RIS318447 Bijlage Aanvalsplan Afval 2023-2026
Tekst van het document
Aanvalsplan afval Programma voor een
<
Schone Stad
2023 - 2026
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan afval < Inhoudsopgave 1
Inleiding
7
2
Doelstelling en visie
10
3
Ontwikkelingen
14
4
Uitvoering
22
5
Grof en fijn zwerfafval
28
6
Zwerfafval op het strand
34
7
Zwerfafval in het water en het groen
38
8
Aanpak bijplaatsingen: zakken, dozen en grofvuil
42
9
Bladafval, zand en onkruid op verhardingen
49
10 Bedrijfsafval, hondenpoep, plaagdieren en andere gerelateerde thema’s
51
11 De nieuwe meetmethode
57
Bijlage 1 Interventies bijplaatsingen 2023-2024
60
Bijlage 2 Beeldmeetlatten nieuwe meetmethode
66
Bijlage 3 Europese Single Use Plastic richtlijn
76
Bijlage 4 Financiën
78
Bijlage 5 Bevindingen wijkexpedities
81
<
2
3
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aan de slag! Vijftig actiepunten voor een schone stad Dit zijn de vijftig actiepunten van ons Aanvalsplan Afval, onze to-do-lijst. De drie pijlers waarop ze rusten, lopen er als een rode draad doorheen. Sommige actiepunten zijn specifiek gericht op preventie, de basis op orde of handhaven, maar de meeste komen voort uit een combinatie van de drie pijlers. voortzetten en/of optimaliseren | nieuw | / combinatie van voortzetting en een nieuwe actie
Tabel 1: Acties gericht op alle vuilsoorten Start uitvoering
Pijler
1
Voortzetten en optimaliseren publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’ zodat het bereik wordt vergroot
2023
Preventie Basis op orde
2
Een podium bieden aan afvalaanpakkers, zoals actieve bewoners en medewerkers van de reinigingsdiensten, via onze publiekscampagne
2023
Preventie
3
Inzet op informele netwerken (wijkcentra, sleutelfiguren zoals buurtvaders en -moeders) om door te dringen tot de haarvaten van de wijk. De publiekscampagne wordt daartoe zo nodig aangepast
2023
Preventie
4
Actieve bewoners, zoals ORAC-adoptanten, blijven faciliteren en waarderen. We vergroten de mogelijkheden tot interactie met en tussen bewoners, door onder andere het oprichten van een klankbordgroep schone stad
2023
/
Preventie
5
Twee keer per jaar organiseren we een grote wervingscampagne voor ORACadoptanten
2024
Preventie
6
Als pilot starten we in Laak met een inloopspreekuur voor bewoners met vragen over afval en schoon-onderwerpen
2023
Preventie Basis op orde
7
Alle bewoners in Den Haag krijgen extra informatie over de afvalregels, bijvoorbeeld via een welkomstpakket voor nieuwe bewoners en/of informatie via de Afvalstoffenheffing
2024
Preventie Basis op orde
8
Alle gemeenteambtenaren die dat willen, worden ingeschakeld voor een schone stad. 2024 Bij het in dienst treden van nieuwe collega’s worden bezems en sleutels uitgedeeld aan degene die willen bijdragen. Ook voor ambtenaren die al in dienst zijn wordt een oproep gedaan. Op deze manier kunnen veel meer mensen verstoppingen van ORAC’s verhelpen
Basis op orde
9
Grofvuilafspraken laagdrempeliger maken en verkennen digitale afvalpas. Als iemand 2024 geen fysieke pas heeft, of die vergeten is, kun je dan toch afval naar een afvalbrengstation brengen
Basis op orde
10
Optimaliseren werkproces bij wegwerkzaamheden om overlast te voorkomen. Dit betreft bijvoorbeeld het tijdig informeren van bewoners en het zorgen van alternatieve voorzieningen als ORAC’s niet toegankelijk zijn
Basis op orde
2023
<
<
Actie
4
< I N HOU D
A A N VA LSP L A N A F VA L P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Tabel 2: Aanpak bijplaatsingen: zakken, dozen en grofvuil
<
11
Doorlopend uitvoeren, evalueren en implementeren van (nieuwe) gedragsinterventies. Voor 2023-2024 zijn dit: 1. Citroengeur als onbewuste prikkel 2. Keuzesubstitutie: niet of, maar in welke container 3. De positieve norm uitdragen in de wijk 4. Het belonen van goed gedrag met vuilniszakbingo, posteractie of wijkcompetitie 5. Cameratoezicht 2.0 6. Het wegnemen van barrières 7. Vuilnisbakkaart 8. Bij-plaats delict 9. Pop-up drop-off: de mooiste, leukste en grootste container in Den Haag 10. De vuilniszak als mascotte
12
Start uitvoering 2023 & 2024
Pijler
Preventie Basis op orde Handhaven
Doorlopend optimaliseren van de reguliere aanpak bijplaatsingen; 2023 o Uitvoeren van pilots, waaronder in Laak, waarbij bijvoorbeeld het bijgeplaatst afval, zoals klein grofvuil, zakken en dozen, in één keer wordt opgeruimd
Basis op orde
13
Onderzoek naar achterliggende oorzaken van afvaloverlast en de aanpak en interventies hierop aanpassen en aanvullen
2023
Preventie
14
Bij gebiedsaanpakken in wijken met veel afvaloverlast stemmen we de uitvoering af met andere diensten en afdelingen, zoals de Haagse Pandbrigade. De Haagse Pandbrigade zet o.a. in op onvergunde kamerbewoning, overbewoning en goed verhuurderschap
2023
Preventie Basis op orde
15
Samenwerken met verhuurders om bewoners te informeren over afvalvoorzieningen en afvalregels
2023
Preventie Basis op orde
16
Bedrijven informeren over het juist aanbieden van afval door inzet van afvalvoorlichters of het organiseren van integrale acties specifiek voor (bedrijfs)afval
2023
Preventie Basis op orde Handhaving
17
Naast de bestaande opruimdagen (24 per jaar) starten van een pilot met extra (flexibele) voorzieningen voor het aanbieden van grofvuil door extra opruimdagen of een leenbakfiets voor grofvuil
2023
Preventie Basis op orde
18
Starten met een actie waarbij het afval uit restafvalcontainers wordt doorzocht op onjuist aangeboden bedrijfsafval of huisvuil van afvaltoeristen. Deze actie kan periodiek worden herhaald als de situatie daarom vraagt
2023
Handhaven
19
Verkennen van een anonieme meldlijn voor bijplaatsingen, waarmee de Handhavingsorganisatie informatie kan verzamelen en overtreders kan aanspreken
2024
Handhaven
20
In wijken met veel anderstalige bewoners communiceren we over afval en grofvuil in meerdere talen. Dat gaan we o.a. doen in samenwerking met de medewerkers van het Mobiel Informatiepunt die deze talen beheersen
2023
/ Preventie Basis op orde
21
Informeren van Haagse bewoners over afvalvoorzieningen en inlevermogelijkheden van grofvuil via bouwmarkten en matrassenwinkels
2023
Preventie Basis op orde
22
Een pilot met perssystemen in ondergrondse papiercontainers, zodat de capaciteit op 2023 locaties waar containers snel vollopen, kan worden vergroot
Basis op orde
23
Jaarlijks organiseren van een prijsvraag voor een interventie gericht op het voorkomen van bijplaatsingen
2024
Preventie
24
Inzetten op onopvallende surveillance bij handhavingsacties
2023
/ Handhaven
<
Actie
5
< I N HOU D
A A N VA LSP L A N A F VA L P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Tabel 3: Grof en fijn zwerfafval Actie
Pijler
25
Toezien op de uitvoering en effectiviteit van maatregelen in het kader van de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). De UPV stelt dat de producenten van producten die onder de SUP vallen de kosten vergoeden voor het opruimen en verwerken van zwerfafval, bewustwordingsmaatregelen rondom zwerfafval en de openbare afvalinzameling van peuken
2023 & 2024
Preventie
26
Inzet van buurtserviceteams efficiënter inrichten met een nieuw rooster- en plansysteem
2023
Basis op orde
27
Actie Schone Buurt twee keer per jaar organiseren en de participatie van bewoners vergroten
2023
Preventie Basis op orde
28
Gratis knijpers uitdelen zodat bewoners de eigen buurt schoon kunnen maken
2023
Preventie
29
Afspraken met fastfoodrestaurants maken om vervuiling door hun verpakkingen in de openbare ruimte te verminderen
2023
Preventie
30
Het gebruik van stevige gele zakken tegen het openscheuren door meeuwen blijven promoten in de wijken waar het huisvuil nog in zakken wordt opgehaald
2023
Preventie
31
De methode voor het opruimen van fijn zwerfafval zoals sigarettenfilters verbeteren door inzet van nieuwe opruimmiddelen, zoals een peukenzuiger
2024
/ Basis op orde
32
Indien afval herleidbaar is, handhaving op de 25-meter-regel zodat bedrijven verantwoordelijk gehouden kunnen worden
2023
Handhaven
Tabel 4: Zwerfafval op het strand Actie
Start uitvoering
Pijler
33
Partijen ondersteunen die acties organiseren, gericht op het voorkomen van zwerfafval
2023
Preventie
34
Het stellen van voorwaarden aan evenementen aan de kust. Hierbij wordt samengewerkt met het evenementenbureau. Het voornaamste doel is het voorkomen dat (plastic) afval op het strand en in de zee terechtkomt
2024
Preventie
35
Versterken van de contacten met andere strandgemeenten, zowel aan zee als met een strand in het binnenland. Zo kunnen we ervaringen uitwisselen en van elkaar leren
2023
Preventie
36
Voldoende afvalbakken op het strand, nabij de strandopgangen en op de boulevard. We experimenten met slimme afvalbakken met ingebouwde pers om te zien of dat bijdraagt aan minder zwerfafval op de boulevard
2023
/
Basis op orde
37
Het blijven ondersteunen van sociale ondernemingen die tot doel hebben het strand 2023 en de zee afvalvrij te houden
Preventie
38
De opruimplicht voor hondenpoep extra onder de aandacht brengen op locaties waar, en momenten wanneer, hondeneigenaren het strand bezoeken
2023
Preventie Basis op orde
39
Een proef met een stuk vrijwillig rookvrij strand om de overlast van peuken te verminderen
2023
Preventie
<
<
Start uitvoering
6
< I N HOU D
A A N VA LSP L A N A F VA L P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Tabel 5: Zwerfafval in het water en het groen Actie
Start uitvoering
Pijler
40
Onderzoeken van de mogelijkheid om in het Verversingskanaal een bubble barrier of ander afvangsysteem te plaatsen
2024
Preventie Basis op orde
41
Het opzetten van een brede coalitie op het gebied van zwerfafval in het water met onder andere de provincie Zuid-Holland en Hoogheemraadschap Delfland
2024
Preventie Basis op orde
42
Invulling geven aan de plannen uit het waterbeheerplan. Dit betreft onder andere het 2024 verbeteren van communicatie richting bewoners en het reinigen van het water op basis van beeldkwaliteit
Preventie Basis op orde
43
Herzien van de taakverdeling tussen de gemeente en Hoogheemraadschap Delfland
2023
Basis op orde
44
Zorgen voor voldoende afvalbakken in parken en grote groengebieden
2024
Basis op orde
45
Actief informeren bezoekers over het juist weggooien van afval in de parken en grote groengebieden
2023
Preventie Basis op orde
46
Werven van oever- en kadeadoptanten om bewoners ook te activeren op het thema zwerfafval in water
2024
Preventie
Tabel 6: Bladafval, zand en onkruid op verhardingen
<
Start uitvoering
Pijler
47
Informeren van bewoners over de schadelijke gevolgen van zwerfafval in bladafval. Composteren is dan niet meer mogelijk
2023
Preventie Basis op orde
48
Ondersteunen van bewonersinitiatieven die natuurlijk afval in de straat willen opruimen
2023
Preventie
49
De timing van onkruidbestrijding bepalen per seizoen en de invloed van het weer, om 2024 zo efficiënter te kunnen werken
Basis op orde
50
Prioritering aanbrengen in gebieden per onkruidsoort, naar een werkwijze met meer aandacht voor hardnekkig of hoog groeiend onkruid
Basis op orde
2024
<
Actie
7
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
1 Inleiding Dit is het Aanvalsplan Afval, een programma gericht op het voorkomen en tegengaan van verschillende afvalsoorten in de buitenruimte. In dit programma geven we veel aandacht aan het probleem rondom bijplaatsingen. Bijgeplaatst afval - huishoudelijk afval dat naast de container wordt geplaatst - is een veelvoorkomend en hardnekkig probleem, niet alleen in Den Haag. Bovendien veroorzaakt het vaak zwerfafval. De afgelopen jaren hebben we aan de hand van het Actieplan Schone Stoep 2020-2021 twaalf interventies uitgevoerd1 om te zien wat wel en niet werkt om bijplaatsingen te verminderen. Ook de komende jaren blijven we experimenteren met nieuwe interventies die mogelijk effectiever zijn. Ons doel: een steeds schonere stad voor iedereen.
1 Evaluatie Actieplan Schone Stoep jaar 2 (RIS315206)
<
<
8
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Ontwikkeling van Schoon De wereld van schoon is het afgelopen decennium aanzienlijk veranderd. Onze focus, die eerder lag op hoe we zwerfafval kunnen opruimen, is verschoven naar hoe we zwerfafval kunnen voorkomen. De maatschappelijke opvatting over milieuvervuiling door zwerfafval, zichtbaar gemaakt door de plastic soep, is ook veranderd. Er zijn tientallen non-profitorganisaties actief om milieuvervuiling door plastic afval tegen te gaan. De toegenomen aandacht voor deze problematiek heeft zich vertaald in Europese en landelijke wet- en regelgeving; op 1 juli 2021 is statiegeld op kleine plastic flesjes ingevoerd, op 1 april 2023 is statiegeld op blikjes ingevoerd en de komende jaren worden er steeds meer maatregelen ingevoerd in het kader van de Europese SUP-richtlijn (single-use plastics). Dit alles is bedoeld om te voorkomen dat (plastic) vervuiling ontstaat en in de natuur terechtkomt. Deze ontwikkelingen zijn terug te zien in onze aanpak van zwerfafval. We richten ons in eerste instantie op preventie: hoe kunnen we zwerfafval zoveel mogelijk voorkomen? We zien dat niet iedereen zich aan de regels houdt rond het aanbieden van afval en zetten hiervoor gedragsinterventies in.
Tegelijkertijd is het van belang dat de basis op orde is: staan er voldoende afvalbakken, hebben de afvalbakken de juiste blijft handhaving een niet te missen onderdeel van de aanpak: waar preventie en de basis op orde niet tot de gewenste resultaten leiden, zijn onze handhavers er om mensen aan te spreken en zo nodig te beboeten.
<
<
capaciteit, worden ze tijdig geleegd en staan ze op de goede plek? Tot slot
9
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Vervuiling van de buitenruimte We streven naar een buitenruimte zonder zwerfafval en bijplaatsingen. Maar zelfs dan is de buitenruimte nog niet schoon. Aan bedrijfsafval, hondenpoep en achtergelaten fietsen storen veel Haagse bewoners zich. Door de aard en omvang van deze problematiek verdienen ze een eigen aanpak. In hoofdstuk 8: Aanpak bijplaatsingen en 10: Andere gerelateerde thema’s beschrijven we de verschillende aanpakken die hiervoor bestaan.
Totstandkoming Aanvalsplan Afval Voor het schrijven van deze nota zijn enkele stappen doorlopen. Allereerst is het vorige beleidsplan Programma voor een Schone Stad 2021-2022 (RIS307053) geëvalueerd. Bewoners hebben hun inbreng gegeven in straatinterviews tijdens wijkexpedities die voor dit Aanvalsplan zijn georganiseerd. Vervolgens is er input opgehaald bij partners in de gemeente (medewerkers van verschillende afdelingen, uitvoeringspartners) en buiten de gemeente (zoals woningcorporaties). Daarnaast ontvangen we als gemeente dagelijks via meldingen, brieven of gesprekken in de wijken, informatie en ideeën van bewoners en ondernemers over de wijze waarop we samen de stad schoon kunnen leveren waardevolle informatie op over de kansen en knelpunten bij het schoonhouden van de stad. Deze directe én indirecte inbreng van bewoners en ondernemers is verweven in de tekst van dit Aanvalsplan.
<
<
houden. Ook wijkschouwen, opruimacties en inwonersonderzoeken
10
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
Ons doel is een schone stad. Dit betekent dat de openbare ruimte zodanig vrij is van vuil en viezigheid, dat mensen de stad als schoon beleven. Wij streven naar een objectieve en subjectieve kwaliteit van schoon: een stad die schoon is en die ook zo wordt beleefd.
Preventie, basis op orde en handhaven In voorgaande beleidsdocumenten op het gebied van schoon werd gesproken over de basis op orde, betrokkenheid creëren en effectief handhaven. Het nieuwe programma rust op de pijlers preventie, basis op orde en handhaven. De integrale aanpak komt overeen met de wensen van bewoners, die elke pijler gemiddeld gezien even belangrijk vinden.
<
<
2 Doelstelling en visie
11
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Wijkexpedities Begin 2023 zijn er wijkexpedities geweest in vijf verschillende wijken in Den Haag. Hierbij is met bewoners gesproken over hun kijk op de aanpak voor een schone stad. Er was ruimte om zorgen te delen, suggesties te doen om de bestaande aanpak te verbeteren, maar ook om nieuwe ideeën te geven. Deze input is in diverse hoofdstukken van dit Aanvalsplan verwerkt. Een samenvatting van de opbrengsten is in de bijlage terug te vinden in de vorm van een infographic.
Preventie Preventie staat aan de basis van succesvol schoonbeleid. Met preventie bedoelen we dat we door participatie- en educatieactiviteiten, communicatie en eigenaarschap willen voorkomen dat zwerfafval ontstaat. We zetten deze bewezen aanpak voort en voeren waar mogelijk ver beteringen door. De publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon’ passen we aan om het bereik onder jongeren te vergroten. We hebben de ambitie om via de het Mobiel Informatiepunt meertalig te communiceren over de regels omtrent het aanbieden van afval. Het voorkomen van zwerfafval doen we ook door middel van lobby. We hebben de afgelopen jaren succesvolle ervaringen opgedaan met het actief inbrengen van standpunten in wet- en regelgevingstrajecten, bijvoorbeeld door het van de Single-Use Plastics1-richtlijn (RIS310725). De komende jaren willen we de inzet op preventie doorontwikkelen om het ontstaan van (zwerf)afval zoveel mogelijk te voorkomen.
Basis op orde Daarnaast willen we dat de basis op orde is. Dit betekent dat er voldoende afvalbakken in de openbare ruimte staan, dat ze tijdig worden geleegd, op de juiste plek staan en dat ze genoeg capaciteit hebben. Er komt een assetmanagementsysteem voor de afvalbakken, om ze beter te kunnen beheren. Voor de Capitole en de Nieuwe Haagse Afvalzuil - de grote grijze afvalbak met het dakje - bereiden we in 2023 een aanbesteding voor naar een nieuwe, duurzamere afvalbak. De nieuwe afvalbak moet kunnen voorzien in een asbak voor peuken. Bij deze pijler hoort dat werkafspraken helder zijn en dat de standaard informatievoorziening van de gemeente op orde is. Voor actuele informatie over (zwerf)afval kunnen bewoners, ondernemers en bezoekers terecht op de website, via de app, bij de informatiebalie op het stadhuis en het stadsdeelkantoor, of telefonisch via 14 070.
Handhaven Ondanks de nadrukkelijke inzet op preventie en de basis op orde, blijft naleving van de regels noodzakelijk. Van handhaving gaat zowel een preventieve als een repressieve werking uit. Door de aanwezigheid van
1 Bron: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/904/oj?locale=nl
<
<
indienen van zienswijzen over de statiegeldregelingen en de invoering
12
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
handhavers zijn bewoners minder snel geneigd om zich op onjuiste wijze van hun afval te ontdoen. Doen ze dit toch en wordt dit waargenomen door handhavers, dan volgt een gesprek of waarschuwing en mogelijk een bestuurlijke boete. Handhaving op zwerfafval is lastig omdat de overtreding op heterdaad moet worden ontdekt. Bij zwerfafval zijn geen adresgegevens te vinden en omdat het ‘zwerft’, is lastig te achterhalen waar het vandaan komt. Bij zakken en dozen, van bijvoorbeeld pakketjes, kan dit vaak wel. Als adresgegevens worden gevonden, kunnen we de kosten van het opruimen verhalen op de overtreder. Ook de komende jaren zullen we in de hele stad inzetten op deze vorm van handhaving. Zoals in het coalitieakkoord staat, mogen bewoners die hun verantwoordelijkheid nemen voor een schone wijk, niet de dupe zijn van mensen die afval dumpen.
Integrale aanpak Als keten gaan we in beginsel uit van een integrale aanpak. Dat doen wij door bij de planvorming de pijlers van preventie, basis op orde en handhaving te doorlopen. De keuze van bepaalde interventies is maatwerk en afhankelijk van factoren als de oorzaken van overlast en de doelgroep.
<
< Preventie • participatie • communicatie • eigenaarschap • lobby • circulariteitsmaatregelen • educatie
Basis op orde
Effectief handhaven
• voorzieningen
• toezicht
• opruimen
• gesprek aangaan
• informeren
• boetes • waarschuwen
13
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Een schone stad volgens bewoners en meetgegevens
Wij streven naar een stad die meetbaar schoon is en die ook zo wordt beleefd. Zoals in de commissiebrief ‘Voortgangsrapportage Programma voor een Schone Stad 2021-2022 (RIS311561)’ is aangekondigd, verandert de methode waarop we de objectieve kwaliteit van schoon gaan meten. Het aantal vuilsoorten dat we meten, is uitgebreid van drie naar 22, de meetmethode is overeenkomstig met de landelijk veel gebruikte CROW-methode. Er wordt voortaan per beeldmeetlat gerapporteerd in plaats van met een gemiddeld rapportcijfer (zie hoofdstuk 11). Overal in de stad hebben we dezelfde ambitie; de gebruikersdruk en mate van vervuiling bepalen per gebied de inzet. We verwachten dat we door deze aanpassingen beter aansluiten op de schoonbeleving van bewoners. Ook zullen de operationele aansturing en verantwoording van onze inzet er gerichter door worden. Details over de nieuwe meetmethode staan in hoofdstuk 11: De nieuwe meetmethode. De subjectieve kwaliteit bepalen we aan de hand van vragen in het inwonersonderzoek. Aan dit onderzoek doen meer dan 1500 mensen mee. Zij beantwoorden vragen over hoe zij de situatie in hun straat ervaren. Ook het aantal en het soort meldingen die bewoners doen,
<
<
geven ons waardevolle informatie over de schoonbeleving.
14
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
Verdichting van de stad en tijdelijke bewoning Het aantal inwoners in Den Haag blijft groeien; volgens de nieuwste bevolkingsprognose1 tot 600.500 in 2030. Het aantal toeristen neemt weer toe nu de coronapandemie voorbij is2. De verdichting van de stad maakt de openbare ruimte schaarser en kostbaarder, terwijl er meer afvalvoorzieningen nodig zijn voor het groeiende aantal bewoners. De stad is zeven dagen per week ‘open’ en daarmee neemt de gebruiksdruk in de stad en op het strand toe. Woningbouw vraagt om dezelfde schaarse ruimte die nodig is voor parkeren, groen en afvalvoorzieningen. Niet iedere bewoner van de stad is even betrokken bij de straat of buurt. Denk aan tijdelijke bewoners zoals studenten, arbeidsmigranten, of mensen met een tijdelijk huurcontract. Deze tijdelijkheid, maakt dat
1 Bron: Kenniswijzer bevolkingsprognose 2022 2 Bron: CBS - https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82061NED/line?ts=1670324739409
<
<
3 Ontwikkelingen
15
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
mensen zich niet altijd bewust zijn van de regels rond het aanbieden van afval. Kortom, de opgave om de stad schoon te houden, wordt door de verdichting van de stad alleen maar groter. De omvang van de Keten Schoon zal hiermee moeten meebewegen, zowel in financiële, personele als innovatieve zin.
Omgevingswet De Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. Rond het onderwerp zwerfafval biedt deze wet vooral mogelijkheden door de zogeheten ‘25 meter’-regel. Hiermee kunnen we bedrijven aanspreken op zwerfafval binnen 25 meter van hun vestiging, als dat gerelateerd kan worden aan hun bedrijf, zoals verpakkingen met hun bedrijfslogo erop. Met de komst van de Omgevingswet kunnen we deze ‘25 meter’-regel opnemen in ons Omgevingsplan, waarbij we er als gemeente zelf invulling aan kunnen geven.
Afvalinfrastructuur Er staan ongeveer 7000 afvalbakken in Den Haag die in beheer zijn voedselverpakkingen. Ze worden geleegd door de buurtserviceteams van de Haagse Straat Organisatie. Het type afvalbak sluit qua capaciteit aan op het afvalaanbod in het gebied. In winkelgebieden, op de boulevard of op andere plekken waar veel mensen zijn, worden grotere afvalbakken geplaatst. In de zomerperiode of tijdens evenementen worden tijdelijk extra afvalbakken geplaatst op diverse drukke plekken. De komende jaren gaan we aan de slag met een assetmanagementsysteem voor de afvalbakken en experimenten we met innovatieve afvalbakken met bijvoorbeeld een ingebouwd perssysteem. Sinds 2009 plaatsen we in veel wijken ondergrondse restafvalcontainers (ORAC’s). Daarbij houden we rekening met de samenstelling van de huishoudens (groot of klein) en met ongeregistreerde overbewoning. Inmiddels staan er ruim 7000 ondergrondse restafvalcontainers in de stad. De voordelen zijn groot. Dankzij de ORAC’s kan zo’n 80 procent van de Haagse huishoudens alle dagen van de week restafval kwijt. De ORAC’s worden vanaf 2021 geleegd op basis van de meetgegevens van sensoren in de containers. Als de gemiddelde vulgraad van de containers op een ORAC-locatie richting de 80 procent gaat, komt die locatie op de ledigingsroute van de HMS. Dus als de containers op een locatie snel vol raken, worden ze vaker geleegd.
Het kan gebeuren dat een ORAC-locatie met meer containers niet op de ledigingsroute van HMS komt, ondanks dat er één container vol zit. In dat geval is er in de andere containers nog voldoende capaciteit en is de gemiddelde vulgraad nog niet hoog genoeg om de ORAC-locatie op te nemen in de ledigingsroute. Het systeem van dynamisch inzamelen is flexibel. In de planning wordt
<
<
van de gemeente. Deze afvalbakken zijn bedoeld voor klein afval, zoals
16
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
rekening gehouden met het aanbod van afval in het weekend, tijdens feestdagen of rond evenementen. Waar nodig wordt het systeem van dynamisch inzamelen geoptimaliseerd. In sommige wijken komen geen ORAC’s en vindt de inzameling huisaan-huis plaats met mini-containers. In andere wijken waar nog met de zak wordt ingezameld is het de bedoeling dat in de toekomst ORAC’s komen. Voor het scheiden van afval is in vrijwel elke wijk minimaal één afvalsorteerstraatje geplaatst waar onder andere papier, glas en textiel kunnen worden ingeleverd. Grofvuil kan worden ingeleverd bij een van de drie afvalbrengstations of op afspraak gratis worden opgehaald. Ondanks het uitgebreide aanbod aan afvalvoorzieningen behoren zwerfafval of bijplaatsingen nog niet tot de verleden tijd. De voorzieningen worden niet altijd goed door bewoners gebruikt. Ook zijn er ORAC’s waar ondernemers illegaal hun afval naast zetten of in stoppen, waardoor ze plotseling vol raken. In delen van de stad heeft dat grote gevolgen voor de leefbaarheid van de wijk. Daarom passen we waar nodig de afvalinfrastructuur aan op de karakteristieken van de wijk en de mate van overlast.
QR-codes in de buitenruimte te bestellen in de horeca of als toegangsbewijs voor een voorstelling. De digitale toepassingen van de QR-code worden veilig geacht, omdat ze willekeurig gegenereerd worden en slechts korte tijd geldig zijn. Regelmatig komt de vraag voorbij of we ORAC’s en andere buitenvoorzieningen kunnen voorzien van QR-codes. Experts op het gebied van digitale veiligheid raden dit af en geven aan dat vooral de context hierbij telt. Een QR-code op een gemeentelijke voorziening geeft een vertrouwde indruk. Het is echter gemakkelijk voor mensen met verkeerde intenties om er een QR-code overheen te plakken, waardoor je niet bij de gemeente, maar op een onveilige website uitkomt. Als gemeente kunnen we dat niet voorkomen en kiezen we ervoor om deze technologie niet te gebruiken. Als alternatief stellen experts voor om met een verbeterde app gemakkelijker meldingen te kunnen doen op basis van de locatie van de gebruiker, of op basis van het containernummer.
Verbeteren meldproces Voortdurend werken we aan de verbetering van ons meldproces. Zowel de app als het webformulier (afvalmelding.denhaag.nl) vormen daar een belangrijk onderdeel van. Bewoners kunnen via het formulier en de app gemakkelijk een bericht achterlaten en nuttige informatie terugvinden.
<
<
QR-codes vind je overal: om in te loggen bij internetbankieren, iets
17
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Sinds de lancering in oktober 2021 zijn er diverse verbeteringen doorgevoerd in de digitale meldingsmogelijkheden voor bewoners. Naast de optie om problemen rondom containers te melden, bestaan nu de categorieën: grofvuil, zwerfvuil en overig. Dankzij deze laatste optie kunnen bewoners meldingen maken rondom afval die niet duidelijk onder één van de andere categorieën vallen. De boven- en ondergrondse restafvalcontainers worden automatisch weergeven op de kaart in de app en als er toch een container ontbreekt, kan dit gemakkelijk worden doorgegeven. De app is gebruiksvriendelijker gemaakt en naar aanleiding van feedback vanuit bewoners is er een veelgestelde-vragen-sectie toegevoegd. In het webformulier zijn er rond de jaarwisseling tijdelijke categorieën beschikbaar om problemen rondom kerstbomen, vuurwerk en brandresten sneller op te pakken. Daarnaast is het voor de bewoner inzichtelijk of er al meldingen zijn gedaan in de omgeving, om zo dubbele meldingen te voorkomen. Ook aan de achterkant is het proces verbeterd. Zo is er gewerkt aan de terugkoppeling vanuit de partijen die met de melding aan de slag gaan. Samen met deze partijen zijn er heldere standaardteksten opgesteld en zorgen we ervoor dat de status van een melding pas in ‘afgehandeld’ verandert wanneer dit daadwerkelijk zo is.
Door het meldproces te verbeteren, hopen we de meldingsbereidheid onze campagne, speelt hierbij een rol. Naast meldingen van bewoners hebben we ook andere data (bv. aantal bijplaatsingen, vulgraad) op basis waarvan we inzet plegen in de stad. Zo houden we ook de wijken schoon waar de meldingsbereidheid lager is.
Particuliere initiatieven en vrijwilligers Zwerfafval is de afgelopen jaren een belangrijk maatschappelijk thema geworden. Zo is er brede steun voor wetgeving, getuige de verschillende statiegeldregelingen. Daarnaast hebben activiteiten als plandelen en ploggen een vlucht genomen. Kortweg komt dit neer op het combineren van je dagelijkse activiteiten met het rapen van zwerfafval. In Den Haag kennen we diverse particuliere initiatieven en vrijwilligers, zoals de Grondstofjutters en de VuilJutters van Slimme Senior, die zich op deze manier voor de stad inzetten. Als gemeente ondersteunen we activitei-
<
<
onder bewoners te vergroten. Communicatie, zoals door middel van
18
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
ten waarbij mensen zowel aan hun gezondheid werken als zorgdragen voor hun wijk. We staan open voor samenwerking met allerlei initiatieven en activiteiten die bijdragen aan een schone stad. We kiezen ervoor om niet actief de verschillende beschikbare zwerfafval-applicaties te promoten. De komende jaren willen we onze eigen app en het webformulier onder de aandacht brengen, om zo informatie over een schone stad te delen en het maken van meldingen door bewoners zo laagdrempelig mogelijk te maken.
Raamovereenkomst Verpakkingen en de Single Use Plastic-richtlijn De Raamovereenkomst Verpakkingen en de daaruit voortvloeiende ‘zwerfafvalvergoeding voor additionele activiteiten’ is eind 2022 gestopt. Gemeenten zullen vanaf 2023 vanuit de Single Use Plastic-richtlijn, ofwel de ministeriële regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik, ‘een bijdrage voor opruimkosten’ ontvangen. Een uitgebreide toelichting hierover is te vinden in de bijlage.
Statiegeld van Rijkswaterstaat en de Zwerfinator1 tonen aan dat ruim 70 procent minder plastic flesjes per kilometer wordt gevonden op straat of in de natuur. Op 1 april 2023 is er ook op blik een statiegeldregeling ingevoerd. Dit zal naar verwachting ook een bijdrage leveren aan de afname van blik in het zwerfafval. Met de komst van de statiegeldsystemen zijn ook initiatieven zoals doneerringen en doneerbuizen opgekomen. Het idee hierachter is dat je een flesje of blikje in een doneerring achterlaat, zodat een ander het kan inleveren voor statiegeld. Tot nu toe zijn er geen cijfers over de effectiviteit van deze initiatieven bekend. Inmiddels zijn er in Amsterdam, R otterdam en Utrecht proeven gestart. Ook in Den Haag zullen we met doneerringen, rekjes of beugels gaan experimenteren op plekken waar veel bezoekers komen. Zo kunnen toeristen gemakkelijk hun blikje of flesje achterlaten voor iemand die deze weer wil inleveren. We monitoren de resultaten, om te zien of deze pilot bijdraagt aan het verminderen van het doorzoeken van afvalbakken en -zakken en het daardoor ontstane zwerfafval.
1 Bron: https://zwerfinator.nl/index.php/2021/12/29/zwerfinator-ziet-sterke-afname-plastic-flesjes-in-zwerfafval/
<
<
Sinds 1 juli 2021 zit er €0,15 statiegeld op kleine plastic flesjes. Metingen
19
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Rekenkameronderzoek naar aanpak vervuiling openbare ruimte
De Rekenkamer Den Haag besloot in 2018 onderzoek te doen naar de aanpak van vervuiling van de openbare ruimte. Het onderzoek is eind 2021 afgerond en leidde tot een raadsvoorstel met een aantal aan-
bevelingen (RIS310905). Eén van de aanbevelingen luidde dat het college zich dient te richten op het voorkomen van vervuiling van de openbare ruimte, door onder andere de achterliggende oorzaken te onderzoeken. In de commissiebrief ‘Samen op weg naar een schone stad’ (RIS313740) staat dat verschillende aanbevelingen van de Rekenkamer worden opgevolgd. Zo bereiden we in 2023 een alomvattend wetenschappelijk onderzoek voor naar de oorzaken achter de vervuiling van de openbare ruimte. De eerste gesprekken met universiteiten maken duidelijk dat het onderzoek meerjarig zal zijn en dat het vraagstuk de inzet van een multidisciplinair team vereist. Wanneer de uitkomsten hiervan bekend zijn, zal de aanpak hierop worden aangepast.
ORAC-adoptanten platform Zoals in het coalitieakkoord staat, koesteren we als gemeente bewonersinitiatieven en ORAC-adoptanten. Om dit op een goede manier te begeleiden, werken we aan een digitaal ORAC-adoptantenplatform. kunnen zij met elkaar en ons kennis delen.
<
<
Zo kunnen we adoptanten gemakkelijk registeren en informeren en
20
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Containertuintjes In de gemeente zijn op dit moment zo’n 65 containertuintjes geplaatst bij ORAC’s. De komende vier jaar zullen er naar verwachting tweehonderd tuintjes bijkomen, rond de vijftig per jaar. De bakken van de containertuintjes worden in 3D geprint van plastic afval1. Het tuintje wordt om de stortkoker heen geplaatst en gaat bij het ledigen mee omhoog. Een vaak gehoorde vraag is of het mogelijk is om bloembakken tussen de ORAC’s te plaatsen. In tegenstelling tot de containertuintjes die vastzitten, kunnen bloembakken bij het ledigen echter in de weg staan en leiden tot gevaarzetting. Hoewel containertuintjes niet werken als maatregel tegen bijplaatsingen2, kunnen ze wel bijdragen aan de leefbaarheid van een wijk als ze goed onderhouden zijn. De plaatsing van een containertuintje is verbonden aan de voorwaarde dat omwonenden klein onderhoud verrichten zoals water geven, zwerfvuil verwijderen, klein snoeiwerk en het doorgeven van bijzonderheden aan de gemeente. Afspraken hierover worden vastgelegd in een convenant. Groot onderhoud, de aanschaf en de plaatsing van het containertuintjes zijn voor rekening van de gemeente.
Convenantenaanpak In 2022 is de gemeente in gesprek gegaan met ondernemers van of zij bereid zijn om aanvullend zorg te dragen voor een schone omgeving van hun restaurant. De gemaakte afspraken gaan bijvoorbeeld over het zwerfvuilvrij houden van de directe omgeving van het restaurant of het verhelpen van verstoppingen in afvalbakken van de gemeente. Hierover gemaakte afspraken worden vastgelegd in convenanten en gelden bovenop bestaande verplichtingen op basis van wet- en regelgeving. Naar verwachting wordt er met ongeveer 15 restaurants een convenant gesloten. De ervaringen met deze convenantenaanpak worden vastgelegd in een handleiding. Aan de hand van deze handleiding kan deze aanpak de komende jaren verder worden uitgerold.
Samenwerking met woningcorporaties In 2022 is de samenwerking met woningcorporaties verstevigd. Met de drie grootste ervan in Den Haag – Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion – vindt elk kwartaal overleg plaats over wat er speelt op de onderwerpen afval, groen en schoon. Daarnaast is er structureel overleg over plaagdieren, zodat de gemeente en woningcorporaties elkaar bij de aanpak hiervan kunnen ondersteunen.
1 Bij de al geplaatste tuintjes van CityGard is dit Haags plastic afval, bij nieuwe tuintjes kan dit veranderen 2 Bron: https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10951724/1#search=%22orac%20tuintjes%20db%22
<
<
(fastfood)restaurants. Het doel van deze gesprekken was om na te gaan
21
< I N HOU D
A A N VA LSP L A N A F VA L P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Woningcorporaties zijn voor ons een waardevolle partner bij het bereiken van bewoners. Zo kunnen de regels over het aanbieden van afval worden gecommuniceerd in de algemene ruimtes van de panden of bij verhuizing van en naar onze gemeente. De wens bestaat om een oplossing te vinden voor het grofvuil van bewoners dat woningcorporaties nu als bedrijfsafval moeten afvoeren. Woningcorporaties geven jaarlijks tienduizenden euro’s uit aan het storten van grofvuil als bedrijfsafval, terwijl het hier gaat om afval van huishoudens dat normaal ten laste komt van de Afvalstoffenheffing. Vanaf 2023 zullen verschillende opties worden uitgewerkt om deze grofvuilproblematiek aan te pakken.
<
<
22
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
De ontwikkelingen, beschreven in hoofdstuk 3, vragen om aanpassing van onze werkwijze en nieuwe acties voor de periode 2023-2026.
Keten Schoon De stad schoonhouden gebeurt door gemeentelijke bedrijfsonderdelen en externe partners in de zogenoemde Keten Schoon. De ketenpartners hebben zich gecommitteerd aan de ketendoelstelling en daarmee ook aan de to do’s in dit programma. Ook zijn ze verantwoordelijk voor de uitvoering ervan. In de keten borgen wij de samenhang en functionaliteit van onze werkzaamheden. De regie op de Keten Schoon gaan we de komende periode versterken, zodat we stevig op de uitvoering van dit programma kunnen sturen. Voorzieningen creëren, communicatie, opruimen en handhaving vinden in samenhang met elkaar plaats. Uiteraard gecombineerd met participatie; we betrekken de bewoners in de aanpak. De stadsdelen vertalen de signalen die ze opvangen in de keten. We zorgen in de keten voor korte lijnen op straat, in de sturing op de Keten Schoon en in het beleid. Zo kunnen we signalen en knelpunten op straat signaleren en agenderen op de juiste plek binnen de organisatie. Ook kunnen we organisatorische ontwikkelingen, verandering van
<
<
4 Uitvoering
23
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
beleid en aanpassingen naar aanleiding van verzoeken van de raad, goed vertalen naar de praktijk. We kijken altijd waar de samenwerking nog beter kan zoals bij het verwijderen van bijplaatsingen. De ketenpartners HMS en HSO bundelen gaan de krachten bundelen om zo snel mogelijk de bijplaatsingen te verwijderen. Innovatieve ontwikkelingen, zoals robotisering of gedragsbeïnvloedingstechnieken, volgen wij met interesse en we toetsen ze met de keten op relevantie en haalbaarheid. We anticiperen op veranderingen en lossen knelpunten met elkaar op. De uitvoering is geen statisch proces, maar past zich voortdurend aan om de efficiency te vergroten en in te spelen op vragen uit de samenleving. De Keten Schoon voelt zich verantwoordelijk voor een schone stad als een gezamenlijk resultaat van de inspanningen.
Casus: werkzaamheden in de Schilderswijk Door werkzaamheden aan het riool en de weg in de Schilderswijk werden in mei 2023 afvalcontainers gesloten. Bewoners werden hierover door het stadsdeel geïnformeerd via social media, flyers en borden. Toch werden er zakken naast de afgesloten containers geplaatst. De Keten Schoon heeft dit samen opgelost: met een shovel is het afval weggeveegd naar een plek waar de Haagse Milieu Services het kon ophalen. Ook is er extra personeel ingezet om het overige restafval en zwerfvuil bij deze casus hebben geleerd. De afgelopen jaren hebben we flink opgeschaald in de Schilderwijk. Dagelijks zijn de volgende collega’s er actief: • 19 straatvegers op en rond de Vaillantlaan, in totaal 24 straatvegers in de Schilderswijk; • één veegmachine is er de hele dag, ondersteund door één kleine veegmachine voor de stoepen; • twee wagens met in totaal vier medewerkers ter controle en verwijdering van zakken en dozen; • twee schoonmedewerkers die stand-by staan voor calamiteiten.
Partners voor een schone stad Hieronder benoemen we onze belangrijkste ketenpartners voor een schone stad en de rol die ze spelen. Bewoners & bedrijven
Het juist aanbieden van afval door bewoners en bedrijven voorkomt overlast. Voorbeelden van participatie zijn het grote aantal ORAC-adoptanten, veegteams en zwerfvuilschatzoekers (TrashUre Hunt). Gulden Klinker-initiatieven laten veel langlopende successen zien.
<
<
op te ruimen. Bij toekomstige werkzaamheden nemen we mee wat we
24
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
Haagse Straat Organisatie
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
De Haagse Straat Organisatie (HSO) is een onderdeel van de gemeente en is ontstaan uit een samenvoeging van het Haags Werkbedrijf (HWB) en het Haags Veeg Bedrijf (HVB). Alle straatreiniging in de stad wordt onder HSO-regie uitgevoerd, ook de werkzaamheden die de HSO en Den Haag Werkt vanuit de buurtserviceteams verrichten. De HSO zorgt daarmee voor het vegen van de straten, machinaal en met de bezem, het verwijderen van onkruid, het legen van de afvalbakken en het verwijderen van onjuist aangeboden huisvuil en zwerfafval van straat en strand. De HSO zorgt daarnaast voor onderhoud- en herstelwerkzaamheden.
Stadsdelen en Wijken
De uitvoering vindt in de stadsdelen plaats. Milieubeheerders monitoren het gebied waar zij verantwoordelijk voor zijn, signaleren knelpunten in de uitvoering en lossen onregelmatigheden op. De medewerkers in de stadsdelen zijn voor veel bewoners het eerste aanspreekpunt als ze vragen hebben of een steentje willen bijdragen aan een schone stad. Participatiemedewerkers organiseren verschillende activiteiten in de stad op het gebied van schoon.
Den Haag Werkt
De medewerkers van Den Haag Werkt werken vanuit de buurtserviceteams aan het verwijderen van zwerfvuil en vanuit een onkruidbestrijdingsploeg onder regie van de Haagse Straat Organisatie. Zij houden ook de natuurvriendelijke oevers, het Haagse water en de parken schoon van zwerfvuil. De Handhavingsorganisatie bewaakt de naleving van de regels in de openbare ruimte van de stad. Het aanpakken van ongewenst gedrag rond afval, het waarschuwen en het voeren van gesprekken zijn belangrijke delen van hun werk. Handhaving vormt het sluitstuk van onze aanpak. Het Team Bestuurlijke Handhaving van de Handhavingsorganisatie stelt de besluiten op om opruimkosten van onjuist aangeboden afval bij de dader te verhalen. De boswachters handhaven in onze groengebieden. De Handhavingsorganisatie werkt samen met de Omgevingsdienst Haaglanden voor bijvoorbeeld de aanpak van (illegaal) bedrijfsafval.
Haagse Milieu Services
Huishoudelijk afval wordt in Den Haag ingezameld door de Haagse Milieu Services. Dit betekent dat zij de containers legen, huisvuilzakken inzamelen, grofvuil ophalen en afvalbrengstations bemensen. Daarnaast zamelen de Haagse Milieu Services onjuist aangeboden afval in, zoals bijplaatsingen en illegaal aangeboden grofvuil.
Stadsboerderijen en Milieueducatie
Stadsboerderijen staan midden in de wijk en zijn daarmee toegankelijk voor bewoners om bijvoorbeeld kleine elektrische apparaten in te leveren. Bewoners kunnen er zwerfvuilknijpers ophalen en er worden acties georganiseerd zoals “Opgeruimd st(r)aat netjes”. Milieueducatie heeft aanbod voor scholen om leerlingen te enthousiasmeren zorg te dragen voor hun stad. Er zijn lespakketten en materialen zoals zwerfvuilsets, activiteiten zoals zwerfvuilvissen, en er is educatieaanbod in samenwerking met de HSO en HMS. Daarnaast is er een ondersteunende
<
<
Handhavingsorganisatie
25
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
educatiewebsite1, met per onderwerp links naar filmpjes en meer informatie om tijdens lessen te gebruiken. Geïnteresseerde bewoners kunnen er ook gebruik van maken. Overig
Voor aanvullende werkzaamheden zetten we opdrachten uit bij buurtbeheerbedrijven of particuliere aannemers.
Informatiegestuurd werken De partners in de Keten Schoon verzamelen dagelijks waardevolle informatie die bruikbaar is voor het signaleren van knelpunten of een efficiëntere uitvoering. Door data-analyse weten we steeds beter waar en wanneer welke problematiek speelt. We meten onder andere de aanwezigheid van vuilsoorten op straat, de locaties van bijplaatsingen, het aantal afvalgerelateerde overtredingen, het aantal en soort meldingen, de vulgraad van ORAC’s en we zamelen dynamisch in. Deze data, gecombineerd met bijvoorbeeld de bevolkingsdichtheid en de gebruiksintensiteit van een gebied, geven ons inzicht, zodat we onze capaciteit zo nodig kunnen herverdelen en gericht kunnen inzetten. Zo weten we dat er op bepaalde feestdagen meer afval ontstaat en kunnen we onze inzet daarop inplannen. Door informatiegestuurd te werken, zowel in het bepalen van de aanpak als bij de operationele sturing vanuit de keten, zijn we in staat te prioriteren als de omstandigheden daarom vragen.
Gebiedsgericht werken: inzet op overlastlocaties De Keten Schoon heeft een sterke gebiedsgerichte focus. De lijntjes tussen de ketenpartners zijn kort; dagelijks is er contact tussen de partijen die in de wijken van Den Haag hun werk doen. Per stadsdeel is er elke maand overleg waarin alle ketenpartners vertegenwoordigd zijn. Op basis van expertise, ervaring en gebiedskennis werken we dan aan het oplossen van knelpunten. De data die de partners verzamelen over vervuiling in de openbare ruimte, gebruiken we om extra capaciteit in te zetten in gebieden met een hogere vervuilingsfrequentie. Via een dashboard monitoren we de snelheid van vervuiling en kunnen we zo nodig bijsturen. Zo blijven we ons proces van opruimen verbeteren, zodat de stad sneller schoon is. In sommige delen van de stad is de afvaloverlast hardnekkig. Waar de vervuiling het grootst is, is ook onze inzet groter. Meer opruimen is dan niet de enige oplossing. Aanvullend daarop is het nodig extra gebiedsgerichte participatie-, communicatie-, educatie- en handhavingsacties te organiseren, gericht op duurzame gedragsverandering. De opruimwerkzaamheden moeten daar slim op afgestemd zijn. Voor een gebiedsgerichte aanpak, die passend is bij de doelgroep en de locatiespecifieke vormen van overlast, is maatwerk nodig. De ketenpartners leveren onder de regie van stadsdeelmedewerkers daaraan hun bijdrage.
1 www.afvaleducatiedenhaag.nl
<
<
26
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Voor het succes van zo’n gebiedsgerichte aanpak moet je optrekken met bewoners, ondernemers, scholen en andere partijen uit de wijk.
Casus: gebiedsgericht werken in Laak In 2023 gaat Actieplan Laak van start. Afval is een van de acht prioriteiten ervan. We zetten hier extra middelen in om afvaloverlast tegen te gaan. Zo worden 15 hotspotlocaties in de ochtend aangepakt en komt de elektrische veegmachine er elke week twee tot drie keer extra. Alleen extra opruimen is natuurlijk niet voldoende. We zetten ook in op gedragsverandering via onze campagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’. Successen uit deze aanpak passen we toe in andere gebieden.
Vuilsoorten In dit programma zijn voor een aantal vuilsoorten bepaalde acties opgenomen. Met deze gerichte aanpak leggen we de basis voor een schone stad. We beschrijven drie vuilsoorten: 1. Zwerfafval op straat, strand of in het groen/water; 3. Natuurlijk afval, zoals blad- en slib dat niet wordt veroorzaakt door het gedrag van mensen. De oorsprong, de gevolgen, de beleving en de aanpak van deze vuilsoorten verschillen. Naast de drie vuilsoorten zijn er meer factoren van invloed op een schone stad, zoals onkruid, achtergelaten fietsen, graffiti en plaagdieren. Daarover meer in hoofdstuk 10. In de volgende hoofdstukken beschrijven we voor deze vuilsoorten onze aanpak. Deze aanpakken zijn zoveel mogelijk integraal, rustend op de drie pijlers preventie, basis op orde en handhaving. We formuleren to do’s waarmee we direct aan de slag kunnen. Enkele daarvan zijn niet onder te brengen bij één hoofdstuk of vuilsoort. Deze algemene to do’s zijn:
TO DO’S: Voortzetten en optimaliseren publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’ zodat het bereik wordt vergroot
Een podium bieden aan afvalaanpakkers, zoals actieve bewoners en medewerkers van de reinigingsdiensten, via onze publiekscampagne
Meer inzetten op het gebruik van informele netwerken (wijkcentra, sleutelfiguren zoals buurtvaders en -moeders) om door te dringen tot de haarvaten van de wijk. De publiekscampagne wordt daartoe zo nodig aangepast
<
<
2. Bijgeplaatst afval naast containers;
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Actieve bewoners zoals ORAC-adoptanten blijven faciliteren en waarderen. We vergroten de mogelijkheden tot interactie met en tussen bewoners, door onder andere het oprichten van een klankbordgroep schone stad
Twee keer per jaar organiseren we een grote wervingscampagne voor ORAC-adoptanten
Als pilot starten we in Laak met een inloopspreekuur voor bewoners met vragen over afval- en schoon-onderwerpen
Alle bewoners in Den Haag krijgen extra informatie over de afvalregels. We denken hierbij aan een welkomstpakket voor nieuwe bewoners (die naar Den Haag zijn verhuisd) en/of informatie via de Afvalstoffenheffing
<
Alle gemeenteambtenaren die dat willen, worden ingeschakeld voor een schone stad. Bij het in dienst treden van nieuwe collega’s worden bezems en sleutels uitgedeeld aan degene die willen bijdragen. Ook voor ambtenaren die al in dienst zijn wordt een oproep gedaan. Op deze manier kunnen veel meer mensen verstoppingen van ORAC’s verhelpen.
Grofvuil afspraken laagdrempeliger maken en verkennen digitale afvalpas. Als iemand geen fysieke pas heeft, of die vergeten is, kun je dan toch afval naar een afvalbrengstation brengen
Optimaliseren werkproces bij wegwerkzaamheden om overlast te voorkomen
<
27
28
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
Zwerfafval is niets nieuws. Wel is de laatste decennia het gebruik van (plastic) verpakkingsmateriaal en ‘on-the-go’producten sterk toegenomen. Kenmerk ervan is het eenmalig gebruik. Denk aan blikjes, plastic flesjes, snoepwikkels, sigarettenfilters of de verpakkingen van verse etenswaren. We spreken van zwerfafval wanneer afval zoals verpakkingsmateriaal bewust of onbewust wordt achtergelaten of weggegooid op plekken die daar niet voor zijn bedoeld. Niet alleen verpakkingsmateriaal, maar ook etensresten zijn problematisch, doordat ze ongedierte aantrekken zoals ratten. Zwerfafval kan ook ontstaan door nalatig gedrag van bewoners. Een vuilniszak naast de container wordt vaak opengepikt door een meeuw, waarna de wind het zwerfafval verspreidt. Waar we huis-aan-huis inzamelen, kan ook het te vroeg op straat zetten van de zakken leiden tot zwerfafval door toedoen van meeuwen of katten.
<
<
5 Grof en fijn zwerfafval
29
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Zwerfafval verdelen we in fijn zwerfafval (afval met een hoogte, breedte, lengte of diameter groter dan 1 cm en kleiner of gelijk aan 10 cm) en grof zwerfafval (afval met een hoogte, breedte, lengte of diameter groter dan 10 cm). Grofvuil, zoals meubels, is een andere categorie. Grofvuil en bijplaatsingen komen in hoofdstuk 8 aan de orde.
De gevolgen van zwerfafval zijn groot. Allereerst is het niet prettig leven in een wijk met veel zwerfafval. Vaak worden bewoners, ondanks onze inspanningen, tot wanhoop gedreven door de snelheid waarmee zwerfafval ontstaat. De aanwezigheid van zwerfafval heeft een zelfversterkend effect: in een vieze omgeving laten mensen eerder afval achter dan in een schone wijk. Maar de gevolgen van zwerfafval hebben niet alleen een negatief effect op de leefbaarheid. Als plastic zwerfafval door de wind of door menselijk toedoen in de natuur terechtkomt, kunnen in het afbraakproces microplastics ontstaan. Deze microplastics worden teruggevonden in water, lucht, bodem en voedingsproducten en diverse plant- en diersoorten. Bij hoge concentraties kunnen microplastics bij dieren tot gezondheidsschade leiden. Uit recent onderzoek blijkt ook dat microplastics een negatieve invloed kunnen hebben op de gezondheid van mensen, maar in welke mate en in welke situaties wordt nog onderzocht.
<
<
Gevolgen
30
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Afvalaanpakker: wijkambassadeur Frank ruimt de buurt op met vrienden en collega’s Als wijkambassadeur zet Frank zich in om Laak schoon te houden. Samen met vrienden en collega’s organiseert hij wekelijks een schoonmaakrondje. Gewapend met een afvalknijper en een vuilniszak struint het gezelschap door de wijk op zoek naar afval. “Net topsport”, zegt Frank zelf.
> Lees meer
Voorkomen bij de bron Overlast van zwerfafval gaan we tegen door het ontstaan ervan te voorkomen. We zetten daarom in op een goede uitvoering van de wetgeving waarmee producenten van verpakkingen medeverantwoordelijk zijn voor het voorkomen van zwerfafval. Een bekende maatregel is het statiegeld op flesjes en blikjes. Hierdoor belanden er minder van deze verpakkingen op straat of in de natuur. In de bijlage is een toelichting geschreven op deze wetgeving, de Europese Single Use Plastic-richtlijn.
schoon te houden door het afval in de afvalbak te gooien. Dit communiceren we onder andere via afvalvoorlichters in de wijken en de publiekscampagne ‘Schoon, doen we toch gewoon?’. Met filmpjes, interviews en artikelen laten we zien welke inspanningen Haagse bewoners en reinigingsdiensten leveren, om bewustwording te kweken en aan te zetten tot het schoonhouden van de eigen wijk. We organiseren tweemaal per jaar de Actie Schone Buurt, waarbij allerlei opruimactiviteiten plaatsvinden. Ook kunnen bewoners een afvalknijper lenen. Een overgrote meerderheid van de mensen gooit hun afval op de juiste manier weg. In de stad zijn individuele bewoners en groepen bewoners regelmatig actief om zwerfafval in de buurt op te ruimen. Wij zijn erg blij met deze actieve bewoners en helpen hen waar mogelijk. ORAC-adoptanten ondersteunen we met schoonmaakmateriaal en waarderen we jaarlijks met een presentje. Vanuit Natuur- en Milieueducatie zorgen we voor aanbod op scholen zoals lespakketten om leerlingen te enthousiasmeren zorg te dragen voor hun stad. Ook op de stadsboerderijen zijn er activiteiten om Hagenaars te inspireren hun woonomgeving schoon te houden.
<
<
Om zwerfafval te voorkomen vragen we aan bewoners om hun buurt
31
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Afvalaanpakker: de Mallekidsclub maakt de Scheveningse speeltuintjes afvalvrij Blikjes, flesjes, plastic zakjes, allemaal dingen die niet in een speeltuintje thuishoren. Dat vonden de kinderen van de Mallekidsclub van buurtcentrum De Mallemok ook. Tijdens de Actie Schone Buurt gingen de Scheveningse kinderen aan de slag. Paul van der Veen, locatiemanager van buurtcentrum de Mallemok bij Welzijn Scheveningen, vertelt meer over de actie: “Naast gezelligheid en plezier krijgen de kinderen les over de gevolgen van zwerfafval voor de natuur.”
> Lees meer
Opruimen en schoonmaken waar nodig In de stad staan op logische plekken afvalbakken waar bewoners hun afval in kwijt kunnen. Het legen van deze afvalbakken, het vegen van de straten en het verwijderen van zwerfafval zijn taken van de buurtserviceteams van de Haagse Straat Organisatie. De HSO verwijdert ook onkruid in de straat. De circa zevenhonderd medewerkers van de HSO worden zo efficiënt mogelijk verdeeld over de stad. Aan de hand van beeldmeetlatplekken die het snelst vervuilen. Voor het huishoudelijk afval zijn in de stad boven- en ondergrondse containers geplaatst. De sensoren in deze containers signaleren de vulgraad en zorgen ervoor dat ze tijdig worden geleegd. Daarnaast zijn er op zo’n twintig locaties in de stad broodcontainers geplaatst. Hierdoor komt er minder oud brood in de openbare ruimte en is er minder overlast van plaagdieren. Waar veel zwerfafval ontstaat, (winkelcentra, looproutes van scholen naar de supermarkt) zorgen we voor voldoende afvalbakken.
<
<
ten kan de HSO de operatie bijsturen en gericht actie ondernemen op de
32
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Hoe maken en houden we Den Haag schoon? Formatie Formatie BST
Ongeveer 500 mensen in de Buurtserviceteams (BST) verdeeld over 53 soms overlappende shifts
Op groot materieel
80 mensen
Voor onkruid
45 mensen
Inzet Inzet BST
Van dagelijks in de meest vervuilde wijken tot regelmatig in de schonere wijken
Inzet onkruid
Alle stadsdelen één keer per jaar
Centrum (binnenstad)
Zeven dagen per week, van 5:00 – 19:00 of sluitingstijd op koopavond (eerste uren machinaal, daarna BST).
Scheveningen
Zeven dagen per week, van 5:00 – 19:00 en bij mooi weer tot 23:00 (eerste uren machinaal, daarna BST).
Kijkduin
Zeven dagen per week, tijden afgestemd op drukte.
Winkelcentra
Zeven dagen per week afvalbakken legen en verwijderen zwerfafval bij afvalbak
Materieel Twintig stuks (in blad- en vuurwerkseizoen huren we extra veegmachines)
Beachcleaners
Zes stuks, getrokken door zes tractors (waarvan drie gehuurd) – vier op Noorderstrand en twee op Zuiderstrand (drukke gebieden en spotgewijs), in het laagseizoen verwijderen ze aangespoeld zwerfafval.
LM-tracks
Zeven stuks voor onkruidverwijdering, rolborstelwerk in bladtijd, of aan de kust om zand te verwijderen.
Kraancombinaties
Twee stuks om afvalbakken op het strand te legen, in laagseizoen verwijderen ze aangespoeld zwerfafval.
Afvalbakken strand
10 x 3000 liter en 70 x 1750 liter en 220 x 300 liter
<
<
Veegmachines
33
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
TO DO’S:
Inzet van buurtserviceteams efficiënter inrichten met een nieuw rooster- en plansysteem
Actie Schone Buurt twee keer per jaar organiseren en de participatie van bewoners vergroten
Gratis knijpers uitdelen zodat bewoners de eigen buurt schoon kunnen maken
<
Afspraken met fastfoodrestaurants maken om vervuiling door hun verpakkingen in de openbare ruimte te verminderen
Het gebruik van stevige gele zakken tegen het openscheuren door meeuwen blijven promoten in de wijken waar het huisvuil nog in zakken wordt opgehaald
Bedrijven informeren over het juist aanbieden van afval. Dit doen wij door de inzet van afvalvoorlichters of het organiseren van integrale acties specifiek voor bedrijfsafval
De methode voor het opruimen van fijn zwerfafval, zoals sigarettenfilters, verbeteren door nieuwe opruimmiddelen, zoals een peukenzuiger
Indien afval herleidbaar is handhaving op de 25-meterregel zodat bedrijven verantwoordelijk gehouden kunnen worden
<
Toezien op de uitvoering en effectiviteit van maatregelen in het kader van de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV)
34
A A N VA LSP L A N A F VA L
< I N HOU D
P R O G R A M M A VO O R E E N S C H O N E STA D 2 0 23 - 2 0 2 6
Aanvalsplan Afval
Onze stad is gezegend met elf kilometer kustlijn. Het strand hoort bij onze stad en we zijn er trots en zuinig op. Een gezonde en opgeruimde kust is van belang voor flora en fauna, en bewoners en bezoekers. Het is een natuurgebied, recreatiegebied, leefgebied en economische zone ineen. Het duurzaam behoud van het duin-, strand- en kustgebied vraagt dan ook om zorgvuldig beheer. Op het strand zijn clean-up challenges al jaren populair. Deze challenges zijn voor de gemeente interessant, omdat er bewustwording van uitgaat; ze geven de deelnemers inzicht in hoeveel zwerfafval er ligt. Tegelijk dragen ze natuurlijk bij aan een schoon strand. Sociale ondernemingen zoals TrashUre Hunt en de Grondstofjutters blijven we daarom gedurende de looptijd van dit programma ondersteunen en promoten.