RIS318447 Bijlage Aanvalsplan Afval 2023-2026

<

<

6 Zwerfafval op het strand

35

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Afvalaanpakker: Ralph inspireert met TrashUre Hunt jaarlijks duizenden mensen Ralph is initiator van TrashUre Hunt. Zijn motivatie? Niet mopperen over de problemen die je ziet, maar er zelf wat aan doen, dit voelt een stuk beter. Dit doet Ralph door zelf te TrashUre Hunten en daarmee jaarlijks duizenden anderen te inspireren en motiveren hetzelfde te doen.

> Lees meer

Van opruimen naar preventie Het strand is met regelmaat het toneel van opruimacties vanuit bedrijven of maatschappelijke partijen. In de toekomst willen we de organisatoren van deze clean-up challenges zelf uitdagen: bedenk preventieacties in plaats van opruimacties. Wat niet in het zand belandt, hoef je ook niet op te ruimen. Als gemeente leggen we de komende vier jaar de focus meer op preventie en zetten we preventieacties dan ook graag in het zonnetje. Goede preventieacties kunnen rekenen op steun vanuit de gemeente.

We zijn van plan om proeven te doen met een vrijwillig rookvrij strand. Rookvrije stranden zijn in Nederland nog vrij nieuw. In landen als Frankrijk en Japan zijn ze al wel te vinden. Ook andere kustgemeenten proberen af en toe wat uit. Zo heeft Schouwen-Duiveland, waar de badplaats Renesse toebehoort, een stukje strand rookvrij gemaakt. Dit is vooral bedoeld als informele, ludieke actie om aandacht te vragen voor de peuken die terechtkomen op het strand. Ze handhaven niet, maar zien toch dat rokers niet in het rookvrije vak roken. Het plan in Den Haag is niet om direct onze elf kilometer strand rookvrij te maken, maar om klein te beginnen. Op die manier kan deze aanpak verder uitgebouwd worden. Daarbij hopen wij op enthousiasme en navolging, net zoals bij de plasticvrije strandpaviljoens destijds gebeurde. Denk aan het aanwijzen van bepaalde stroken van het strand die op vrijwillige basis rookvrij zijn, strandpaviljoens die rookvrij zijn of op bepaalde momenten, bijvoorbeeld zolang er jonge kinderen aanwezig zijn. Wij constateren dat er op dit moment voldoende animo is om op korte termijn te kunnen starten met een eerste proef.

<

<

Rookvrij

36

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Afvalaanpakker: kabouters ruimen het strand op Dat zwerfafval jutten allesbehalve saai is, laten de Slimme Senioren zien. “We maken er iets gezelligs van”, vertelt Bettina. “Het is echt een uitje geworden voor de deelnemers. Eerst drinken we samen koffie en kleden we ons vrolijk aan.” Bettina zegt dat veel mensen moeten lachen om hun oranje en groene kledingstukken, hoedjes, sjaals en beenwarmers. “Omwonenden van het eindpunt van lijn 11 noemen ons de kabouters”, zegt Bettina lachend. Om de week starten de Slimme Senioren vanaf dit punt en bij het openbaar vervoer bij het Zwarte Pad. Ter afwisseling lopen de vuiljutters ook naar het Zuiderstrand.

> Lees meer

Jaarrond De Nederlandse zomers worden zwoeler en langer, de winters worden milder. Dit levert de Haagse stranden en de Haagse ondernemers een toenemend aantal bezoekers op. Op sommige locaties is inmiddels sprake van jaarrond-exploitatie. Het beheer en onderhoud van de voorzieningen aan de kust en de schoonmaak moeten meebewegen met

Voor de zomerperiode zorgen we ervoor dat er bij de opgangen en op de stranden voldoende afvalbakken met voldoende capaciteit staan. Bij alle strandopgangen plaatsen we jaarrond afvalbakken zodat ook onze wintergasten zich op de juiste manier van hun afval kunnen ontdoen. Ook worden de stranden op de zomerse dagen langer gebruikt dan voorheen gebruikelijk was. Dit betekent dat inzet van de beachcleaners, grote zeefmachines getrokken door een tractor, hierop aangepast moet worden. Met deze beachcleaners wordt het afval uit het zand gezeefd. Waar ter bescherming van ecologische waarden niet machinaal kan worden gereinigd, reinigen we handmatig.

<

<

deze ontwikkeling.

37

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

TO DO’S:

Het stellen van voorwaarden aan evenementen aan de kust. Hierbij wordt samengewerkt met het evenementenbureau. Het voornaamste doel is het voorkomen dat (plastic) afval op het strand en in de zee terechtkomt.

Versterken van de contacten met andere strandgemeenten, zowel aan zee als met een strand in het binnenland. Zo kunnen we ervaringen uit-wisselen en van elkaar leren

<

Voldoende afvalbakken op het strand, nabij de strandopgangen en op de boulevard. We zorgen dat de capaciteit aansluit bij het aanbod van afval. We experimenten met slimme afvalbakken met ingebouwde pers om te zien of dat bijdraagt aan minder zwerfafval op de boulevard

Het blijven ondersteunen van sociale ondernemingen die tot doel hebben het strand en de zee afvalvrij te houden

De opruimplicht voor hondenpoep extra onder de aandacht brengen op locaties waar, en momenten wanneer, hondeneigenaren het strand bezoeken. Hondenpoep is een grote ergernis, zowel van andere hondenbaasjes als van bezoekers zonder hond

Een proef uitvoeren met een stuk vrijwillig rookvrij strand om de overlast van peuken te verminderen

<

Partijen ondersteunen die acties organiseren, gericht op het voorkomen van zwerfafval

38

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Als mooie stad achter de duinen heeft Den Haag een bijzondere verantwoordelijkheid als het gaat om zwerfafval in het water en in het groen. Zwerfafval komt vaak terecht op het laagste punt en dat zijn veelal de watergangen. Via bijvoorbeeld het Verversingskanaal en daarna het Afvoerkanaal hebben we een directe verbinding met de Noordzee. Bij het Drs. P.H. Schoute-gemaal haalt een grote knijparm groter afval uit het water. Kleiner plastic afval dat op en onder het wateroppervlak drijft, wordt hier echter niet door tegengehouden. In veel gevallen komt zwerfafval terecht in bosjes van parken of groenstroken, waar het jaren ongezien kan blijven liggen.

<

<

7 Zwerfafval in het water en het groen

39

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Afvalaanpakker: suppend op jacht naar zwerfafval op de Haagse grachten In de zomer kan iedereen in Den Haag een gratis SUP-board lenen en zwerfafval vissen uit het water. In de maanden mei tot en met september kan wekelijks gratis een rondje worden gepeddeld op een SUP-board. Op een SUP-board vaar je makkelijk over het water en met een schepnetje of afvalknijper vis je het afval zo op. Zo combineer je een leuk uitje op het water met het schoonhouden van de grachten.

> Lees meer

Ruimte voor innovaties In 2021 is er in de Loosduinsevaart een plasticvanger geïnstalleerd. We heroverwegen om de plasticvanger te verplaatsen naar een andere locatie. Hoewel deze pilot positieve resultaten heeft opgeleverd, is er meer nodig en meer mogelijk om de aanvoer van plastic naar zee tegen te gaan. Op korte termijn willen we de ‘WasteShark’ aanschaffen. Dit is een (semi)autonoom vaartuig dat door middel van een korf tussen twee drijvers plasticafval kan vangen. Een van de andere mogelijkheden hiervoor is de installatie van een ‘bubble barrier’1

Een bubble barrier werkt in het kort als volgt: op de bodem van de watergang wordt een buis geplaatst met gaatjes over de gehele lengte. Door samengeperste lucht door de buis te blazen vormt zich een scherm van belletjes. Dit scherm zorg ervoor dat zwerfafval dat onder het wateroppervlak zweeft, naar de oppervlakte wordt geblazen. Vervolgens wordt zowel het zwevend als het drijvend zwerfafval opgevangen. Het voordeel van het bellenscherm is dat het minimale impact heeft op de natuur en dat vaartuigen, zwemmers en andere watergebruikers er niet door gehinderd worden.

1 Bron: https://thegreatbubblebarrier.com/?lang=nl

<

<

Bubble Barrier

40

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Brede coalitie op het gebied van water De komende jaren spant de gemeente zich in om een brede coalitie op te zetten op het gebied van water met onder andere de provincie Zuid-Holland en Hoogheemraadschap Delfland om samen de mogelijkheden van bijvoorbeeld een bubble barrier en andere (innovatieve) toepassingen op haalbaarheid en effectiviteit te onderzoeken.

Waterbeheerplan In 2022 is een waterbeheerplan opgesteld. In dit vijfjarenplan wordt getracht om zoveel mogelijk budgetneutraal de grootste ergernissen van de Haagse burger op te lossen. Het gaat hierbij onder andere over het verbeteren van de samenwerkingsstructuur met, en aansturing van, interne en externe uitvoeringspartners. Een ander punt is de communicatie met bewoners over waterwerkzaamheden en het reinigen van de waterwegen op basis van beeldkwaliteit. De daarbij gebruikte beeldmeetlatten zijn opgenomen in de nieuwe meetmethode.

Taakverdeling Op het gebied van water zijn er ruwweg twee taakgebieden te onderscheiden: de kwaliteit van het water en de beeldkwaliteit van de watergangen. De afgelopen jaren werd het ene halfjaar de feitelijke uitvoering schap Delfland dat het andere halfjaar. Voor bewoners is de gemeente het meest voor de hand liggende aanspreekpunt. De voorkeur gaat uit naar een verdeling waarbij de gemeente de taken rondom beeldkwaliteit van de watergangen uitvoert en het Hoogheemraadschap de taken uitvoert voor de waterkwaliteit .

Voorkomen van zwerfafval in het groen Veel bewoners zoeken op mooie en warme dagen verkoeling en ontspanning in een van de vele parken van Den Haag. Naast het zonnebaden en het sporten of spelen wordt er ook gegeten en gedronken. In de parken en groengebieden plaatsen we daarom voldoende afvalbakken die we tijdig legen. In de gebieden waar barbecueën is toegestaan, zorgen we voor robuuste barbecue-afvalbakken. Over het gebruik van de afvalbakken communiceren we in het gebied zelf en via de publiekscampagne. Boswachters en handhavers informeren bezoekers van de parken en groengebieden dat zij hun afval op de juiste manier moeten weggooien.

<

<

van beide taken door de gemeente gedaan en deed het Hoogheemraad-

41

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Afvalaanpakker: harige Haagse helden Golden retriever Boef loopt elke dag op het Haagse strand. Hij houdt van de zee en helpt samen met zijn baasjes mee het strand op te ruimen. Nikah, een Bulgaars zwervertje, gaat tijdens de wandelingen op zoek naar plastic flesjes en brengt die naar de voordeur of naar een prullenbak. En labradoodle Balou is ook regelmatig op het Haagse strand te vinden. Mensen zijn benieuwd waarom honden zwerfafval oprapen en zo worden ze op een creatieve manier bewust gemaakt van het zwerfafvalprobleem.

> Lees meer

Hoe maken en houden we het water schoon? *beoogde situatie vanaf 1 september 2023 Inzet Vier ploegen van Den Haag Werkt met praktijkkennis schonen in samenwerking met een aannemer het ‘wijkwater’ en bijvoorbeeld de Hofvijver. De grachtenring, het Verversingskanaal en de grotere waterstructuren in Laak en Escamp worden door een aannemer geschoond. Daarnaast schoont een aannemer in opdracht van het Hoogheemraadschap jaarrond de watergangen in Haagse Hout en Leidschenveen-Ypenburg

Verwijderen zinkvuil

Eén keer per jaar wordt zinkvuil uit de grachtenring verwijderd

Verwijderen kroos en algen

Gedurende april tot september verwijdert een aannemer het kroos en algen in Loosduinen, Segbroek, Mariahoeve en de omgeving van de Groot-Hertoginnelaan

TO DO’S: Onderzoeken van de mogelijkheid om in het Verversingskanaal een bubble barrier of ander afvangsysteem te plaatsen

Het opzetten van een brede coalitie op het gebied van zwerfafval in het water met onder andere de provincie Zuid-Holland en Hoogheemraadschap Delfland

Invulling geven aan de plannen uit het waterbeheerplan. Dit betreft onder andere het verbeteren van communicatie richting bewoners en het reinigen van het water op basis van beeldkwaliteit.

Herzien van de taakverdeling tussen de gemeente en Hoogheemraadschap Delfland

Zorgen voor voldoende afvalbakken in parken en grote groengebieden

Actief informeren bezoekers over het juist weggooien van afval in de parken en grote groengebieden

Werven van oever- en kadeadoptanten om bewoners ook te activeren op het thema zwerfafval in water

<

<

Verwijderen zwerfafval langs oevers en watergangen

42

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Het bijplaatsen van huishoudelijk afval, zoals een zak, doos of grofvuil naast een container, zorgt voor veel ergernis onder bewoners. Hoewel afvalcontainers tijdig worden geleegd, er bij een defect of verstopping op loopafstand een andere ORAC te vinden is en hoewel grofvuil gratis kan worden opgehaald of gebracht, komt illegaal dumpen van afval nog altijd voor. De ‘hotspots’, ofwel locaties waar vier keer of meer in de week wordt bijgeplaatst, hebben we in beeld. Daar spannen we ons extra in. We halen er zo nodig zeven dagen per week bijplaatsingen weg. Naast het negatieve effect op het straatbeeld, trekt bijgeplaatst afval plaagdieren aan en zorgt het voor zwerfafval. Bijplaatsingen veroorzaken dus veel overlast. Dit is niet typisch Haags; waar gebruik wordt gemaakt van containers, zijn er bijplaatsingen, zeker in grote steden.

<

<

8 Aanpak bijplaatsingen: zakken, dozen en grofvuil

43

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Bijplaatsing Een bijplaatsing is gedefinieerd als een zak, een doos of grofvuil. Bij het opruimen van bijplaatsingen wordt het meest nabijgelegen adres opgeschreven. Vanaf dat adres wordt aan de hand van GPS-gegevens de dichtstbijzijnde container opgezocht. Het verwijderde afval wordt als bijplaatsing bij die container geregistreerd. Er ligt ook illegaal gedumpt vuil op straat, maar niet in de buurt van een container. Dit wordt niet als bijplaatsing bij een container geregistreerd, maar wel zo snel mogelijk opgeruimd.

De afgelopen jaren heeft de gemeente Den Haag zich ingezet tegen het bijplaatsen. Vanaf 2020 bestond dit naast de reguliere aanpak uit interventies uit het Actieplan Schone Stoep (RIS305593). Met dit tweejarige actieplan zijn in totaal twaalf interventies getest op uitvoerbaarheid, kosten en de mate waarin bijplaatsingen werden voorkomen. Dit effect bestond niet alleen uit objectieve data, de aantallen zakken of dozen, maar ook uit de beleving van de bewoners. Succesvolle interventies zijn hierna toegevoegd aan de standaardaanpak of als aanvullende interventie als een specifieke locatie daarom vraagt. In 2023 zijn de laatste interventies uit dit actieplan geëvalueerd. We blijven experimenteren met nieuwe interventies die mogelijk effectiever zijn in het verminderen met bewoners, gedragspsychologen, partners uit de uitvoering, en trainees bedacht. Daarnaast worden ervaringen van andere gemeenten meegenomen. Als een maatregel daar werkt, zou dat immers ook hier zo kunnen zijn, en andersom. De interventies voor het komende jaar nemen we op in de bijlage van dit stuk, in plaats van in een apart actieplan. De resultaten van de interventies, de evaluatie en de daaropvolgende nieuwe interventies, melden we jaarlijks via de voortgangsrapportage van het Aanvalsplan Afval.

Zoals in hoofdstuk 3: Ontwikkelingen staat, doen we onderzoek naar de achterliggende oorzaken van bijplaatsingen en andere soorten afvaloverlast. Het vermoeden is dat er een relatie is tussen tijdelijke bewoning, overbewoning, slechte huisvesting en bijplaatsingen en grofvuil op straat. Vaak wordt gedacht dat tijdelijke bewoners zoals arbeidsmigranten bijplaatsen, omdat ze de taal niet machtig zijn of omdat ze snel verhuizen en dan van hun huisraad af moeten. Of dit echt zo is, of dat er andere redenen zijn, en hoe we ermee kunnen omgaan, laten we onderzoeken. Afhankelijk van de uitkomst zal een integrale aanpak met meer diensten binnen de gemeente nodig zijn.

<

<

van bijplaatsingen. Deze nieuwe interventies zijn en worden samen

44

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Bijdrage vanuit PMD-vergoeding voor versteviging aanpak Vanaf 1 januari 2023 gelden andere regels voor de vergoeding voor plastic- en blikverpakkingen en drankkartons (PMD). Hierdoor komen er jaarlijks binnen de afvalstoffenheffing extra middelen (naar verwachting € 1,5 miljoen.) beschikbaar. Ongeveer de helft van de vrijgekomen PMD-vergoeding kan worden ingezet voor het Aanvalsplan Afval. Aangezien de door bewoners ervaren afvaloverlast vooral wordt veroorzaakt door bijplaatsingen, willen we deze extra middelen hiervoor gebruiken. We verstevigen de aanpak van bijplaatsingen met een coördinator die zich bezighoudt met de uitvoering, implementatie en evaluatie van nieuwe interventies en bijdraagt aan het professionaliseren van de klankbordgroep Schone Stad. De andere helft van de PMD-vergoeding zal worden besteed aan de grondstoffentransitie.

Reguliere aanpak bijplaatsingen Er zijn duidelijke regels voor het aanbieden van afval. Ondernemers hebben de verantwoordelijkheid en verplichting om hun bedrijfsafval af te (laten) voeren. Ze worden hierover voorgelicht en hun contracten of afvalregistraties worden gecontroleerd. Voor huishoudelijk afval van bemoeten hun afval op de juiste wijze aanbieden. Afhankelijk van de wijk gaat het huishoudelijk restafval in een ORAC, of op een vaste dag op straat in een minicontainer, rolcontainer of zak. Daarnaast zijn er losse containers voor papier, glas, textiel en PMD. Grofvuil kan gratis worden opgehaald op afspraak of naar een afvalbrengstation worden gebracht. De meeste mensen bieden hun grofvuil op de juiste manier aan: wekelijks worden er zo’n 2600 grofvuilafspraken1 en 330 afspraken voor matrassen gereden. Het aantal zakken dat in de container terecht komt is ook veel hoger dan het aantal dat ernaast wordt gezet. Kortom, de meeste bewoners doen het goed en gaan voor een schone stad.

1 Gebaseerd op het totaal aantal gemaakte afspraken in 2022

<

<

woners zorgen we voor afvalvoorzieningen en -inzameling. Bewoners

45

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Om van bewoners te kunnen verwachten dat zij hun afval goed aanbieden, moeten de voorzieningen op orde zijn (schoon en functioneel) en de regels duidelijk worden gecommuniceerd. Dit doen we door middel van visuele uitingen zoals de bestickering op de ORAC’s en via onze publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’. Zo maken we bewoners bewust van het gewenste gedrag; een zak hoort in de bak en niet ernaast. Het grote (en groeiende) aantal ORAC-adoptanten in Den Haag helpt ons bij deze bewustwording. Ze zetten zich in om hun eigen ORAC schoon te houden en spreken buren aan als dat nodig is. Ook wijkambassadeurs organiseren activiteiten om het bijplaatsen van afval op een positieve manier tegen te gaan.

Afvalaanpakker: wijkambassadeur Leo wil met de hele buurt Moerwijk schoonhouden Sinds 2022 is Leo wijkambassadeur en zet hij zich in voor een schone wijk. In de aanloop naar oud en nieuw regelde Leo een grote container waar buurtbewoners hun grofvuil in konden gooien. Als wijkambassadeur probeert Leo ook de mensen bij elkaar te brengen. “Er zijn containers waar altijd afval naast staat en dat blijf ik opruimen. Als mensen zien dat een ander je zooi opruimt, dan doen ze het misschien de volvoor een schone wijk.”

> Lees meer

Bijplaatsingen worden geregistreerd. Zo beschikken we over data die ons inzicht geven waar vaak wordt bijgeplaatst, welke locaties hotspots zijn en die helpen om te bepalen of onze interventies effectief zijn. Zowel de HMS als de HSO ruimen bijplaatsingen op. Dit gebeurt elke werkdag en in het weekend waar dat nodig is. Het is vanwege doelstellingen op het gebied van afvalscheiding en vanwege het handhaven op illegale bijplaatsingen onoverkomelijk dat er soms meerdere reinigingsdiensten afval verwijderen bij ORAC’s. De HMS en HSO gaan samen experimenteren op welke wijze zij het weghalen van bijplaatsingen slimmer kunnen inrichten. De verkeerd aangeboden zakken en dozen worden door medewerkers openbare ruimte onderzocht op adresgegevens. Zij stellen rapportages op waarmee de opruimkosten worden verhaald bij de overtreder door de Handhavingsorganisatie. Handhavers kunnen ook een boete opleggen wanneer ze een overtreding op heterdaad constateren. Daarnaast dragen handhavers bij aan de aanpak door bewoners en ondernemers te waarschuwen en te informeren over de regels.

<

<

gende keer niet meer. Mijn droom is dat we met elkaar kunnen zorgen

46

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Hotspotlocaties in kaart

Overzicht inzet reguliere aanpak bijplaatsingen *peildatum juni 2023 Haagse Straat Organisatie Formatie/Inzet

Ongeveer 42 medewerkers openbare ruimte (MOR) verwijderen en onderzoeken bijplaatsingen Werkzaam in ongeveer veertien ploegen van tweetallen per voertuig

Inzet

Ingezet naar gelang het aanbod bijplaatsingen en/of MOR-meldingen in een bepaald stadsdeel

Materieel

Veertien Ford Transit-voertuigen met kiepinstallatie

Haagse Milieuservices Formatie/Inzet

Ongeveer 37 mensen Werkzaam op werkdagen zestien ploegen, op zaterdag twee ploegen voor de hotspots, op zaterdag en zondag drie ploegen papier- en glascontainers en drie ploegen MOR-meldingen

Inzet • De hele stad • Hotspots • Glas- en papiercontainers • MOR-meldingen

Elke werkdag met zestien ploegen Zaterdag Zaterdag en zondag Vanaf vrijdag 17:00 (weekend)

Materieel

Veertien platte wagens, twee kraakpersvoertuigen, vijf kraanwagens

Handhavingsorganisatie Formatie

Alle handhavers vanuit alle disciplines handelen bij afvalovertredingen als onderdeel van hun reguliere werk. Twee fte houdt zich bezig met het toepassen van spoedeisende bestuursdwang bij bijgeplaatste zakken en dozen huishoudelijk afval (opstellen van besluiten)

<

<

47

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Het belonen van goed gedrag Slecht gedrag, het dumpen van afval, moet veranderen. Goed gedrag, afval juist aanbieden, kunnen we belonen. De meeste mensen in Den Haag maken wél een grofvuilafspraak en gooien hun zak wél in de container. Het is zowel voor hen als voor de gemeente frustrerend dat het slechte gedrag van de minderheid veel overlast kan veroorzaken voor de hele stad. We willen daarom meer inzetten op het belonen van goed gedrag, zoals ORAC-adoptanten ook jaarlijks een bedankje krijgen. Enerzijds motiveert dit mensen die het goed doen om dat te blijven doen, en anderzijds kunnen we zo degenen die afval dumpen, motiveren hun gedrag aan te passen. De manier waarop goed gedrag wordt beloond, is een aandachtspunt. Een vaker genoemd voorstel is een vergoeding voor het inleveren van een matras of weesfiets. Een financiële beloning kan, naast het extra zetje om afval in te leveren, helpen bij het bewust maken van de waarde die afval als grondstof heeft. Maar het kan ook leiden tot ongewenste neveneffecten, zoals afvaltoerisme of het inleveren van een gestolen fiets. Een beloning in de vorm van een donatie aan een goed doel zou een optie kunnen zijn. In de bijlage beschrijven we een aantal interventies waarbij goed gedrag wordt beloond. Denk aan een actie op wijk- of buurtniveau.

De kosten die dankzij eigen inzet worden bespaard, kunnen dan worden uitgegeven aan een door de wijk uitgekozen doel, zoals een nieuwe speeltuin. De gedachte hierbij is dat bewoners niet individueel, maar samen gaan voor een schone stad.

De vervuiler ruimt op? Op dit moment kan een bijplaatser worden beboet als deze op heterdaad wordt betrapt of als er adresgegevens zijn gevonden in het gedumpte afval. Een veelgestelde vraag vanuit zowel bewoners als de politiek is of we de vervuiler zelf afval kunnen laten opruimen door middel van een taakstraf. Dit blijkt juridisch ingewikkeld. Het opleggen van een taakstraf vergt namelijk een tweesporenbeleid, waarbij straf- en bestuursrecht worden gecombineerd. In Rotterdam is gestart met deze manier van werken. Daaruit blijkt dat er maar liefst vijf stappen nodig zijn (als de vervuiler bijvoorbeeld niet wil betalen), voordat een taakstraf van drie dagen kan worden opgelegd. Het is bovendien niet mogelijk om de inhoud van die taakstraf vooraf te bepalen; dat doet de reclassering. Dit betekent dat iemand een andere taakstraf opgelegd kan krijgen dan het opruimen van de openbare ruimte. In Rotterdam is het trouwens nooit zover gekomen; de vervuiler koos er altijd voor om de boete te betalen. Gezien de complexiteit en de hele kleine kans dat iemand daadwerkelijk een taakstraf krijgt, kiest de gemeente Den Haag er voorlopig voor om het te houden bij het opleggen van bestuurlijke boetes.

<

<

48

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

TO DO’S:

Doorlopend optimaliseren van de reguliere aanpak bijplaatsingen. Denk aan het uitvoeren van pilots, waaronder in Laak, waarbij bijvoorbeeld het bijgeplaatst afval, zoals klein grofvuil, zakken en dozen, in één keer wordt opgeruimd

<

Bewezen interventies gericht op preventie, zoals de inzet van afvalvoorlichters en visualisatie bij ORAC’s, continueren en verbeteren waar nodig

Uitvoeren van onderzoek naar achterliggende oorzaken van afvaloverlast en de aanpak en interventies hierop aanpassen en aanvullen

In gebiedsaanpakken stemmen we de uitvoering af met andere diensten en afdelingen, zoals de Haagse Pandbrigade en het stadsdeel.

Samenwerken met verhuurders om bewoners te informeren over afvalvoorzieningen en afvalregels

Bedrijven informeren over het juist aanbieden van afval door inzet van afvalvoorlichters of het organiseren van integrale acties specifiek voor (bedrijfs) afval

Naast de bestaande opruimdagen (24 per jaar) starten van een pilot met extra (flexibele) voorzieningen voor het aanbieden van grofvuil door extra opruimdagen of een leenbakfiets voor grofvuil

Starten met een actie waarbij het afval uit restafvalcontainers wordt doorzocht op onjuist aangeboden bedrijfsafval of huisvuil van afvaltoeristen. Deze actie kan periodiek worden herhaald als de situatie daarom vraagt

Verkennen van een anonieme meldlijn voor bijplaatsingen, zodat de Handhavingsorganisatie op basis hiervan informatie kan verzamelen en overtreders kan aanspreken

In wijken met veel anderstalige bewoners communiceren we over afval en grofvuil in meerdere talen. Dat gaan we onder andere doen in samenwerking met de medewerkers van het Mobiel Informatiepunt die deze talen beheersen

Informeren van Haagse bewoners over afvalvoorzieningen en inlevermogelijkheden van grofvuil via bouwmarkten en matrassenwinkels

Een pilot met perssystemen in ondergrondse papiercontainers zodat de capaciteit op locaties waar containers snel vollopen, kan worden vergroot

Jaarlijks organiseren van een prijsvraag voor een interventie, gericht op het voorkomen van bijplaatsingen

Inzetten op onopvallende surveillance bij handhavingsacties

<

Doorlopend uitvoeren, evalueren en implementeren van (nieuwe) interventies. Dit betreft onder andere een verlenging van de pilot cameratoezicht, een gedragsinterventie met citroengeur, interventies gericht op het belonen van goed gedrag, interventies gericht op het communiceren van de positieve norm, etc. Een uitgebreid overzicht is te vinden in bijlage 1: Interventies bijplaatsingen 2023-2024

49

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Niet alleen zwerfafval wordt opgeruimd in de stad. We houden de straten ook schoon van zand, blad en onkruid.

Opruimen van bladeren in de herfst en zand in goten Elke herfst vallen bladeren van de bomen. Hoewel dit mooie plaatjes oplevert, kan het leiden tot dichtslibbende goten, verstopte rioleringen en tot gladheid. In het ergste geval glijden mensen uit over blad dat door de regen is vastgekoekt aan het trottoir. Gelukkig komt dit zelden voor. De Haagse Straat Organisatie zet zich namelijk in het najaar extra in om al het blad in de straten op te ruimen. Deze speciale teams, uitgerust met bladblazers en bezems, en ondersteund door veegwagens, vormen in de herfstmaanden een vertrouwd beeld in de Haagse straten. Verzameld blad kan, mits niet verontreinigd met zwerfafval, worden gecomposteerd. Blad dat in de watergangen rondom de groengebieden belandt, wordt eens per jaar weggehaald.

<

<

9 Bladafval, zand en onkruid op verhardingen

50

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Minder seizoensgebonden dan bladeren, maar even risicovol voor verstoppingen in rioleringen, is het ontstaan van zandhopen in straten en goten. In de praktijk zijn milieubeheerders op de stadsdelen of betrokken bewoners alert en kan snel actie worden ondernomen door bijvoorbeeld de veegmachines van de Haagse Straat Organisatie.

Onkruid op verhardingen Onkruid (op zichzelf geen afval) kan ook tot overlast leiden. Het ziet er soms onverzorgd uit, ontwricht de bestrating en kan het zicht belemmeren als het hoog op de middenberm groeit. Het onkruid op verhardingen wordt daarom minimaal één keer per jaar door medewerkers van Den Haag Werkt en de Haagse Straat Organisatie verwijderd. De aanpak wordt versterkt door gedurende het jaar te prioriteren op specifieke seizoensinvloeden en de typen onkruidsoorten. Door de opleidingen van medewerkers uit te breiden, vergroten ze hun kennis over onkruidverwijdering. Zo kunnen ze op straat nog efficiënter het onkruid verwijderen. Zo zorgen we voor een schoon straatbeeld en veilige wegen. Ook bewoners zullen we stimuleren zelf onkruid te verwijderen.

Informeren van bewoners over de schadelijke gevolgen van zwerfafval in bladafval. Composteren is dan niet meer mogelijk

Ondersteunen van bewoners die natuurlijk afval in de straat willen opruimen

De timing van onkruidbestrijding bepalen per seizoen en de invloed van het weer, om zo efficiënter te kunnen werken

Prioritering aanbrengen in gebieden per onkruidsoort, naar een werkwijze met meer aandacht voor hardnekkig of hoog groeiend onkruid

<

<

TO DO’S:

51

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

In dit Aanvalsplan staat hoe we de stad schoonhouden van vuilsoorten als zwerfafval, bijplaatsingen en natuurlijk afval. Maar er zijn meer vormen van afvaloverlast die we aanpakken. Die beschrijven we hieronder. Daarnaast benutten we dit hoofdstuk om overkoepelende doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en de grondstoffentransitie te beschrijven.

Bedrijfsafval De opslag en afvoer van bedrijfsafval zijn de verantwoordelijkheid van ondernemers. Verkeerd aangeboden bedrijfsafval op straat of ongeoorloofd gebruik van voorzieningen heeft impact op het straatbeeld. Met een pakket maatregelen proberen wij de overlast van (inzameling van) bedrijfsafval tegen te gaan. Zo mogen containers alleen voor het moment van inzameling buiten staan, moeten ze goed zijn afgesloten en moet de ondernemer het zwerfaval dat door de inzameling ontstaat, zelf opruimen. De Handhavingsorganisatie en de Omgevingsdienst voeren controles uit. Ook stimuleren we het collectief laten inzamelen van bedrijfsafval, waardoor het aantal inzamelaars en daarmee ook de verschillende aanbiedmomenten (en de overlast daarvan) in een gebied worden beperkt.

<

<

10 Bedrijfsafval, hondenpoep, plaagdieren en andere gerelateerde thema’s

52

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Hondenpoep Hondenpoep is een grote ergernis van veel mensen in Den Haag. Zoals ook staat beschreven in de Nota Dierenwelzijn (RIS307253), zijn hondeneigenaren verplicht om de poep van hun hond op te ruimen. De hondenpoep kunnen ze kwijt in een hondenpoepbak, afvalbak of ORAC. Toch zijn er nog mensen die hun hondenpoep niet opruimen. Daarom controleren gemeentelijke handhavingsteams, boswachters en de politie op naleving van de regels. Daarnaast worden vier speciale hondenpoepzuigers ingezet om op overlastlocaties de hondenpoep te verwijderen. In 2022 is er een integrale campagne ontwikkeld en uitgevoerd. In deze campagne ‘Kak, in de bak’ wordt bij baasjes van honden aandacht gevraagd voor het opruimen van hondenpoep. De komende jaren wordt deze campagne in navolging van stadsdeel Scheveningen ingezet in andere stadsdelen.

Plaagdieren In de nota stadsnatuur (RIS305825) staat beschreven hoe we in Den Haag omgaan met lastige natuur. We grijpen alleen in bij overlastsituaties als er vanuit de volksgezondheid aanleiding toe is.

De bruine rat Al decennialang is de bruine rat aanwezig in de verschillende stadsdelen. Veel mensen vinden ratten vies en eng en zien het dier als symptoom van laag. Primaire oorzaak van rattenoverlast is voedsel in de buitenruimte. Wijken met voedselaanbod en veel groen en water zijn extra gevoelig voor de overlast van ratten. Dit zijn met name delen van Escamp, Laak en Haagse Hout. Hoewel de aanwezigheid van ratten niet altijd tot overlast leidt, is het nodig in te grijpen om de rattenpopulatie beheersbaar te houden. Om overlast van ratten te voorkomen zetten we in op een combinatie van preventie, voorlichting en actieve populatiebeperking. De aanpak rattenoverlast is gericht op het beheersbaar houden van de rattenpopulatie. Met name in de overlastwijken is een continue voortzetting van preventieve maatregelen noodzakelijk om de overlast beheersbaar en de aanpak effectief te houden. Dit betekent in de praktijk dat we continu inspanningen doen om te voorkomen dat zwerfafval en voedselaanbod ontstaat. Dat doen we door actief te communiceren, maar ook door voldoende afvalbakken en broodcontainers te plaatsen en te reinigen. Bovendien geven we specifieke voorlichting over de schadelijke effecten van het voeren van dieren. Indien zinvol, wordt een participatietraject gestart.

Bij meldingen van rattenoverlast verricht de Haagse Milieu Services een onderzoek en kan de bestrijding starten om de populatie te beperken. De komende jaren blijven we inzetten op gebiedsgerichte acties ter voorkoming van rattenoverlast.

<

<

afvaloverlast. Ratten kunnen ziektes overdragen, al is de infectiekans erg

53

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Meeuwen Meeuwenoverlast wordt enerzijds veroorzaakt door op daken broedende meeuwen en anderzijds door voedsel in de openbare ruimte. De op daken broedende meeuwen geven de meest wezenlijke overlast in de stad. Dit uit zich vooral in hevige, vaak 24 uur per dag durende geluidsoverlast in de periode mei-augustus en het aanvallen en/of met uitwerpselen bekogelen van mensen. Daarnaast geven in de stad foeragerende meeuwen overlast door het opentrekken van vuilniszakken, het maken van herrie en het afpakken van voedsel van mensen. Het probleem van dakbroedende meeuwen kan alleen worden opgelost door te zorgen voor voldoende veilige broedplaatsen op de grond, gecombineerd met het aanpakken van de grootse overlastveroorzakers. Hiervoor zijn gesprekken met de provincie gaande. Om de aanwezigheid van dakbroedende meeuwen in kaart te brengen wordt het aantal nesten in 2023 geïnventariseerd. Dit is essentieel om het probleem bij de provincie goed te duiden. Op korte termijn is winst te halen in de aanpak van de overlast van foeragerende meeuwen. Namelijk door betere voorlichting over het voeren door mensen, consequenter gebruik van meeuwenbestendige gele vuilniszakken, het wijzen van bedrijven op het goed sluiten van containers, het verplichten van een betere meeuwenwering bij de afvaloverhet plaatsen van meeuwenwerende constructies bij voedselverkooppunten.

De aanpak ligt dicht bij de aanpak voor de ratten en wordt hiermee gecombineerd. De aanpak kan indien nodig worden gebruikt bij overlast door duiven.

<

<

slaglocatie in de Binckhorst en mogelijk het helpen van ondernemers bij

54

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Ganzen Ganzen hebben de stad als ideaal leefgebied ontdekt. Er zijn in de stad geen predatoren, de gazons en sportvelden voorzien in voedsel en de vele vijvers en wateren zijn een veilig toevluchtsoord. Overlast wordt vooral veroorzaakt door grote Canadese ganzen en Nijlganzen. De tellingen uit 2022 geven aantallen aan van respectievelijk 1438 en 812 exemplaren. De overlast uit zich vooral in de grote hoeveelheden uitwerpselen op verharding, gazons en sportvelden en in geluidoverlast. De overlast van ganzen pakken we de komende jaren extra aan door uitbreiding van de populatie te beperken door het oliën van eieren, die dan niet meer uitkomen. Om de effectiviteit hiervan te bepalen wordt vroeg in de zomer, wanneer de jonge ganzen nog herkenbaar zijn, een extra ganzentelling uitgevoerd. Een kennisleemte zit nog in de jaarlijkse migratiestromen. De hypothese is dat ganzen in de zomer wellicht stedelijk gebied in trekken om daar te ruien. Door een aantal ganzen te ringen kan hier meer inzicht in worden verkregen. Ten slotte kan er worden geëxperimenteerd met het minder aantrekkelijk maken van gebieden voor ganzen om zo de aantallen beter te sturen.

Eikenprocessierups De eikenprocessierups (EPR) komt in grote groepen voor op de stammen van zomereiken. De rupsen hebben duizenden kleine brandharen die ze, ernstige huid-, oog-, keel- en luchtwegklachten veroorzaken. Als de rupsen verpoppen, blijven hun huidjes inclusief brandharen achter op de stammen en kunnen die nog steeds klachten veroorzaken. Dit gebeurt vooral als de oude “nesten” verwaaien en zich met de wind verspreiden. Voor de aanpak van de EPR volgt de gemeente de landelijke leidraad bestrijding EPR. Binnen een straal van 50 meter van alle locaties waar in eerdere jaren nesten zijn gevonden, wordt op de aanwezigheid van EPR gecontroleerd. Waar ze aanwezig zijn, worden ze weggezogen, waarbij kritieke locaties zoals rond scholen prioriteit krijgen.

<

<

als ze zich bedreigd voelen, kunnen afschieten. De brandharen kunnen

55

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Achtergelaten fietsen Zogenaamde weesfietsen worden neergezet en niet meer opgehaald. Deze fietsen verstoren het straatbeeld, raken begroeid met onkruid en bezetten de stallingsmogelijkheden in de stad. Met de evaluatie van de aanpak is besloten de weesfietsen jaarrond uit de stad te verwijderen (RIS301791).

Illegale graffiti de leefbaarheid en schoonbeleving in de stad. De aanpak van illegale graffiti en plak is sinds 2007 belegd bij ons Meldpunt Graffiti. Met de schoonmaakregeling, locaties voor Street Art en voorlichting dringen wij de overlast van graffiti in Den Haag terug. Jaarlijks wordt er door het Meldpunt Graffiti een jaarverslag opgesteld en aangeboden aan de raad (RIS315213).

Kerstdagen en jaarwisseling Na de kerst haalt de Haagse Milieuservices op bepaalde dagen kerstbomen aan huis op. Bewoners helpen mee via de actie ‘Verloot je Boompje’, waarbij ze (zwerf)kerstbomen kunnen aanbieden in ruil voor een lootje waarmee ze prijzen kunnen winnen. Voor de jaarwisseling is een integraal beleidskader opgesteld met alle specifieke maatregelen van de gemeente, waaronder het afsluiten of weghalen van afvalbakken (RIS313445) door de Haagse Milieuservices en de Haagse Straat Organisatie. Alle betrokkenen zetten in januari alle zeilen bij om de straten vuurwerkvrij te maken en achtergebleven spijkers na vreugdevuren uit het zand te zeven. Dit zijn niet alleen onze uitvoeringsorganisaties, maar ook de bewoners, bijvoorbeeld met acties als de Schoonste Straat-verkiezing.

<

<

Illegale graffiti zorgt voor verloedering en is daarmee van invloed op

56

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Kleinschalige milieu-incidenten In de openbare ruimte vinden kleinschalige milieu-incidenten plaats, veelal naar aanleiding van verkeersongevallen of vervuiling van verhardingen door olie, vet en/of verf. Ook resten na een autobrand, illegaal gedumpt synthetisch drugsafval en bodemverontreinigingen, veroorzaakt door kleinschalige milieu-incidenten, vallen onder kleinschalige milieu-incidenten in de openbare ruimte. Voor het verwijderen, afvoeren en verhelpen van deze vervuilingen heeft de gemeente een contract met een externe aannemer afgesloten.

De grondstoffentransitie Den Haag draagt met het Grondstoffenplan (RIS310285) bij aan de Rijksdoelen om 50 procent minder primaire grondstoffen in 2030 te gebruiken en in 2050 volledig circulair te zijn. De visie van de gemeente is dat afval als grondstof waarde heeft en zoveel mogelijk hergebruikt of gerecycled moet worden. Dit vraagt een andere inzameling, sortering, verwerking en inkoop. In het Grondstoffenplan zijn drie uitgangspunten vastgesteld om de waarde van afval maximaal te benutten. Het eerste uitgangspunt is dat we aan de slag gaan met vraaggericht inzamelen. Dit houdt in dat we specifiek afval inzamelen waar lokale ondernemers vraag naar hebben, zodat ze dit kunnen verwerken in nieuwe producten. Het tweede uitgangspunt is dat we inzetten op zoveel mogelijk waardebehoud van afval en waar mogelijk waarde toevoegen, upcyclen. Tot slot moet afval zoveel mogelijk lokaal worden ingezameld en verwerkt. Als het binnen de gemeentelijke grenzen niet lukt, dan in samenwerking met de regio. Circulariteit van projecten toetsen we aan de R-ladder. In totaal zijn er acht prioritaire stromen gedefinieerd: bioafval, plastic, textiel, elektrische apparaten, papier en karton, grofvuil, bedrijfsafval en bouw- en sloopafval. Van elke stroom bepalen we hoe deze het beste ingezameld en uiteindelijk hoogwaardig verwerkt kan worden.

<

<

57

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Een decennium werken met De 8 op schoon heeft geleid tot het inzicht dat de wijze van rapporteren beter kan. Met deze nota nemen we afscheid van De 8 en presenteren we een nieuwe en verbeterde meetmethode. De 8 op schoon stamt uit het uitvoeringsplan “Operatie Schoon” 2011 – 2014 (RIS182048) en had destijds als doel om het rapportcijfer 7,5 te verhogen naar een 8,0. Dit rapportcijfer was gebaseerd op objectieve, technische metingen van de vuilsoorten grof zwerfafval, fijn zwerfafval en veegvuil. Naast het feit dat de wens bestaat om inzet te plegen op basis van benodigde capaciteit en niet alleen om een bepaald kwaliteitsniveau te behalen, wordt de 8 de afgelopen jaren steevast gehaald. De indicator is hierdoor deels zijn waarde verloren. Als indicator heeft het cijfer hierdoor deels zijn waarde verloren. Voortschrijdend inzicht laat daarnaast zien dat er zaken te verbeteren zijn. Zo was de meetmethode een Haagse afgeleide van de landelijke en breed toegepaste CROW-beeldmeetlatmethodiek, is een rapportcijfer met een cijfer achter de komma een grillige indicator en zijn er meer vuilsoorten dan de eerdergenoemde drie. Deze verbeterpunten bespreken we hieronder.

<

<

11 De nieuwe meetmethode

58

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Afgeleide van CROW-methodiek De CROW-methodiek1 wordt door veel gemeenten gebruikt om de kwaliteit van de buitenruimte te monitoren en het beheer en onderhoud bij te sturen. Op basis van vastgestelde hoeveelheden van een bepaalde vuilsoort per meetvak wordt de score D, C, B, A of A+ toegekend, waarbij de A+ het hoogst haalbare is. De Haagse methode meet in afwijkende meetvakken en rapporteert in cijfers in plaats van CROW-scores. Deze scores werden in de Haagse variant door middel van een draaitabel omgezet in een rapportcijfer, terwijl de CROW-scores uitgaan van een bandbreedte. Bij de nieuwe meetmethode is voor iedere vuilsoort op basis van CROW-methodiek een normscore bepaald die gehaald moet worden. Deze normscores, ook wel het minimaal aanvaardbare niveau genoemd, zijn in de bijlage 2: Beeldmeetlatten nieuwe meetmethode verder uitgewerkt.

Grilligheid Een rapportcijfer met een cijfer achter de komma wordt als grillig ervaren. Een 7,9 staat zo voor een ‘onvoldoende’ prestatie terwijl een kleine verbetering naar een 8,0 op applaus kan rekenen. Discussies over het niet-behalen van het rapportcijfer leidden dan ook geregeld af van

Als de CROW-scores worden omgezet in cijfers, valt op dat ze niet rond zijn, maar een bandbreedte kennen. Zo staat een B bij de CROW voor een score tussen de 7,5 en 8,5. Dit maakt dat de CROW-scores minder grillig zijn en dat de capaciteit duurzamer kan worden ingezet. Bij de nieuwe meetmethode is voor iedere vuilsoort op basis van de CROW-methodiek een normscore bepaald, een normscore voor de hele stad. Voortaan vermelden we in voortgangsrapportages per vuilsoort of de normscore is behaald. Zo kan gericht per vuilsoort worden bijgestuurd.

1 Bron: https://www.crow.nl/thema-s/management-openbare-ruimte/beeldkwaliteit/ werken-met-beeldkwaliteit

<

<

waar het om draait: hoe het gesteld is met de reinheid van de stad.

59

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aantal vuilsoorten Zoals gezegd, keek De 8 naar drie vuilsoorten. Een buitenruimte vrij van grof zwerfafval, fijn zwerfafval en veegvuil kan echter nog steeds als vervuild worden ervaren. Bijvoorbeeld door hondenpoep, grofvuil of uitpuilende afvalbakken. Daarom is besloten het aantal te beoordelen vuilsoorten uit te breiden naar 20. Door het aantal vuilsoorten uit te breiden en ze met een objectieve methodiek te meten, verwachten we een betere aansluiting op de subjectieve beleving van bewoners en bezoekers. Voortaan onderscheiden we de volgende vuilsoorten met hun normscore: Normscore:

Grof zwerfafval in het groen

B

Grof zwerfafval in de boomspiegel

A

Grof zwerfafval op gras

B

Grof zwerfafval op verharding

A

Grof zwerfafval op de oever

A

Fijn zwerfafval:

Normscore:

Fijn zwerfafval in de boomspiegel

B

Fijn zwerfafval op verharding

B

Veegbaar zwerfafval op verharding

B

Veegvuil:

Normscore:

Veegvuil in goten en randstroken

A

Veegvuil op verharding

A

Belemmering inlaat kolk

B

Natuurlijk afval:

Normscore:

Natuurlijk afval in goten en randstroken

C

Natuurlijk afval op verharding

B

Drijfvuil:

Normscore:

Drijfvuil in het water

A

Drijfvuil tegen de oever

A

Grofvuil:

Normscore:

Grofvuil in het groen

A

Grofvuil op verharding

A

Vullingsgraad:

Normscore:

Vullingsgraad van afvalbakken

B

Uitwerpselen:

Normscore:

Uitwerpselen op verharding

A

Bijgeplaatst afval:

Normscore:

Bijgeplaatst afval rondom containers

A

<

<

Grof zwerfafval:

60

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Interventies bijplaatsingen 2023-2024 Om de aanpak bijplaatsingen te verbeteren, worden ook de komende jaren pilots en experimenten uitgevoerd. Deze pilots en experimenten helpen om creatief en out-of-the-box te denken en nieuwe werkwijzen in het klein uit proberen. De pilotlocaties en controlelocaties worden gemonitord om de resultaten van de experimenten te volgen. Van de pilots wordt dus het doel vastgesteld, de resultaten gemeten en de succesvolle aspecten in kaart gebracht. Op basis van de resultaten en evaluaties wordt de reguliere aanpak bijplaatsingen continu bijgesteld en verbeterd. In tegenstelling tot het Aanvalsplan Afval in zijn geheel, zullen we jaarlijks over de resultaten van deze experimenten rapporteren. Naast de hieronder opgenomen pilots voor 2023-2024 kunnen er losse pilots bijkomen, bijvoorbeeld op initiatief van een bewoner of buurtorganisatie. Indien dit het geval is, zal ook hier over worden gerapporteerd in de voortgangsrapportage. Onderstaande interventies staan op de lijst om verder uit te werken voor 2023-2024. De interventies kunnen ook gestapeld worden uitgevoerd. Tot slot is een inspiratielijst toegevoegd met ideeën die zijn opgehaald die wellicht in de komende jaren kunnen worden uitgevoerd.

<

<

Bijlage 1

61

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

1. Citroengeur als onbewuste prikkel Gedragsverandering kan via alle zintuigen worden gerealiseerd. Een frisse citroengeur wordt door veel mensen geassocieerd met reinheid, frisheid en schoonmaken, wat schoon gedrag kan bevorderen. Bij deze interventie worden enkele geschikte containers aangewezen waar dit geurexperiment uitgevoerd zal worden. De geur kan verspreid worden middels een speciale toevoeging aan schoonmaakwater waarmee de traanplaat van de ondergrondse containers worden gereinigd of via dispensers.

2. Keuze substitutie: niet of, maar in welke container We veranderen de vraag. En vragen niet óf je afval in de bak doet of niet, maar in wélke bak je dat doet. Keuze substitutie heeft zich bewezen als succesvolle ‘nudge’. Een voorbeeld vraag kan zijn: welke voetballer is de beste? Waar we natuurlijk wél een Haags tintje aan toevoegen—Wie is de grootste? Ronaldo, Messi of Aadsjûh?

Belangrijk is om de positieve norm uit te dragen in de wijk. De meeste van onze bewoners doen het namelijk goed. Om dit zichtbaar te maken en het positieve gedrag te normaliseren, zijn er verschillende opties denkbaar. Dit kan bijvoorbeeld tijdens de lediging van een ORAC, wanneer mensen toch even kijken. Om te laten zien hoeveel zakken alle buren keurig weggooien, plaatsen we een verborgen boodschap die je alleen ziet bij het legen, waarbij we de bewoners kunnen bedanken en laten zien hoeveel zakken op de juiste manier zijn weggegooid. Een andere ludieke manier is door middel van een aanmoedigingsteam. Vuilnis-cheerleaders die net als afvalvoorlichters informatie kunnen delen. Over hoeveel buurtgenoten het al hartstikke goed doen. Het team moedigt de buurt aan om voor de 100% te gaan. Ze juichen onverwacht mensen toe die vuilnis goed weggooien. Opgeruimd straat netjes!

<

<

3. De positieve norm uitdragen in de wijk

62

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

4. Het belonen van goed gedrag met vuilniszakbingo, poster actie of wijkcompetitie Iedereen die op de juiste manier zijn vuilniszak weggooit of zich committeert aan een schone stad verdient een beloning. Zo houden we positief gedrag in stand, laten we weten wat het gewenste gedrag is en kunnen we bewoners die soms de fout in gaan over de streep trekken. Ook hier hebben we diverse ideeën voor. 4.1 Vuilniszakbingo Normaliter onderzoeken we de zakken die naast de container worden geplaatst om hierop te kunnen handhaven. Bij vuilniszakbingo maak je met je juist aangeboden speciale bingo-vuilniszak kans op een mooie prijs. Dit kan een etentje in een lokaal restaurant zijn of een supermarktvoucher. De exacte manier waarop moet verder worden uitgedacht, maar dit kan bijvoorbeeld door het noteren van je postcode en huisnummer op de speciale zak die de container ingaat, of door het laten insturen van selfies wanneer je de zak weggooit, met #zakindebak. 4.2 Poster actie Bij de poster actie sturen we iedereen een poster toe met achterop de zien door de poster achter je raam te hangen. Daarmee maak je kans op een mooie prijs én help je je buurt schoon te houden door het goede voorbeeld te geven. 4.3 Wijkcompetitie Wijkcompetitie voor welke buurt, wijk of straat de meeste vuilniszakken netjes weggooit. Digitale “score” houdt (globaal) de stand van de wijk bij.

Onder het motto: doe ook mee want steeds meer mensen in jouw wijk doen mee. Er is kans op een mooie buurtprijs. Maar het belangrijkste is het positieve sociale bewijs dat we zo creëren.

5. Cameratoezicht 2.0 Eén van de interventies uit het Actieplan Schone Stoep was het plaatsen van camera’s bij een aantal overlastlocaties. Uit de resultaten bleek dat de camera’s een preventief effect hadden op het aantal bijplaatsingen. Handhaving op basis van de beelden was echter lastig en er zijn geen boetes uitgedeeld. Ook het lange termijn effect was niet duidelijk.

<

<

afspraken over afval. Hou je je daar aan, dan vragen we je dat te laten

63

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Om het lange termijn effect te onderzoeken en te bepalen of er een manier is om wel boetes uit te delen, zal de pilot op een aangepaste wijze worden verlengd.

6. Het wegnemen van barrières Overtreders geven soms aan dat de vuilnisbak te vies is om aan te raken. Om dit te ondervangen wordt vaak gevraagd om een voetpedaal. Er is echter een simpelere aanpassing mogelijk om het handvat te reinigen, waarbij je een ring om het handvat heen en weer schuift. Deze is al ingezet in voor winkelwagentjes in het buitenland. Bewoners willen ook graag zien welke ORAC’s beschikbaar zijn, zodat ze niet eerst een al volle ORAC hoeven te proberen. Hiervoor willen we onderzoeken of het mogelijk is om een lampje op een accu bij de containers te plaatsen. Bij groen kan er nog een zak bij en bij rood is de container vol en wordt deze snel weer geleegd.

7. Vuilnisbakkaart: combinatie van belonen, barrières wegnemen en het leuk maken De vuilnisbakkaart is een kaart van jouw wijk met alle containers. Bij elke online routekaart) informatie die iets leuks of nuttigs vertelt over de plek, de container, de adoptant van de container of over hoe jouw buurt omgaat met afval. Dit is te combineren met een wedstrijd: ga minimaal langs drie containers (te bevestigen op je telefoon via GPS, of met een selfie). Elke container heeft een letter, vorm het juiste woord met die letters en maak kans op mooie buurtprijs.

8. Bij-plaats delict Het verkeerd aanbieden van je afval lijkt op sommige locaties te acceptabel en de norm geworden. Om mensen ervan op de hoogte te stellen dat dit echt niet de bedoeling is, gaan we het foute gedrag zichtbaar maken en uitvergroten. Dit doen we door het creëren van het ‘bij-plaats delict’. Daarbij vertellen we natuurlijk ook wat wel het goede gedrag is. Fout geplaatst afval wordt behandeld als een plaats delict met afzettape, contouren in krijt, bewijsstukbordjes en meer.

<

<

container staat (bijvoorbeeld via een

64

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

9. Pop-up drop off: de mooiste, leukste en grootste container in Den Haag Gewenst gedrag gebeurt vaker als je het leuk maakt. Scheepscontainers zijn in feite grote afvalcontainers en dat biedt mogelijkheden. We noemen het de ‘pop-up drop off’. De mooiste, grootste en leukste afvalbak van Den Haag en misschien wel heel Nederland. Deze afvalbak kan groots worden geopend met springkussens, drankjes, en een wedstrijd ‘wie slingert zijn zak het verst in de bak’? Deze interventie is goed te combineren met de opruimdagen die we elk jaar organiseren.

10. De vuilniszak als mascotte Een deel van onze hersenen is ingericht om gezichten te herkennen. Daardoor ontstaat het verschijnsel pareidolia: je ziet gezichten in auto’s of wolken. Met antropomorfisme kunnen we dingen een menselijk gezicht geven. Dat is al uitvoerig getest bij prullenbakken zelf, maar het kan ook bij vuilniszakken. Daardoor wordt een vuilniszak een beminnelijk object. We delen zakken uit met een gezicht. Online vind je voor kinderen een geanimeerd filmpje over het verhaal erachter: een zwervende zak op straat die graag naar zijn vriendjes in de container wil.

Uit de diverse brainstormsessies die zowel intern als extern zijn gehouden, kwamen een hoop ideeën naar voren. Deze ideeën staan op de lijst om verder te onderzoeken en/of ter inspiratie. We zullen immers blijven experimenteren om onze aanpak te verbeteren.

Fysieke aanpassingen:

Faciliteren:

• Glijbaan voor afval

• Hulp bieden aan ouderen bij

• Punten vergelijkbaar met

het leeghalen van een huis,

antiduiven prikkers, maar dan

verhuizingen of maken afspraak

opblaasbaar. Denk aan BlowUp

• Openingstijden ABS verruimen

Art Den Haag

• Grofvuilafspraken ‘premium’

• Voetpedaal voor openen trommel • Geen traanplaat maar een

waarbij tegen betaling binnen 24 uur grofvuil wordt opgehaald

alternatief

Bewustwording: Lucratief maken:

• Foto maken van persoon die

• Vergoeding voor vrijwilligers

bijplaatsing maakt. Een flits en

• Omgekeerde afvalpas

foto-geluid, kan wellicht vol-

(spaarsysteem) • Afvalbingo maar dan met dozen of gemaakte grofvuilafspraken • “Je betaalt hier zelf voor” een

doende zijn om af te schrikken. Of er een filmpje van te maken zoals link • Weerbaarheidstraining

wijkbudget dat hoog begint en

ORAC-adoptanten en wijk­

lager wordt per bijplaatsing

ambassadeurs, zodat ze veilig mensen kunnen aanspreken

<

<

Inspiratielijst voor de komende jaren

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

• Nepratten en meeuwen die tevoorschijn komen als je bijplaatst

• Complimentjes in de buurtapp voor goed gedrag

• Informeren met pictogrammen

• Een influencer betrekken

• Bewoners meer informeren over

• De afvalaanpakker award

het reguliere proces

(afvalheld) uitreiken tijdens

• Maak persoonlijk wie de ORAC

de week van de afvalhelden

leegt of bijplaatsing weghaalt

(iemand van reiniging en

([naam] heeft vanmorgen de

iemand uit de stad)

troep opgeruimd) op een blije

• Aantrekkelijker maken

manier (dankjewel!) en op

ORAC-locatie (denk aan de

een verdrietige manier (arme

graffiti in Den Bosch)

[naam]) • Inzichtelijk maken wanneer een lediging is gepland

<

Gedragsbeïnvloeding:

• Verhuurder verantwoordelijk stellen, afspraken maken met verhuurders

<

65

66

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Aanvalsplan Afval

Beeldmeetlatten nieuwe meetmethode De volgorde van de hieronder opgenomen CROW beeldmeetlatten correspondeert met de volgorde van de beeldmeetlatten inhoofdstuk 11: De nieuwe meetmethode. Bij de nieuwe meetmethode is voor iedere vuilsoort op basis van de CROW-methodiek een normscore bepaald, een normscore voor de gehele stad. Voortaan wordt in voortgangsrapportages per vuilsoort gerapporteerd of de normscore is behaald. Op deze wijze kan gericht per vuilsoort worden bijgestuurd.

<

<

Bijlage 2

67

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Verrekenen op beeld via RAW-hoofdcode 50.15.11 Groen

beplanting-zwerfafval grof

A+

A

B

C

D

Er ligt geen grof zwerfafval.

Er ligt weinig grof zwerfafval.

Er ligt in beperkte mate grof zwerfafval.

Er ligt redelijk veel grof zwerfafval.

Er ligt veel grof zwerfafval.

grof zwerfafval (>10 cm) 0 stuks per 100m²

grof zwerfafval grof zwerfafval (>10 cm) (>10 cm) ≤ 3 stuks per 100m² ≤ 10 stuks per 100m²

grof zwerfafval (>10 cm) ≤ 25 stuks per 100m²

grof zwerfafval (>10 cm) > 25 stuks per 100m²

Meetinstructie: Zwerfafval grof

boom-boomspiegel-zwerfafval grof

A+

A

B

C

D

Er ligt geen grof zwerfafval.

Er ligt weinig grof zwerfafval.

Er ligt in beperkte mate grof zwerfafval.

Er ligt redelijk veel grof zwerfafval.

Er ligt veel grof zwerfafval.

grof zwerfafval (>10 cm) 0 stuks per boomspiegel

grof zwerfafval (>10 cm) ≤ 1 stuk per boomspiegel

grof zwerfafval (>10 cm) ≤ 3 stuks per boomspiegel

grof zwerfafval (>10 cm) ≤ 8 stuks per boomspiegel

grof zwerfafval (>10 cm) > 8 stuks per boomspiegel

Meetinstructie: Zwerfafval grof

Verrekenen op beeld via RAW-hoofdcode 50.15.15 Groen

gras en kruidachtigen-zwerfafval grof

A+

A

B

C

D

Er ligt geen grof zwerfafval.

Er ligt weinig grof zwerfafval.

Er ligt in beperkte mate grof zwerfafval.

Er ligt redelijk veel grof zwerfafval.

Er ligt veel grof zwerfafval.

zwerfafval grof (>10 cm) 0 stuks per 100m²

zwerfafval grof zwerfafval grof (>10 cm) (>10 cm) ≤ 3 stuks per 100m² ≤ 10 stuks per 100m²

zwerfafval grof (>10 cm) ≤ 25 stuks per 100m²

zwerfafval grof (>10 cm) > 25 stuks per 100m²

Verrekenen op beeld via RAW-hoofdcode 50.62.01

<

<

Groen

68

A A N VA LS­P L A N A F VA L

< I N HOU D

P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6

Verrekenen op beeld via RAW-hoofdcode 50.15.17 Verharding

zwerfafval grof

A+

A

B

C

D

Er ligt geen grof zwerfafval.

Er ligt weinig grof zwerfafval.

Er ligt in beperkte mate grof zwerfafval.

Er ligt redelijk veel grof zwerfafval.

Er ligt veel grof zwerfafval.

grof zwerfafval (> 10 cm) 0 stuks per 100 m²

grof zwerfafval (> grof zwerfafval (> 10 cm) 10 cm) ≤ 3 stuks per 100 m² ≤ 10 stuks per 100 m²

grof zwerfafval (> 10 cm) ≤ 25 stuks per 100 m²

grof zwerfafval (> 10 cm) > 25 stuks per 100 m²