RIS318497 Notulen van de raad van 15 februari 2024

Dat zijn allemaal dingen die wij niet willen. De voorzitter. Door mevrouw Faïd wordt de volgende motie (F.3 HSP) ingediend:

Motie F.3 HSP Afschaling is prijsdaling! De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van het agendapunt;Tijdelijke afschaling dienstregeling HTM i.v.m. personeelstekort (RIS317847). Constaterende, dat: ▪ de HTM kampt met een personeelstekort; ▪ de HTM hierdoor de bus en tram diensten met vijf procent afschaalt; ▪ dit naar verwachting ruim een half jaar gaat duren. Overwegende, dat: ▪ reizigers daardoor de komende maanden te maken krijgen met drukkere trams en bussen; ▪ reizigers te kampen krijgen met langere wachttijden; ▪ de kwaliteit van het OV afneemt maar de kosten niet; ▪ reizigers hierdoor eerder geneigd zullen zijn de auto te pakken; 17

▪

het de bedoeling is dat het OV juist aantrekkelijker wordt voor reizigers.

verzoekt het college: ▪ de HTM te verzoeken de kosten van vervoersbewijzen met hetzelfde percentage af te schalen als de diensten, te weten vijf procent, zodat het OV aantrekkelijk blijft als alternatief voor de auto; ▪ en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Caroline Peeck (VVD). Voorzitter. Net als de collega's en anderen was ook de Haagse VVD zeer onaangenaam verrast met de brief van 7 februari jongstleden, want ook de Haagse VVD heeft de woorden van de wethouder nog in het achterhoofd: de HTM is financieel gezond en klaar voor de toekomst. Daarmee werd bedoeld: klaar om de groei van het aantal reizigers na corona op te vangen. Dat was 7 december.

Wat is er in vredesnaam gebeurd tussen 7 december en 7 februari? Wanneer is de wethouder op de hoogte gebracht van dit debacle voor de stad? Waren er geen eerdere signalen? Welke reactie heeft de wethouder gegeven toen hij van dit nieuws op de hoogte werd gebracht? En belangrijker: welke acties heeft hij in gang gezet om dit aan te pakken? Om te kijken naar de toekomst en om de betrouwbaarheid van het ov, waar onze bewoners recht op hebben, te garanderen maar ook om een moment te creëren om als raad mee te kunnen denken en waar nodig te sturen, dien ik een motie in met als dictum: verzoekt het college de HTM te vragen om voor de behandeling van de jaarrekening 2024 aan de raad te rapporteren over de inspanningen die ondernomen zijn om nieuw personeel te werven en de resultaten van deze inspanningen en in MRDH-verband te stimuleren en te faciliteren dat intensiever samengewerkt zal worden met de RET om kosten te besparen door bijvoorbeeld personeel en materieel uit te wisselen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb een hele praktische en feitelijke vraag. U zegt 'voor de jaarrekening 2024'. Bedoelt u 'voor de jaarrekening 2023 in 2024' en waarom dan niet met of in de jaarrekening? Caroline Peeck (VVD). Ik heb dat moment gezien als het moment waarop je nog iets kunt doen en nog middelen vrij kunt maken. Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Ja, maar u bedoelt dus wel degelijk de jaarrekening over 2023 in 2024 en eigenlijk ook het moment waarop we hier de dienstregeling bespreken. Is dat het moment dat u bedoelt? Ik herinterpreteer uw motie, maar dat heb ik nodig om te weten hoe ik hier verder naar kijk. Peter Mekers (D66). Dank aan de VVD voor het meedenken over oplossingen. Ik vraag me nog wel twee dingen af. Er is voor de komende tijd al een loonsverhoging afgesproken van 23%. Dat is gunstig voor het werven van nieuw personeel; dat zal ongetwijfeld helpen. Uw motie vraagt echt om te kijken naar het werven van personeel. Is het behouden van personeel niet net zo belangrijk? De tweede vraag gooi ik er gelijk maar achteraan. U heeft het ook over samenwerken met de RET en kijken of daar synergie te halen is. Volgens mij wordt dat al onderzocht vanuit het herstelplan dat we bij de MRDH hebben gezien. Caroline Peeck (VVD). Dank voor die vraag. Wat betreft de inspanningen die ondernomen zijn om nieuw personeel te werven: het is absoluut belangrijk dat ook het huidige personeelsbestand behouden blijft, maar daar ga ik sowieso van uit. Wat het stimuleren in MRDH-verband betreft: ik heb gesproken met de HTM en die zei dat het echt fijn zou zijn als dat nog extra gefaciliteerd en ondersteund zou worden. Dat is dus ook echt een verzoek vanuit de HTM. De voorzitter.

Door mevrouw Peeck wordt de volgende motie (F.4 VVD) ingediend:

18

Motie F.4 VVD Samen aan de slag voor opschaling i.p.v. afschaling De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van de commissiebrief ‘ Tijdelijke afschaling dienstregeling HTM i.v.m. personeelstekort’ (RIS317847). Van mening dat: ▪ afschaling van de dienstregeling in het OV voor de inwoners van de stad zeer onwenselijk is; ▪ alles in het werk gesteld moet worden om zo snel als mogelijk terug te gaan naar de normale dienstregeling. Verzoekt het college: ▪ de HTM te vragen om voor de behandeling van de jaarrekening 2024 aan de raad te rapporteren over de inspanningen die ondernomen zijn om nieuw personeel te werven en de resultaten van deze inspanningen; ▪ in MRDH-verband te stimuleren en te faciliteren dat intensiever samengewerkt zal worden met de RET om kosten te besparen door bijvoorbeeld personeel en materieel uit te wisselen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Geen moties vanuit mijn fractie, maar wel een hoop vragen. Goed en toegankelijk ov is immers cruciaal voor je sociale netwerk en je ontwikkelkansen en om in je levensonderhoud te kunnen voorzien. In een tijd waarin het college mensen soms best dwingend vraagt om de auto te laten staan, kunnen we als gemeente niet toekijken hoe het aanbod vervolgens wordt afgeschaald.

Daarnaast vrezen wij veel overlast, bijvoorbeeld voor mensen die aan de randen van de stad wonen en van het ov afhankelijk zijn. De brief van het college is onduidelijk over de redenen van het personeelstekort. Kan het college daar vandaag meer duidelijkheid over geven? In hoeverre speelt verzuim bijvoorbeeld een rol? De vraag die vervolgens bij ons opborrelt, is of we er echt van op aan kunnen dat de HTM er alles aan gaat doen om het personeelstekort zo snel mogelijk weg te werken. Is de wethouder hier gerust op? We lezen ook dat het opleidingstraject zorgt voor vertragingen. Is er een prognose wanneer deze vertraging is ingelopen? Wat het personeelstekort betreft is onze fractie benieuwd wat er tot nu toe is gedaan om het tekort weg te werken en hoe de wervingscampagnes van de HTM zijn verlopen. Kan het college hierover meer informatie geven? Een technische toelichting van de voorgenomen maatregelen, zoals gesuggereerd in de brief, zou onze fractie dan ook zeer op prijs stellen. Hoe kijkt de wethouder naar de relatie tussen de MRDH en de HTM? Als de MRDH de subsidie aan de HTM in mindering brengt, levert dat een slechter financieel vooruitzicht op.

Hoe voorkomen we een negatieve spiraal? Wij dringen er met klem op aan dat het college alles op alles zet, niet alleen om deze situatie terug te draaien, maar ook om zich te blijven inzetten voor verbetering van het ov, want de verschraling die nu gaande is, is voor onze inwoners een doodlopende weg. Ten slotte wil ik hier graag de vraag van de heer Van Onselen stellen: wanneer is voor het college het moment waarop we onze macht als aandeelhouder gaan aanwenden? Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Veel mensen in de stad reizen natuurlijk met de tram of bus naar school, werk, vrienden en familie en zijn afhankelijk van goed en regelmatig rijdend openbaar vervoer. Het is dus diep- en dieptriest dat de dienstregeling wordt uitgekleed vanwege het personeelstekort. De HTM is echter niet het enige vervoersbedrijf dat hiermee te maken heeft. Twee weken geleden maakte ook de RET bekend dat de dienstregeling voor bussen wordt afgeschaald vanwege het tekort aan chauffeurs. In de brief van de Rotterdamse wethouder las ik dat de MRDH extern onderzoek laat doen om een scherp beeld te krijgen van de problematiek op de ov-arbeidsmarkt in onze regio. Dat lijkt me heel verstandig. Het lijkt mij ook verstandig om in dit onderzoek te kijken naar de arbeidsvoorwaarden bij vervoersbedrijven in de regio. Hoe zijn die in vergelijking tot elkaar 19

en tot concurrerende sectoren? Want goede arbeidsvoorwaarden zijn cruciaal om een aantrekkelijke werkgever te zijn en om personeel te verwerven én te behouden; zij zijn dus cruciaal voor goed ov in onze stad. De HTM heeft in december een nieuwe cao afgesloten die heel goed is ontvangen, met een fikse loonsverhoging voor de komende tweeënhalf jaar. Dat is natuurlijk mooi, maar toch is het waardevol, ook ten opzichte van andere vervoerders in de regio, om naar arbeidsvoorwaarden in den brede te kijken, niet alleen naar het salaris, maar ook naar zekerheid van contracten, ontwikkel- en doorgroeimogelijkheden, inroostering, werkdruk, pauzes en andere secundaire arbeidsvoorwaarden, natuurlijk ook om lessen van elkaar te leren. Daarom heb ik een motie met als dictum: verzoekt het college de MRDH te verzoeken om in het externe onderzoek een vergelijking van arbeidsvoorwaarden van de ov-bedrijven in de regio mee te nemen en verbeterpunten in beeld te brengen, en hier ook vakbonden over te horen. De motie wordt mede ingediend door Lesley Arp van de SP. Peter Mekers (D66). Dank voor deze bijdrage. Het is fijn dat we elkaar allemaal weten te vinden voor de strijd voor beter openbaar vervoer. U noemde net een aantal maatregelen waar zo'n onderzoek naar kan kijken. Ik zag toevallig zelf een reclame van de GVB voorbijkomen.

Ik wil mensen niet opjutten om daarheen te gaan, maar die reclame ging over een tekenbonus. Is dat ook iets wat meegenomen zou kunnen worden: een tekenbonus als je in dienst treedt, bijvoorbeeld als trambestuurder? Janneke Holman (PvdA). Het lijkt me zeker een van de punten die naar boven gaan komen in dat onderzoek dat die tekenbonus bestaat, ook bij andere vervoersbedrijven, want ik heb die in mijn researchrondje voor deze motie bij meerdere vervoersbedrijven gezien. De voorzitter. Door mevrouw Holman, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt de volgende motie (F.5 PvdA) ingediend:

Motie F.5 PvdA Goede arbeidsvoorwaarden voor OV-personeel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van de Tijdelijke afschaling dienstregeling HTM i.v.m. personeelstekort. Overwegende, dat: ▪ zowel HTM als RET de dienstregeling afschalen vanwege het personeelstekort; ▪ de MRDH heeft aangekondigd extern onderzoek te laten doen om een scherp beeld te krijgen van de problematiek op de OV-arbeidsmarkt; ▪ goede arbeidsvoorwaarden cruciaal zijn voor het werven en behouden van personeel, waaronder een goed salaris, een vast contract, ontwikkel- en doorgroeimogelijkheden, inroostering, pauzetijden, de mate van werkdruk en andere secundaire arbeidsvoorwaarden; ▪ een vergelijking van arbeidsvoorwaarden bij de OV-bedrijven binnen de MRDH, maar ook ten opzichte van concurrerende sectoren, bijdragen aan het het krijgen van dit scherpe beeld van de problematiek. Verzoekt het college: ▪ de MRDH te verzoeken om in het externe onderzoek een vergelijking van arbeidsvoorwaarden van de OV-bedrijven in de regio mee te nemen en verbeterpunten in beeld te brengen, en hier ook vakbonden over te horen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Voorzitter.

Onze stad werd onlangs weer opgeschrikt door het bericht van de HTM dat zij haar dienstregeling voor de tram en de bus gaat afschalen. De frequentie van de tram- en busritten gaat vanaf 11 maart naar beneden. Na het schrappen van haltes, het steeds duurder worden en de achteruithollende veiligheid komt er nu dus ook nog eens een afschaling van de 20

diensten. Dan vraag je je natuurlijk af of dit de HTM en de wethouder is overkomen. Dit kan toch geen verrassing zijn? Er moet toch al een tijdje duidelijk zijn geweest dat dit eraan zat te komen? Je gaat niet van de ene op de andere dag met pensioen, denk ik. Graag wil ik dus weten op welke moment dit de wethouder ter ore is gekomen. Hij moet dit toch al een tijdje hebben geweten. We zijn lid van de MRDH, een samenwerkingsverband van 21 gemeenten die samenwerken voor een betere bereikbaarheid in de Metropoolregio. Hoe heeft dat in deze casus dan gewerkt? Zijn er samen nog stappen ondernomen om het Haagse probleem op te lossen? Is er een uitvraag gedaan bij andere gemeenten om te kijken of hun vervoerders personeel kunnen missen? Ondertussen heeft men de mond vol van het STOMP-principe: stappen, trappen, daarna het ov, mobility as a service, en dan pas de auto. Maar op deze manier gaat het ov natuurlijk nooit een volwaardig alternatief worden voor de auto. Maar goed, het probleem is er. We moeten dit dus snel oplossen. Daarom twee moties. Het dictum van de eerste motie luidt: verzoekt het college om in samenwerking met de HTM een banenbeurs te organiseren op de Remise Zichtenburg en alle hiervoor geschikte werklozen in de zogenoemde 'kaartenbak' van de gemeente Den Haag uit te nodigen.

Nodig dus zo veel mogelijk werkzoekenden uit op Zichtenburg en laat ze lekker in gesprek gaan met tram- en buschauffeurs, want het is een hele mooie en sinds kort ook goedbetaalde baan. Stel bijvoorbeeld het halen van een vrachtwagenrijbewijs of gratis ov in het vooruitzicht. Doe alles wat mogelijk is. Het dictum van de tweede motie luidt: verzoekt het college samen met de HTM een campagne op te zetten om onlangs gepensioneerde bus- en tramchauffeurs te verleiden om (weer) (deeltijd) voor de HTM te komen werken. Peter Mekers (D66). Dank voor deze ideeën vanuit Hart voor Den Haag. Fijn dat zij ook meedenken over het op peil houden van het ov. Ik weet dat de HTM al heel lang, al jaren, probeert om haar medewerkers die met pensioen gaan, aan zich te binden om invaldiensten te rijden et cetera. Bedoelt u de eigen HTM-gepensioneerden of bedoelt u dat ook gepensioneerden van andere busmaatschappijen en dergelijke met deze motie hierbij betrokken worden? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Inderdaad oud-HTM-chauffeurs, maar indien er ook andere chauffeurs zijn, dan natuurlijk ook die graag. De voorzitter. Door de heer Meinesz worden de volgende moties (F.7 HvDH en F.8 HvDH) ingediend:

Motie F.7 HvDH Banenbeurs HTM voor de kaartenbak van de gemeente De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van Tijdelijke afschaling dienstregeling HTM i.v.m. personeelstekort (RIS317847) Constaterende, dat: • de HTM vanaf 11 maart haar dienstregeling zal afschalen in verband met personeelstekorten; • afschaling bus- en tramdienst killing is voor het openbaar vervoer. Overwegende, dat: • we juist meer mensen moeten verleiden het openbaar vervoer te gebruiken i.p.v. afstoten; • er in de kaartenbak van de gemeente Den Haag duizenden werklozen zitten die staan te springen om aan de slag te gaan. Verzoekt het college om: • in samenwerking met de HTM een banenbeurs te organiseren op de Remise Zichtenburg; • alle hiervoor geschikte werklozen in de zogenoemde “kaartenbak” van de gemeente Den Haag uit te nodigen. En gaat over tot de orde van de dag. 21

Motie F.8 HvDH Gepensioneerden verleiden (weer) aan de slag te gaan als bus- en of tramchauffeur De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van Tijdelijke afschaling dienstregeling HTM i.v.m. personeelstekort (RIS317847). Constaterende, dat: • de HTM vanaf 11 maart haar dienstregeling zal afschalen in verband met personeelstekorten; • afschaling bus- en tramdienst killing is voor het openbaar vervoer . Overwegende, dat: • we juist meer mensen moeten verleiden het openbaar vervoer te gebruiken i.p.v. afstoten; • honderden bus- en of tramchauffeurs de afgelopen jaren met pensioen zijn gegaan. Verzoekt het college: • samen met de HTM een campagne op te zetten om onlangs gepensioneerde bus- en tramchauffeurs te verleiden om (weer) (deeltijd) voor de HTM te komen werken. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. Zonder in herhaling te vervallen met wat veel collega's vandaag al hebben ingebracht: dit is natuurlijk één grote slechtnieuwsshow. We weten namelijk al langer dat er sprake is van personeelstekorten. Dat weten we, dat begrijpen we en we begrijpen ook dat de HTM daardoor wordt geraakt. Wat we echter niet begrijpen, is dat wij hier pas zo laat mee worden geconfronteerd, niet alleen als raad maar ook als stad.

Natuurlijk wordt er al geroepen: maak je maar op voor overvolle trams. Helaas gaat dat binnenkort werkelijkheid worden. Daar maken we ons grote zorgen over. Toen de nieuwsberichten over personeelstekorten al bekend waren, hadden we mogelijke problemen al kunnen zien aankomen. Mijn vraag is welke stappen de wethouder heeft genomen om de impact op onze stad te minimaliseren. Ik vraag dus niet wat er vanaf nu gaat gebeuren, nu het besluit al vaststaat, maar wat er de afgelopen maanden achter de schermen heeft plaatsgevonden. Graag een reflectie hierop. Er zijn al veel moties ingediend en vragen gesteld. Ik wacht de reacties daarop af. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Ons openbaar vervoer is een basisbehoefte van veel bewoners van onze stad en is ook onmisbaar voor veel bezoekers die onze stad dagelijks heeft. Ik kan me dus alleen maar aansluiten bij het betreuren van het besluit van de HTM om haar dienstregeling af te schalen. De reden voor de afschaling baart mij zorgen. Personeelstekorten zijn niet alleen een probleem van de HTM, maar zijn in vrijwel alle sectoren merkbaar. In de brief van de wethouder lees ik ook dat er alles aan wordt gedaan om de situatie snel te herstellen. Ik lees echter ook een slag om de arm, want er wordt aangegeven dat het lang duurt voordat iemand voldoende opgeleid is om als bestuurder van start te gaan.

Ook wordt gezegd dat er de komende jaren een aanzienlijke loonsverhoging wordt doorgevoerd om de aantrekkelijkheid te vergroten. Dat geeft dus wel aan dat hieraan wordt gewerkt. Dat zijn mooie stappen, maar de stip die wij graag op de horizon zouden zien, wordt niet geconcretiseerd. Is er iets te zeggen over de termijn waarop dit probleem is verholpen? Gaat het over maanden of over jaren of is dit gewoon het nieuwe normaal? Het schrijnende personeelstekort over de brede linie is ook niet binnenkort opgelost. Wij hebben de wind niet mee. Is een verdere afschaling voorstelbaar? Wordt hier proactief actie op ondernomen om de kans hierop te verkleinen? De HTM en de MRDH geven beide aan dat de getroffen maatregelen onvermijdelijk zijn. Hiermee zijn we als belangrijkste belanghebbende, concessieverlener en concessiehouder voor een

22

voldongen feit gesteld. Vindt de wethouder dit een acceptabele werkwijze en is de wethouder van plan om de regie op dit probleem meer naar zich toe te trekken? Dat lijkt mijn fractie wenselijk. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Dank aan uw raad voor de agendering van dit belangrijke onderwerp. Vorige week woensdag heb ik u inderdaad geïnformeerd over de aankondiging van de HTM om medio maart de regeling af te schalen wegens personeelstekorten. Ik weet dat nog goed, want we zaten in deze zaal. Zoals ik ook in de brief heb geschreven, is dat een uiterst pijnlijke maatregel die ik ook betreurenswaardig vind. Dat heb ik in een indringend gesprek dat ik met de HTM en ook met de MRDH heb gevoerd, namens het college ook zo overgebracht. Ik vrees wel dat het een noodzakelijke maatregel is. De reden waarom de HTM dit doet - zo heeft de directeur mij uitgelegd is dat op deze manier de dienstregeling betrouwbaar kan blijven. Men ziet bij vervoersbedrijven dat, als er personeelstekorten zijn, de basis waarop je een dienstregeling baseert, heel erg dun wordt en ook heel erg kwetsbaar als er personeelsleden uitvallen; daar heeft de heer De Vuyst ook zelf mee te maken gehad.

Hiermee heeft ook te maken dat de HTM graag een goede werkgever wil zijn en mensen die recht hebben op verlof, dat verlof ook wil toekennen, want op zo'n manier houd je je personeel ook op de lange termijn inzetbaar. We zien bijvoorbeeld bij andere vervoersbedrijven dat daar geen verlof meer wordt toegekend. Mensen die verlof aanvragen, krijgen dat dus niet. Dan kan je in een spiraal komen: naast de toenemende ontevredenheid neemt ook het ziekteverzuim toe, omdat mensen die geen verlof krijgen, zich op een bepaald moment ziek gaan melden. Dan kom je in een situatie waar we met elkaar niet heen willen. Dat is een klein stukje van de achtergrond die de HTM mij heeft uitgelegd, waardoor zij voor deze afschaling kiest. Het gaat om ongeveer 5% van de lijnen, waarbij echt heel goed is gekeken naar wat de minst bezette lijnen zijn. Ik vind het daarbij heel belangrijk dat de hele dienstregeling intact blijft, dus dat er niet aan de voorkant en de achterkant op de regeling beknibbeld is en dat ook de lijnen naar het strand en in de spits blijven rijden. Maar dat maakt de door de HTM genomen maatregel niet minder pijnlijk. Nogmaals, het is uiterst betreurenswaardig, maar dit is een stukje van de achtergrond. Fatima Faïd (HSP). Dank voor de informatie en het stukje achtergrond, maar ik mis in dat stukje achtergrond of we dit niet hadden kunnen zien aankomen.

Hoe kijkt de wethouder daartegen aan? Heeft de HTM dit niet zien aankomen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik denk dat de HTM alles op alles heeft gezet om te proberen te voorkomen dat zij deze draconische maatregel moet nemen, maar dat dat uiteindelijk niet gelukt is en dat men uiteindelijk tot dit besluit gekomen is. Het is natuurlijk iedereen bekend dat het personeelstekort een langer lopend probleem is. Dat speelt niet alleen in de vervoerssector, maar ook bij onze leraren, de boa's en heel veel andere beroepsgroepen. Dat de arbeidsmarkt onvoldoende functioneert, is natuurlijk echt al langer bekend. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel voor de beantwoording. Het klopt dat het al langer bekend is dat het in veel sectoren moeilijk is om aan personeel te komen, maar we werden hier vorige week mee geconfronteerd. Was dat ook de eerste keer dat u het eigenlijk hoorde? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nogmaals, dat dit een algemeen probleem is, is bekend. U refereerde in uw bijdrage aan het jaarverslag 2022, het meest recente jaarverslag, waar dit wel degelijk in staat: daarin worden de uitstroom en het ziekteverzuim als toprisico genoemd op pagina 25. Dus ja, dit is en was bekend. Hier wordt al langer op ingezet. Een hele belangrijke maatregel, waar een aantal raadsleden ook aan refereerden, is de loonsverhoging van 23% over de komende tweeënhalf jaar.

Dat soort maatregelen neemt de HTM, die in de historie normaal gesproken echt op de portemonnee zit, natuurlijk in het licht van dit personeelstekort. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). In 2022 wilde de HTM helemaal geen loonsverhoging geven. Toen bood ze heel weinig aan. De mooie loonsverhoging die ze nu heeft ingezet, had ze natuurlijk eigenlijk toen al kunnen inzetten. Dan zou ze eigenlijk al een beetje geanticipeerd hebben op het probleem van nu. Nu 23

kregen we vorige week de brief en gaat het over twee weken al in. Hoe kijkt u daar nou tegen aan? Ik hoor wel dat u heel veel uitlegt over waarom het heel belangrijk is dat al die lijnen blijven rijden. Dat snap ik, maar hoe kijkt u als college tegen het feit aan dat de HTM in 2022 een heel ander beleid had? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik vind het moeilijk om een oordeel uit te spreken over hoe de cao-onderhandelingen van de HTM gevoerd zijn door de directie van de HTM. Ik zal maar in z'n algemeenheid zeggen dat ik hoop dat het loon dat de mensen erbij krijgen met de huidige cao, die op 1 januari is ingegaan, niet alleen de huidige mensen helpt om zo lang mogelijk in dienst te blijven, maar ook helpt om dit een aantrekkelijke plek te laten zijn voor nieuwe tramchauffeurs en buschauffeurs. Peter Mekers (D66). Dank voor het eerste deel van de beantwoording door de wethouder. Ik vraag me wel af of hij nog wat meer toelichting kan geven op de tijdspanne van wat er is gebeurd. Wanneer heeft de HTM voor het eerst aangegeven dat zij erover nadacht om te gaan snijden in de dienstregeling? Is dat inderdaad pas de afgelopen weken gebeurd of misschien zelfs pas vorige week? Is het besluit eerst genomen in de directie of heeft de HTM eerder haar eigenaar erover geïnformeerd dat zij drastische besluiten zou gaan nemen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks).

Een week voordat ik uw raad informeerde, ben ik erover geïnformeerd dat de HTM dit besluit genomen heeft. Toen heb ik aangegeven daar zeer ontstemd over te zijn. Ik heb me laten informeren over de positie die ik als wethouder van de stad Den Haag heb. Heel kort samengevat is mij uitgelegd dat ik er eigenlijk helemaal niet over ga; ik zeg maar even hoe het mij is gezegd. Zoals u weet heb ik deze portefeuille nog niet zo heel lang. Ik laat me dus graag even informeren. Dit is eigenlijk een eigenstandige bevoegdheid van de HTM. Zij mag dit zelf beslissen, want dit hangt met haar bedrijfsvoering samen. Vervolgens is het aan de MRDH, waarin wij als Den Haag 1 van de 21 gemeenten zijn, om daar iets over te zeggen. Ook de MRDH kan niet zeggen: dit mag u niet doen. De MRDH kan het alleen afkeuren - dat heeft de MRDH gedaan - en kan een boete opleggen; de MRDH is voornemens om ook dat te doen. Peter Mekers (D66). Dank voor deze reactie. Als ik het goed begrijp, zijn wij samen met de Metropoolregio eigenaar en zijn we via de Metropoolregio medeopdrachtgever, maar kunnen wij niet voldoende invloed uitoefenen op zoiets groots als het door de HTM afschalen van de dienstregeling. Hoe kunnen we dat in de toekomst dan wél beter invullen? Want ik sta toch een beetje met mijn bek vol tanden.

Wij zijn eigenaar van een bedrijf, wij geven indirect een opdracht aan dat bedrijf, het bedrijf voldoet niet aan de opdracht die we geven, we zijn daar als eigenaar niet blij mee en vervolgens zegt u dat we geen invloed hebben. Ik snap dat niet. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik zeg niet dat we geen invloed hebben. Ik zeg dat de HTM volledig eigenstandig bevoegd is om dit besluit te nemen. Formeel gaan we hier ook niet over. Daarom staat in de brief ook het aanbod dat ik namens de HTM kon doen om middels een werkbespreking dat is dan immers de gebruikelijke vorm - op al uw ook erg inhoudelijke vragen in te gaan. Ik zal straks proberen om daar zo veel mogelijk antwoord op te geven, maar vanuit die verantwoordelijkheidsverdeling heb ik niet helemaal inzicht in de bedrijfsvoering van de HTM. De HTM is dus bereid om dit zelf nader te komen toelichten; ik denk dat dat aanbod nog steeds staat. U heeft daar niet voor gekozen. Dat is uw goed recht, maar dan moet u het wel doen met de antwoorden die ik u kan geven. De voorzitter. De laatste keer, meneer Mekers. Peter Mekers (D66). Dank voor deze reactie. Natuurlijk horen we graag ook van de directie van de HTM zelf hoe zij tot deze keuze is gekomen en wat er nog meer is gebeurd. Ik snap dat u niet voor alles als doorgeefluik kunt fungeren. Dat wens ik u ook niet toe.

Ik zie ze dus inderdaad graag ook hier nog een keer, maar het blijft mij verbazen dat, als de HTM zich niet houdt aan een concessie en een contract, wij in een van beide rollen daarop geen invloed meer kunnen uitoefenen. Maar ik denk dat wij in die werkbespreking nader daarop ingaan.

24

De voorzitter. Meneer Kapteijns? Nee, daar heeft u geen reactie op. Kavish Partiman (CDA). Ik ga even door op dit punt. Er wordt nu een soort beeld geschetst van: we stonden erbij, we keken ernaar en we kunnen er zelf ook niets meer aan doen, want we hebben die mogelijkheden niet. Dat lijkt mij niet helemaal juist, want we zijn 99% aandeelhouder van dat bedrijf. Het klopt dat de directie gaat over de uitvoering, de dag-tot-daguitvoering, maar boven die directie zit namens de aandeelhouder een raad van commissarissen. Zijn daar gesprekken mee gevoerd om te kijken hoe zij kijken naar de manier waarop hieraan vorm wordt gegeven, want naast dat wij 99% aandeelhouder zijn, zijn wij ook de grootste belanghebbende bij de dienstverlening van dit bedrijf. Ik vind het dus toch een beetje makkelijk dat de wethouder zegt dat hij hier als wethouder geen invloed op heeft. Dat klopt; de wethouder heeft hier geen invloed op, maar met z'n allen, als stadsbestuur, zijn wij eigenaar van het bedrijf. Ik zou dus wel willen dat er andere stappen worden gezet om hiernaar te kijken. Graag een reactie hierop. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De uitvoering van de rol van de aandeelhouder namens het college is belegd bij collega Bruines, zoals u weet.

In z'n algemeenheid denk ik dat ik het goed formuleer als ik zeg dat aandeelhoudersvergaderingen en ook de manier waarop we als Den Haag invulling geven aan ons aandeelhoudersschap, vooral over de langetermijnontwikkelingen gaan en niet zozeer over de directe bedrijfsvoeringsaspecten. Daar hoort dit bij. Daar voeg ik nog aan toe dat ik heel goed begrijp waar uw vraag vandaan komt, maar dit is wel de manier waarop we dingen georganiseerd hebben. Kavish Partiman (CDA). Ik vind het verontrustend dat er wordt gezegd dat dit bij een andere wethouder hoort. Nou ja, prima, misschien moeten we die vragen dan aan die wethouder stellen. Maar dit gaat niet om iets incidenteels. Dit gaat om de langetermijnbedrijfsvoering van de HTM. Die afschaling van 5% heeft te maken met een structureel tekort aan personeel. Hopelijk komen er straks nog antwoorden op de vragen die ik in mijn betoog heb gesteld. Hoe kijken we hiernaar? Is dit het nieuwe normaal of gaan we verder afschalen? Of zien we in de toekomst juist verbeteringen komen? Dat zijn dingen die we als aandeelhouder best wel mogen vragen, lijkt mij. Daarvoor hoef je niet per definitie te wachten op een reguliere aandeelhoudersvergadering. Als aandeelhouder heb je ook mogelijkheden om dat op andere momenten te doen. Dus graag toch een beetje proactiviteit vanuit het college richting dit probleem, want het is echt een heel serieus probleem.

Ik krijg het gevoel dat er een beetje makkelijk mee wordt omgegaan. Ik hoop dat dat gevoel niet klopt. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nee, laat ik beginnen met benadrukken dat hier zeker niet makkelijk mee wordt omgegaan in het college. Ik hecht er wel aan om de verschillende rollen die we als stad Den Haag richting de HTM hebben en die bij verschillende personen belegd zijn, te benoemen, want daar moeten we rolzuiver in zijn. Dat zeg ik niet om dingen af te schuiven, maar gewoon om dit zorgvuldig te doen. Dit raakt immers de dienstregeling van de HTM. Het gesprek dat met de HTM gevoerd moet worden, moet primair door mij gevoerd worden. Zo voel ik dat ook. Dat gesprek - dat was een indringend gesprek - heb ik gevoerd. Ik kom straks op de appreciatie van uw moties, waar dit ook een rode draad in is. Reken maar dat het college hierbovenop gaat zitten. Lesley Arp (SP). Er werd al aangehaald dat we aandeelhouder zijn. De HTM is een verbonden partij. Ik heb de Evaluatie Verbonden Partijen erbij gepakt. Daarin staat over de HTM: 'De gemeente wenst invloed op de bereikbaarheid van en binnen in de stad. Verplaatsbaarheid van bewoners is essentieel voor de leefbaarheid.' Als voorbeeld wordt genoemd dat er tijdens de coronapandemie financiële consequenties waren en effecten voor de bereikbaarheid. Als ik het antwoord zo hoor, vraag ik me af wat deze invloed eigenlijk waard is.

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Die is heel veel waard binnen de kaders die daarvoor gelden, zoals ik net heb geprobeerd uit te leggen. Dit zijn besluiten die de HTM eigenstandig kan nemen. Een van de onderdelen van mijn indringende gesprek met de HTM-directie was dat dit formeel wel zo kan zijn, maar dat ik als wethouder Verkeer en Vervoer in het vervolg toch eerder betrokken wil zijn bij dit soort besluiten en ook eerder opgelijnd wil worden als de HTM het voornemen heeft om dit soort 25

besluiten te nemen. Ik was een aantal dagen eerder ongeveer net zo overvallen als u. Dat was voor mij ook geen prettige ervaring en dat heb ik ook overgebracht. Lesley Arp (SP). Ik heb nog steeds vraagtekens bij wat onze sturingsmogelijkheid is als aandeelhouder en waar die ruimte zit. Ik hoop dat het college daar in de toekomst echt wat beter over wordt geïnformeerd, want het is natuurlijk heel zuur als je hier over zo'n cruciaal besluit geen sturing hebt. Maar de vraag die nog is blijven liggen en die ook door de heer Van Onselen werd genoemd, is of binnen het college bijvoorbeeld ook met de wethouder Financiën is overlegd over hoe wij in zo'n situatie die positie als aandeelhouder maximaal kunnen benutten. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ja, die contacten en gesprekken zijn er. Toch in z'n algemeenheid: ik denk dat de HTM dit soort hele pijnlijke besluiten juist vanwege de langetermijncontinuïteit neemt, juist omdat we willen dat het op de lange termijn een gezond bedrijf blijft. Ik heb geprobeerd om inhoudelijk te duiden wat de afweging van de HTM daarin is. Ook in de rol van aandeelhouder is dat natuurlijk iets wat in die weging een rol speelt. De voorzitter. Mevrouw Arp, de laatste keer. Lesley Arp (SP). Ik vind dit een ingewikkelde situatie.

Enerzijds hoor ik dat de wethouder is overvallen en het besluit betreurt, maar ik hoor hem ook een beetje meebewegen met de redeneringen van de bedrijfsvoering van de HTM. Ik ben dus benieuwd waar we staan. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). In uw interruptie vroeg u mij om te reflecteren op de rol van aandeelhouder. Dat heb ik gedaan. Als u mij daarna weer aanspreekt op de rol van wethouder Verkeer en Vervoer, begrijp ik de verwarring, zal ik maar zeggen, maar dat is natuurlijk waar ik de 'kortetermijnontstemming', die ik terecht ook bij u proef en die ik ook heb overgebracht, vooral proef. Ik probeer nog een aantal openstaande vragen te beantwoorden. Daarna ga ik naar de moties. Bij de appreciatie daarvan komen volgens mij ook nog veel elementen van uw bijdragen terug. Er was een vraag van D66 over de relatie met de nachtbussen. Mij is uitgelegd dat dat twee verschillende pools van mensen zijn en dat het één geen invloed heeft op het ander. We mogen dus vooral blij zijn dat het is gelukt om de nachtbussen de komende zomer weer te laten rijden. Het personeelstekort als excuus; die suggestie hoorde ik in de bijdragen. Dat gevoel heb ik niet en heeft het college niet. Ook de HTM vindt dit uitermate pijnlijk. Dit raakt natuurlijk echt de kern van het bedrijf.

Ik ben ervan overtuigd dat iedereen die bij de HTM werkt, zo veel mogelijk en zo kwalitatief hoogstaand mogelijk openbaar vervoer in onze stad wil. Daar herkennen het college en de HTM zich in ieder geval niet in. De vraag over de betrokkenheid van de reizigersorganisatie is eigenlijk ook een vraag aan de HTM, maar ik begrijp de vraag en ik zal die doorgeleiden naar de directie van de HTM, want ik ben het met de D66-fractie eens dat, als dat niet voldoende gebeurd is, de reizigersorganisaties moeten worden meegenomen bij dit soort afwegingen. Voorzitter: de heer Groenewold. Peter Mekers (D66). Dank alvast voor deze reacties. Ik vroeg ook of de HTM volgens de wethouder ver genoeg gaat om de problemen op te lossen. Wat ik net hoorde, lijkt haast een technicaliteit: de nachtbuschauffeurs zitten in een andere pool; het is lastig, het is lastig. Dat proeft bij mij als: computer says no; het is een andere groep en daar kunnen we niks mee. Daarom vroeg ik expliciet of de HTM ver genoeg gaat in de mogelijkheden die zij heeft om creatief te denken om te proberen toch zo veel mogelijk te rijden. Dat proef ik hier niet uit. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik heb niet willen uitstralen 'dat is lastig, dat is lastig'. Ik heb juist willen benoemen dat we met elkaar ook tevreden mogen zijn dat de nachtbussen weer gaan rijden.

Als u de precieze achtergrond hiervan wilt weten, zult u toch echt de HTM moeten uitnodigen of moet ik uw vraag doorgeleiden. Maar de pool van mensen die de nachtbussen gaan rijden, heeft

26

geen invloed op de pijnlijke keuze die de HTM heeft moeten maken voor het inkorten van de dienstregeling. Ik denk dat ik veel vragen heb beantwoord. De Partij voor de Dieren vroeg, als ik het in mijn eigen woorden mag zeggen, hoe het zit met de komende dienstregeling en of die hier een relatie mee heeft. Nee, we hadden vanuit de MRDH ook besloten dat er het komende jaar weer een reguliere dienstregeling komt, die ook weer haar reguliere procedure kent. Dat betekent dat het voorstel daarvoor volgens mij in mei naar uw raad komt. Ik denk dat u daar ook via de adviescommissie goed bij betrokken zal worden. Maar ik ga ervan uit dat deze afschaling geen invloed heeft op de nieuwe dienstregeling. Er werd ook gevraagd wat de financiële gevolgen zijn van de boeteclausule die de MRDH gaat toepassen en waar dat geld terechtkomt. Dat is een MRDH-bevoegdheid. Ik denk dat de hoogte van die boete evenredig zal zijn met het aantal niet gereden kilometers, want zo zit die concessie in elkaar. Als wethouder van Den Haag kan ik de logica volgen dat je voor minder gereden kilometers ook geen subsidie krijgt. De inzet van deze wethouder zal in ieder geval zijn dat het geld dat gekort wordt, ten goede gaat komen aan het reizigersgebied van de HTM, als ik het zo mag zeggen.

In principe vloeit het terug naar de algemene middelen, maar de inzet van Den Haag gaat zijn dat dat geld, dat eigenlijk van de HTM zou moeten zijn, ook naar de Haagse reizigers zou moeten terugvloeien. Lesley Arp (SP). Als ik het zo hoor, moet ik zeggen dat ik het toch heel oppervlakkig vind wat nou de invloed van die maatregel van de MRDH is. Want je zou zeggen: als je inderdaad zo'n acuut probleem hebt, moet je inzetten op bijvoorbeeld zaken zoals werving, waar heel veel moties over zijn ingediend. Dat kost gewoon geld. Ik ben dus benieuwd hoe wij er voor honderd procent zeker van op aan kunnen dat die korting van de MRDH niet juist daarin gaat snijden, waardoor we echt in die neerwaartse spiraal terecht gaan komen. Ik wil daar als fractie toch wat meer informatie over. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). U stelt eigenlijk twee vragen in één: wat betekent dit voor de HTM en wat gaat de MRDH met het geld doen? Over beide vragen moet nog besloten worden. Naar ik aanneem heeft de HTM in haar afweging om dit te doen meegewogen dat dit kan leiden tot een boete op de concessie. Dat zal dus ergens uit de bedrijfsvoering gehaald worden. De middelen voor de MRDH die niet worden uitgegeven, zijn onderuitputting. Die middelen stromen naar de algemene middelen. Ik heb gezegd wat de inzet van Den Haag op dat punt zal zijn. Lesley Arp (SP). Het wordt helaas niet echt veel duidelijker.

Ik ben benieuwd wanneer de raad deze informatie wél krijgt en of de wethouder erop gaat sturen dat die korting op zo'n manier bij de HTM wordt toegepast dat die geen invloed zal hebben op de werving van personeel. De directie is bijvoorbeeld al genoemd. Ik vind het lastig om hier vanuit de raad eventjes het bedrijfsplan van de HTM in te vullen, maar het moet in ieder geval niet ten koste gaan van die werving. Stuurt het college daar ook op? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Net als voor u is dat ook voor mij lastig, maar de HTM zet natuurlijk alles op alles om dat personeelstekort zo snel mogelijk in te lopen. Ik kom daar straks op terug, want een aantal moties gaan daarover, maar dit geld kan dus niet ten koste gaan van die acties. De inzet van deze wethouder in MRDH-verband zal daar natuurlijk ook op gericht zijn, mocht dit aan de orde komen, maar ik mag ervan uitgaan dat dit soort opties niet op tafel komt. De voorzitter. Mevrouw Arp, voor de laatste maal. Lesley Arp (SP). De wethouder zegt dat hij net als wij weinig zicht op die bedrijfsvoering heeft. Met alle respect: ik ben niet de wethouder Mobiliteit. Ik ben dus toch benieuwd wanneer wij als raad meer inzicht krijgen in wat er met deze korting gaat gebeuren. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik kan de vraag doorgeleiden naar de HTM. Er zullen vast moties worden aangenomen waar dit een haakje in heeft.

Dan zal ik u bij de afdoening van een van de moties hierover informeren.

27

Leonie Gerritsen (PvdD). Ik zit te peinzen over het debatje van de wethouder met mevrouw Arp. Ik kan me inderdaad voorstellen dat, als op de HTM gekort gaat worden, dit gewoon betekent dat er een begrotingsprobleem gaat komen bij de HTM. Dat gaat ergens invloed op hebben. Wij als gemeenteraad van Den Haag zouden graag gaan over de kwaliteit van de HTM. Ik vraag de wethouder dus of er een manier is waarop wij als raad wél invloed kunnen uitoefenen op hoe dit gaat. Als wij bijvoorbeeld zouden zien dat, als de MRDH dit gaat doen, dat echt enorm ten koste gaat van de toch al afnemende kwaliteit van de diensten van de HTM, is er dan niet iets wat we kunnen doen om dat te stoppen? Is het heel hard nodig dat die korting er komt? Ik begrijp de maatregel als stok achter de deur, maar als die echt nog meer negatieve consequenties heeft, moeten we ons afvragen of dat wenselijk is. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ook deze vraag begrijp ik heel goed. Als ik op de achterkant van een bierviltje zou uitrekenen waar dit over gaat, komt dat erop neer dat het gaat om 5% van de dienstregeling in een beperkt deel van het jaar. Als dat evenredig zou worden toegepast op de hele dienst, dus op alle lijnen, denk ik dat je uitkomt op een boete van een paar miljoen die de HTM moet gaan betalen aan de MRDH. Om het in perspectief te zetten: dat is veel geld, maar daar gaat de HTM niet van omvallen.

Daarmee zet ik het een beetje in perspectief. Hoe de HTM dit gaat inpassen in de bedrijfsvoering, is echt aan de HTM. Ik kan u daarover informeren; dat heb ik toegezegd. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat vind ik toch zorgwekkend. We weten redelijk dat de HTM net al enorm uit de budgetten heeft moeten putten voor toekomstige plannen. We weten dat zij er niet heel goed voor staat. Ik wil dus heel graag dat de wethouder ons gaat laten weten waar dit invloed op gaat hebben. Als de wethouder ons daarover informeert, hoop ik dat hij ook alvast wil onderzoeken wat wij als raad - of misschien in samenhang met andere raden uit de regio die ook gebruikmaken van de diensten van de HTM - kunnen doen om eventuele negatieve consequenties dan tegen te gaan. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat zeg ik graag toe. Laten we die vinger scherp aan de pols houden. Ik beschouw dit als een opdracht van uw raad om daar ook in MRDH-verband en in de bestuurscommissie waar ik zitting in heb, goed op te letten. Als ik het in mijn eigen woorden zou zeggen: we begrijpen de boete, maar het middel moet de problemen niet verder vergroten, want dan zijn we het paard achter de wagen aan het spannen. Dat is ook in ov-land niet de beste manier om vooruit te komen. Kavish Partiman (CDA).

Ik vraag me af wanneer de volgende aandeelhoudersvergadering is en of we in de aanloop naar die aandeelhoudersvergadering in elk geval kunnen praten over die cijfers, zodat voor ons inzichtelijk wordt gemaakt welk effect die boete zou hebben maar ook wat de financiële situatie is van de HTM. Dan kunnen we hier inzicht in krijgen, want op dit moment weten we het eigenlijk niet zo goed en moeten we de wethouder een beetje op zijn blauwe ogen geloven. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik denk dat het antwoord op deze vraag gaandeweg het debat komt, maar ik zou zo niet weten wanneer de volgende vergadering is. Die zal op een ordentelijk moment plaatsvinden. Die vergaderingen worden regelmatig gepland. Er zál er dus één komen. De vraag die u daarbij stelt, is hoe we er in onze rol als aandeelhouder voor gaan zorgen dat deze boete niet tot verdere problemen leidt. Ik denk dat dat een terechte vraag is en dat we natuurlijk ook op zo'n manier naar die aandeelhoudersvergadering zullen gaan; dat zeg ik namens collega Bruines. Kavish Partiman (CDA). Het gaat niet alleen om deze boete. We hebben hier te maken met het probleem van afschaling van de dienstregeling. Dat ligt dieper dan alleen de boete die daarbij is opgelegd. Dat gaat ook over de toekomst van de HTM: hoe zal zij met haar dienstregeling en haar bedrijfsvoering omgaan? We gaan daar deel van uitmaken als 99% aandeelhouder.

Dan lijkt het mij handig dat wij dit gewoon op het juiste moment goed bespreken met de HTM. Dat is de aandeelhoudersvergadering. Het lijkt mij dus een redelijk voorstel om desnoods in elk geval in de commissie Leefomgeving met elkaar te praten over hoe wij dit voor ons zien, zodat er een gedragen voorstel meegegeven kan worden aan het college wanneer die aandeelhoudersvergadering plaatsvindt.

28

De voorzitter. Voordat ik het woord aan de wethouder geef, is er een punt van orde van de heer Mekers. Peter Mekers (D66). Voorzitter. We hebben op het gebied van sociale veiligheid al een werkbezoek op 13 maart. Ik zou willen voorstellen om daar ook een gesprek met de directie van de HTM te koppelen, zodat we al gelijk in de agenda gereserveerd hebben dat we ook over dit onderwerp in gesprek kunnen. We kunnen dit mooi met elkaar combineren; wat mij betreft zijn dit allebei pijnpunten voor het ov. Dat wil ik dus voorstellen. Dan weten we in ieder geval dat we op dat moment de directie ook kunnen bevragen over deze onderwerpen. De voorzitter. U doet eigenlijk meer een ordevoorstel voor de commissie. Het is een beetje een soort tussenvorm. Kan ik ervan uitgaan dat iedereen het er op zich mee eens is dat we dit doen? De griffier zit naast mij; die gaat dit verder doorgeleiden. Op die manier proberen we dit verzoek in te willigen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik begrijp wat de heer Partiman zegt. Een deel van uw vraag had betrekking op uw eigen agendering als raad. Laten we samen in een overleg kijken op welke manier we dit zouden kunnen organiseren. De voorzitter. Dat is een mooi punt. Mevrouw Arp heeft een nieuw punt. U had zojuist drie interrupties, maar een nieuw punt mag altijd. Lesley Arp (SP).

Het is ook een beetje een ordevoorstel, want we horen in het debat de hele tijd over de rol van de wethouder Mobiliteit, maar ook over de aandeelhoudersrol en de rol van de wethouder Financiën. Ik vraag me af of het mogelijk is dat de wethouder Financiën in het debat aangeeft wat de invloed is bij die volgende aandeelhoudersvergadering en hoe wij die gaan inzetten. De voorzitter. U stelt gewoon een vraag aan het college. Ik stel dus voor dat het college straks gaat kijken of het die vraag kan beantwoorden. Ik stel voor dat we de wethouder achter mij even de tijd geven om het antwoord te bedenken op die vraag, die zij niet aan zag komen, en dat de wethouder die hier nu staat, verdergaat met het doornemen van de moties. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Even kijken of ik nog vragen open heb staan. Ik denk dat ik naar de moties kan. Ik denk dat veel vragen daarbij nog even terugkomen. Ik begin bij motie F.1 D66, de motie Zet HTM op het juiste spoor. Er staan vier punten in het dictum. Ik loop ze kort alle vier langs. Dat indringende gesprek heb ik gevoerd en zal ik blijven voeren. Dit beschouwt het college dus als een extra aansporing. Het inzetten van oud-medewerkers kan ik nog eens aan de HTM overbrengen. U gaf aan dat u signalen heeft dat dit in de praktijk nog best lastig loopt. Ik weet dat de HTM al vaak een beroep op oud-medewerkers doet.

Ik zal uw verzoek, zoals geformuleerd in de motie, nogmaals overbrengen als de motie wordt aangenomen, maar dit is natuurlijk wel een belangrijk punt. Het lijkt mij heel goed om de financiële gevolgen inzichtelijk te maken. Dit is al meteen een motie waarin ik, als ik die zo mag uitleggen, ook de toezegging aan mevrouw Arp kwijt kan over wat dit betekent voor de verdere bedrijfsvoering van de HTM. Of dat lukt voor 1 april … Sorry, ik heb een oude versie. Ik zie ook een koppeling met de programmarekening. Ik kan de motie dus aan de raad laten. De voorzitter. Het ging even buiten de microfoon. Voor de duidelijkheid: in de ingediende versie gaat het om begin mei. Dan heeft iedereen die dit volgt nu ook helder wat de datum is. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ook de motie F.2 PvdD, de motie Grote oplossingen zoeken voor groot personeelstekort, kan het college aan de raad laten. Er wordt ook al met het Rijk gesproken over hoe personeelstekorten in het openbaar vervoer aangepakt moeten worden, maar het kan geen kwaad om daar nog eens extra aandacht voor te vragen. Ik heb hiervoor geprobeerd aan te geven dat het ook de inzet van het college is om alles op alles te zetten om zo snel mogelijk weer naar de gebruikelijke dienstregeling te gaan. Over het weer openen van haltes zijn andere moties aangenomen. Je kan dus zeggen dat het overbodig is dat dit hier nog een keer staat.

We zijn daarmee aan de slag, 29

maar als de motie wordt aangenomen, zou je kunnen zeggen dat dat een extra reminder is. Ik kan de motie dus aan de raad laten. Motie F.3, de motie Gemeente helpt werkzoekende halte HTM vinden, is voor mijn collega Icar. De motie van de HSP, de motie Afschaling is prijsdaling!, moet het college ontraden. De voorzitter. Welk nummer is dat, wethouder? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). F.4, denk ik. De voorzitter. Klopt dat? F.4 is van de VVD. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Excuus, het is de motie van de Haagse Stadspartij. De voorzitter. Dat is motie F.3. Ik dacht dat u motie F.3 al had genoemd, maar het gaat dus om de motie van de Haagse Stadspartij, motie F.3 HSP. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Het college moet die motie ontraden. Het college deelt de zorgen over het ontstane kwaliteitsniveau en wat dat betekent voor reizigers, maar als we dit zouden doen, zou de HTM nog verder in financiële problemen raken. We zitten nu sinds corona op ongeveer 85% van de reizigerskilometers en ook financieel gezien is de HTM nog herstellende. Ook niet onbelangrijk is misschien dat deze wethouder daar niet over gaat. Als we dit al zouden willen afspreken - waar dit college dus niet voor is - moet dat gebeuren in MRDH-verband. In de Tweede Kamer zijn prijsstijgingen voor ov-kaartjes in 2024 voorkomen door de motie-Bikker.

De prijs voor een kaartje is de laatste jaren in elk geval niet gestegen. Dat maakt de noodzaak hiervan dus ook wat minder urgent. De voorzitter. U zei net dat op de motie gereageerd zal worden door de heer Icar. Daarbij had u het ook over motie F.3. Dat heeft bij mij voor enige verwarring gezorgd. Welke motie is straks voor de heer Icar? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat is de motie van GroenLinks. De voorzitter. Dat is motie F.6 GL. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ook op de motie van Hart voor Den Haag over de banenmarkt zal door de heer Icar worden gereageerd. De voorzitter. We zijn nu dus in debat over motie F.3. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel, wethouder, voor de appreciatie. Ik heb het ook snel uitgerekend op een bierviltje. Volgens mij valt de HTM niet om als we die 5% doen, maar begrijp ik het nou goed dat u er geen moeite mee heeft dat er een boete wordt opgelegd vanuit de MRDH en dat u dat eigenlijk heel goed begrijpt, maar dat u niet begrijpt dat de reizigers dan eigenlijk ook gewoon minder moeten betalen? Want u zegt in uw beantwoording dat ze minder kilometers maken en dat we dus minder betalen, maar u vindt dat de reizigers daar dan geen recht op hebben. Klopt dat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik zou het anders geformuleerd hebben, maar in essentie klopt dat, ja.

De boete van de MRDH is gewoon een onderdeel van de concessie, van de afspraken die de HTM gemaakt heeft met haar concessieverlener. Er is dus geen relatie waardoor dit iets zou moeten betekenen voor de prijs die de reiziger betaalt. De tramrit van de reiziger zou hier ook maar beperkt onder te lijden hoeven te hebben. Alleen de frequentie van de lijnen is op bepaalde momenten minder. Fatima Faïd (HSP). Ik blijf het heel warrig vinden, maar dat zal waarschijnlijk aan mij liggen. De reiziger betaalt nu gewoon een kaartje. Over twee weken krijgt hij minder voor dat kaartje en dan zegt u nu tegen mij dat het niet zo werkt en dat de reiziger toch gewoon moet gaan betalen. Dat is toch een 30

beetje gek? U legt het steeds neer bij die reiziger. Ik mis eigenlijk een beetje dat u zich binnen die MRDH hard gaat maken voor die reiziger. Gaat u dat doen? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat is natuurlijk waar we het voor doen. Het perspectief en de belang van de reiziger staan natuurlijk voorop. Ik ga even terug naar waarom de HTM hiertoe besloten heeft: met alle pijnlijkheid die dit besluit ook met zich meebrengt, doet zij dit juist om de reiziger een betrouwbaar net aan te kunnen bieden en zodat de reiziger weet wanneer de tram en de bus rijden. Als de HTM dit niet zou doen, wordt de dienstregeling onvoorspelbaarder en onbetrouwbaarder. Dan raak je het belang van de reiziger juist extra. De voorzitter. Voor de laatste maal, mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Dat is nu eigenlijk ook zo, want vorige week hebben we te horen gekregen dat er per maart allerlei reizen uitvallen. Het is nu dus al onvoorspelbaar. Ik begrijp dus niet zo goed waarom u de HTM steeds een beetje de hand boven het hoofd houdt, want feitelijk hoor ik u deze hele middag zeggen dat u eigenlijk heel weinig invloed heeft op wat de HTM aan het doen is. Ik begrijp van D66 dat we voor de honderdduizendste keer op dit soort punten weer een werkbespreking gaan houden, maar ik vind dit toch een beetje ingewikkeld. Dat wil ik even constateren. De voorzitter. Dus geen vraag. Wethouder, dan is het woord aan u.

Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik ben de nummering kwijt, maar ik ga door met de motie van de VVD, de motie Samen aan de slag voor opschaling in plaats van afschaling. De voorzitter. Dat is motie F.4 VVD. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Excuus, voorzitter. De nummering loopt bij mij wat door elkaar. Die motie kan ik namens het college aan de raad laten. Er zijn twee dictumpunten. Het eerste is om de HTM te vragen om via het college de raad te rapporteren over de inspanningen van de HTM om het personeelstekort zo snel mogelijk op te lossen. Dat kan. Zoals gezegd denk ik dat dat heel goed bij de programmarekening kan. Het tweede punt is kijken waar we in samenwerking met de RET - want er zijn twee grote vervoerders in de MRDH-regio - dingen samen kunnen doen en efficiëntiewinst kunnen boeken. Ik denk niet dat dat het personeelstekort per se direct gaat oplossen, want de RET heeft een misschien nog groter personeelstekort dan de HTM. Maar zoals gevraagd in de motie, kan ik u, als die wordt aangenomen, informeren over wat het kan opleveren als beide grote vervoerders in deze regio in de backoffice dingen samen doen. Die motie kan ik dus aan de raad laten. Dan de motie van de Partij van de Arbeid, de motie Goede arbeidsvoorwaarden voor ovpersoneel. De voorzitter. Dat is F.5 PvdA. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ook die motie kan het college aan de raad laten.

De MRDH is al van plan om zowel bij de HTM als bij de RET een onderzoek te doen naar hoe het personeelstekort zo snel mogelijk verholpen kan worden. Daarvan kan een arbeidsvoorwaardenvergelijking een onderdeel zijn. Als uw raad deze motie aanneemt, zal ik dat overbrengen in en naar de MRDH. Ik heb nog één motie van Hart voor Den Haag; de andere motie van Hart voor Den Haag is voor collega Icar. Ik heb al iets gezegd over de motie Gepensioneerden verleiden (weer) aan de slag te gaan als bus- en/of tramchauffeur. De voorzitter. Voor de duidelijkheid: dat is motie F.8 HvDH. Anders wordt het onduidelijk, zeker omdat we nu niet meer de volgorde aanhouden. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). F.8 had ik hier ook staan; dit klopt dus weer. De motie is eigenlijk overbodig. Ik wil de motie dan ook gewoon ontraden, want dit is wat de HTM al doet. Iedereen die bij de HTM met pensioen gaat, krijgt al een aanbod of wordt al verleid om dat pensioen 31

nog even uit te stellen, al is het een of twee dagen in de week. Ik heb daar in de reflectie op de D66motie iets over gezegd: waar dat beter kan, moet dat beter, maar zo'n campagne lijkt het college niet nodig. Peter Mekers (D66). Dat leek mij in eerste instantie ook. Daarom vroeg ik Hart voor Den Haag of dit ook gaat over mensen die nog niet voor de HTM hebben gewerkt. Dat werd beaamd. Maakt het de appreciatie anders als we ook andere gepensioneerde bus- en trambestuurders proberen te verlokken om parttime voor de HTM aan de slag te gaan? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik denk dat dat ook al gebeurt en dat dat ook al een onderdeel is van het zoeken naar mensen die het leuk zouden vinden. Je zoekt dan immers enthousiaste mensen die het niet meer per se hoeven te doen, omdat ze al een werkend leven achter zich hebben. Die campagnes lopen op zich ook. Die mogelijkheid bestaat. Dit lift gewoon mee in de zoektocht naar nieuwe mensen. De voorzitter. Dat waren de moties waarop u zou reageren. Dit is dus een mooi moment om naar wethouder Icar te gaan en om ondertussen een voorzitterswissel te doen. Voorzitter: de heer Van Zanen. Wethouder Icar (DENK). Voorzitter. Ik wil graag motie F.6 GL en motie F.7 HvDH behandelen. Den Haag werkt samen met werkgevers en sectoren waar sprake is van grote personeelskrapte, dus ook met de HTM. Op meerdere vlakken hebben wij contact met de HTM.

Samen met haar toeleveranciers zorgen wij ook voor de invulling van social return. Via Werk in Opdracht hebben we contact met de HTM over herstoffering van kapotte bankjes in trams en bussen en het leveren van schoonmakers of - dat vind ik een veel mooier woord - interieurverzorgers. In het verleden hebben we op verschillende manieren via Den Haag Werkt geprobeerd om kandidaten aan te leveren voor de functie van bus- en tramchauffeur. Er zijn speedmeets georganiseerd en individuele werving en selectie zijn ingezet. Helaas leidt dit niet altijd tot het aannemen van chauffeurs. De reden daarvan is met name dat onze kandidaten doorgaans niet beschikken over de competenties die door de HTM worden gevraagd. Denk aan zelfstandig kunnen werken of de taaleis die gesteld wordt. De examens die je moet doen om chauffeur te kunnen worden, zijn bijvoorbeeld in het Nederlands. Het taalniveau van de doelgroep is niet altijd naar behoren. Kandidaten die we in het verleden hebben gekoppeld aan de HTM, werden afgewezen vanwege hun cv, taalniveau en het feit dat ze niet stevig genoeg in hun schoenen zouden staan. Kortom, waar het kan, proberen we zo veel mogelijk met kraptesectoren samen te werken om te kijken hoe we via Den Haag Werkt een bijdrage kunnen leveren aan het wegwerken van het personeelstekort.

Hou er wel rekening mee dat wij niet de oplossing zijn voor het aanpakken van dit chauffeurstekort. Een tekort aan chauffeurs speelt niet alleen bij de HTM, maar ook binnen andere sectoren. De praktijk is dat het vaak lastig is en dat onze kandidaten niet altijd voldoen aan die criteria en niet altijd matchen. Met dien verstande wil ik beide moties graag aan de raad laten, want als college blijven we ons wel inspannen om te kijken waar we kunnen helpen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U zegt dat u dat in het verleden al heeft gedaan. Hoelang geleden is het precies dat u die mensen in aanraking heeft gebracht met de HTM? Wethouder Icar (DENK). Dank voor uw vraag. Ik heb geen datum voor u, maar het is een samenwerking die gewoon gaande is. Den Haag Werkt werkt dus al samen met de HTM. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De vraag is om even zo'n banenbeurs te organiseren en ze naar Zichtenburg te laten komen. Probeer dat gewoon en ga kijken; misschien zitten er een paar tussen. Wethouder Icar (DENK). Dat is ook de reden waarom de appreciatie is dat ik het oordeel aan de raad laat. De voorzitter. Ja, die had je al binnen, hoor, Meinesz. 32

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik kreeg een beetje het idee dat er helemaal niemand is die dit beroep uit kan oefenen. Wethouder Icar (DENK). Nee, ik probeer een beeld te schetsen van de daadwerkelijke realiteit. Uiteindelijk is het aan de raad om te kijken wat we wel of niet moeten proberen, maar tegelijkertijd wil ik u meegeven hoe de huidige arbeidsmarkt en de huidige situatie zijn, zodat de verwachtingen ook goed gemanaged worden. Peter Mekers (D66). Natuurlijk moet je gekwalificeerd zijn voor het werk van een trambestuurder of buschauffeur, maar ik vraag me wel af wat we doen om mensen die nu in onze kaartenbak zitten en die niet geschikt zijn, geschikt te maken. Wethouder Icar (DENK). Het is niet zo dat we voor het huidige bestand specifiek zeggen: hoe gaan we ze geschikt maken om chauffeur te worden? We moeten er rekening mee houden dat de HTM bepaalde eisen of voorwaarden stelt aan de competenties waaraan een kandidaat zou moeten voldoen. Daarnaast moet zo'n kandidaat een interne opleiding volgen. Er zijn dus heel veel factoren waar je rekening mee moet houden. Die kaartenbak ziet er inmiddels ook heel anders uit. Die sluit niet een-opeen aan op de voorwaarden van de HTM. Peter Mekers (D66). Dank voor deze reactie. Ik snap dat je bij iemand die bijvoorbeeld kleurenblind is, dat niet kan veranderen door middel van een training of iets dergelijks.