RIS318238 Bijlage 2 Rapport In het zicht van de haven
Tekst van het document
RAPPORT
In het zicht van de haven Onderzoek naar een betere, effectievere en helderdere aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied van Scheveningen.
14 maart 2022
RAPPORT
In het zicht van de haven Onderzoek naar een betere, effectievere en helderdere aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied van Scheveningen.
Jeroen Boot Philip van Veller Marte Oost 14 maart 2022
Een aantal foto’s in dit document zijn voor dit doeleinde beschikbaar gesteld door Rederij Cornelis Vrolijk en door dhr. Van Dijk namens de BSH.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Inhoudsopgave 1.
Inleiding.......................................................................4
1.1
Onderzoeksvraag....................................................................................5
1.2
Aanpak van het onderzoek.............................................................5
5.
Beelden over hoe de aansturing zou kunnen worden georganiseerd ..............29
5.1
Verbetering coördinatie ................................................................30
5.2 Verbetering participatie ................................................................ 32 5.3 Verbetering besluitvormingsproces .................................... 32
2.
Dagelijks beheer: perspectieven en afbakening.................................................................. 7
2.1
Twee perspectieven op dagelijks beheer ...........................8
2.2 Afbakening van het begrip dagelijks beheer
6.
Analyse ...................................................................... 33
6.1
Schaarse ruimte noodzaakt tot een afweging
in het havengebied ..............................................................................9
van publieke waarden ....................................................................34 6.2 Aansturing van het dagelijks beheer: knippen,
3.
Beelden over hoe de aansturing van het dagelijks beheer wordt ervaren ........................11
3.1
Beheertaken zijn van voldoende kwaliteit;
plakken, knopen doorhakken ................................................... 35 6.3 Een helpende systematiek voor ‘knippen’, ‘plakken’ en ‘knopen doorhakken’ ontbreekt en belemmert integrale aansturing van het havengebied ...................37
de vraag is meer wat wordt beoogd...................................... 12 3.2 Beelden vanaf het water: goede aansturing vraagt om integraal dienen van
7.
Aanbevelingen........................................................38
het havenbelang................................................................................... 12
7.1
Besluitvorming over botsende publieke waarden
3.3 Beelden vanaf de kade: goede aansturing gaat over goede coördinatie .....................................................17
bij de grote én kleine knopen .................................................. 40 7.2 Het organiseren van coördinatie kan op
3.4 Tussenconclusie: goede coördinatie en
verschillende manieren en hangt samen
communicatie als uitgangspunt voor verbetering....................................................................................20
met de inhoudelijke besluitvorming ................................. 40 7.3 Het organiseren van participatie kan ook op verschillende manieren en hangt samen met
4.
Hoe de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied nu is georganiseerd......21
4.1
Het havengebied Scheveningen valt onder
de inhoudelijke besluitvorming ..............................................43 7.4 Concluderend: maak een inhoudelijke afweging van botsende publieke waarden en kies een passende plek op de coördinatie-
de verantwoordelijkheid van verschillende
en participatieladders .................................................................... 44
overheden .................................................................................................22 4.2 Met name de gemeente Den Haag is betrokken bij de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied ................................................................................. 23
8.
Reflectie.................................................................... 46
4.3 Naast de gemeente zijn de BSH en BOH belangrijke actoren in het havengebied ..........................28
3
Bijlage................................................................................ 48
HOOFDSTUK 1
Inleiding Scheveningen Haven is gelegen in het noordwesten van de gemeente Den Haag. Deze locatie is reeds als haventerrein in gebruik sinds 1904 toen de Eerste Haven werd gerealiseerd. Het haventerrein werd rond 1930 uitgebreid met een Tweede Haven en later werd ook een Derde Haven gerealiseerd. De Eerste en Tweede Haven worden vooral gebruikt voor de visserijsector, de offshore en Rijkswaterstaat en recreatie, terwijl de Derde Haven tot 2006 gebruikt werd door de Norfolkline.1
1
Zie Oranjewoud, ‘Scheveningen Haven, achtergronddocument water’ (2013).
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Het Scheveningse havengebied is in de afgelopen decennia van
Daarbij gelden de volgende deelvragen:
karakter gewijzigd. Het havengebied is niet langer voornamelijk gericht op maritieme activiteiten, maar is in toenemende
•
mate óók een intensief gebruikt stedelijk gebied geworden met
Welke partijen zijn er in het havengebied met een beheerverantwoordelijkheid of die vallen onder de
woningen, bedrijven, horeca en evenementen. Daarmee heeft
beheerverantwoordelijkheid?
een toenemende en diverse(re) groep bedrijven en bewoners
•
Welke verantwoordelijkheden hebben die partijen?
belang bij zowel een werkbare als een leefbare haven; nu en in
•
Welke bevoegdheden zijn waar belegd?
de toekomst.
•
Wat betekent dit voor de aansturing van het dagelijks
Voor het hier en nu ligt er ook een duidelijke behoefte: die naar
•
beheer van het havengebied? een dagelijks beheer in het havengebied dat integraal inspeelt
Welke aanbevelingen kunnen worden geformuleerd om de onderzoeksvraag te beantwoorden?
op het bijzondere karakter van het gebied en zijn gebruikers. De afgelopen tijd was dit een van de discussiepunten die speelden rond de haven en die leidden tot het convenant ‘Een werkbare en leefbare Haven’ van 17 juli 2020.
1.2 Aanpak van het onderzoek
In dit convenant is afgesproken dat:
Bij het uitvoeren van het onderzoek hebben we een groot
‘als uitwerking van het Havenconvenant een extern onderzoek
aantal documenten bestudeerd. Documenten zijn verkregen
[zal] worden gestart met als vraagstelling hoe de aansturing beter,
uit openbare bronnen (raadsinformatiesysteem, websites,
effectiever en helderder kan worden gemaakt. Een goede aansturing
nieuwsmedia), ontvangen van de gemeente Den Haag en
(waarbij ook de verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijk
ontvangen van personen (betrokkenen) die we hebben
zijn geregeld) is een vereiste om het havengebied efficiënt te kunnen
gesproken. In bijlage 1 is een lijst met gebruikte documenten
managen. Primaire doelstelling is een optimalisatie van het
opgenomen. Daar waar de documenten aanleiding gaven tot
dagelijks beheer in en binnen het afgebakende gebied. Hierbij wordt
verdieping hebben we nadere vragen gesteld.
de haven en de omgeving integraal bezien en worden besluiten beargumenteerd vanuit het functioneren van de haven.’
Vervolgens hebben we gesprekken gevoerd om ervaringen, inzichten, overwegingen en meningen van de betrokkenen
Dit rapport is de uitwerking van dit externe onderzoek.
vanuit gemeentezijde en de bedrijven en bewoners in het havengebied in beeld te brengen. Alvorens de interviews te beginnen, hebben wij een startbijeenkomst gehouden met een
1.1
Onderzoeksvraag
vertegenwoordiging van de bedrijven en bewoners. Vervolgens zijn gerichte interviews gevoerd met betrokkenen. Een lijst met gesproken personen is in bijlage 2 opgenomen. Van de
De gemeente heeft de volgende onderzoeksvraag geformuleerd,
interviews zijn verslagen gemaakt die bij de geïnterviewden
die in dit rapport centraal staat:
zijn voorgelegd en door de geïnterviewden zijn geaccordeerd.
‘Hoe kan de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied beter, effectiever en helderder worden gemaakt, waarbij verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijk zijn georganiseerd en de dienstverlening verbeterd?’
5
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
De ‘havenpartijen’ In dit onderzoek hebben we gesproken met afvaardigingen van belangenverenigingen (Bewonersorganisatie BOH en Belangenvereniging Schevenings Havengebied) en afzonderlijke bedrijven (bijvoorbeeld de grote reders en United Fish Auctions) en organisaties (zoals de Jachtclub Scheveningen en de Stichting Noordzeeboerderijen). In dit onderzoek worden deze bij elkaar aangeduid als havenpartijen of ook wel havengebruikers.
Er zijn twee groepsbijeenkomsten gehouden ter validatie van de door ons verzamelde beelden (ervaringen, inzichten, overwegingen en meningen van de betrokkenen) in de gesprekken. Eén bijeenkomst met vertegenwoordigers van de gemeente en één bijeenkomst met vertegenwoordigers van bedrijven en bewoners, waarbij ook enkele vertegenwoordigers vanuit de gemeente als toehoorder aanwezig waren. Het totaalbeeld dat zo is ontstaan, komt terug in de hoofdstukken 2 tot en met 5 van dit rapport. Daarin maken we nadrukkelijk onderscheid tussen feiten, beelden en analyse. •
Feiten. We geven een weergave van de onderzoeksopbrengsten die stoelen op documenten en andere feitelijke bronnen.
•
Beelden. Daarnaast geven we de beelden weer die wij ophaalden en in kaart brachten bij de verschillende stakeholders; zowel aan de kant van de havengebruikers als de gemeentelijke organisatie. De beelden zijn nooit eenmalige opmerkingen en/of de beelden van één respondent, maar betreffen altijd patronen die we zien in de interviews en gesprekken. Bij de in dit rapport opgenomen voorbeelden geven we de relevantie daarvan aan voor dit onderzoek.
•
Analyse. Op basis van de feiten, beelden en onze eigen ervaring en expertise maken we vervolgens een analyse. De analyse brengt feiten en beelden met elkaar in een verband en sorteert voor op de conclusies en aanbevelingen. Waar de feiten gewoonweg moeten kloppen en de beelden voor rekening komen van degenen die deze naar voren brachten, is de analyse de verantwoordelijkheid van ons als onderzoekers.
In hoofdstuk 6 komen we vervolgens tot een algehele analyse en beantwoording van de onderzoeksvraag. In hoofdstuk 7 verwoorden wij onze aanbevelingen en in hoofdstuk 8 treft u een reflectie aan naar aanleiding van de bespreking van de conceptversie van dit rapport.
6
HOOFDSTUK 2
Dagelijks beheer: perspectieven en afbakening In dit onderzoek staat de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied Scheveningen centraal. Dit rapport begint dan ook met de vraag wat hieronder moet worden verstaan. Wat het dagelijks beheer in het havengebied Scheveningen precies omhelst, is echter nergens formeel gedefinieerd of vastgelegd. Ook in het Havenconvenant waar dit onderzoek uit voortkomt, wordt geen heldere definitie van het dagelijks beheer gegeven. Desalniettemin zijn er diverse documenten die een (deel) antwoord geven; bovendien leeft de term terdege en hebben betrokkenen er beelden bij en meningen over. Daarom destilleren we het antwoord op de vraag wat het dagelijks beheer is uit het feitenmateriaal én de beelden van de betrokkenen zelf. Op basis van documentstudie en interviews komen wij zo vanuit twee perspectieven tot een omschrijving en afbakening van dat dagelijks beheer.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
2.1 Twee perspectieven op dagelijks beheer
De haven van Scheveningen: onderdeel van de stad De ontwikkeling van de haven van Scheveningen is geen onderwerp van dit onderzoek, maar speelt in de
Op basis van de interviews zien wij dat het dagelijks beheer
perspectieven wel een belangrijke rol. Veelvuldig wijzen
vanuit twee verschillende perspectieven kan worden benaderd.
spelers binnen de gemeentelijke organisatie erop dat de
Eén van de geïnterviewden omschreef de verschillende
haven van Scheveningen geen autonoom gebied is, maar
perspectieven als volgt: ‘De gemeente kijkt vanaf de kade naar de
is ingebed in de stad Den Haag als geheel. Functies in het
haven, maar de havengebruikers kijken vanaf het water naar de
gebied (economie, wonen, toerisme) en de uitvoering van
haven’.
gemeentelijke taken (waaronder beheer) worden gezien in dit bredere perspectief.
Wij vinden dit een scherpzinnige opmerking die breed werd herkend en die analytisch helpt. Dit verschil in perspectieven
Vanaf het water
op de haven heeft namelijk ook gevolgen voor hoe de gemeente
De havengebruikers vatten het dagelijks beheer van het
en de havengebruikers het dagelijks beheer, en de aansturing
havengebied breder op. Het dagelijks beheer van het
daarop, ervaren. We omschrijven de twee perspectieven als
havengebied gaat voor hen over al het overheidsoptreden
volgt:
met impact op het dagelijks werken in de haven. Voor de havengebruikers heeft het dagelijks beheer van het havengebied
Vanaf de kade
dus betrekking op het beheer van de werklocaties en de kades
Binnen de gemeente gaat dagelijks beheer primair over
en daardoor naast bovengenoemde onderwerpen ook op zaken
grootschalige en kleinschalige onderhoud- en beheerprojecten
als parkeerbeleid, veiligheidsafspraken, overlast op de kades,
die betrekking hebben op stadsbrede dienstverlening op het
energievoorziening, wegomleidingen, vergunningen, meldingen
gebied van verlichting, riolering, wegen, bruggen, viaducten, het
en evenementen. Havengebruikers benaderen het dagelijks
schoon houden van de openbare ruimte, walstroominstallaties
beheer van hun werkgebied dus ‘integraal’. Dat betekent in
en laadinfrastructuur. Dit wordt deels centraal (voor de hele
eerste instantie een schone en veilige werkomgeving, en dan
stad) en deels per gebied (via het stadsdeel) georganiseerd.
vooral:
Specifiek voor de haven gaat het begrip beheer ook over de kades; bijvoorbeeld bij kademuurvervangingen of wegbeheer,
•
het beheren en in goede banen leiden van activiteiten
het schoonhouden et cetera. Voor het dagelijks beheer van
op het water. Denk aan: aanwijzen van ligplaatsen,
het water in de haven wordt verwezen naar het Havenbedrijf.
binnenslepen van boten en het handhaven van de
Het Havenbedrijf is verantwoordelijk voor het beheer van de
havenverordening
bediencentrale, nautische verkeersbegeleiding en de wateren in
•
de haven.
het beheren van werklocaties op de kades. Denk aan: laden en lossen, reparaties aan schepen, parkeren en
2
toe- en afvoer van vis Veiligheid, handhaving en toezicht in de openbare ruimte
•
het waarborgen van veiligheid in de haven als werkgebied.
worden secundair als overkoepelend thema genoemd dat raakt
Denk aan: het afsluiten van bepaalde kades, handhaving
aan het dagelijks beheer.
van hangjongeren en passanten, en het handhaven van vissers in de haven.
Binnen de gemeentelijke organisatie is er wel een beeld maar geen formele definitie van wat precies het dagelijks beheer
Een opvallend verschil met het perspectief vanaf de kade, is dat
in het havengebied is. De gesprekspartners bij de gemeente
havengebruikers het begrip dagelijks beheer bovendien relateren
benaderen het dagelijks beheer vooral vanuit de taken die zij
aan (de gevolgen van) ruimtelijke ordeningsprojecten. Daarmee
hebben aangemerkt als beheertaken. In de gesprekken met de
gaat het fenomeen dagelijks beheer in hun ogen niet alleen over
gemeente gaat het met name over hoe die afzonderlijke taken
grootschalige en kleinschalige onderhoud- en beheerprojecten,
binnen de gemeente zijn georganiseerd.
maar draait het om (de impact van) ál het beleid en wet- en regelgeving van de gemeente dat betrekking en impact heeft op hun werkgebied.
2
8
Zoals al opgemerkt, is het havengebied waar de havenmeester verantwoordelijk is (cf bijlage bij artikel 1 van de Havenverordening Scheveningen 2008) kleiner dan het havengebied zoals afgebakend in het Havenconvenant.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
De haven van Scheveningen: een fragiele balans
Voor het vervolg van dit rapport is het van belang te realiseren
Economische en maatschappelijke samenwerkingen
dat de havengebruikers de behoefte hebben aan een ander soort
worden in de theorie wel eens aangeduid als ‘ecosystemen’,
benadering in de aansturing. In hun perspectief immers staat
waarbij zij worden vergeleken met hoe in de natuur
het dagelijks beheer ten dienste van de haveneconomie. Dat
organismen in een biotoop op elkaar ingrijpen. In een
betekent een integrale aansturing vanuit het perspectief van
ecosysteem is een bepaald evenwicht, waarbij relatief
het bestaansrecht van de economische sectoren.
kleine wijzigingen grote gevolgen kunnen hebben.
Als het dagelijks beheer integraal wordt benaderd, hebben Havengebruikers wijzen er veelvuldig op dat in de relatief
de gebiedsplannen wel degelijk effect op het dagelijks beheer
kleine haven van Scheveningen afzonderlijke spelers
in de haven: de keuzes in de gebiedsontwikkelingsprocessen
grote betekenis hebben, zoals de bunkerboot en het
hebben namelijk invloed op de beschikbare kaderuimte –
onderhoudsbedrijf. Bovendien is een bepaalde ruimte
dus ook op de werklocaties in de haven.
nodig voor bedrijven om hun activiteiten uit te voeren.
Dagelijks beheer speelt zich af op diverse terreinen en Die ruimte is zowel psychologisch (meedenken, oplossingen
is deels de neerslag van ontwikkeling
aandragen) als concreet fysiek. Een belangrijke, vaak
Hoewel er dus verschillende perspectieven zijn op wat ‘dagelijks
genoemde zorg is de aanwezigheid van voldoende
beheer’ precies is, zijn er ook onderwerpen te destilleren waar
kaderuimte als werklocatie voor haven gerelateerde
het dagelijks beheer volgens alle betrokkenen in ieder geval wél
activiteiten. Vanuit die optiek worden de ontwikkeling
over gaat:
van haven en (mede als uitvloeisel daarvan) het dagelijks beheer bekeken, waarbij havengebruikers een druk op
•
Kleinschalig beheer en onderhoud: ‘groen, heel en schoon’.
het ecosysteem ervaren.
•
Beheer en onderhoud van:
2.2 Afbakening van het begrip dagelijks beheer in het havengebied
-
de weg en de kades
-
de activiteiten in het havengebied (bijvoorbeeld baggeren) .
•
Overkoepelende zaken omtrent: -
vergunningen
-
toezicht en veiligheid.
In deze paragraaf komen we vanuit de beide perspectieven
Dit kan de neerslag zijn van gebiedsontwikkeling, maar
tot een afbakening van het begrip ‘dagelijks beheer’, die we
dat hoeft niet. In de volgende figuur is het dagelijks beheer
in het verdere onderzoek zullen hanteren. Deze afbakening
weergegeven onderverdeeld in aandachtsgebieden:
is dus het resultaat van onze eigen analyse.
Veiligheid
Het perspectief op dagelijks beheer bepaalt hoe betrokkenen aankijken tegen de aansturing Zoals in paragraaf 1.2 beschreven, zijn er verschillende benaderingen van het dagelijks beheer. In termen van ruimtelijk beleid, spelen deze verschillen al vanaf het stadium van gebiedsontwikkeling. De gemeente erkent dat gebiedsontwikkeling impact heeft op de dagelijkse gang van zaken in het havengebied, maar stelt ook vast dat gebiedsontwikkeling iets anders is dan het dagelijks beheer. Het dagelijks beheer hangt samen met de taken op verschillende terreinen, zoals ‘wegen’, ‘schoon’, et cetera.
9
Groen en schoon
Veegbedrijf, -groenbedrijf, afvalverwerking
Kades/ werklocaties
Bereikbaarheid, parkeren, verlichting, laadinfra, wegonderhoud, riolering, bruggen/viaducten/ walstroominstallaties
Water
Toegang naar de haven, de wateren in de haven, schepen havenbedrijf, bedieningscentrale, nautische verkeersbegeleiding
Vergunningen en toezicht
Toezicht op kades en water, laden/lossen gevaarlijke stoffen, exploitatie van de haven, evenementen, overlast, milieu
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
De haven is geen statisch gebied, en er zijn ambities die een goede aansturing van het havengebied nóg dringender maken In de inleiding is beschreven dat het havengebied al een enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt. Het havengebied is in toenemende mate óók een intensief gebruikt stedelijk gebied geworden met woningen, bedrijven, horeca en evenementen. Bovendien staan er nog de nodige plannen op stapel, welke in het Havenconvenant zijn beschreven en geduid. Daarnaast speelt de vraag naar de uitbreidingsmogelijkheden tot 2040 van visserij, offshore, zeil/jacht- en maritiem-gerelateerde activiteiten op het gebied van innovatie op Scheveningen. Dit is, zoals ook in het Havenconvenant afgesproken, een separaat onderzoek dat RoyalHaskoningDHV uitvoert. Het is duidelijk dat het havengebied in de afgelopen jaren steeds ‘voller’ is geworden, doordat er meer en anders gebruik wordt gemaakt van dezelfde beschikbare ruimte. Dit leidt tot schaarste, omdat niet alles samengaat: een kade kan niet een werkruimte zijn voor laden en lossen met plek waar visnetten liggen én tegelijkertijd een toegankelijke plek zijn voor het toerisme. Dit maakt keuzes (en aansturing daarop) nodig. De omgang met de schaarse ruimte is daarmee een centraal thema en een probleem in dit onderzoek.
10
HOOFDSTUK 3
Beelden over hoe de aansturing van het dagelijks beheer wordt ervaren In dit hoofdstuk geven we de beelden (ervaringen, inzichten, overwegingen en meningen van de betrokkenen) terug van hoe stakeholders in de haven de aansturing ervaren en hoe binnen de gemeente daar naar wordt gekeken.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
3.1 Beheertaken zijn van voldoende kwaliteit; de vraag is meer wat wordt beoogd
Zoals gezegd: wanneer iets wordt beoogd, komt dat doorgaans ook tot stand. Het gaat er bij alle stakeholders meer om wát wordt beoogd en hoe dat dan vervolgens wordt georganiseerd.
De centrale onderzoeksvraag hoe de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied beter, effectiever en helderder kan worden gemaakt […] en de dienstverlening kan worden verbeterd, roept allereerst de vraag op hoe het überhaupt gesteld is met de kwaliteit van het dagelijks
3.2 Beelden vanaf het water: goede aansturing vraagt om integraal dienen van het havenbelang
beheer. Een rode draad die wij halen uit de gesprekken met de bedrijven, bewoners en gemeente is dat de kwaliteit van de
Bij de havenpartijen leven de volgende beelden over de
uitvoering van de afzonderlijke taken geen punt van discussie
aansturing van het dagelijks beheer:
vormt. Wat wordt gedaan, wordt in principe goed uitgevoerd. Wanneer iets wordt beoogd, wordt dat doorgaans ook tot stand
1. Havenpartijen hebben het idee dat zij voor verrassingen
gebracht. De kwaliteit van de dienstverlening van de afdelingen
komen te staan door (de weerslag van) beleid en regelgeving
van Dienst Stadsbeheer (DSB), Dienst Stedelijke Ontwikkeling
die niet aansluiten op hun praktijk.
(DSO) en Dienst Publiekzaken (DPZ) staat daarmee niet ter
2. Deze verrassingen geven het gevoel dat er in de
discussie; zij zijn zonder meer in staat om te leveren wat wordt
besluitvorming het ‘havenbelang’ niet kenbaar is
gevraagd. Ook is er de afgelopen periode vanuit de gemeente
meegewogen.
flink in het havengebied geïnvesteerd.
3. De ogenschijnlijke ‘kleine’ veranderingen in het havengebied door beleid en regelgeving zijn de weerslag van
Voorbeelden recente investeringen in het havengebied
een grotere ontwikkeling waar men onvoldoende grip op
Scheveningen
ervaart.
• Vervangen kademuren
4. Dat beleid en regelgeving niet aansluiten bij de dagelijkse
• Baggeren haven
praktijk in de haven komt met name door gebrek aan
• Werkhaven vervangen (ligplaats gemeente vaartuigen,
noodzakelijke havenkennis binnen de gemeente.
sleepboten en KNMR) • Mogelijkheid om de eerste haven gedurende de zomeravonden af te sluiten om overlast te voorkomen. • Plaatsen nieuwe speedgate • Verlichting op de havenhoofden vervangen voor Led verlichting. • Aanpassing van openbare ruimte bij de jachtclub ten behoeve van parkeren in relatie tot zeil evenementen.
5. Hierdoor hebben de havenpartijen het gevoel dat ‘niemand’ zich verantwoordelijk voelt voor het havengebied in zijn geheel en de integrale dienstverlening aan de havengebruikers daarbinnen. 6. Ook het Havenbedrijf mist in de ogen van havenpartijen doorzettingsmacht om de verantwoordelijkheid voor het havengebied te kunnen nemen. 7. Doordat integrale aansturing van ‘iemand’ ontbreekt, zijn de havenpartijen bang dat het ‘knabbelen’ aan de ruimte
Voor de volledigheid melden we dat in de interviews wel enkele
voor de havengebruikers niet stopt, met gevaar voor de
voorbeelden naar voren zijn gekomen waarbij, in de ogen
haven (zie paragraaf 2.1: ecosysteem) als geheel.
van de havengebruikers, verbetering mogelijk zou zijn.3 Deze voorbeelden zijn echter niet de aanleiding voor de passage
Navolgend werken we deze beelden verder uit, waarbij we de
in het Havenconvenant en de vraag in dit onderzoek hoe de
beelden illustreren met voorbeelden. Respondenten gaven ons
aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied beter,
een veelheid aan voorbeelden; daarom geven wij in het kort
effectiever en helderder kan worden gemaakt […] en
aan waarom het weergegeven voorbeeld kenmerkend is voor
de dienstverlening kan worden verbeterd.
dit beeld en daarmee relevant in het onderzoek. In hoofdstuk 6 ‘Analyse’ en hoofdstuk 7 ‘Aanbevelingen’ bouwen we hierop voort.
3
12
Bijvoorbeeld dat de walstroominstallaties op de kade niet altijd naar behoren werken. Voor boordstroom moet daardoor nog geregeld gebruik gemaakt worden van dieselaggregaten. De gemeente geeft aan dat deze opstartproblemen inmiddels zijn verholpen (december 2021).
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
1.
Havenpartijen hebben het idee dat zij voor
2.
De verrassingen geven het gevoel dat er in de
verrassingen komen te staan door (de weerslag van)
besluitvorming het ‘havenbelang’ niet kenbaar is
beleid en regelgeving die niet aansluiten op hun
meegewogen.
praktijk. Beeld: Doordat havenpartijen voor verrassingen komen Beeld: Havenpartijen geven aan niet tijdig (te laat of achteraf)
te staan, hebben zij het idee dat hun belangen niet worden
op de hoogte te worden gebracht van de beleidsontwikkelingen.
meegewogen in de gemeentelijke besluitvormingsprocessen.
Zij hebben het idee dat ze daardoor voor verrassingen komen te
Dit leidt tot het gevoel dat de gemeente geen oog heeft voor
staan en worden geconfronteerd met beleid dat niet aansluit bij
het havenbelang en dit belang ook niet kent. Inconsistentie in
de dagelijkse praktijk in de haven.
(uitgangspunt van) het gemeentelijk beleid draagt bij aan dat gevoel: enerzijds geven zij aan dat Scheveningen geacht wordt
Voorbeeld: parkeerbeleid. Op 1 januari 2020 is betaald
een zee- en vissershaven te zijn, anderzijds worden er in hun
parkeren ingevoerd op basis van een evaluatie van het Haven-
ogen beleidskeuzes gemaakt die niet in het belang zijn van een
Staten-Geuzenkwartier (gedeeld met de gemeenteraad maart
werkbare haven.
2019). De ondernemers geven aan dat zij dit niet tijdig en via bewoners te horen hebben gekregen. Zij geven aan dat
Voorbeeld: bereikbaarheid steigers Jachthaven. Vanaf
deze beleidswijziging niet aansluit bij het dagelijks werken
2015 is het parkeren langs de Jachthaven onderwerp geweest
in het havengebied. Servicewagens worden beboet tijdens de
van vele gesprekken tussen Jachtclub en de gemeente. Tot
uitvoering van reparaties op locatie. Ondernemers ervaren het
op heden is er geen structurele oplossing gevonden voor de
aanvragen van een ontheffing of vergunning voor werkauto’s
Jachtclub. Momenteel is niet goed mogelijk om zware goederen
als kostbaar. De gesproken ondernemers zijn hier inmiddels
(zoals zeilen, ankers, kettingen, motoronderdelen, visgerei)
voor gecompenseerd door de gemeente. Zij geven aan dat dit
tot aan de gangways te vervoeren. In de zomer 2020 is de
hen veel tijd en energie heeft gekost.
Dr. Lelykade tot voetgangersgebied verklaard, waardoor de steigers in de Jachthaven onbereikbaar zijn geworden voor
Relevantie: Het parkeerbeleid is een voorbeeld van beleid
laden en lossen. De gemeente geeft aan dat de berm enkele
dat, volgens de havenpartijen, niet aansluit bij de dagelijkse
jaren geleden is heringericht. Momenteel is het juridisch
praktijk in een ‘werkbare’ haven. Ook laat het voorbeeld
(omgevingsrechtelijk) niet inpasbaar en niet handhaafbaar om
zien dat het voor de havenpartijen belangrijk is tijdig op de
de Jachthaven extra ruimte te bieden voor parkeerplekken. Dit
hoogte te worden gebracht. De havenpartijen geven aan dat
kwam voor de Jachthaven als verrassing; de Jachthaven geeft
zij vooraf met de gemeente over het parkeerbeleid in gesprek
aan dat het voor haar onbekend is hoe dat besluit tot stand is
hadden kunnen en willen gaan om samen te zoeken naar een
gekomen.
oplossing. Dat scheelt tijd achteraf voor zowel de havenpartijen als de gemeente. Ten slotte roept dit voorbeeld de vraag op wie
Relevantie: In dit voorbeeld was de besluitvormingsprocedure
binnen de gemeente aan de lat staat de havenpartijen tijdig te
van de gemeente omtrent het aanwijzen van het
informeren: is dit de afdeling parkeren (DSB), de havenmeester
voetgangersgebied niet inzichtelijk voor de Jachthaven. Niet
of DPZ stadsdeel Scheveningen?
alleen was de uitkomst een verrassing, maar ook werd ervaren dat de procedure voorbij ging aan de specifieke belangen van de betrokkenen.
13
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
3.
De ogenschijnlijke ‘kleine’ veranderingen in het
•
Een ander voorbeeld dat veelvoudig wordt genoemd
havengebied door beleid en regelgeving zijn de
is de ondergrondse parkeergarage die bij de Adriaan
weerslag van een grotere ontwikkeling waar men
Maaskade wordt gebouwd. Havenpartijen geven aan dat
onvoldoende grip op ervaart.
in het convenant staat dat deze kade in zijn volle omvang gewaarborgd dient te blijven voor haven gerelateerde
Beeld: Havenpartijen ervaren onvoldoende grip op de
activiteiten. Tijdens een inloopavond zijn de plannen
beleidsontwikkeling die impact hebben op het havengebied.
gepresenteerd en daarna is meteen de bezwaarprocedure
Het gevoel van verrassingen bij ‘kleine’ veranderingen is
gestart, aldus de havenpartijen. Zij zeggen daardoor
een weerslag van het gevoel onvoldoende grip te ervaren op
gedwongen te zijn om in bezwaar te gaan in plaats van in
de ‘grotere’ gebiedsontwikkeling. Elke verandering in het
gesprek te gaan met de gemeente.
havengebied geeft hen het gevoel dat hun bestaansrecht (‘een
Later is er nog een informatieavond georganiseerd en
werkbare haven’) verder onder druk komt te staan.
uiteindelijk is het plan voor de ondergrondse parkeergarage
De havenpartijen geven aan geen overzicht te hebben
aangepast. Hiermee kan dit voorbeeld ook dienen om aan te
of te krijgen van lopende ontwikkelingen of komende
geven dat de gemeente wel degelijk open staat voor ideeën
besluitvormingsprocedures met betrekking tot deze grote en
om zaken anders aan te pakken.
kleine veranderingen. Zij zoeken nu zelf naar informatie, door
•
Ook de recente groenstrookontwikkeling aan de noordzijde
bijvoorbeeld de agenda van de gemeenteraad te volgen. De
van de Tweede Haven schetst volgens gesprekspartners hoe
inspraakavonden die worden georganiseerd, stellen volgens
gebiedsontwikkeling plaatsvindt zonder dat ondernemers
de havenpartijen weinig voor, omdat de plannen in hun ogen
daar vooraf van op de hoogte worden gesteld, of in mogen
in een vergevorderd stadium worden gepresenteerd. Daar lijkt
participeren. In tegenstelling tot omwonenden, hebben de
‘alles’ al uitgezocht en besloten. Zij geven aan dat de enige
ondernemers – wier belang direct bij het besluit betrokken
optie die hen resteert, is om in bezwaar gaan, hetgeen leidt tot
is – geen brief ontvangen. Zonder overleg zien ondernemers
vertraging van bouwplannen. Zij vinden de ontwikkelingen
dat de consequenties van de groenstrook onvoldoende in
in het havengebied op zichzelf positief, maar deze moeten wel
beeld zijn gebracht: sommigen kunnen niet meer passeren
passen bij de praktijk. Daarom willen zij betrokken worden in een stadium waarin hun inbreng nog impact heeft op de besluitvorming.
met hun trailers. •
Nog een verandering heeft zich voorgedaan onderlangs de oude visafslag. Waar voorheen ruimte was voor hulpdiensten, opslag van steigers en het laden en lossen
Voorbeelden onvoldoende grip op ‘grotere’
van jachten, is een fietspad aangelegd. Zonder overleg, zo is
ontwikkelingen:
aangegeven in de interviews, is de indeling en daarmee ook
•
De bouw van het hotel is in de ogen van gesprekspartners
de functie van de kade aangepast.
een voorbeeld van slechte informatievoorziening. Conform het oorspronkelijke bestemmingsplan zou het Moxy
Relevantie: Deze voorbeelden worden veelvuldig genoemd
hotel 75 kamers herbergen, maar het stadsbestuur heeft
en zijn daarom alle hierboven opgenomen. Zij tonen aan dat
toestemming gegeven voor 144 kamers – waarbij de
de havengebruikers onvoldoende grip ervaren op de (door)
gemeente erop wees dat de 75 kamers slechts in de bijlage
ontwikkeling van het havengebied. In de voorbeelden geven de
stonden. In de ogen van de havenpartijen was die afweging
havenpartijen aan dat zij graag vroegtijdig betrokken hadden
niet transparant.
willen zijn, en/of dat hun belang meer aandacht of gewicht had
4
moeten krijgen bij de planvorming. Dit om te voorkomen dat het ontwikkelingsbeleid de werkbaarheid van de haven onder druk zet.
4
14
Mede door de verdubbeling van het aantal kamers dat het bestemminsplan aangeeft, heeft de bewonersorganisatie de gang naar de rechter gemaakt. Bovendien brengt de voorgenomen ophoging van de kade de bedrijvigheid in gevaar. Omdat deze ophoging geen deel uitmaakt van de vergunning, stelt de rechter, kan dit in een andere procedure worden aangevochten. Uitspraak Rechtbank Den Haag, via https://uitspraken.rechtspraak.nl/ inziendocument?id=ECLI:NL:RBDHA:2021:14435
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
1.
Dat beleid en regelgeving niet aansluiten bij de
2.
Hierdoor hebben de havenpartijen het gevoel
dagelijkse praktijk in de haven komt met name
dat ‘niemand’ zich verantwoordelijk voelt voor
door gebrek aan noodzakelijke havenkennis binnen
het havengebied in zijn geheel en de integrale
de gemeente.
dienstverlening aan de havengebruikers daarbinnen.
Beeld: Dat beleidskeuzes niet aansluiten op de werkzaamheden van havengebruikers, wordt door gesprekspartners deels
Beeld: De bedrijven en bewoners in het havengebied missen
geweten aan onvoldoende kennis binnen de gemeente op het
regie op het havengebied als geheel. Zij hebben prettig contact
gebied van havenmanagement (i.e. havenoperaties, techniek,
met het Havenbedrijf en zien dat het Havenbedrijf bereid is om
grondbeheer en milieu). De voorbeelden gaan daarnaast over
hen te helpen, maar ervaren ook dat dit niet altijd goed lukt.
gevallen waarin de gemeente zonder (tijdig) overleg met de
Wie een probleem ervaart, moet naar eigen zeggen langs veel
havenpartijen tot keuzes is gekomen.
verschillende mensen van de gemeente. Dit leidt ook niet altijd tot de voor hen gewenste uitkomst. Bedrijven en bewoners
Voorbeeld: heetwerkprotocollen. Door de gemeente
zeggen dat zij zich daardoor genoodzaakt voelen om uit te
worden heetwerkprotocollen opgesteld om de haven veilig te
wijken naar de wethouder, de gemeenteraad of de rechter.
houden. De havengebruikers geven aan dat ook zij veiligheid
De onderlinge afstemming binnen de gemeente zien bewoners
belangrijk vinden, maar dat het invullen van formulieren
en bedrijven als verbeterpunt: mensen willen graag één loket en
niet past bij hun praktijk in de haven. Zij geven aan dat
één aanspreekpunt. In onze gesprekken hebben wij vanuit (met
het voor (spoed)reparatiewerkzaamheden aan schepen
name) de bedrijven opgetekend dat zij de rol van het stadsdeel
van belang is dat meldingen binnen een paar uur worden
(DPZ) als aanspreekpunt en loket niet zien.
goedgekeurd. Een formulier invullen is in hun ogen niet de snelste manier, ofschoon vanuit de gemeente wordt
Voorbeelden verschillende loketten
aangegeven dat die goedkeuring in vrijwel alle gevallen snel
•
Havenpartijen zien het Havenbedrijf als de logische plek om
komt. De havenpartijen geven daarentegen aan dat bij dit soort
welk probleem dan ook voor te leggen dat gelieerd is aan de
protocollen en afspraken er rekening moet worden gehouden
gemeente; in hun ogen is dit de afdeling van de gemeente
met de gewenste werksnelheid en de werkzaamheden in de
met de beste expertise en het meeste gevoel voor de haven.
praktijk.
Echter, zij krijgen geregeld te horen dat het Havenbedrijf ergens formeel geen verantwoordelijkheid voor draagt,
Relevantie: Dit voorbeeld laat zien dat de havenpartijen
bijvoorbeeld als het gaat om overlast. Havenpartijen hebben
achter het beleid van de gemeente staan om veiligheid
het idee dat het ook voor de havenmeester soms zoeken
in de haven te waarborgen. Tegelijkertijd willen zij graag
is wie waarover gaat binnen de gemeente. De bedrijven
dat bij het opstellen van nieuw beleid rekening wordt
en bewoners worden naar verschillende loketten of het
gehouden met de gevolgen van de wijziging voor de dagelijkse
algemene telefoonnummer van de gemeente verwezen.
praktijk. Om die afweging te kunnen maken is kennis over
-
havenwerkzaamheden en het havengebied nodig.
Met betrekking tot handhaving zeggen havenpartijen dat het voor hen onduidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Allerlei diensten komen op het water samen, waarvoor het Havenbedrijf, de jachtclub, KNMR (in geval van ongevallen), de (nautische) boa’s en wijkagent verantwoordelijk zijn.
-
Hoewel de haven overwegend ‘schoon en heel’ is, wordt toch het gevoel uitgesproken dat de gemeente niet altijd adequaat en proactief optreedt in de dagelijkse praktijk. Volgens sommige havenpartijen ontbreekt handhaving binnen het havengebied op scheepsafval en grof vuil. De havenpartijen geven aan dat zij dit idealiter door het Havenbedrijf laten coördineren. Het Havenbedrijf moet dit echter afstemmen met andere afdelingen van de gemeente, want die gaan daarover. In sommige gevallen zeggen ondernemers dat zij zich gedwongen voelen om
15
zelf het initiatief te nemen om een steeg op te ruimen.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Relevantie: Deze voorbeelden laten zien dat bedrijven en
Relevantie: Het voorbeeld over de ontbrekende
bewoners in het havengebied te maken hebben met een
bevoegdheden van het Havenbedrijf laat zien dat ook het
veelheid aan afdelingen en diensten, waaruit zij opmaken dat
Havenbedrijf momenteel (formeel) niet in staat is om de
de regie in het havengebied ontbreekt. Zij geven aan dat er
verantwoordelijkheid voor het havengebied op zich te nemen.
veel afdelingen en diensten zijn die impact kunnen hebben op
Dit versterkt het gevoel dat integrale verantwoordelijkheid
het havengebied, maar dat geen afdeling binnen de gemeente
voor en aansturing van het havengebied ontbreekt. Dat de
zich eigenaar lijkt te voelen van problemen of van de haven als
havenpartijen als oplossing aandragen dat het Havenbedrijf
geheel. Havenpartijen vinden het belangrijk dat coördinatie
doorzettingsmacht krijgt, suggereert dat zij andere mogelijke
tussen de gemeentelijke afdelingen en diensten (DSO, DSB en
oplossingsrichtingen, zoals een betere verbinding en coördinatie
DPZ) plaatsvindt; waarbij zij zelf het Havenbedrijf beschouwen
van het Havenbedrijf met DSB (handhavingsorganisatie) en
als logisch aanspreekpunt in de breedte van alle gemeentelijke
DPZ, minder aantrekkelijk vinden.
taken die binnen de haven worden uitgevoerd. 4. 3.
Doordat integrale aansturing van ‘iemand’
Ook het Havenbedrijf mist in de ogen van
ontbreekt, zijn de havenpartijen bang dat het
havenpartijen doorzettingsmacht om de
‘knabbelen’ aan de ruimte voor de havengebruikers
verantwoordelijkheid voor het havengebied
niet stopt, met gevaar voor de haven (zie 2.1) als
te kunnen nemen.
geheel.
Beeld: De havenpartijen waarderen het werk van het
Beeld: De havenpartijen hebben het gevoel dat de schaarse
Havenbedrijf zeer, en kennen deze afdeling zoals hierboven
ruimte binnen het havengebied onder druk staat. Door de
gesteld ook een centrale rol toe. Mede in dat licht geven zij aan
verschillende gebiedsontwikkelingen is er steeds minder plek
dat de havenmeester echter doorzettingsmacht mist binnen de
op de kades om te kunnen werken. Zij zijn van mening dat
gemeente. Ten opzichte van andere havens geven zij aan dat
er voldoende ruimte moet blijven voor havengerelateerde
het Havenbedrijf in Scheveningen onvoldoende bevoegdheden,
activiteiten. In de gesprekken gaat het over kadebreedte-
mandaat (en budget) heeft om beslissingen te kunnen
en lengte, maar ook over de belangenafweging tussen
nemen die in de haven nodig zijn (bijvoorbeeld handhaving,
haveneconomie en wonen, toerisme, horeca.
betrokkenheid besluitvorming, informatievoorziening). Dit beeld leeft vooral op het gebied van handhaving. Havenpartijen
De havenpartijen geven aan dat in het Havenconvenant is
geven aan dat handhaving niet door het Havenbedrijf, maar
afgesproken dat het bestaansrecht van de economische sectoren
door de (nautische) boa’s gebeurt. De komst van nautische
een primair doel in het havengebied is.5 Dat betekent voor
boa’s ervaren zij als een goede zet, maar zij missen bevoegdheid
hen een toekomstbestendige haven dat gericht is op nieuwe
van het Havenbedrijf om straf- of bestuursrechtelijk op te
innovatie sectoren en kwalitatief hoogwaardig gebied is.
treden.
Daarmee onderstrepen de havenpartijen dat ontwikkelingen niet per definitie negatief zijn. Ontwikkelingen zijn voor hen
Voorbeeld: handhaving. Een voorbeeld van ontbrekende
ook een kans om aan kwaliteitsverbetering van het gebied
doorzettingsmacht uit zich op het gebied van handhaving. De
te werken, mits er door die ontwikkelingen niet onnodige
havenpartijen en het Havenbedrijf geven aan dat, op basis van
kaderuimte wordt opgeofferd. Als er onvoldoende ruimte
de havenverordening, de bevoegdheid ontbreekt om zwemmers
overblijft om havengerelateerde activiteiten uit te voeren zijn
en surfers weg te sturen bij de havenmonding waardoor
de havenpartijen bang dat er geen ‘werkbare’ haven overblijft.
veiligheid in het geding komt. Hiervoor is de politie (en de nautische boa’s) verantwoordelijk. Ook heeft de havenmeester niet de bevoegdheid om kades permanent af te sluiten in het geval van gevaarlijke werkzaamheden of om criminaliteit en geluidsoverlast van auto’s en motoren tegen te gaan. Hierover is een besluit van de gemeenteraad in voorbereiding.
5
16
Havenconvenant, p. 2-3.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Voorbeeld: ‘knabbelen’ aan de kades. De havenpartijen
Navolgend werken we deze beelden verder uit, waarbij we de
geven aan dat zij bang zijn dat er door het ‘knabbelen’ geen
beelden illustreren met voorbeelden. Respondenten gaven ons
kaderuimte meer overblijft en dat bedrijven gevestigd in
een veelheid aan voorbeelden; daarom geven wij in het kort
de haven naar andere havens vertrekken. Zo zal voor de
aan waarom het weergegeven voorbeeld kenmerkend is voor
(geplande) komst van een nieuw hotel de bunkerboot moeten
dit beeld en daarmee relevant in het onderzoek. In hoofdstuk
verplaatsen, zonder dat het hen op dit moment duidelijk is
6 ‘Analyse’ en hoofdstuk 7 ‘Aanbevelingen’ bouwen we hierop
waarheen. Als er geen plaats meer is voor een bunkerboot in
voort.
het havengebied, heeft dit gevolgen voor de bedrijfsvoering van veel havengerelateerde bedrijven. De havenpartijen zijn bang dat uiteindelijk grote ondernemers zullen uitwijken naar andere
1.
De gemeente redeneert stadsbreed voor zowel het ontwikkelen als het beheer van gebieden.
havens en de haven in Scheveningen niet meer als werkhaven wordt gebruikt.
Beeld: De gemeente geeft aan dat zij de ontwikkeling en het beheer van gebieden primair stadsbreed organiseert en
Relevantie: Dit voorbeeld geeft aan dat een op het eerste
aanstuurt. Zij benadrukt dat de gemeente als overheid het
gezicht een kleine verandering van de kades of ligplaatsen in
algemeen belang dient en daarom per ontwikkelingsproject een
het havengebied in de ogen van havengebruikers een domino-
afweging maakt van de verschillende belangen op het niveau
effect kan veroorzaken; in dit geval dat Scheveningen geen
van de hele stad. De ontwikkeling van het havengebied vindt
werkhaven meer is. In eerdere voorbeelden is aangegeven
dus plaats vanuit bredere belangen dan alleen die van de haven
dat havenpartijen bereid zijn mee te denken om binnen
zelf. De vorm van ontwikkeling en uitvoering vloeien daaruit
de geplande ontwikkelingen zoveel mogelijk kaderuimte te
voort. Bovendien is ook de uitvoering per taak stadsbreed
behouden. Zij hebben niet het idee dat de gemeente beseft
georganiseerd; afgezien van overzichtelijke taken heel ‘dichtbij’
wat voor een gevolgen het verlies van een ogenschijnlijk klein
die aan de stadsdelen zijn overgelaten.
aantal meters kan hebben. Dit versterkt het gevoel dat er onvoldoende aandacht is voor de impact van beleidskeuzes op
Voorbeeld: baggeren. Om te zorgen dat de haven bereikbaar
de havenwerkzaamheden.
en beschikbaar blijft, laat de gemeente de haven baggeren. Daarbij wordt er rekening mee gehouden dat de beroepsvaart en de pleziervaart hier geen hinder van ondervinden en wordt
3.3 Beelden vanaf de kade: goede aansturing gaat over goede coördinatie
overlast voor bewoners zoveel mogelijk tegengegaan door ‘s nachts alleen in de havenmonden, die verder van de bebouwing liggen, te baggeren. Relevantie: Dit voorbeeld geeft aan dat de gemeente bewust
Bij de gemeente leven de volgende beelden over de aansturing
is van de economische belangen van de havenpartijen maar
van het dagelijkse beheer:
ook rekening moet houden met andere belangen (overlast, bewoners).
1. De gemeente redeneert stadsbreed voor zowel het ontwikkelen als het beheer van gebieden. 2. De gemeente plaatst de aansturing van het dagelijks beheer daarom in een breder perspectief (qua tijd en investeringen) en vergelijkt het havengebied met andere delen in de stad. 3. De taken en verantwoordelijkheden zijn voor de gemeente duidelijk belegd, waarbij centrale aansturing ook kracht geeft. 4. De taakgerichte aansturing vraagt om goede communicatie over en coördinatie van taken en bevoegdheden. 5. De roep op een integrale aansturing is gehoord, maar vraagt om een goede onderbouwing omdat de organisatie ervan kostbaar is in termen van tijd en capaciteit.
17
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
2.
De gemeente plaatst de aansturing van het
3.
De taken en bevoegdheden voor het beheer van
dagelijks beheer daarom in een breder perspectief
het havengebied zijn voor de gemeente duidelijk
(qua tijd en investeringen) en vergelijkt het
belegd, waarbij centrale aansturing ook kracht
havengebied met andere delen in de stad.
geeft.
Beeld: De gemeentelijke gesprekspartners zien de aansturing
Beeld: De gemeente benadrukt dat taken en bevoegdheden
van het dagelijks beheer van het havengebied in een breder
voor het dagelijks beheer duidelijk zijn belegd tussen de
perspectief. In de tijd kent het dagelijks beheer een geschiedenis
verschillende diensten: DSB (en als onderdeel daarvan het
waarin wel degelijk veel in de haven tot stand is gebracht en
Havenbedrijf), DSO en het stadsdeelkantoor (onderdeel
zaken zijn verbeterd. Ook in termen van investeringen heeft
van DPZ). Zij geeft aan dat achter de huidige taak- en
de gemeente de nodige acties ondernomen. Daarbij moet ook
bevoegdheidsverdeling een gedachte zit. Het is volgens de
onder ogen worden gezien dat de haven een van de gebieden is
gemeente voor sommige dagelijkse beheertaken juist een
in Den Haag en dat aandacht, capaciteit en geld over de stad
kracht om deze op een stadsbrede schaal te organiseren en
moeten worden verdeeld.
op dat niveau centraal aan te sturen (dit geldt bijvoorbeeld voor riolering, verlichting en wegonderhoud). Decentrale
Voorbeeld: Achterliggende historie. De gesprekspartners
aansturing zou inefficiënte besteding van tijd en middelen
binnen de gemeente zien dat gebiedsontwikkelingen
zijn. Daarnaast licht de gemeente toe dat voor sommige
repercussies hebben voor de haven en de havenpartijen. Over
bevoegdheidsverdelingen juist expliciet gekozen is om dit
sommige ontwikkelingen is al lange tijd discussie tussen
centraal te organiseren. Dit geldt bijvoorbeeld voor handhaving,
gemeente en havenpartijen. De belangen van de spelers in
die bij de handhavingsorganisatie is belegd.
de haven vinden op diverse manieren hun weg naar en in de gemeentelijke organisatie; ook op politiek-bestuurlijk niveau.
Voorbeeld: Port authority. Havenpartijen stellen dat
Havenpartijen weten daarmee wel degelijk invloed uit te
het voor hen onduidelijk is welke instantie waarvoor
oefenen. Vanuit de gemeente wordt aangegeven dat het daarbij
verantwoordelijk is op het water (zie ook hierna in tabel
niet zo is dat het Havenconvenant (of de bijlage) bestaande
1). De gemeente geeft daarentegen aan dat de taken en
contracten of genomen besluiten van het college van B en W
bevoegdheden heel helder zijn belegd: de nautische boa’s zijn
of de gemeenteraad ontkracht. Er blijft een bredere afweging
verantwoordelijk voor handhaving op het water, de jachthaven
spelen. Wel is het convenant de basis voor een verbetering van
wijst ligplaatsen aan voor passanten en int de havengelden en
de verhoudingen.
het Havenbedrijf wijst voor de overige schepen de ligplaatsen aan. De gemeente geeft aan dat afgelopen zomer zelfs is gewerkt
Voorbeeld: investering vervangen kademuren. De
aan de verbetering van de samenwerking tussen de semafoor
gemeente geeft aan dat zij flink investeert in het vernieuwen
(bediencentrale), het Havenbedrijf en de jachthaven.
van de kademuren in het havengebied. Dit om te zorgen dat de haven veilig is en blijft. De kademuren in de Eerste Haven
Relevantie: Het voorbeeld over wie waarvoor verantwoordelijk
zijn al vernieuwd. Op dit moment worden de kademuren
is in de haven laat zien dat taken en bevoegdheden binnen
in de Derde Haven vernieuwd, waarbij de gemeente, mede
en voor de gemeente helder zijn belegd. Het kan wel zijn
op basis van inbreng van de havenpartijen, de kade heeft
dat de huidige taak- en bevoegdheidsverdeling niet voor alle
verlaagd. Daardoor is deze multi-inzetbaar (ook beschikbaar
havenpartijen duidelijk is. Het voorbeeld van de Port authority
voor kleinere schepen) en is de werkbare ruimte vergroot.
laat zien dat de gemeente werkt aan verbetering van de
Komende jaren zullen de kademuren in de Tweede Haven
samenwerking tussen de verschillende diensten.
worden vervangen. De gemeente geeft aan dat bij zij al deze grote projecten zo goed als mogelijk rekening houdt met de bedrijvigheid en economische activiteiten in de haven, maar dat zij veel verschillende belangen heeft af te wegen. Relevantie: Deze twee voorbeelden laten verschillende soort context zien: over concrete gebiedsontwikkeling wordt al lange tijd gediscussieerd tussen havenpartijen en gemeente. Er gaan ook veel dingen wel goed in het havengebied. 18
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
4.
De taakgerichte aansturing vraagt om goede
5.
De roep om een integrale aansturing is gehoord,
communicatie over en coördinatie van taken en
maar vraagt om een goede onderbouwing omdat
bevoegdheden.
de organisatie ervan kostbaar is in termen van tijd en capaciteit.
Beeld: Hoewel de taken tussen (de onderdelen van) DSB, DPZ en DSB in principe duidelijk belegd zijn, ziet de gemeente
Beeld: De gemeente geeft aan dat coördinatie en afstemming
in dat goede samenwerking tussen en binnen de diensten en
tussen gemeentelijke diensten altijd nodig is. Daarvoor zijn,
inhoudelijke afdelingen van belang is om het havengebied
in algemene zin, coördinatie- en afstemmingsprocessen
goed aan te sturen. Gemeentelijke gesprekspartners zien dat er
aanwezig binnen de gemeente. Voor speciale gebieden wordt er
meerdere beleidsterreinen betrokken zijn bij de vraagstukken
gebiedsgericht gewerkt. Zo’n gebiedsgerichte aanpak is volgens
die spelen in het havengebied. Door de taakgerichte organisatie
de gemeente kostbaar in termen van tijd en capaciteit en vraagt
kunnen zaken tussen wal en schip vallen.
daarom om een goede onderbouwing. Gebiedsgericht werken vraagt volgens sommigen ook andere
Voorbeeld: verantwoordelijkheid hebben,
expertise: er is binnen de gemeente veel thematische kennis
verantwoordelijkheid nemen: De gesprekspartners bij de
en expertise aanwezig, maar in mindere mate generalistische
gemeente geven aan dat zodra het over het havengebied gaat,
kennis over een overkoepelend gebied of opgave. Voor het
er snel naar het Havenbedrijf wordt gewezen. Het Havenbedrijf
havengebied wordt aangegeven dat er de afgelopen periode
ervaart dat ook zo, maar het is voor het Havenbedrijf
binnen de gemeente wisselingen zijn geweest in personen
onmogelijk om op de hoogte te zijn van alle ontwikkelingen die
die op ambtelijk niveau betrokken waren bij het gebied.
spelen op alle afdelingen van de gemeente. Bovendien gaat het
Gesprekspartners leggen uit dat hierdoor opgedane kennis over
vaak formeel ook niet om onderwerpen waar het Havenbedrijf
(de context van) het havengebied niet optimaal geborgd blijft
taken of bevoegdheden heeft. Een gesprekspartner geeft aan dat
binnen de gemeente.
dit niet alleen bij de taken voor het havengebied speelt, maar ook op andere plekken in de gemeente.
Voorbeeld: gebiedsgerichte aanpak. Voorbeelden van
Deze dynamiek wordt volgens de gesprekspartners niet opgelost
gebiedsgerichte aanpak zijn de Binnenstad, de Binckhorst en
door een nieuwe indeling van taken en bevoegdheden. Wat
de Weimarstraat. Deze gebieden zijn vanwege hun specifieke
hen betreft gaat het er meer om elkaar eraan te herinneren
problematiek aangewezen om gebiedsgericht te organiseren.
om bewust verantwoordelijkheid te nemen. Zeker wanneer
Bijvoorbeeld armoede, overlast, criminaliteit of een
meerdere diensten van de gemeente elkaar raken.
grootschalige (her)ontwikkeling. De gemeente geeft aan dat de organisatie van de gebiedsgerichte aanpak voor bijvoorbeeld de
Relevantie: Elke vorm van aansturing heeft voor- en nadelen.
Weimarstraat kostbaar is geweest met betrekking tot inzet van
Het voorbeeld toont aan wat het nadeel is van taakgerichte
BOA’s.
aansturing: een afbakening van taken en bevoegdheden leidt ertoe dat iedereen vanuit zijn of haar eigen taken naar een
Relevantie: De voorbeeldgebieden laten zien dat er
vraagstuk kijkt. Het gevolg daarvan kan zijn dat niemand
onderbouwing nodig is voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor
zich automatisch geroepen voelt om taken die blijven
het havengebied heeft de gemeente tot nu toe nog geen directe
liggen en problemen buiten de eigen taak en (integrale)
aanleiding om een specifiek en aanvullend coördinatieproces
verantwoordelijkheid op zich te nemen. Meerdere door ons
te organiseren. De gemeente erkent impliciet wel dat het
gesproken sleutelpersonen binnen de gemeente zien het belang
havengebied om extra maatwerk vraagt. Dit zien wij terug in de
om de (interne) coördinatie en communicatie over de taken en
opleiding van nautische BOA’s en de integrale aanpak Overlast
bevoegdheden in het havengebied te verbeteren. Tegelijkertijd
Scheveningen.
willen zij ertegen waken dat coördinatie leidt tot extra bestuurlijke drukte of een stevige reorganisatie.
19
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
Good practice: Actieplan Scheveningen en integrale aanpak Mobiliteit Zowel de gemeente als de havenpartijen zien dat de
3.4 Tussenconclusie: goede coördinatie en communicatie als uitgangspunt voor verbetering
integrale benadering van Actieplan Scheveningen goed heeft gewerkt. Binnen het programma zijn samenhangende
Uit paragraaf 3.2 en 3.3 komt naar voren dat beide
afspraken gemaakt over beleidsterreinen heen, waardoor
perspectieven, vanaf het water én vanaf de kade, het belang van
actiever is gehandhaafd en maatregelen zijn getroffen.
goede coördinatie en communicatie onderschrijven.
Zo ook op het gebied van mobiliteit. Hoewel de
Vanaf het water:
bereikbaarheid van Scheveningen met de auto een
•
Verbetering van de coördinatie gaat naar verwachting van
probleem vormt, is er geen politiek draagvlak om het
de havenpartijen helpen grip te krijgen op de ‘grote’ en
wegennet aan te passen. Zodoende is ingezet op het
‘kleine’ veranderingen in het havengebied, het kunnen
stimuleren van deelscooters en fietsen om het autoverkeer
inbrengen van de havenbelangen, informatie ophalen
richting Scheveningen te doen afnemen. Dergelijke
over toekomstige ontwikkelingen en transparantie in
integrale afspraken zijn beter te communiceren naar
communicatie.
bedrijven en bewoners, zo is ook uit enquêtes gebleken dat
•
Verbetering van communicatie voorkomt dat havenpartijen voor verrassingen komen te staan en maakt besluitvorming
betrokkenen tevreden zijn.
inzichtelijk. De havenpartijen kunnen dan beter terugzien hoe hun belangen zijn afgewogen. Vanaf de kade: •
Verbetering van de coördinatie is haalbaar binnen de huidige (taakgerichte) organisatie van de gemeentelijke diensten en afdelingen en komt tegemoet aan een meer integrale benadering van het havengebied zonder een kostbare gebiedsgerichte aanpak hoeven te organiseren.
•
Goede coördinatie binnen de gemeente verheldert volgens de gemeente ook de communicatie over beleid en participatiemogelijkheden richting de bewoners en havengerelateerde bedrijven.
De gemeente staat al vanaf het begin van dit onderzoek open voor verbetering van de coördinatie en communicatie in het havengebied, zolang aanpassingen haalbaar zijn binnen de huidige organisatiestructuur. Nu verbetering van de coördinatie en communicatie centraal staat, is het van belang hoe het dagelijks beheer van het havengebied op dit moment is georganiseerd en welke actoren en diensten erbij betrokken zijn. Dat leest u in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 gaan we in op welke concrete oplossingsrichtingen de gesprekspartners hebben genoemd om de coördinatie en communicatie te verbeteren.
20
HOOFDSTUK 4
Hoe de aansturing van het dagelijks beheer in het havengebied nu is georganiseerd Uit de interviews komt nadrukkelijk naar voren dat het ervaren probleem niet zozeer ligt in de kwaliteit van dienstverlening van (afdelingen van) de gemeente Den Haag, maar dat er om een andere wijze van aansturen wordt gevraagd. De havenpartijen hebben de behoefte aan een integrale aansturing. Dat is ook de centrale vraag van dit onderzoek. Om die vraag te beantwoorden, moeten we eerst onderzoeken hoe de aansturing van het dagelijks beheer nu is georganiseerd. In hoofdstuk 5 geven we aan welke de beelden er zijn over hoe de aansturing zou kunnen worden georganiseerd.
In het zicht van de haven | Rapport gemeente Scheveningen
4.1 Het havengebied Scheveningen valt onder de verantwoordelijkheid van verschillende overheden
Betrokkenheid van overheden in het algemeen, maar van de gemeente Den Haag in het bijzonder Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Dit betekent dat in het havengebied, net zoals elders in Nederland, meerdere overheden bevoegd zijn op dezelfde plek. Dat is in principe niets nieuws of anders dan elders in Nederland, maar er gelden op (en om) het water wel een aantal bijzondere regels. De belangrijkste overheden die een rol in het havengebied in Scheveningen hebben, zijn de volgende:9 1. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/Rijkswaterstaat. 2. Hoogheemraadschap Delfland. 3. Gemeente Den Haag. Het waterbeheer van de Noordzee berust bij de Minister van IenW. Namens de minister wordt de Zuid-Hollandse kuststrook ten noorden van de Noorderdam en ten zuiden van de Zuiderdam beheerd door Rijkswaterstaat Zuid-Holland.10 De landhoofden zijn in beheer bij het Hoogheemraadschap van Delfland. Deze is ook verantwoordelijk voor het beheer van de waterkerende functie van de zeewering.
Allereerst is het belangrijk om vast te stellen hoe het havengebied Scheveningen is afgebakend én wie voor dat
De haven van Scheveningen is in beheer bij de gemeente
gebied verantwoordelijk is. In de praktijk blijken verschillende
Den Haag. In Scheveningen Haven is een bestemmingsplan
afbakeningen te gelden. Zo zijn de afbakening van het
vastgesteld.11 Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het
havengebied in het convenant en de afbakening van het
grondwater in stedelijk gebied. Ook zorgt de gemeente voor de
havengebied in de Havenverordening Scheveningen 2008
6
afvoer van afvalwater en overtollig regenwater via de riolering.
niet hetzelfde. Voor dit rapport gaan wij uit van de definitie van het havengebied zoals dit in het convenant is opgenomen. Deze afbakening is hiernaast weergegeven. In het Havenconvenant is het huidig gebruik, de ruimtelijke ontwikkelingen en de toegestane activiteiten op de Scheveningse kades beschreven. Elke haven heeft zijn eigen hoofdfunctie. De voorhaven7 en daarbinnen de Adriaan Maaskade wordt gebruikt door schepen die de haven incidenteel bezoeken. De Eerste Haven kent een volledig industrieel gebruik en het primaat ligt bij de visserij, De Tweede Haven kent een gemengd gebruik van visserij, watersport en overig bedrijfsmatig gebruik en de zuidelijke helft is verpacht aan de Jachtclub Scheveningen. De Derde Haven kent de Rijksrederij als vaste gebruiker en kent daarnaast op dit moment een tijdelijk gebruik voor schepen die incidenteel de haven bezoeken.8