agenten ter plaatse en de gasten van de Opera. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Via deze weg allereerst nogmaals mijn medeleven aan alle betrokkenen en slachtoffers bij de wanordelijkheden van 17 februari: de hulpverleners, brandweer, politie, ME, de buurtbewoners en ondernemers, alle aanwezigen in zalencentrum Opera, de pers en alle andere mensen die hier op enige manier bij betrokken waren. We hopen ook dat het herstel van de politiemensen die gewond zijn geraakt, voorspoedig verloopt en wensen hen via deze weg nog een keer sterkte toe. We hebben in de commissie ook al een zeer uitgebreid debat gehad hierover, waarin veel van mijn eerste vragen over het verloop van die dag en de avond ook al zijn beantwoord. Mijn bijdrage zal daarin niet heel uitgebreid zijn. Uiteraard is het belangrijk dat de daders van de rellen op 17 februari opgepakt worden. Dat is aan de politie en het OM om goed uit te voeren. Voor de toekomst is het belangrijk om scherp te hebben hoe de driehoek en de gemeente om kunnen gaan met situaties zoals deze, zodat rellen zoals die van 17 februari, of andere escalaties, echt worden voorkomen.

25

Gisteren tijdens het werkbezoek van de commissie Bestuur aan de Politie Eenheid Den Haag hoorden we weer over de bondgenotenaanpak, waarmee de politie samen met de gemeente netwerken opbouwt binnen verschillende gemeenschappen in onze stad. Volgens GroenLinks is het verder investeren in een aanpak zoals deze cruciaal om meer zicht te krijgen op eventuele spanningen binnen gemeenschappen. Daarbij is het goed om de lijntjes met de bondgenoten kort te houden, maar het liefst ook de horizon te verbreden naar bijvoorbeeld betrokken personen en experts, zodat het zicht niet weer tekortschiet. Dit is ook waar ik in de commissievergadering al voor heb gepleit. Ik heb toen begrepen dat de burgemeester hier positief tegenover staat. Ik heb een vraag naar aanleiding van de brief van de burgemeester van 12 maart. Daarin staat dat er een afspraak is met Opera om melding te maken van bijeenkomsten die aanleiding kunnen geven voor openbareordeproblematiek. De SP heeft dit net ook al even genoemd. De burgemeester wil bekijken of het mogelijk is om in de voorwaarden van de exploitatievergunning voor Opera deze werkafspraak verplicht te stellen. Mijn fractie vindt dit vrij ver gaan.

Wat houdt dit in? Moeten ondernemers verplicht een risicoanalyse maken bij alle evenementen? Worden daar dan eventueel ook consequenties aan verbonden voor de vergunning van de ondernemer? Ik weet niet hoe dit eruit moet zien. Krijgt Opera een soort taskforce risicoanalyse aangeboden om dit uit te voeren? Kortom, vragen we niet te veel? Mijn fractie vraagt zich af of het wenselijk is en uitvoerbaar is. Graag een reactie van de burgemeester. Tot slot kan GroenLinks zich goed vinden in een extern, onafhankelijk en deskundig onderzoek. Wij blijven dan ook graag op de hoogte van de voortgang hierover. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb net een motie ingediend en daar een vurig pleidooi voor gehouden. Wat vindt GroenLinks van die motie? Hera Butt (GroenLinks). Ik probeerde dat net al in mijn interruptie naar voren te brengen. Mijn fractie begrijpt waar het vandaan komt en kan zich ook voorstellen waarom een onderzoek via de OVV wenselijk kan zijn, maar er zijn nog twijfels. Die hoorden we net in de interrupties, over het sturen van een onderzoeksopzet, maar ook over de doorlooptijd. Er is dus nog twijfel. Maar we staan er wel voor open. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dan ben ik toch wel benieuwd. Twee dingen. Allereerst heeft u blijkbaar meer vertrouwen in die commerciële partij dan in de overheid. Dat is al wel goed om te constateren.

En als het over de doorlooptijd gaat: ik denk dat de OVV veel sneller aan de slag kan, omdat het hun werk is en er dan ook geen aanbestedingsprocedure nodig is. Want voordat je een offerteaanvraag, gunning et cetera hebt gehad, ben je al veel verder. Je moet de onderzoeksvragen specificeren. Ik weet bijna zeker dat de OVV veel sneller aan de slag kan dan die commerciële partijen. Nog los van de kosten, want u wilt dus liever commerciële partijen geld geven dan de OVV het onderzoek laten doen, en dan betaalt het Rijk en niet de gemeente. Hera Butt (GroenLinks). Ik neem allereerst afstand van de conclusie van Hart voor Den Haag dat GroenLinks meer vertrouwen zou hebben in commerciële partijen dan in de overheid. Dat is uiteraard niet het geval. Ik hoor u. Ik hoor Hart voor Den Haag zeker hierin. Ik kan goed volgen wat u zegt. Daarom geef ik ook aan dat we ervoor openstaan. We gaan dit straks met de fractie ook bespreken. Ik begrijp u. Het zijn goede punten. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Het verloop van de gebeurtenissen op 17 februari en de informatie die we kregen tijdens en na de commissiebehandeling van de ongeregeldheden, zijn reden tot grote zorg bij onze fractie over de openbare orde en veiligheid.

Na de woede die we voelden over het geweld van de meute buiten die de stad afbraken, 26 agenten verwondden en bezoekers en omwonenden een heel angstige nacht bezorgden - het had veel slechter kunnen aflopen, nog veel slechter - overheerst vooral nu het ongeloof en de teleurstelling over de inzet en trage opschaling van politie en ME en de informatiepositie in de lokale veiligheidsdriehoek. De organisatoren gaven de burgemeester alle informatie vooraf. Waarom leidde dat niet tot contact met het zalencentrum en de organisatoren vanuit de burgemeester, vragen wij hem. Waarom

26

stelt de burgemeester in de schriftelijke beantwoording dat het zalencentrum geen contact opnam met de politie? Dat gebeurde toch juist wel, blijkt uit de tijdlijn. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoor mevrouw Van Doorn zeggen dat de organisatie alle informatie vooraf deelde, maar mijn beeld is dat de organisatie niet de volledige maar zeker ook niet helemaal correcte informatie deelde. Deelt mevrouw Van Doorn dat beeld? Marieke van Doorn (D66). Het gaat de D66-fractie om de punten die de organisatoren aangaven in hun brief, die wij ook uitgedeeld hebben gekregen tijdens de commissiebehandeling. Daarin uitten zij de zorgen die zij hadden over het op sociale media oproepen tot geweld. Zij waren bang dat hun bijeenkomst zou worden verstoord. Ik duid op die informatie die naar de burgemeester is gestuurd. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat verheldert veel, dank voor dat antwoord. Mijn fractie deelt die vragen. Waar mijn fractie tegelijkertijd ook vragen over heeft, is hoe het mogelijk is dat diezelfde organisatie bijvoorbeeld over het aantal beveiligers achter de schermen met het zalencentrum andere afspraken heeft gemaakt dan ze heeft gecommuniceerd aan de gemeente. Ik ben dus blij om te horen dat mevrouw Van Doorn daar niet op doelde. Marieke van Doorn (D66). Nee, dat klopt inderdaad.

We doelen echt op waar de organisatoren bang voor waren, dat hun bijeenkomst zou worden verstoord en dat er op sociale media echt al toe werd opgeroepen om dat te komen doen. Dát hebben zij aan de burgemeester laten weten. Die liet hen vervolgens weten: alles is onder controle, een fijne bijeenkomst. Dat is best ontluisterend met de kennis van nu. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Voor onze fractie was het wel goed om te lezen dat de burgemeester de werkwijze met het zalencentrum wil gaan herzien. Kan hij daarover al wat meer vertellen? Hoe wil hij dan die werkwijze aan gaan passen? Het is moeilijk te begrijpen dat gezien de eerdere ongeregeldheden met deze groep elders in het land, de voorbereiding op deze manier verlopen is. Lesley Arp (SP). Ik had een vraag over die werkwijze met het zalencentrum. De suggestie die de burgemeester doet, kwam natuurlijk uit de inbreng van D66 in het commissiedebat. Mijn fractie heeft ook vragen gesteld. Je moet toch een instructie gaan geven dan aan zalencentra hoe ze dat aanpakken. Mijn vrees is dat je dan met een soort lijst gaat werken van risicobijeenkomsten en dat daar dan mogelijk allerlei dingen in staan waar hier in de raadzaal weer aanstoot aan gaat worden genomen. Ik ben benieuwd hoe D66 dat risico ziet. Marieke van Doorn (D66). Een heel goede vraag van mevrouw Arp. Die begrijpen wij zeker.

We willen in ieder geval dat de bal niet meer helemaal bij zo'n zalencentrum wordt neergelegd. We willen echt ervoor zorgen dat er meer proactief vanuit de dienst Veiligheid hier op het stadhuis, vanuit de burgemeester contact met zo'n bedrijf wordt gezocht, want zij kunnen gewoon niet alle informatie hebben om risico's goed in te schatten. Alleen maar zeggen 'er is een doorlopende exploitatievergunning, dus alles mag' gaat ons te ver. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hart voor Den Haag staat open voor alle verbeteringen die dit soort zaken kunnen voorkomen. Maar als we dan kijken naar deze casus, had er dan iets kunnen worden voorkomen? Want de politie en de gemeente waren op de hoogte van die activiteiten. Marieke van Doorn (D66). Het is altijd moeilijk in te schatten of iets had kunnen gebeuren of niet. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat afspraken die kennelijk gemaakt waren over beveiligers en evacuatieplannen die er zouden liggen, met de kennis van nu en een heel andere risico-inschatting dan destijds gemaakt is, wellicht iets hadden kunnen voorkomen. Maar dit is speculeren.

27

De voorzitter. Gaat u verder. Marieke van Doorn (D66). Wat ging hier mis? Was dit een incident of is het structureel? Hoe voorkomen we dat dit ooit nog kan gebeuren? Wij zien uit naar de evaluaties van de driehoek zelf en van een extern onderzoek, want gezien de hoeveelheid demonstraties en bijeenkomsten in onze internationale stad van vrede en recht mogen het rechtsgevoel en de veiligheid van onze inwoners niet nog eens op de proef worden gesteld door het optreden of niet optreden binnen de lokale veiligheidsdriehoek. Ik sluit af met het nogmaals bedanken van de politie, de ME en alle hulpverleners die erger hebben voorkomen op 17 februari. We wensen hen die gewond raakten tijdens hun werk, een spoedig en voorspoedig herstel. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. Laat ik opnieuw beginnen met het uitspreken van waardering voor al onze hulpdiensten en andere betrokkenen die op de betreffende dag van de rellen met gevaar en helaas letsel, ervoor hebben kunnen zorgen dat de rust uiteindelijk terugkeerde; nogmaals veel beterschap. Niet alleen de hulpdiensten waren getroffen. Veel bewoners hebben hier ook heel veel last van gehad. Het geweld was angstaanjagend en heeft gezorgd voor een groot onveiligheidsgevoel in de eigen buurt. We hebben het hier in de commissie al over gehad en de burgemeester heeft hier ook op gereflecteerd.

Waar ik toch moeite mee blijf hebben, is dat de burgemeester in de commissie steeds verwees naar informatie die hij wel of niet heeft ontvangen. Informatie die er wel was, maar toch weer niet bij iedereen. De schade daarvan is groot. De schade aan materialen en, nog erger, de schade aan personen, waaronder onze agenten en hulpdiensten. Wij hebben in ieder geval geen voldaan gevoel na de beantwoording in de commissie. Een van de antwoorden waar ik moeite mee blijf hebben is het feit dat de burgemeester aangaf dat er alleen rekening is gehouden in de voorbereiding met het meest realistische scenario. Daar was de politie-inzet op berekend. Als wij weten dat dit soort bijeenkomsten in het verleden voor veel ellende hebben gezorgd, als wij weten dat er bereidheid is om geweld te gebruiken, en als wij weten dat die bereidheid zelfs zo ver gaat dat geweld gebruikt kan worden tegen agenten, dan vraag ik mij af waarom er niet rekening is gehouden met meerdere scenario's. Dit snap ik gewoon niet. Er zijn natuurlijk ook heel veel vragen die later middels een onafhankelijk onderzoek onderzocht moeten worden, maar wat duidelijk is, is dat er wel voldoende signalen waren om in te schatten dat het sowieso mis zou gaan. Hoe erg, dat bleek later. Ik heb in de commissie een aantal vragen gesteld over afwegingen.

Mijn vraag was wat de afwegingen waren om de bijeenkomst door te laten gaan, als wij de belangen meenemen van de mensen die daar waren voor de bruiloft, met bijna brand binnen en geen veilige uitgang. Ik moet helaas constateren dat er geen afwegingen waren om de bijeenkomst wel of niet zo dicht bij woonwijken te laten plaatsvinden. Ik moet constateren dat er niet is gekeken naar alternatieve locaties die geschikter konden zijn om de veiligheid te waarborgen, en met name de effecten op de woonwijken. En ik moet constateren dat er geen rekening is gehouden met het belang van de bruiloft in de zaal ernaast. De toegang tot het feest was verstoord en uiteindelijk kon het bruidspaar op hun meest bijzondere dag niet aanwezig zijn op hun eigen feest. Welke waarde hebben de belangen van deze mensen gehad bij de overwegingen? Blijkbaar geen en, concluderend, het ging zoals het ging. Een ander punt dat ik nog niet in de commissie heb genoemd, is dat er ook nog heel veel mensen zijn die schade hebben ondervonden aan hun eigendommen. Ik heb iemand gesproken van wie de auto totaal vernield is. Hij had zijn auto geparkeerd in de openbare ruimte. Aangifte bij de politie bleek niet veel zin te hebben, want zij verwijzen weer naar de gemeente. De gevolgen zijn natuurlijk groot, want de premie gaat omhoog en hij heeft slapeloze nachten hoe zijn schade gedekt zal worden.

Zo zullen er nog veel meer zijn. Hij kijkt ook naar de gemeente, waarover hij zegt: de gemeente had dit evenement niet door moeten laten gaan en door dat wel te doen, heb ik schade. Ik begrijp dat gevoel enigszins. Mijn vraag aan de burgemeester: hebben wij inzichtelijk hoeveel mensen schade hebben ondervonden van de rellen? Ik weet dat er wordt geadviseerd om de schade te verhalen op de daders, maar we weten natuurlijk dat dit niet zo makkelijk zal zijn. Hebben wij al zicht op hoeveel schade er is? Hebben mensen zich gemeld bij de gemeente of politie? Kan de burgemeester hier meer zicht op geven, met name op wat de rol van de gemeente is om mensen met schade verder te helpen? Is er enige vorm van samenwerking om hierin ook samen op te trekken? 28

Tot slot kan ik mij ook vinden in een extern onafhankelijk onderzoek, waaraan de raad toch een bepaalde mate van sturing kan geven. We staan voor nu positief tegenover de motie van de SP hierover. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hoe staat u dan tegenover de motie van Hart voor Den Haag en het CDA? Daarmee geef je deskundige ambtenaren het onderzoek en het scheelt de gemeente heel veel geld dat we voor andere goede dingen kunnen gebruiken. Adeel Mahmood (DENK). Dank aan de heer Guernaoui voor deze vraag. Daar zijn we nog niet over uit. Ik begrijp natuurlijk dat de OVV een bepaalde deskundigheid meebrengt, maar we weten ook op voorhand niet of zij dat onderzoek willen uitvoeren. Dat is aan hen. Wat we ook weten, is dat het onderzoek naar hun eigen idee wordt vormgegeven en dat de raad niet weet of onze suggesties überhaupt worden meegenomen. Maar ik begrijp en ik erken natuurlijk ook dat de OVV daar echt deskundig in is. We hebben daar eerder natuurlijk ook ervaring mee gehad. Overal in het land doen ze dat. Maar ik ben er nog niet over uit. Mairan Sewtahal (PvdA). Voorzitter. In het commissiedebat is er al veel gezegd over de ernstige wanordelijkheden van 17 februari. Ik ben blij dat niemand van ons hier vandalisme en geweld accepteert tegen onze hulpverleners en benadruk nogmaals dat ook ik meeleef met de hulpverleners die gewond zijn geraakt.

Het zou op zijn plaats zijn om te weten hoe het nu gaat met deze hulpverleners. Uiteraard blijven er nog vragen onbeantwoord. We zijn daarom ook blij dat er te zijner tijd, of spoedig, een onderzoek komt. Mijn fractie kijkt uit naar de resultaten van het onderzoek en hoopt dat we daar als stad lering uit kunnen trekken. Tot die tijd moeten we kijken hoe we dit kunnen voorkomen in de toekomst. Ik ben van mening dat voorkomen begint bij het goed kennen van de verschillende gemeenschappen die Den Haag rijk is. Door betere kennis kunnen we vroegtijdig en serieus op signalen en spanningen reageren, voordat het uit de hand loopt. Om goed inzicht te kunnen krijgen in de gemeenschappen, moeten we een sleutelfigurenaanpak hanteren. We hebben dit als gemeente eerder gebruikt, bijvoorbeeld voor de vaccinatiebereidheid onder mensen met een migratieachtergrond. Lesley Arp (SP). Ik heb de motie gezien over de sleutelfigurenaanpak. We hebben ook met z'n allen geconstateerd dat deze rellen voortkomen uit een heel weerbarstig en ingewikkeld probleem. Het heeft te maken met de invloed van het thuisland. De diasporataks komt ook vaak aan de orde in die discussies, met brigades. Ik vraag me wel af waarom de PvdA al op voorhand kan zeggen dat de sleutelfigurenaanpak de beste aanpak gaat zijn voor het voorkomen van dit soort rellen. Mairan Sewtahal (PvdA).

Er wonen, als ik het goed heb, meer dan 1.050 Eritreeërs in Den Haag. Ik heb mij laten vertellen dat ongeveer 40 tot 50% van die gemeenschap uit jonge mannen bestaat. We zien dat er een bepaald probleem is ontstaan. Laten we zeker vooropstellen dat het probleem ook landelijk voelbaar is, maar het gaat om de Eritreeërs die hier in onze stad wonen. We trekken het uiteraard breder dan dat alleen. Wij zijn er heilig van overtuigd dat sleutelfiguren ons heel veel kunnen helpen als stad, als raad, als gemeente. Zij kunnen pijnpunten, discussies of problemen die zich in hun gemeenschap voordoen, tijdig aan ons of aan de gemeente doorgeven, waardoor wij een betere aanpak kunnen hebben en ons beter kunnen voorbereiden op dit soort escalaties in de toekomst. Lesley Arp (SP). Dat wij als gemeente goed in contact moeten staan met onze gemeenschappen, staat voor mij buiten kijf. Dat heb ik ook in de commissie gezegd. Maar volgens mij staat in de motie ook dat die sleutelfiguren een soort van aanspreekpunt zijn voor politie en gemeente en ook bijvoorbeeld zorgen moeten doorgeven. Ik denk zelf dat als je een gesloten gemeenschap hebt, ongeacht of het nou Eritreeërs zijn of andere groepen, het risico kan ontstaan dat mensen juist dan zo'n sleutelfiguur gaan zien als iemand die, even heel oneerbiedig gezegd, over dingen moet gaan klikken.

Daardoor ga je voorzichtig zijn in wat je met zo'n sleutelfiguur deelt. Ik ben benieuwd hoe de PvdA dat risico ziet.

29

Mairan Sewtahal (PvdA). Wij zien dat totaal niet als een risico. Wij zien het juist als een verrijking dat wij dit soort figuren kunnen benaderen. In onze gemeenschap zien we ook bij de tempel, bij de moskeeën en bij bewonersorganisaties sleutelfiguren bij wie je terechtkan en heel veel kan ophalen. Wij zien dat juist als een grote verrijking. De voorzitter. Mevrouw Arp, voor de derde maal. Lesley Arp (SP). Ik ben het eens met de heer Sewtahal dat in het algemeen sleutelfiguren een verrijking kunnen zijn, maar we hebben hier natuurlijk wel te maken met een probleem dat - ik heb me er als amateur nu in verdiept - ook wel te maken heeft met grote sociale druk. Ik zou eigenlijk eerst een onderzoek willen afwachten voordat ik weet of de sleutelfigurenaanpak hier het meest geschikt voor is. Snapt de heer Sewtahal mijn zorg? Mairan Sewtahal (PvdA). Ja, ik snap heel goed dat dat mevrouw Arp tot een bepaalde conclusie kan brengen, maar wij zien hoe het in het verleden is gegaan en wat voor rol sleutelfiguren kunnen spelen. Dat heb ik net genoemd over de vaccinatiebereidheid, om mensen toch zover te krijgen. Dat heeft gewerkt. Mijn fractie is er heilig van overtuigd dat dit wel gaat werken. Marieke van Doorn (D66). De collega van GroenLinks had het net al over het werkbezoek aan de politie, waar ze het ook hadden over de bondgenotenaanpak.

Hoe verhoudt de motie van de PvdA zich tot die al bestaande bondgenotenaanpak? Mairan Sewtahal (PvdA). Ik was daar toevallig bij. Ik vind die aanpak heel goed. Ik sluit ook niet uit we een beetje die richting op gaan veren. Het is een goede en mooie aanpak. Marieke van Doorn (D66). Maar als die bondgenotenaanpak al bestaat, is wat u voorstelt dan nog nodig? Waarom is dat een aanvulling? Welk probleem lost het dan op? Mairan Sewtahal (PvdA). Toen we een dag later naar de rellen en naar het probleem keken, was er heel weinig bekend. De meesten van ons hebben via de media moeten vernemen wat er aan de hand was en wat de onderliggende problemen waren. Ik wist persoonlijk heel weinig van deze gemeenschap. Ik wist heel weinig van wat er gaande was. Ik vind naast bondgenoten sleutelfiguren ook heel belangrijk om tijdig dit soort signalen te kunnen geven, zodat we weten wat er in bepaalde gemeenschappen speelt. Den Haag is zo veel gemeenschappen rijk waar wij heel weinig van weten. Dit is een van de voorbeelden die we naar voren kunnen halen. Wij weten als stad heel weinig van de Eritreeërs. Misschien moet ik voor mezelf praten: ik wist er heel weinig van. Door zaken in de media te lezen en een beetje onderzoek te doen, ben ik erachter gekomen. Buiten dat me bekend was dat er een keer een escalatie was in Rijswijk, was het onderliggende probleem mij heel erg onduidelijk.

Robin Smit (PvdD). De heer Sewtahal heeft het steeds over sleutelfiguren die bijvoorbeeld in zijn gezet voor het verhogen van de vaccinatiegraad, maar dat is natuurlijk een totaal andere materie dan nu voorligt. Want hoe rijmt de PvdA dit met de signalen die we eerder hebben gekregen dat de gemeenschap het überhaupt niet aandurft om bijvoorbeeld hier in te spreken of überhaupt iets te uiten over wat er gaande is? Het is dan toch een extra groot risico als ze gebruik gaan maken van sleutelfiguren? Hoe waardevol ze ook zijn, ik denk dat het nu te precair is om ze in te gaan zetten. Ziet de PvdA ook die gevaren? Mairan Sewtahal (PvdA). Ik zie geen gevaren. Ik zie juist dat wij door sleutelfiguren in te zetten, een verbinding zoeken met deze gemeenschap. Ik zie juist alleen maar kansen. Ik zie juist dat we deze gemeenschap over de streep kunnen trekken en tools kunnen bieden om tot verbinding te komen. Dat zie ik als een verrijking. Ik zie daar geen enkel gevaar in, als ik heel eerlijk mag zijn. Robin Smit (PvdD). Hoe gaat de PvdA dan met dit voorstel de veiligheid garanderen of waarborgen van de sleutelfiguren die worden ingezet?

30

Mairan Sewtahal (PvdA). Wat ik voorstel, is dat we in dialoog gaan met ze. We gaan ze niet voor het karretje spannen om een spreekbuis te zijn voor negatieve dingen. Nee, we zijn juist op zoek naar de positieve dingen in de gemeenschap, naar alle positieve dingen die wij kunnen leren over deze gemeenschap. Dat is wat we willen hiermee, dat we al die onderliggende problemen, goede en negatieve dingen leren van die mensen, waar ze rondhangen, waar ze naar de moskee gaan. Daar zijn wij naar op zoek. De voorzitter. Meneer Smit, voor de laatste maal. Robin Smit (PvdD). Ik herhaal de vraag, want ik hoor niet hoe de PvdA dan de veiligheid gaat waarborgen van deze sleutelfiguren. Daar hoor ik geen antwoord op. Mairan Sewtahal (PvdA). Ik zie helemaal geen reden waarom de positie van deze sleutelfiguren in het geding komt. Ik kan het niet snappen. Kavish Partiman (CDA). Met sleutelfiguren an sich is niets mis. Het is ook fijn dat we op deze manier werken in gemeenschappen waar dit van toepassing is. Maar bij dit specifieke onderwerp hebben we vanuit de gemeenschap op meerdere momenten te horen gekregen dat er zowel lokaal dreigingen zijn voor ze als in het land van herkomst. Hun familie wordt bedreigd. Mensen daar moeten voor hun leven vrezen als ze in overleg gaan met bijvoorbeeld de gemeentelijke overheid of een andere instantie.

Het feit dat de PvdA hier aangeeft dat er geen gevaar is, etaleert wel een stukje naïviteit. Is de heer Sewtahal dat met mij eens? Mairan Sewtahal (PvdA). Ik heb het ook niet zo bedoeld dat zo iemand niet veilig is in de stad. Maar ik snap niet waarom zo'n sleutelfiguur in gevaar gebracht kan worden, want je bent juist op zoek naar positieve dingen over de gemeenschap. Je wilt weten wat zich afspeelt in de gemeenschap. Want dan wil ik tegelijkertijd aan de heer Partiman vragen wat hij weet over de Eritrese gemeenschap. Waar komen ze vandaan? Waar hangen ze rond in Den Haag? Waar gaan ze naar de moskee? Daar ben ik benieuwd naar. Het is voor ons relevant om te weten hoe het met de gemeenschap gaat en wat er speelt in de gemeenschap, zodat we tot verbinding kunnen komen. De voorzitter. We gaan geen wedervragen stellen. Dat kunt u in interrupties doen. De heer Partiman gaat het verduidelijken. Kavish Partiman (CDA). Nogmaals, met hulp bieden aan gemeenschappen die hulpbehoevend zijn, is totaal niets mis. Maar ik noem een dictumpunt: 'de sleutelfiguren te raadplegen bij vragen over onrust of evenementen binnen een gemeenschap'. Dit houdt in principe in dat je aan iemand vraagt of hij het door wil spelen aan de overheid op het moment dat hij het vermoeden heeft dat er iets gaat plaatsvinden dat niet door de beugel zou kunnen. Dat is, om het in simpele woorden te zeggen, klikken.

Dat is echt wel iets wat voor enorme veiligheidsrisico's zorgt voor deze mensen, vanuit het punt dat zij zelf aan hebben gegeven. Zij zijn niet komen inspreken in de raad omdat ze niet bekend willen zijn bij de buitenwereld, omdat hun familie in het buitenland risico loopt. Ze kunnen niet meewerken, omdat ze bang zijn dat ze wat overkomt. Ze zijn namelijk bang voor mensen die in dit land aanwezig zijn en ze wat kunnen doen. Dus dit dictumpunt geeft al aan dat je deze mensen hiermee in gevaar zou brengen. Is de heer Sewtahal dit niet met mij eens? Mairan Sewtahal (PvdA). Nee, ik ben het daar zeker niet mee eens. Ik zie er geen enkel gevaar in dat je de gemeenschap raadpleegt wat zich afspeelt, wat de signalen zijn en hoe het beter kan. Ik zie dat als een verrijking. Ik zie daar totaal geen gevaar in. De voorzitter. Meneer Partiman, voor de laatste maal. Kavish Partiman (CDA). Dat vind ik toch wel droevig. Laten we het erover eens zijn dat we het op dit punt niet eens zijn met wat een dreigement zou zijn voor iemand als hij gevoelige informatie zou overdragen aan een overheid die niet vertrouwd wordt. Ik zou toch aan de heer Sewtahal willen vragen 31

om dit nogmaals in overweging te nemen en te kijken of hij deze motie daadwerkelijk in stemming wil brengen, want dit heeft wel echt grote risico's in zich voor de mensen die je als sleutelfiguren zou willen inbrengen. Tegelijkertijd is het sleutelfigurenverhaal natuurlijk waardevol. Laten we dat proberen te behouden op de plekken waar het werkt en het liever niet doen op plekken waar het risico's met zich brengt. Mairan Sewtahal (PvdA). Ik zal de motie toch in stemming brengen. Wij hebben een ander standpunt. Dat is duidelijk. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoop dat jullie het goed vinden dat ik ook even incheck bij dit exotische gemeenteraadsdebat. De heer Sewtahal geeft aan dat hij op zoek is naar positieve punten binnen de Eritrese gemeenschap. Nou, als hij ze kan vinden, dan hoor ik het graag. Ik heb ze nog niet kunnen vinden. Is het misschien een idee, in het verlengde van het interruptiedebat met de collega-raadsleden hier, dat de heer Sewtahal zich eerst zelf even gaat verdiepen in die gemeenschap en dan daarna hier gaat doen alsof hij het allemaal beter weet dan de rest van de raad en dan mogelijk die motie in stemming brengt? Hij had het bijvoorbeeld over welke moskee ze bezoeken. Een voordeel die Eritreeërs hebben, is juist dat ze daar niet naartoe gaan, omdat het vaak christenen zijn.

Ik kan nog wel wat puntjes opnoemen die verband houden met de Eritrese gemeenschap, maar ik merk wel dat dit enkel is een inbreng doen om een inbreng, zonder na te denken over de gevolgen. Mairan Sewtahal (PvdA). Ik hoor geen vragen. De voorzitter. Ik heb er wel een aantal gehoord. Meneer Kruis wil dat misschien wel verduidelijken. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoorde zelf ook wel een aantal vragen, want die heb ik namelijk net gesteld. De heer Sewtahal wilde geen vraag horen, omdat hij geen antwoord weet. Laat ik het dan beperken tot een algemene vraag die alles samenvat. Kan de heer Sewtahal zich misschien zelf even verdiepen in de Eritrese gemeenschap en dat we dan daarna hierover spreken en dan misschien die motie indienen? Er zitten namelijk echt wel veel belangrijke punten in de interruptie van bijvoorbeeld de heer Partiman. Mairan Sewtahal (PvdA). Ik heb de gemeenschap bezocht. Ik ben in de Van der Vennestraat geweest. Daar komt een grote concentratie van jongeren bij elkaar. Ik heb ook gesprekken daar willen voeren. Uiteraard hebben wij daar ook heel wat proberen op te halen. Ik weet wel degelijk de community een klein beetje in onze stad te vinden, zodoende ook mijn reacties. De voorzitter. Meneer Kruis, voor de laatste maal. Sebastian Kruis (PVV). Dat betwijfel ik wel. Net zei de heer Sewtahal dat hij geen enkel idee had en nu ineens heeft hij ze bezocht.

Wat is het nou? Kijk, je moet niet zomaar even iets gaan roepen om dan snel weg te kunnen komen met een antwoord. Net bleek uit alles dat de heer Sewtahal geen inzicht had in de Eritrese gemeenschap en nu doet hij net of hij er kind aan huis is. Daar zit enige discrepantie in. Mairan Sewtahal (PvdA). Ik kijk met een positieve blik naar deze gemeenschap. We kunnen heel veel leren van deze gemeenschap. Dat is wat mij triggert. Ik ben er heilig van overtuigd dat wij, als we toenadering en verbinding zoeken met deze gemeenschap, heel veel informatie rijker worden en veel meer over deze gemeenschap te weten komen. Fatima Faïd (HSP). Ik sluit me aan bij het betoog van meneer Partiman. Ik vind het heel precair en er zitten heel veel risico's aan. Maar weet u eigenlijk dat we al vertrouwenspersonen hebben? Volgens mij hebben die niet aan de bel getrokken. We hebben al vertrouwenspersonen uit die gemeenschappen. Dit is niet iets wat we nu ineens moeten gaan regelen, want we hebben het al. Ik heb niet het idee dat die aan de bel hebben getrokken.

32

Mairan Sewtahal (PvdA). Fijn dat er vertrouwenspersonen zijn in die gemeenschap. Dat vinden we ook heel erg fijn. Maar wat we met sleutelfiguren meer bedoelen is mensen die draagvlak hebben in de gemeenschap. Dat kan iemand zijn vanuit de kerk. Dat kan iemand zijn vanuit de moskee. Dat kan zijn iemand vanuit het café waar een grote aanhang komt. Dat zijn de mensen naar wie wij op zoek zijn, buiten de vertrouwenspersonen. Uiteraard snap ik dat ze niet aan de bel hebben getrokken. Er is iets mis in de community waardoor ze niet naar buiten durven te komen om hier open te kunnen spreken. Misschien moeten wij als raad en als gemeente voor hen de deuren proberen open te gooien. Fatima Faïd (HSP). Het klopt dat het over het algemeen christenen zijn, dus de moskee is helemaal niet aan de orde. Maar vertrouwenspersonen, sleutelfiguren, je kan het noemen wat je wil, we hebben mensen die voor ons 'wat' doen. Ik heb niet het idee dat die mensen ons gewaarschuwd hebben. Ik vind het allemaal heel belangrijk natuurlijk dat het er is, maar ik ben wel een beetje op zoek. Hoe voorkom je dat mensen in gevaar komen of dat wij die mensen in gevaar gaan brengen? Of hoe vinden we ze überhaupt? Dan gaan we een motie aannemen en niemand gaat zich melden. Ik noem maar wat. Dus wat is nou precies de meerwaarde van uw motie? Ik zie die niet. Mairan Sewtahal (PvdA).

De meerwaarde ligt erin dat wij meer ingang willen in de gemeenschap en dat we meer over de gemeenschap willen weten. U zegt zelf al dat er vertrouwenspersonen zijn die niet aan de bel trekken. Er is wel degelijk iets aan de hand. Het probleem is groot. Door het hele probleem positief te belichten en met een positieve blik naar deze mensen toe te stappen, denk ik dat we veel meer bereiken. Het zal zeker toegevoegde waarde hebben. De voorzitter. Mevrouw Faïd, derde maal. Fatima Faïd (HSP). Ik blijf toch een beetje zoeken naar die meerwaarde, want wat gaat een sleutelfiguur nou meer doen dan de mensen waar we nu al contact mee hebben, die allemaal heel nuttige dingen voor ons doen, bijvoorbeeld voor de GGD? Wat is nou precies de meerwaarde en hoe gaat meneer Sewtahal ervoor zorgen dat die mensen een positie überhaupt in die gemeenschap krijgen? Want ik vind het ook erg top-down. Mairan Sewtahal (PvdA). Het is heel erg belangrijk om te weten hoe deze gemeenschap in elkaar zit. Het is heel erg belangrijk om te weten wat deze gemeenschap doet en wat deze gemeenschap drijft. Elke gemeenschap in onze stad heeft wel iets. Ik maak de vergelijking met de Hindoestaanse, de Marokkaanse en de Turkse gemeenschap. Nu wil ik ook een verbinding hebben met de Eritrese gemeenschap en meer te weten komen over hun achtergrond en de toegevoegde waarde die ze hebben voor onze stad.

Daar ben ik naar op zoek. De voorzitter. Het maakt de tongen los, meneer Sewtahal. Ik heb nog een interruptie voor u van mevrouw Klokkenburg. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ja, toch nog een over deze volgens mij nog niet eens ingediende motie. Maar gelukkig hebben we het gebruik om ze rond te sturen. Ook mijn fractie zit hier een beetje mee in de maag. Ik begrijp het verhaal heel goed dat we ook vanuit het stadhuis de gemeenschap moeten opzoeken en dat we de mensen moeten kennen en willen weten wie er in onze stad wonen, maar ik vind het wel heel instrumenteel wat de heer Sewtahal hier voorstelt: dat we echt gebruik gaan maken van mensen. Het klikken is al genoemd. Mijn fractie heeft daar moeite mee. Als deze motie bedoeld is om het gesprek met de diverse groepen in onze stad aan te gaan, om ze te leren kennen, dan zou ik er volledig voor kunnen gaan. Maar als het echt gaat om mensen instrumenteel in te zetten als er wat dan ook gebeurt en ze echt te vragen 'kom bij ons', dan is dat de verkeerde weg. Volgens mij moeten we het vertrouwen hebben van de mensen in de stad, van de diverse groepen in de stad. Als zij zelf de behoefte voelen om naar de gemeente te gaan, dan is die ruimte er natuurlijk altijd. Dat geldt voor iedereen in onze stad. Daar moeten we echter geen instrumenteel gebruik van maken.