RIS318238 Bijlage 2 Rapport In het zicht van de haven
Tekst van het document
6 7 8
22
Zie bijlage bij artikel 1. NB: De voorhaven staat niet de kaart. Zie Havenconvenant, Bijlage B. Op dit moment zijn dit vooral jachten in de zomer
9 10
11
Zie: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/water/waterbeheer-in-nederland De gehele haven maakt onderdeel uit van de zone Waterstaatswerk (kernzone). Dit is de waterkering plus de naastgelegen gronden die nodig zijn om bij maatgevende omstandigheden de standzekerheid en het kerende vermogen van de kering te garanderen. Aan weerszijden van het waterstaatwerk liggen beschermingszones waarbinnen ter bescherming van het waterstaatswerk voorschriften en beperkingen gelden. In deze zone mogen werkzaamheden het waterkerend vermogen niet belemmeren. Onherroepelijk en vastgesteld op 22 januari 2015, raadpleegbaar via www.ruimtelijkeplannen.nl met kenmerk: NL.IMRO.0518. BP0253DSchevHaven-51VA.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
In de kaart hiernaast, de zogeheten legger,12 is het waterstaats
Één bestuurlijke portefeuillehouder
werk aangegeven. Dit gebied is van belang omdat binnen deze
De portefeuilleverdeling in het college maakt onderscheid
zones, bij voorgenomen activiteiten, een melding moet worden
tussen coördinerende portefeuilles op beleidsterreinen en
gedaan of een vergunning moet worden aangevraagd.
stadsdeelwethouders. Beleidsvoorstellen worden door de coördinerend portefeuillehouder aangeboden aan het college.
De kern is dat voor één activiteit (bijvoorbeeld het organiseren van een zeilwedstrijd) sprake kan zijn van overlap van
Er is op dit moment één wethouder verantwoordelijk voor
bevoegdheden en meerdere bevoegde gezagen. De Waterwet
kust én haven (zeehavens, Kust Gezond, strandbeleid,
voorziet in een samenloopbepaling, op grond waarvan met één
gebiedsontwikkeling én stadsdeel Scheveningen). Bij deze
watervergunning kan worden volstaan. Voor het havengebied
wethouder is ook de uitvoering van het Havenconvenant
van Scheveningen is in overleg met het Hoogheemraadschap
belegd. De portefeuilles van andere leden van het college van
van Delfland en met Rijkswaterstaat besproken dat het
B en W zijn echter ook van belang in het havengebied, zoals
hoogheemraadschap fungeert als coördinerend bevoegd gezag
de wethouder die verantwoordelijk is voor mobiliteit, een
bij het verlenen van watervergunningen voor het havengebied.
wethouder die verantwoordelijk is voor wonen en participatie, en de burgemeester die verantwoordelijk is voor veiligheid.
In ons onderzoek is gebleken dat het waterbeheer, en daarmee de taken van het Hoogheemraadschap van Delfland en
Drie betrokken ambtelijke diensten
Rijkswaterstaat niet leiden tot problemen in de aansturing van
De kaders voor de inrichting van de ambtelijke organisatie zijn
het dagelijks beheer. De aansturing van het dagelijks beheer
vastgelegd in de Organisatieregeling gemeente Den Haag 2019.
is veel meer een vraagstuk over de (interne) aansturing door
In het havengebied zijn de volgende diensten actief:
de gemeente Den Haag, dan een interbestuurlijk vraagstuk. In onderstaande paragrafen gaan wij daarom in meer detail in op
•
Dienst Publiekzaken (DPZ) is onder meer verantwoordelijk
hoe de aansturing van het havengebied door de gemeente vorm
voor publiekszaken en de leefbaarheid en participatie in de
krijgt.
stadsdelen (waaronder stadsdeel Scheveningen) en wijken. De stadsdelen hebben dagelijks contact met bewoners, bedrijven en instellingen. Ze zijn erop gericht om actief met
4.2 Met name de gemeente Den Haag is betrokken bij de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied
bewoners, bedrijven en instellingen de sociale en fysieke leefbaarheid in de wijken te versterken.13 Daarnaast wil DPZ van ‘buiten naar binnen’ werken en dwarsverbanden leggen met andere (gemeentelijke) diensten.14 •
Dienst Stadsbeheer (DSB) is verantwoordelijk voor de volgende doelen en taken: beheer en onderhoud van
Nu bekend is over welk gebied het gaat, rest de vraag: hoe
de buitenruimte; openbare werken; bereikbaarheid en
is het dagelijks beheer in het havengebied georganiseerd?
verkeersmanagement; milieu en duurzaamheid; toezicht en
In deze paragraaf is uitgewerkt welke actoren van de
handhaving openbare ruimte.
gemeente betrokken zijn en welke bevoegdheden en
•
verantwoordelijkheden zij hebben omtrent het dagelijks beheer.
Dienst Stedelijke Ontwikkeling (DSO) is verantwoordelijk voor de volgende doelen en taken: ruimtelijke en economische ontwikkeling; stedelijke inrichting; mobiliteit
De aansturing van het havengebied is zowel op
en infrastructuur; wonen; vergunningen, bouw- en
bestuurlijk als op ambtelijk niveau georganiseerd
woningtoezicht en handhaving.
Binnen de gemeente is er op bestuurlijk niveau één wethouder en op ambtelijk niveau zijn er drie diensten betrokken rondom het dagelijks beheer in het havengebied. Daarnaast heeft het Havenbedrijf ook eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de haven op grond van de Havenverordening.
12
23
De rode lijn is de zeewering; het rode gebied duidt het waterstaatswerk. De groene gebieden zijn de beschermingszone.
13 14
Programmabegroting 2022-2025, p. 168 Wijziging hoofdstructuur Dienst Publiekszaken, 2014.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Havenbedrijf en havenmeester Het Havenbedrijf en de havenmeester vallen onder de Dienst Stadsbeheer (DSB) en zijn daarmee onderdeel van de ambtelijke organisatie. De verantwoordelijkheden en taken van de havenmeester zijn beschreven in de Havenverordening Scheveningen 2008. Deze verordening is van toepassing op de in het havengebied gelegen wegen, parkeerterreinen, kaden, loswallen, havenhoofden, havenwerken, glooiingen, trappen, stranden en wateren. De Havenverordening stelt onder meer regels over het verblijf in de haven, het gebruik (ligplaatsen, laden en lossen), de havenbeveiliging, scheepsafval en gevaarlijke stoffen. Met het toezicht op de Havenverordening zijn onder meer de havenmeester, (senior) operator, en de Inspecteurs Openbare Ruimte belast. Afval- en veegbedrijf Het afval- en veegbedrijf valt onder de Dienst Stadsbeheer (DSB) en zijn daarmee onderdeel van de ambtelijke organisatie. Speciaal voor het havengebied Scheveningen is er voor scheepsafval de organisatie Bek en Verburg actief. Deze organisatie plaatst de containers voor scheepsafval, het zogeheten ‘Scheepsafvaldepot’ en haalt de volle containers op ‘afroep’ weer op. Bek en Verburg werkt niet in opdracht van de gemeente, maar in opdracht van de havenpartijen. Afval dat geen scheepsafval is, maar wel is gedumpt bij het Scheepsafvaldepot of rondslingert bij de milieustraat op dr.
Lelykade, wordt in opdracht van DSB door de Haagse Milieu Service (HMS) verwijdert. Ook HSM is geen onderdeel van de ambtelijke organisatie.
24
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Er zijn drie diensten betrokken bij verschillende onderwerpen van het dagelijks beheer In de volgende tabel is te lezen welke afdeling en dienst van de gemeente Den Haag betrokken is bij welk onderwerp. Onderwerp en werkzaamheden
Betrokken
Betrokken beleidsafdelingen
Betrokken uitvoeringsafdelingen
• Beleidsafdeling Stadsbeheer (DSB)
• Stadsdeel Scheveningen (DPZ)
dienst Groen, Heel en Schoon
DSB en DPZ
• Klein beheer en behoud in de buitenruimte • Groenstroken
• Haags Veeg- en Straatbedrijf (DSB)
- Afdeling Afval, Schoon en
• Groenbedrijf (DSB)
Contractbeheer
• Afval ophalen
- Afdeling Advies Buitenruimte
• Straten vegen Weg: kades en werklocaties
- Afdeling Buitenruimte en Groen
en Groen DSB en DSO
• Bereikbaarheid
• Stadsdeel Scheveningen (DPZ) • Bereikbaarheid en
• Parkeren
Verkeersmanagement (DSB)
• Beheer en onderhoud verlichting,
• Economie, Mobiliteit en Ruimte (DSO)
laadinfra, walstroominstallaties,
- Afdeling Mobiliteit
bruggen
• Bestaande stad en Wonen (DSO)
• Werkplaatsen
- Centraal Evenementenbureau (CEB)
• Groot wegonderhoud
• Handhavingsorganisatie (DSB) - Afdeling Parkeren • Stedelijk Beheer (DSB) - Afdeling Water, Constructies en Installaties - Afdeling Openbare Verlichting en Laadinfra - Afdeling Riolering, Wegen
• Klein onderhoud aan de weg
en Bodem
• Bouwwerkzaamheden • Evenementen Water (in het havengebied)
DSB
• Stedelijk Beheer (DSB)
• Stedelijk Beheer (DSB)
• Toegang tot de haven
- Havenbedrijf
- Havenbedrijf
• Ligplaatsen
- Afdeling Riolering, Wegen en bodem
- Afdeling Riolering, Wegen en bodem
• Beheer wateren in de haven
- Afdeling Water, Constructies en
- Afdeling Water, Constructies en
• Onderhoud schepen Havenbedrijf
Installaties
Installaties
• Beheer bediencentrale en nautische verkeersbegeleiding • Onderhoud kades Vergunningen
DSB en DSO
• Meldingen reparaties
• Beleidsafdeling Stadsbeheer (DSB) - Afdeling Milieu
• Vergunningen parkeren, laden
• Bestaande stad en Wonen (DSO)
en lossen, evenementen
- Afdeling Vergunningen en Toezicht
• Handhavingsorganisatie (DSB) - Afdeling Vergunningen • Stedelijk Beheer (DSB) - Havenbedrijf
• Milieu- en geluidsvergunningen • Ligplaatsen • Gevaarlijke stoffen Toezicht en veiligheid
DSB
• Handhavingsorganisatie (DSB)
• Overlast
• Stedelijk Beheer (DSB) - Havenbedrijf
• Toezicht op de kades
• Handhavingsorganisatie (DSB)
• Afsluiten van de kades Gebiedsontwikkeling
DSO
• Economie, Mobiliteit en Ruimte (DSO) - Afdeling Stedenbouw & Planologie • Bestaande stad en Wonen (DSO) - Afdeling Wonen
Tabel 1.
25
Overzicht van diensten betrokken bij het havengebied
• Economie, Mobiliteit en Ruimte (DSO) - Portefeuille Projecten
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Uit het overzicht in de tabel volgt dat er drie diensten
De overlegstructuren tussen de drie diensten zijn
van de gemeente Den Haag – DSB, DPZ en DSO – bij de
vooral gericht op informatie-uitwisseling
beleidsontwikkeling of bij de uitvoering van belang zijn voor
De taken van verschillende diensten en afdelingen komen
de aansturing van het dagelijks beheer van het havengebied:
samen in overlegstructuren en coördinatiemechanismen. De coördinatie tussen DSB, DPZ en DSO (en dus tussen de
•
DSB gaat over de openbare diensten en werkt taakgericht.
ontwikkeling en het beheer dat daar vervolgens uit voortvloeit)
DSB gaat over grootschalig (weg)beheer dat in de hele
is geborgd met procedures en een ‘Handboek Openbare
stad over langere tijd plaatsvindt (bijvoorbeeld versteviging
Ruimte’.
van de kademuren). Het dagelijks beheer van de kades is verdeeld tussen het verticale en horizontale deel van de
In de volgende tabel is de overlegstructuur met betrekking tot
kade: verticaal (tot en met 1 meter vanaf de kademuur) is
het dagelijks beheer van het havengebied weergegeven.15
voor het Havenbedrijf en horizontaal (de weg) is voor het •
groenbeheer, milieubeheer en wegbeheer.
Uit tabel 2 komt naar voren dat DSB, DPZ en DSO geregeld
DPZ gaat over ‘groen, heel en schoon’. DPZ beheert de
met elkaar om de tafel zitten als het gaat om zaken die relateren
openbare ruimte op de manier waarop deze aan hem is
aan het havengebied. We constateren het volgende:
overgedragen. De wegbeheerder van het stadsdeel doet het dagelijks beheer (hoe het er dagelijks bij ligt). •
•
De overleggen zijn met name gericht op het uitwisselen
DSO bestaat uit een aantal beleidsmatige afdelingen en is
van informatie (informeel overleg, afstemmen, bijpraten).
primair verantwoordelijk voor gebiedsontwikkeling en heeft
Er zijn geen besluitvormende overleggen.
daarmee directe en indirecte impact op het dagelijks beheer
•
in het havengebied.
Hoewel zaken in en rondom het havengebied bij diverse overleggen ter tafel komen, ontbreekt het binnen de gemeentelijke organisatie aan een overlegstructuur voor het havengebied Scheveningen. De twee integrale overleggen die er zijn, hebben een focus op veiligheid.
•
De meeste overleggen worden getrokken door DSO. De boulevardmanager en het stadsdeelkantoor trekken namens DPZ ook een aantal overleggen. DSB is geen trekker van één van de overlegstructuren.
15
26
Deze tabel is ingevuld door de gemeente Den Haag naar de stand van zaken in januari 2022.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Overleg en f requentie
Status
Onderwerp
Deelnemers
Trekker
Stuurgroep
‘Accorderen en voortgang
Voortgang uitvoering
• Directeuren DSO, DSB,
Coördinator
Havenconvenant
bewaken uitvoering
Haven-convenant
Maandelijks
Havenconvenant’
DPZ • Coördinatoren
Havenconvenant en secretariaat Economie (DSO)
Havenconvenant gemeente en BSH/BOH • Afgevaardigde BSH/BOH Afstemmingsoverleg
‘Overleg en afstemming
Voortgang uitvoering
coördinatoren uitvoering
tussen coördinator van de
Haven-convenant
Havenconvenant
gemeente en de BSH/BOH’
• Coördinatoren Havenconvenant
Coördinator Havenconvenant
gemeente en BSH/BOH
Driewekelijks Afstemmingsoverleg
‘Informatie uitwisseling en
Voortgang uitvoering
• DSO, DPZ, DSB
Coördinator
Havenconvenant
bijpraten’
Haven-convenant
• Coördinator
Havenconvenant
Zes-wekelijks Overleg opdrachtgever
Havenconvenant DSO ‘Informeel overleg’
DSB en coördinator
Stand van zaken uitvoering
• DSO
projecten DSB
• DSB
Gezamenlijk
Havenconvenant DSO Vierwekelijks Projectleidersoverleg
‘Overleg tussen project
Projecten in de haven
• DSO (coördinator
Scheveningen Haven
leiders DSO Portefeuille
die worden geleid door
Havenconvenant)
Vierwekelijks
Projecten die projecten
projectleiders DSO
leiden in de haven’
Coördinator Havenconvenant
• DSO (Portefeuille Projecten)
KustLab
‘Elkaar bijpraten over zaken
Zaken die spelen in het
Vierwekelijks
die spelen in het gebied
gebied Kust
Kust’
• DSO (Portefeuille Projecten; Economie;
Directie Communicatie (BSD)
Mobiliteit; Planologie) • DPZ (boulevardmanager, wegbeheerder, strandmanager) • Project Living Lab Scheveningen
Kuststrookoverleg
‘Bijpraten over zaken in het
Overlast, evenementen en
• DPZ (boulevardmanager)
Tweemaal per jaar
gebied Kust’
andere zaken in het gebied
• DSB (Havenbedrijf)
Kust
• BSD (wijkagent)
Boulevard-manager
• Bewoners Integraal Veiligheids
‘Monitoren en
overleg
aansturen op verbeter acties’ stadsdeel Scheveningen
Veiligheid en overlast in
Wekelijks 2e Integraal veiligheids
‘Formele informatie-
Evenementen,
• DPZ (boulevardmanager)
overleg
uitwisseling ten behoeve
samenwerking en
• DSB (Havenbedrijf, HHO)
Zeswekelijks in de zomer
van samenwerken en
verbetering van veiligheid op • BSD (politie, brandweer)
verbetering van strand- en
het strand en water
Tabel 2.
Stadsdeel-kantoor
• DSB (HHO, Havenbedrijf) • BSD (brandweer, politie)
waterveiligheid’
27
• DPZ (stadsdeel)
Overzicht van overlegstructuren betrokken bij het havengebied
• Reddingsbrigade • KNRM
Boulevard-manager
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
4.3 Naast de gemeente zijn de BSH en BOH belangrijke actoren in het havengebied Ten slotte is voor het onderzoek naar de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied van belang wie er te maken hebben met de gemeente. Dit zijn, kort gezegd, zowel de bedrijven als de bewoners. De Belangenvereniging Schevenings Havengebied (BSH) vertegenwoordigt een groot aantal bedrijven dat in de haven actief is. De BSH heeft onder meer tot doel om de bekendheid van de producten, diensten en ontwikkelingsmogelijkheden van de bedrijven in het havengebied te bevorderen en treedt op als gesprekspartner van de overheid voor de Scheveningse havenbelangen. Leden van de BSH zijn onder meer de bedrijven die maritieme activiteiten verrichten: visserij, visverwerking, vishandel, offshore, scheepswerkzaamheden, watergebonden recreatie (de jachtclub), watergebonden evenementen en horeca, watergebonden innovatie en watergebonden topsport. Daarnaast zijn ook financiële dienstverleners en makelaars lid van de vereniging.16 De Stichting Bewonersorganisatie Havenkwartier (BOH) bestaat uit bewoners die zich als vrijwilligers inzetten voor de verbetering van het wonen, werken en sociale leven in het Havenkwartier.
De BOH houdt zich onder meer bezig met overleg met de gemeente, waaronder het Stadsdeelkantoor Scheveningen, met betrekking tot het onderhoud van de wijk, het kritisch volgen van diverse nieuwbouwplannen en -projecten in het Havenkwartier en voert overleg met de gemeente over het openbaar vervoer, het verkeer en parkeren in de wijk. Het wijkblad ‘Rond de Haven’ is een kwartaaluitgave van de BOH en wordt huis-aan-huis verspreid in de wijken die binnen het werkgebied van de BOH vallen.
16
28
Een volledige lijst van de leden van BSH is te vinden via www.scheveningenbsh.nl/bedrijven
HOOFDSTUK 5
Beelden over hoe de aansturing zou kunnen worden georganiseerd Een betere, effectievere en heldere aansturing van het dagelijks beheer moet aansluiten bij de behoefte van de havengebruikers, maar ook passen bij de gemeentelijke organisatie. In de gesprekken zijn verschillende oplossingsrichtingen naar voren gekomen. Hoofdstuk 3 eindigde met een oproep om integrale aansturing van het havengebied. Uit hoofdstuk 4 blijkt hoe de aansturing momenteel is georganiseerd. Dan rest de vraag: hoe zou de aansturing in de toekomst kunnen worden georganiseerd?
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Mogelijke oplossingsrichtingen daarvoor kwamen binnen dit
Good practice: Integrale coördinatie en communicatie
onderzoek aan bod in twee groepssessies: een met deelnemers
grootschalige evenementen
uit de gemeentelijke organisatie en een met deelnemers
De havengebruikers zijn over het algemeen zeer te spreken
vanuit de havenpartijen. Uit de groepssessies kwamen de
over de coördinatie en communicatie van de gemeente
volgende oplossingsrichtingen naar voren die betrekking
rondom grote evenementen in de Scheveningse haven. De
hebben op verbetering van de coördinatie, de participatie en de
informatievoorziening verloopt zeer goed:
besluitvormingsprocedures: • De organisatie van Vlaggetjesdag of de Volvo Ocean Race
1. Coördinatie: integrale aansturing van het havengebied door
neemt de betrokkenen al in de voorbereiding mee met
een duidelijk aanspreekpunt met drie functies:
de plannen. De betrokkenen hebben het gevoel dat zij
-
Doorverbinden van bedrijven en bewoners met de juiste
tijdens de informatiebijeenkomsten voorafgaand aan
afdelingen binnen de gemeentelijke organisatie.
evenementen worden gehoord. Zij blijven daarna per mail
Proactief informeren van bedrijven en bewoners over
op de hoogte van de ontwikkelingen in de aanloop naar
beleidsontwikkelingen die impact (kunnen) hebben op
het evenement.
-
-
het dagelijks gebruik in de havengebied.
• Gedurende het evenement blijft de organisatie doorgaans
Vertegenwoordigen van de belangen van
bereikbaar, doordat één contactpersoon is aangesteld.
bedrijven en bewoners in de gemeentelijke
Bij belangrijke evenementen is er een private organisatie
besluitvormingsprocedures.
waar bewoners en reders naar kunnen bellen.
2. Participatie: verbetering van de participatietrajecten voor alle beleidsontwikkelingen die impact (kunnen) hebben op
De gemeente geeft aan dat er bij grote evenementen
het dagelijks gebruik in het havengebied.
ruimschoots budget beschikbaar is om problemen snel op
3. Besluitvorming: betere aansluiting beleid op de dagelijkse
te lossen of om achteraf te compenseren (bijvoorbeeld als
praktijk in het havengebied door voldoende havenkennis
ligplaatsen verdwijnen en reders moeten uitwijken naar een
te borgen in de besluitvormingsprocedures, zodat er een
andere haven).
kenbare afweging van de belangen wordt gemaakt. Een aanspreekpunt waar informatie kan Hieronder beschrijven wij hoe de havenpartijen en de gemeente
worden opgehaald en die de ‘havenbelangen’
over deze oplossingsrichtingen denken.
vertegenwoordigt In het Havenconvenant en in de gesprekken komt nadrukkelijk naar voren dat de havenpartijen behoefte hebben aan één
5.1 Verbetering coördinatie
integraal aanspreekpunt voor alle dienstverlening en om integrale aansturing van het havengebied als geheel. De gemeente herkent de wens van de havenpartijen om één
Een effectieve, betere en heldere coördinatie als
aanspreekpunt te hebben, maar geeft daarbij aan dat deze wens
uitgangspunt
ook elders in de stad rond de gemeentelijke dienstverlening
De havenpartijen en de gemeente zien mogelijkheden om de
leeft.
coördinatie te verbeteren tussen de betrokken diensten van de gemeente. Naar verwachting draagt dat positief bij aan de
De havenpartijen geven aan dat zij moeite hebben om het juiste
integrale coördinatie, communicatie en aansturing van het
aanspreekpunt te vinden binnen de gemeente. De gemeente
dagelijks beheer in het havengebied.
geeft aan dat daaraan tegemoet wordt gekomen, door de rol van het Havenbedrijf, het stadsdeel en de reguliere kanalen.
Hoe die coördinatie precies kan worden vormgegeven, en
Voor de dienstverlening ‘dichtbij’ is het aanspreekpunt
vooral de intensiteit daarvan, is onderwerp van gesprek tussen
er met het stadsdeel; verschillende meer gespecialiseerde
gemeente en havenpartijen. Hierover leven verschillende
dienstverleningstaken berusten bij de afzonderlijke
beelden.
organisatieonderdelen, zodat daar ook het aanspreekpunt ligt.
17
Er ontstaat soms de indruk dat havenpartijen om tactische 17
30
Dit onderzoek vloeit voor uit het Havenconvenant. Uit de (door havenpartijen opgestelde) bijlage daarvan zou kunnen worden opgemaakt dat de havenpartijen een geprivatiseerd Havenbedrijf als oplossingsrichting zagen voor een verbetering van de aansturing. De gemeente geeft aan dat die oplossingsrichting niet haalbaar is. Uit de interviews blijkt dat deze wens niet (meer) breed leeft onder de havenpartijen. Daarmee laten we deze richting verder buiten beschouwing.
redenen direct naar de havenmeester of het bestuur stappen en daarbij de reguliere kanalen niet benutten.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Het havengebied heeft door het Havenbedrijf vanuit zijn
Hoe zou dat aanspreekpunt kunnen werken?
functie met betrekking tot de haven zelf reeds een extra
In de gesprekken met de havenpartijen kwam veelvoudig
aanspreekpunt voor intern (binnen de gemeente) en extern
de wens voor één aanspreekpunt aan de orde. Dat
(voor de havenpartijen) gebruik. De gemeente geeft aan dat een
aanspreekpunt zou wat hen betreft twee kanten op moeten
uitbreiding van die functie niet zomaar kan. De havenpartijen
werken: de havenpartijen moeten vragen kunnen stellen
geven aan dat zij ook niet vinden dat de organisatie van de
en informatie op kunnen halen, maar zij willen ook dat
afdelingen binnen de gemeente moet veranderen. Wel zouden
diegene hun belangen kan inbrengen in de gemeentelijke
ze graag zien dat één aanspreekpunt het overzicht over het
besluitvormingsprocedures en hen actief informeert over
havengebied heeft.
(toekomstige) beleidsontwikkelingen.
Havenbedrijf en stadsdeel Scheveningen: gespiegelde
De meest logische plek daarvoor is in de ogen van de
erkenning en taken
havenpartijen het Havenbedrijf (en niet bijvoorbeeld
Twee organisatieonderdelen van de gemeente die zich
DPZ). De havenpartijen geven aan dat in andere havens
richten op directe dienstverlening zijn het stadsdeel
het Havenbedrijf dé partij is die zich verantwoordelijk
en het Havenbedrijf. Het stadsdeel richt zich daarbij op
voelt voor de hele haven, het dagelijks beheer aanstuurt
laagdrempelige dienstverlening over een breed aantal
en de belangen van de havenpartijen inbrengt in de
onderwerpen en het Havenbedrijf richt zich op strikt
gemeentelijke besluitvormingsprocedures.
op de haven zelf. De havenpartijen hebben echter het omgekeerde beeld: van het Havenbedrijf wordt verwacht
Sommige betrokkenen geven aan dat het al zou kunnen
dat het zich breed bezig houdt met een groot aantal
helpen om tien keer per jaar op een informele manier met
onderwerpen die in en rond de haven spelen, terwijl het
het Havenbedrijf en de havenpartijen bijeen te komen.
stadsdeel niet wordt gezien en erkend als de partij binnen
Deze bijeenkomsten zouden door het Havenbedrijf kunnen
de gemeente die dat voor zijn rekening neemt.
worden georganiseerd, waarbij ook andere gemeentelijke organisatieonderdelen van DSB, maar ook medewerkers van
Deze ‘gespiegelde erkenning’ werkt door naar de wensen van de havenpartijen over een verbeterde aansturing van het dagelijks beheer in de toekomst. Ook hier wordt veel verwacht van het Havenbedrijf en wordt het stadsdeel niet of nauwelijks genoemd.
Bovendien willen havenpartijen net als bij andere havens graag via het Havenbedrijf binnen de gemeentelijke organisatie hun belangen laten vertegenwoordigen. Zij beseffen dat dit veel vraagt van het Havenbedrijf, namelijk het op de hoogte zijn van alle (in)directe impact van beleidskeuzes op het havengebied. Momenteel is er niemand die dat overzicht heeft. Zoals aangeven is een reorganisatie niet wenselijk (en niet gevraagd), maar ligt de oplossing in goede (interne) coördinatie.
31
DSO en DPZ aanwezig kunnen zijn.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
5.2 Verbetering participatie
5.3 Verbetering besluitvormingsproces
Goede participatietrajecten als logische stap om samenwerking te verbeteren
Kenbare afweging ‘havenbelangen’ in de
Havenpartijen en de gemeente erkennen het belang van goede
besluitvormingsprocedures
participatietrajecten. Dit kan voorkomen dat havenpartijen voor
In veel gesprekken benadrukken de havenpartijen dat er
‘verrassingen’ komen te staan en dat beleid niet aansluit bij de
voldoende havenkennis aanwezig moet zijn binnen de gemeente
praktijk. De havenpartijen willen de mogelijkheid hebben om
om bij besluitvorming een goede afweging te kunnen maken en
mee te denken over oplossingen die aansluiten bij de dagelijkse
ervoor te zorgen dat het havengebied toekomstbestendig is (en
praktijk in de haven.
blijft). Havenkennis is in hun ogen dan ook meer dan alleen gespecialiseerde kennis over havens in verstedelijkt gebied;
De gemeente geeft aan dat zij in het kader van de Omgevingswet
het gaat erom dat het belang van de haven zorgvuldig in de
bezig is met het verder vormgeven van zorgvuldige
besluitvorming wordt meegenomen en dat achteraf de afweging
participatietrajecten en zich bewust is van de positieve effecten
van de gemeente is te herleiden. Op dit moment ontbreekt
ervan. Sommige gesprekspartners bij de gemeente geven daarbij
het volgens de havenpartijen aan een duidelijke koers voor
wel aan dat in het geval van de haven veel tegenstrijdige belangen
het havengebied. In dat opzicht noemen zij het beleid ook wel
spelen waarbij men zich realiseert dat participatie geen garantie
inconsistent. Aan de ene kant moet het havengebied een gebied
is dat de uitkomst van een participatief traject in lijn is met de
zijn met een werkbare haven, maar aan de andere kant ontstaat
wensen van alle bedrijven en bewoners.
het beeld door nieuw beleid en regelgeving dat het werken in de haven steeds lastiger wordt. Diverse voorbeelden daarvan
Participatie binnen de gemeente DenHaag
worden weergegeven in paragraaf 3.2.
Onder participatie verstaat de gemeente dat belanghebbenden en belangstellenden op een interactieve
Besluiten over de (door)ontwikkeling van het havengebied
manier worden betrokken bij de ontwikkeling van
en de dagelijkse aansturing van de haven raken aan vragen
gemeentelijk beleid. In dit kader is een belanghebbende
over hoe de bestaande havenruimte optimaal gebruikt kan
degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit
worden en hoe een goed klimaat voor nieuwe innovatieve
betrokken is en een belangstellende is eenieder die aan
gebruikers kan worden gecreëerd. De havenpartijen vragen dat
het participatieproces wil deelnemen. De gemeente geeft
de gemeente actief meedenkt om de kansen in het havengebied
aan dat zij belanghebbenden op vier verschillende niveaus
optimaal te benutten en Scheveningen als geheel beter te
betrekken, namelijk in de vorm van raadplegen, adviseren,
maken. Zij zien in de toekomst wellicht een Maritieme afdeling
coproduceren en meebeslissen. Degene zonder direct
binnen de gemeente dat zich richt op het binnenhalen van
belang, de belangstellenden, kunnen alleen op het eerste
innovatieve maritieme werkgelegenheid. De gemeente geeft aan
niveau – raadplegen – participeren.
dat zij graag actief wil meedenken, maar dat de havenpartijen
18
zich ook moeten realiseren dat de gemeente in besluitvorming verschillende belangen moet afwegen en keuzes maakt in het algemeen belang. Welk belang het zwaarst weegt, is uiteindelijk een politieke vraag.
18
32
Inspraak- en participatieverordening gemeente Den Haag 2012
HOOFDSTUK 6
Analyse In dit rapport geven wij antwoord op de door de gemeente opgestelde onderzoeksvraag: ‘Hoe kan de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied beter, effectiever en helderder worden gemaakt, waarbij verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijk zijn georganiseerd en de dienstverlening verbeterd?’
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Uit de hoofdstukken 3 tot en met 5 blijkt dat de aansturing van
Grote én kleine ontwikkelingen zetten de publieke
het havengebied in zijn geheel beter, effectiever en helderder
waarde ‘werkbaarheid’ onder druk
kan en dat dat ook geldt voor het dagelijks beheer.
Welhaast symbolisch, maar in ieder geval concreet en specifiek, gaat de afweging voor het havengebied vaak over
Dit hoofdstuk bevat een verdiepende analyse. Het eerste deel,
de verdeling en het gebruik van de schaarse kaderuimte.
paragraaf 6.1, gaat in op ons perspectief op de kern van het
Voor een werkbare haven is voldoende kade nodig. Zowel
probleem. In paragraaf 6.2 geven we aan wat dit betekent voor
grote gebiedsontwikkelingen (nieuwe bestemmingen,
de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied.
geluidscontouren) als kleine ontwikkelingen (de groenstroken,
Op basis van de analyse trekken we in paragraaf 6.3 een
parkeerplekken, fietsroutes) hebben gevolgen voor hoe de kades
aantal conclusies. Aan de hand van die conclusies geven we in
kunnen worden gebruikt. Niet alle functies zijn te verenigen,
hoofdstuk 7 onze aanbevelingen voor de gemeente mee.
wat enerzijds het zoeken naar creatieve oplossingen nodig maakt, maar waarbij duidelijke keuzes tussen het één of het ander soms onvermijdelijk zijn. Het verdelen van de schaarse
6.1 Schaarse ruimte noodzaakt tot een afweging van publieke waarden
kaderuimte is in voorkomende gevallen namelijk (en wordt ook als zodanig beleefd als) een zero-sum game waarbij ruimte voor de ene partij ertoe leidt dat andere partij(en) diezelfde ruimte niet kunnen gebruiken.
De schaarse ruimte in het havengebied maakt een
Een gezond economisch ecosysteem vraagt om
afweging tussen botsende publieke waarden urgent
mogelijkheden om te (blijven) ontwikkelen
De haven van Scheveningen is oorspronkelijk aangelegd
Zoals in hoofdstuk 2 ‘Dagelijks beheer: perspectieven en
ten behoeve van de visserij. Inmiddels is het gebied een mix
afbakening’ beschreven zien wij het havengebied als een
van bedrijvigheid omgeven door woningen. Op het water en
ecosysteem waarbij economische actoren op elkaar ingrijpen.
grondgebied van de Scheveningse haven komen veel functies
In dat ecosysteem heeft elke (grote of kleine) verandering
en belangen samen: er wordt gewerkt, gewoond en gerecreëerd.
effect op de dagelijkse praktijk in de haven. Als er door
Met andere woorden: in het gebied komen verschillende
beleidsveranderingen cruciale schakels wegvallen (bijvoorbeeld
publieke waarden samen.
specifieke havenpartijen brengen activiteiten over naar een andere haven) kan dat het hele ecosysteem onder druk zetten.
In de context van schaarse ruimte in het havengebied zijn niet
Zo kunnen ook kleine veranderingen grote impact hebben
alle publieke waarden volledig met elkaar verenigbaar. Ruimte
door een domino-effect te veroorzaken. Daarom benadrukken
voor leisure en woningbouw gaat – zeker in de ogen van de
de havenpartijen ook dat het cruciaal is dat de gemeente zich
havenpartijen – ten koste van de visserij en haveneconomie
ervan bewust is hoe werkzaamheden en actoren in de haven
in het algemeen. De verschillende publieke waarden en
samenhangen en welke consequenties beleid, regelgeving en
de individuele belangen van de diverse betrokken partijen
maatregelen kunnen hebben op dat samenspel.
in de haven botsen met elkaar en maakt een (politieke en democratisch gelegitimeerde) afweging daartussen noodzakelijk
In het geval van het havengebied houdt dat in dat er voldoende
vanuit het perspectief van het algemeen belang.
mogelijkheid moet zijn voor de havengerelateerde bedrijven om hun werkzaamheden goed te kunnen uitoefenen. Bestaanszekerheid voor havengerelateerde bedrijven betekent ook dat de havenpartijen de mogelijkheid moet krijgen om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en innovaties. Dat kan met bestaande en/of nieuwe spelers. Daar moet letterlijk en figuurlijk ruimte voor zijn.
34
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Verschillende perspectieven zorgen voor verschillende afwegingen; integrale afweging is geboden Hoe de schaarse ruimte wordt verdeeld, hangt af vanuit welk
6.2 Aansturing van het dagelijks beheer: knippen, plakken, knopen doorhakken
perspectief naar de verschillende publieke waarden (en van daaruit naar ontwikkeling en beheer) wordt gekeken. Voor
Als we kijken naar organisaties, onderscheiden we drie
de havenpartijen staat de economische bedrijvigheid in het
elementen: de verdeling van werk, de coördinatie daartussen
havengebied centraal, terwijl de gemeente veel meer publieke
en de besluitvorming erover. Bij iedere organisatie is sprake
waarden heeft af te wegen. Tot op heden lijkt er in ieder geval
van een zekere opdeling van het werk: de werkzaamheden
nog geen (duidelijke) keuze voor het havengebied te zijn
zijn in Den Haag bijvoorbeeld verdeeld onder diensten die
gemaakt, doordat de tekst in het convenant voor uitleg vatbaar
weer bestaan uit afzonderlijke afdelingen. Daar waar taken
is.
die zijn verdeeld elkaar raken, ontstaan onvermijdelijk afhankelijkheden. Daarom komt vervolgens de behoefte
Hoewel in het coalitieakkoord van de gemeente Den Haag
aan coördinatie en verbinding op. Tot slot is op dit alles
en het Havenconvenant20 is beschreven ‘dat het bestaansrecht
een vorm van sturing nodig vanuit de verdeling van
van de economische sectoren een primair doel is’, hebben de
verantwoordelijkheden op de resultaten.
19
havenpartijen het idee dat dit doel in de praktijk niet centraal staat. Zij ervaren in de praktijk door grote ontwikkelingen en
Kortom: de werkzaamheden in een organisatie zijn eerst
kleine veranderingen in het gebied (bijvoorbeeld parkeerbeleid,
‘geknipt’. Maar waar is geknipt, ontstaat ook de noodzaak om
groenstrook, fietspaden) dat de gemeente langzaam koerst
weer te ‘plakken’. En vervolgens moeten er ook knopen worden
richting een (door)ontwikkeling van het havengebied waarbij
doorgehakt. Kortweg noemen we arbeidsverdeling, coördinatie
havengerelateerde activiteiten niet (meer) voorop staan.
en besluitvorming daarom ook wel: knippen, plakken, knopen doorhakken.
De vraag over de (door)ontwikkeling is een parallel onderzoek (door RoyalHaskoningDHV) en valt buiten scope van dit
Knippen: de gemeente werkt primair taakgericht
onderzoek;. Wij constateren, in het kader van dit onderzoek,
In termen van knippen zien we dat een aantal diensten
dat een duidelijke koers nodig en cruciaal is, omdat deze
en afdelingen bij het dagelijks beheer van het havengebied
doorwerkt naar de aansturing van het dagelijks beheer. Aan de
betrokken is: vanuit DSB gaat het met name om de afdelingen
gemeente is de (politieke) vraag in hoeverre de haveneconomie
Stedelijk beheer, Handhaving en Vergunningen, Beleidsafdeling
centraal staat in het havengebied en tegen welke (andere)
Stadsbeer en het Havenbedrijf, vanuit DSO de portefeuilles
publieke belangen het economisch belang in concrete gevallen
Economie, Mobiliteit en Ruimte, Projecten en CEB, en vanuit
moet worden afgewogen. Dit geeft duidelijkheid voor bedrijven
DPZ het Stadsdeel Scheveningen. De gemeente hanteert
en bewoners in het havengebied en richting bij het maken
daarbij overwegend een taakgerichte logica: het gaat primair
van een afweging in concrete situaties. En het geeft ook
om de taken die door de afdelingen en medewerkers worden
duidelijkheid vanuit welk perspectief het dagelijks beheer moet
uitgeoefend.21 De DSB is opgeknipt in afdelingen die zich
worden aangestuurd.
bezig houden met beleid en afdelingen die zorgdragen voor daadwerkelijke uitvoering. Die uitvoering bestrijkt de hele stad,
Aan de gemeente is het dus de taak om bij grote én bij kleine
waarbij sprake is van reguliere taken en grotere en kleinere
ontwikkelingen zorgvuldig en kenbaar de verschillende publieke
(beheer- en onderhoud) projecten. DSO heeft zoals de naam
waarden af te wegen. Waarbij rekening wordt gehouden
al zegt de focus op ontwikkeling, en is opgeknipt in thema’s,
dat één van de publieke waarden, ‘de werkbaarheid van het
zoals wonen, economie en verkeer. DPZ is de dienst waar de
havengebied’, onder druk kan komen te staan.
stadsdelen deel van uitmaken. Hier is geknipt in gebied en functies (wegbeheerder, afvalbeheerder, boulevardmanager). Taken ‘dichtbij’ in de sfeer van beheer en onderhoud zijn in de stadsdelen, dus gebiedsgericht en daarbínnen taakgericht georganiseerd.
21 19 20
35
Gemeente Den Haag. Samen voor de stad: coalitieakkoord 2019-2022. P. 62. P. 2-3 Havenconvenant
Alternatieven zijn bijvoorbeeld een gebiedsgerichte logica waarbij geknipt is in delen van de gemeente, of opgavegerichte logica waarbij in afdelingen bepaalde maatschappelijke opgaven centraal staan. Er zijn ook mengvormen mogelijk, zoals matrixorganisaties met afdelingen en doorsnijdende programma’s.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
We zien in ons onderzoek dat de gemeente voor de grote
Knopen doorhakken gebeurt primair binnen de
én kleine ontwikkelingen primair taakgericht werkt. De
organisatieonderdelen
onderdelen hebben een eigen verantwoordelijkheden met
Knopen doorhakken gaat om besluitvorming en dus over
een eigen visie, werkwijze, bevoegdheden en budgetten om de
bevoegdheden. Artikel 6a van het convenant stelt: een
specifieke resultaten te behalen die van hen worden verwacht.
goede aansturing (waarbij ook de verantwoordelijkheden en
Dat brengt het risico met zich mee, en dat zien we hier ook, dat
bevoegdheden duidelijk zijn geregeld) is een vereiste om het
integrale verantwoordelijkheid voor een vraagstuk of zoals hier
havengebied efficiënt te kunnen managen. In artikel 6b van
een gebied, minder sterk is ontwikkeld. Met andere woorden: de
het Havenconvenant wordt de doelstelling neergezet dat de
optelsom van individuele verantwoordelijkheden geeft nog geen
haven en omgeving integraal worden bezien en dat besluiten
collectieve verantwoordelijkheid.
beargumenteerd vanuit het functioneren van de haven worden genomen.
Plakken: situationele coördinatie en afstemming binnen de gemeente én naar buiten
Ook in dit onderzoek zien we de behoefte aan een goede
Bij plakken doet zich de vraag voor: hoe worden de
besluitvorming vanuit een integraal belang in plaats vanuit de
werkzaamheden en (beoogde) resultaten van de onderdelen
perspectieven van de afzonderlijke diensten en afdelingen. Dit
met elkaar verbonden? Hoe bereikt men integraliteit in de
is een sturingsvraag en tevens de kernvraag van dit onderzoek.
doelen, resultaten en activiteiten om daar te komen? In de gemeente Den Haag is er structureel overleg tussen de
De afweging (van publieke waarde) gaat beter en is
verschillende afdelingen van DSO, DSB en DPZ over specifieke
geloofwaardiger als deze is afgeleid van een (gedragen)
onderwerpen (de kust, veiligheid of het Havenconvenant).
opvatting over wat (inhoudelijk) belangrijk is en wat
In de overleggen wordt met name informatie uitgewisseld
minder belangrijk. In het onderzoek zien we dat in het
en afgestemd. We zien dat de coördinatie tussen DSO, DSB
havengebied van Scheveningen een dergelijk wegingskader (en
en DPZ (en dus tussen de ontwikkeling en het beheer dat
doelenhiërarchie)23 ontbreekt. Dat betekent overigens niet dat
daar vervolgens uit voortvloeit) is geborgd met procedures
er dan helemaal géén besluitvorming plaatsvindt. Bij de ‘kleine
en een handboek waarin vanuit DSB eisen zijn opgenomen
ontwikkelingen’ (bijvoorbeeld de plaatsing van groenbakken)
aan projecten die door DSO worden ontwikkeld en door hen
maken organisatieonderdelen een eigen, niet-integrale
(DSB of DPZ) moeten worden beheerd. Er is ook een aparte
afweging. Voor grote ontwikkelingen gebeurt dat incidenteel en
beheertoets van het stadsdeel voor de projecten. Het handboek
impliciet; per ontwikkeling wordt bekeken hoe deze past. De
geldt ook voor de projecten in de haven. Het Havenbedrijf,
keuze voor een hotel is een impliciete keuze voor het belang van
waarvan we in ons onderzoek zien dat verschillende partijen
toerisme of de keuze voor een woningbouwproject is impliciet
hiervan een coördinerende of op zijn minst geïnformeerde
de keuze voor het belang van wonen. Met als gevolg dat de
rol verwachten, heeft over het havengebied als geheel geen
koers voor de ontwikkeling van het havengebied niet integraal
structureel geregelde afstemming met (afdelingen binnen) DSO
wordt afgestemd en dat de impact van die keuzes voor de
noch DPZ. Wat wél veelvuldig gebeurt, is afstemming tussen de
dagelijkse praktijk in het havengebied pas later, bij het dagelijks
drie diensten en het Havenbedrijf over individuele vraagstukken
beheer, naar boven komen. Een voorbeeld hiervan is de
of projecten, bijvoorbeeld over veiligheid.
volgende: het aanleggen van de groenstrook past bij het belang
22
van wonen, maar heeft gevolgen voor het dagelijks beheer Onze conclusie is dat coördinatie en afstemming situationeel
in brede zin voor de havenpartijen. De primaire prikkels om
is, deels reactief als zich een vraagstuk voordoet, en overwegend
bepaalde keuzes te maken, liggen in de organisatieonderdelen
niet gestructureerd in reguliere overleggen over het havengebied
zelf. Er is daarmee geen helpende systematiek (in termen
als geheel. Het gevolg is dat spelers binnen de gemeentelijke
van vaste processen en procedures) binnen de gemeente om
organisatie niet (altijd) (voldoende) op de hoogte zijn van
besluitvorming over het havengebied tussen de verschillende
ontwikkelingen elders en dat de (veel latere) impact van
diensten structureel te coördineren.
ontwikkelingen op de dagelijkse praktijk van die ontwikkelingen ook niet goed in beeld is. Dit is een belemmering voor het kunnen ‘plakken’ het nemen van integrale besluiten voor het havengebied. 23 22
36
Zie ook Hoofdstuk 4, par. 2, tabel 2 ‘Overlegstructuren havengebied Scheveningen’.
Wij bedoelen hiermee: besluitvorming over welke belangen in het havengebied prioriteit krijgen. Door zo’n prioritering ontstaat er voor de ambtelijke organisatie een hiërarchie tussen de verschillende doelen die in het havengebied gerealiseerd kunnen worden.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
6.3 Een helpende systematiek voor ‘knippen’, ‘plakken’ en ‘knopen doorhakken’ ontbreekt en belemmert integrale aansturing van het havengebied Onze analyse van de kern van het probleem en wat dat betekent voor de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied is als volgt: 1. Door de schaarse ruimte in het havengebied moet de gemeente (vanuit het algemeen belang) keuzes tussen ‘botsende’ publieke waarden maken. Een van die waarden is het economisch belang van de havenpartijen. 2. De gemeente heeft zich in het Havenconvenant eraan verbonden dat het bestaansrecht van economische sectoren een primair doel is in het havengebied. 3. Omdat de gemeente taakgericht is ‘geknipt’, is het ‘plakken’ van de verschillende taken omtrent het dagelijks beheer cruciaal om het havengebied goed aan te sturen. 4. Dat het ‘plakken’ onvoldoende gebeurt, komt omdat er binnen de gemeente geen overlegstructuur op ambtelijk niveau is met de verantwoordelijkheid voor het havengebied als geheel en die ervoor zorgt de verschillende diensten in hun taakuitvoering integraal samenkomen en samenwerken. 5. De verschillende diensten hebben primair de prikkel om vanuit hun eigen perspectief ontwikkelingen door te voeren. 6.
In gevallen dat het ‘plakken’ wel gebeurt, is het knopen doorhakken op ambtelijk niveau moeilijk omdat er (tot op politiek-bestuurlijk niveau) geen wegingskader is ontwikkeld over hoe de gemeente in concrete situaties keuzes maakt tussen de botsende publieke waarden in het havengebied. 7. Hierdoor worden cruciale knopen over het havengebied (bijv. over de gebiedsontwikkeling) niet doorgehakt en blijft de aansturing van het dagelijks beheer van het havengebied incidenteel.
37
HOOFDSTUK 7
Aanbevelingen In dit slothoofdstuk geven wij de gemeente aanbevelingen mee hoe de coördinatie, participatie en besluitvorming voor het havengebied te verbeteren.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Uitgangspunt: de wijze van aansturen hangt samen
Voortbouwend op de bevindingen in hoofdstuk 3 tot en met 5
met de inhoudelijke beslissingen over de publieke
en onze analyse adviseren we aan de gemeente de volgende lijn:
waarde van het havengebied •
Ga als gemeente in gesprek over de botsende publieke
Uitgangspunt voor ons advies is dat de publieke waarde centraal
waarden in het havengebied en bepaal een koers. Betrek
staat voor de wijze waarop de aansturing van het havengebied
in dit gesprek ook de uitkomsten van het onderzoek
wordt georganiseerd. De aansturing van het dagelijks beheer
van RoyalHaskoningDHV. In het politiek-bestuurlijke
moet bijdragen aan het realiseren van de gewenste publieke
gesprek zal met name moeten blijken hoe de afspraak
waarde in het havengebied. Uit onze analyse blijkt dat er geen
in het Havenconvenant ‘dat het bestaansrecht van de
goed afwegingskader is om keuzes te maken tussen botsende
economische sectoren een primair doel is’ weging krijgt in
publieke waarden in het havengebied. In dit hoofdstuk
het licht van andere publieke belangen (en wat deze andere
adviseren wij welke knopen moeten worden doorgehakt over de
publieke belangen zijn).
botsende publieke waarden, tussen welke afdelingen coördinatie
•
Heb daarbij oog voor de verbinding in besluitvorming zowel
daarvoor nodig is én welke gradaties van coördinatie en
grote en kleine vraagstukken (dus zowel ontwikkel- en
participatie er zijn om de aansturing te organiseren.
beheervraagstukken). •
Wij bieden, zoals verder uitgewerkt in paragraaf 7.2 en 7.3,
Deze aspecten visualiseren we hiernavolgend aan de hand
handvatten om de mate van coördinatie en participatie aan
van een anker. De inhoudelijke besluitvorming over publieke
te passen op de mate waarin het havenbelang voor bepaalde
waarde (onderaan) bepaalt de wijze waarop de inzet van de
onderwerpen of ontwikkelingen centraal wordt gesteld.
verschillende onderdelen van de gemeente Den Haag wordt
•
Wat we niet adviseren, is: anders ‘knippen’ en dus inzetten
gecoördineerd (links) en de wijze waarop havenpartijen en
op een reorganisatie van de gemeentelijke organisatie. Hoe
andere belanghebbenden participeren (rechts). Dit sluit ook
de inzet van de gemeente ook wordt georganiseerd, er blijft
aan bij de oplossingsrichtingen die door de gesprekspartners
afstemming nodig. Bovendien levert de taakgerichtheid ook
zijn meegegeven in hoofdstuk 5.
schaalvoordelen op in termen van kosten en kwaliteit. Een andere sturing op budget of personeel draagt niet bij aan een betere aansturing van het dagelijks beheer.
Coördinatie
Interne verbinding van besluitvorming over grote en kleine knopen
Participatie
Externe verbinding van besluitvorming over grote en kleine knopen
Besluitvorming
Afweging botsende publieke waarden
39
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
7.1
Besluitvorming over botsende publieke waarden bij de grote én kleine knopen
7.2 Het organiseren van coördinatie kan op verschillende manieren en hangt samen met de inhoudelijke besluitvorming
De eerste stap is de besluitvorming, oftewel het doorhakken van een aantal knopen. Wij zien verschillende soorten knopen die
Bij het ‘plakken’ gaat het dus over een goed
moeten worden doorgehakt:
coördinatiemechanisme voor de activiteiten van de verschillende organisatieonderdelen. Er zijn verschillende
•
Geef handvatten voor het maken van een
varianten mogelijk. In de tabel 3 maken we onderscheid tussen
belangenafweging in concrete situaties?
inhoud en proces én tussen verschillende rollen binnen het
Op abstract niveau is er overeenstemming over het belang
besluitvormingsproces. Bovenaan de tabel, op niveau 1 staat
van de economische functie van het havengebied en de
de meest ‘zware’ variant van coördinatie (integrale aansturing)
economische levensvatbaarheid van de havengerelateerde
en onderaan op niveau 6 de meest ‘lichte’ vorm (een aan
ondernemingen. Het Havenconvenant spreekt over het
spreekpunt). Ook zijn er binnen het niveau subvarianten
bestaansrecht van de economische sectoren als ‘een primair
mogelijk, die zijn aangegeven met a, b of c.
doel’. De vraag is of het ook het primaire doel is, en wat andere (primaire) doelen zijn die voor besluitvorming
•
•
om tot besluiten te komen
Het geheel aan doelen die op dit moment spelen is de
-
Het besluit: eindresultaat van een inhoudelijk
grootste knoop die voorligt; het expliciteren ervan moet
belangenafweging. Het besluit wordt genomen door
leiden tot een afwegingskader (doelenhiërarchie) en daarmee
degene met mandaat om de beslissing te nemen.
richting geven bij het nemen van ‘ besluiten in concrete
Dit kan gaan over grote knopen, maar ook over
situaties.
kleine knopen; en de wisselwerking daartussen
Hoe hangen ‘grote’ besluiten en ‘kleine’ besluiten
(zie paragraaf 7.1).
met elkaar samen?
-
De besluitvorming: het moment dat belangen en
Bij grote besluiten gaat het vaak om de ontwikkeling van
argumenten worden ingebracht en gewogen door
projecten. Deze zijn doorgaans complex en kennen een
degene die beslist.
lange planningstijd. Daardoor lijkt het soms dat een besluit
-
Het besluitvormingsproces: het proces om tot
impliciet ‘ergens’ is genomen.
besluitvorming te komen, of te wel: het organiseren
De uitstraling is ook groot, en dat geldt ook voor de
dat de deelnemers hun belangen inbrengen op
doorwerking naar ‘kleinere’ besluiten over het beheer en
de juiste momenten.
onderhoud van de openbare ruimte. •
We maken onderscheid tussen de inhoud en het proces
meespelen.
•
We maken ook onderscheid tussen verschillende
Wat is ontwikkeling, en wat is implementatie?
soorten rollen die spelers kunnen vervullen in het
Ogenschijnlijk ligt het dagelijks beheer ver af van de ‘grote
besluitvormingsproces
knopen’. In de praktijk ondervindt het dagelijks beheer de
-
gevolgen vanuit de ontwikkeling. Hiervoor vermelden we al dat over die ontwikkeling impliciete besluitvorming lijkt
Iemand kan verantwoordelijk zijn voor inhoud of proces.
-
plaats te vinden. Die verbinding moet worden versterkt.
Iemand kan opdrachtgeven om tot inhoud te komen of een proces te starten.
Dat helpt ook om te voorkomen dat eventuele personele
-
Iemand kan een proces organiseren of agenderen.
wisselingen de opgebouwde lijnen doen verbreken.
-
Iemand kan inhoud verzamelen, inhoud inbrengen of inhoud wegen.
We stelden eerder in het rapport al vast dat inhoudelijke analyse
-
en weging van de publieke waarden in het havengebied essentieel zijn als uitgangspunt voor besluitvorming, coördinatie en participatie. Voor de besluitvorming geldt dus bovendien nog dat er overlap is tussen de grote knopen (gebiedsontwikkeling) en de kleine knopen (beheer en onderhoud van kades en werklocaties, kleinere ontwikkelingen). Besluitvorming moet in samenhang plaatsvinden op het geheel. 40
Iemand kan informatie verzamelen over het proces of de inhoud
-
Iemand kan doorverwijzen naar degene met informatie
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Coördinatievorm
Wijze van coördineren
Escalatiemogelijkheid
1. Integrale aansturing:
1a. Integraal
verantwoordelijke met mandaat
verantwoordelijk
om integraal besluiten af te wegen
Coördinatie van besluiten: Je bent
Naar politiek of
integraal verantwoordelijk voor meerdere
bestuur
besluitvormingsprocessen en weegt de verschillende besluiten inhoudelijk vanuit een integraal perspectief. 1b. Inhoudelijk opdrachtgever
Coördinatie van besluitvorming: Je geeft vanuit een
Naar integraal
integraal perspectief opdracht om tot besluitvorming
verantwoordelijke
te komen en uitvoering te geven aan de uitkomst ervan. 2. Inhoudelijke besluitvorming:
2.
vertegenwoordiger met mandaat
Inhoudelijk
Coördinatie van meerdere belangen: Je bent
Naar inhoudelijk
verantwoordelijk
ambtelijk eindverantwoordelijk voor de inhoudelijke
opdrachtgever
voor besluitvorming
besluitvorming en hebt de mogelijkheid om de besluitvorming procesmatig en inhoudelijk tegen te houden.
3. Inhoudelijke coördinatie:
3a. Besluitvorming
Coördinatie van inhoudelijke afwegingen: Je weegt
Naar inhoudelijk
tegenhouden
verschillende inhoudelijke argumenten en brengt
verantwoordelijke
coördinator die deelneemt aan inhoudelijke besluitvorming
jouw belang in. Je hebt een dominante rol in het besluitvormingsproces, omdat je de mogelijkheid hebt om besluitvorming inhoudelijk tegen te houden. 3b. Belang inbrengen
Coördinatie van inhoudelijke afwegingen: Je weegt
Naar inhoudelijk
inhoudelijke argumenten en brengt jouw belang in. Je
verantwoordelijke
neemt deel aan de inhoudelijke besluitvorming. 4. Procesmatige coördinatie:
4a. Besluitvormingsproces
Coördinatie van proces (agendasetting): Je
Naar inhoudelijk
organiseert het besluitvormingsprocedure en
opdrachtgever
proces organiseert, maar niet
agendeert een onderwerp waarover een besluit moet
of inhoudelijk
inhoudelijk deelneemt aan
worden genomen. Je neemt zelf geen deel aan de
verantwoordelijke
besluitvorming.
besluitvorming, maar bent daarbij wel bij betrokken.
coördinator die het besluitvormings-
organiseren
4c. Inbreng kanaliseren
Coördinatie van proces (belangen): Je verzamelt de
Naar belangen-
inbreng van belanghebbende en geeft die inbreng
inbrenger.
door aan de deelnemer die dat belang inbrengt in de besluitvorming. 5. Betrokkenheid:
5a. Informatie over (nog
Coördinatie van informatie: Je bent structureel
Naar organisator
een coördinator die op de hoogte
te nemen) besluiten
op de hoogte van de lopende en komende
besluitvormings-
is van de besluitvormings-processen
ophalen
besluitvomingsprocessen en de uitkomst ervan.
procedure
5b. Informatie over (nog
Coördinatie van informatie: Je bent in staat
Naar organisator
te nemen) besluiten
te achterhalen wat de lopende en komende
besluitvormings-
achterhalen
besluitvormingsprocessen zijn en de uitkomsten
procedure
en de uitkomsten.
daarvan. Je bent incidenteel op de hoogte. 6. Aanspreekpunt:
Doorverwijzen naar
Coördinatie van vragen: Je weet bij wie je moet
Naar informatie
de personen die op
zijn om vragen van belanghebbenden te kunnen
ophaler of
belang bij de uitkomsten heeft
de hoogte zijn van
beantwoorden en hen door te verwijzen.
-achterhaler.
of procesmatig betrokken is bij
de besluitvormings
besluitvormingsproces, maar wel
processen
kan doorverwijzen. Tabel 3.
41
6.
een coördinator die geen inhoudelijk
Coördinatieladder
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Welke gradatie van coördinatie voor het havengebied wordt
4. Procesmatige coördinatie: een coördinatiemechanisme
georganiseerd, is aan de gemeente. Wij adviseren dat de mate
dat alle inhoudelijk betrokkenen omtrent het havengebied
van coördinatie afhankelijk is van hoe ‘centraal de gemeente
Scheveningen samenbrengt voor besluitvorming (in dit
de publieke waarde ‘werkbaarheid in het havengebied’ wil
geval directeuren van DSO DSB en DPZ). De drie diensten
stellen. Daarom kunnen wij of de bedrijven en bewoners in
moeten er samen uitkomen in een overleg ‘havengebied
de haven geen uitspraken doen over hoe zwaar coördinatie in
Scheveningen’.
het havengebied moet worden vormgegeven. Wij geven wel een
a. Een ambtelijk vertegenwoordiger die vanuit
richting mee voor dit gesprek door de verschillende vormen van coördinatie uit te werken in de specifieke situatie van het 24
havengebied (cijfer en letter komen overeen met tabel):
het havenbelang opdracht geeft om tot besluitvormingsproces te komen. b. Een ambtelijk vertegenwoordiger die het besluitvormingsproces omtrent een bepaald
1. Integrale aansturing: een gebiedsgerichte aanpak voor het havengebied Scheveningen met een ambtelijke
c. Een ambtelijk vertegenwoordiger die de belangen
gebiedsdirecteur die integrale afwegingen maakt in het
die spelen onder de havenpartijen kanaliseert en
belang van het havengebied.
doorgeeft aan iemand die die belangen kan inbrengen
a. Een ambtelijk eindverantwoordelijke van het
in de besluitvorming.
havengebied die advies vraagt aan de inhoudelijke eindverantwoordelijken. b. Een ambtelijk opdrachtgever van het havengebied
5. Betrokkenheid: een coördinatiemechanisme gericht op informatie over de besluitvorming. Dit kan zowel inhoudelijk (het besluit, ergo de uitkomsten van de
die opdracht geeft om tot besluitvorming en
besluitvorming) of procesmatig (wanneer en hoe vindt
uitvoering daarvan te komen.
besluitvorming plaats).
2. Inhoudelijke besluitvorming: een ambtelijk
a. Een ambtelijk betrokkene die voor de bedrijven en
vertegenwoordiger van het havengebied met voldoende
bewoners in het havengebied structureel informatie
mandaat om inhoudelijke beslissingen te nemen over
verzamelt over alle lopende en toekomstige
bepaalde inhoudelijke onderwerpen over het havengebied.
besluitvormingsprocessen en de uitkomsten ervan.
3. Inhoudelijke coördinatie: een coördinatiemechanisme
b. Een ambtelijk betrokkene die voor de bedrijven en
waarbij de inhoudelijke belangen die spelen in
bewoners in het havengebied incidenteel voor bepaalde
het havengebied worden meegenomen in de
onderwerpen de informatie achterhaalt over relevante
besluitvormingsprocessen.
lopende en toekomstige besluitvormingsprocessen en
a. Een ambtelijk vertegenwoordiger die de belangen
de uitkomsten ervan.
van het havengebied zwaarwegend in kan brengen in inhoudelijke besluitvorming.
24
42
havenonderwerp agendeert en organiseert.
6. Aanspreekpunt: een coördinatiemechanisme om bedrijven en bewoners in het havengebied die vragen
b. Een ambtelijk vertegenwoordiger die de belangen
of problemen hebben door te verwijzen naar de ‘juiste’
van het havengebied inbrengt in de inhoudelijke
personen: degenen de informatie hebben om vragen te
besluitvorming.
beantwoorden of te kunnen helpen.
Er zijn ook nog diverse andere coördinatie-vormen denkbaar, waarbij processen (en niet mensen/functies) centraal staan. Gegeven de aard van de in dit rapport beschreven problematiek, verwachten wij dat enkel coördinatie door middel van (aanvullende) processen onvoldoende is om tegemoet te komen aan de geuite bezwaren in de huidige praktijk.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Hoe past dit bij de opgehaalde oplossingsrichtingen? • Op moment van schrijven is er geen aanvullend coördinatiemechanisme of overlegstructuur voor het havengebied als geheel.
7.3 Het organiseren van participatie kan ook op verschillende manieren en hangt samen met de inhoudelijke besluitvorming
• De huidige overlegstructuren op ambtelijk niveau, die raken aan onderwerpen van het dagelijks beheer in het
Verbeteringen van de aansturing van het dagelijks beheer
havengebied, zijn met name gericht op het coördineren
van het havengebied gaan naast interne coördinatie ook om
van informatie (informatie-uitwisseling, afstemming,
het organiseren van participatie. Net als voor coördinatie,
informeel bijpraten) (niveau 5).
kan ook participatie op verschillende manieren worden
• Het Havenbedrijf (DSB) en het stadsdeel (DPZ) pakken
georganiseerd. Wij maken in de tabel onderscheid tussen
de rol van een aanspreekpunt (coördinatie op niveau 6)
5 niveaus van participatie, waarbij het onderscheid tussen
op: het doorverwijzen van bedrijven en bewoners. De
besluit, besluitvorming en het besluitvormingsproces
bedrijven en bewoners geven aan dit te centraliseren
(zie paragraaf 7.2) weer terugkomt:
naar één aanspreekpunt. • Vanuit het perspectief van de havenpartijen is echter
1. Meebepalen: de gemeente geeft de havenpartijen een
behoefte aan meer dan een aanspreekpunt. De wens
rol in de besluitvorming (het daadwerkelijk wegen van
is om de vorm van coördinatie uit te breiden naar
verschillende opties).
ten minste niveau 5a: het op de hoogte zijn van alle
2. Meedenken (inhoudelijk): de gemeente geeft de
beleidsontwikkelingen die impact kunnen hebben
havenpartijen een rol in het besluitvormingsproces
op het havengebied.
(bijv. het helpen vormgeven van het proces of
• In gesprekken komt ook nadrukkelijk de wens om ‘havenbelangen’ in te brengen in besluitvorming naar
mogelijkheid om hun belang in te brengen). 3. Meenemen (proces): de gemeente neemt de
voren. Dat zou kunnen worden vormgegeven via de
havenpartijen mee in het besluitvormingsproces zoals
coördinatievormen genoemd onder niveau 4 (proces
georganiseerd door de gemeente (communicatie speelt
matige coördinatie) of niveau 3 (inhoudelijke coördinatie). • De havenpartijen, maar ook sommigen binnen de gemeente, zien aanleiding om voor Scheveningen (zowel voor ‘Bad’ als ‘Haven’) een integrale aansturing van het gebied te organiseren, in lijn met niveau 1.