RIS317976 Notulen van de raad van 21 december 2023

Het college en de ambtelijke top zorgden voor een niet-transparante manier van werken. Ook is er sprake van aanbestedingsfraude: het gunnen van een ongeldige en onrechtmatige bieding tijdens de aanbestedingsprocedure. De commissie heeft aangegeven dat het college integraal verantwoordelijk is voor de misleiding, het onvolledig informeren en het niet-transparant werken. Ook heeft de commissie aangegeven dat misleiding door het college geen onkunde was, maar onwil, dus bewust. Nogmaals dank aan de commissie voor haar goede werk en de beantwoording van onze vragen. De beantwoording van de commissie laat steeds zien dat ze zich heel goed hebben verdiept in alle feiten en omstandigheden van de totstandkoming van Amare. Dat ze geen woord terugnemen van de conclusies, ondanks dat het college probeert om de commissie in diskrediet te brengen, siert hen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). De heer Guernaoui dankt de commissie voor het goede werk en haar stevige conclusies, maar hij voegt daar zelf nu al twee dingen aan toe, namelijk onrechtmatigheid van de aanbesteding en aanbestedingsfraude. Waarop baseert hij dat? Want dat is volgens mij niet aan de heer Guernaoui om te beoordelen, maar aan een rechter. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Laten we met dat laatste beginnen. Ik dien daar straks een motie over in. Als u die steunt, dan is het aan de rechter, dat klopt.

Dus dan hebben we dat direct opgelost. Ik wil het wel helemaal overdoen, maar: onderdeel van de aanbesteding was de uitvraag over met name het onderhoud. Men moest allerlei formulieren invullen die verplicht zijn. Dat is gewoon compleet genegeerd. Daarmee hebben ze in strijd gehandeld met de Aanbestedingswet en hebben ze misschien nog wel veel meer dingen gedaan die niet mochten; vandaar mijn conclusie. Lotte van Basten Batenburg (VVD). De ongeldigheid van de inschrijving, daar hebben we volgens mij geen discussie over. Maar de heer Guernaoui gebruikt de woorden 'fraude' en 'onrechtmatigheid'. Dat zijn geen woorden die de commissie heeft gebruikt in het rapport. Ik vind het belangrijk dat we bij het rapport blijven, zoals de voorzitter van de enquêtecommissie zojuist ook heeft gevraagd om te doen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als je handelt in strijd met de regels die we kennen in dit land, dan is dat onrechtmatig. Maar over de ongeldigheid zijn we het in ieder geval eens. Dat staat ook 50

in mijn moties. Als u straks mijn moties steunt, dan zullen we zien wat het oordeel van de rechter is. Dus daar verschillen we niet van mening over. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik kan mij aansluiten bij collega Van Basten Batenburg, want de voorzitter van de enquêtecommissie zei net luid en duidelijk: dit zijn de conclusies, maak er niet je eigen woorden van. De heer Guernaoui zei net: misschien hebben ze nog wel meer dingen gedaan die niet mochten. Ik vind het heel vervelend dat we nu niet gewoon sec het debat over dit rapport houden, maar dat de heer Guernaoui insinuaties doet en moties indient op basis daarvan. Dat vind ik jammer. Kan hij dat soort uitspraken misschien weglaten? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik zei dat ze op basis van de geconstateerde feiten van de onderzoekscommissie misschien wel meer regels hebben overtreden. Dat is wat ik zeg. Ik hamer zo op de ongeldigheid - waar in ieder geval mevrouw Van Basten Batenburg en ik het over eens zijn en ik hoop u ook - omdat het college het ontkent. Het college ontkent het. Dat is de reden dat ik er zo op hamer. Ik hoop dat u wel achter de commissie staat en achter al die conclusies. Leonie Gerritsen (PvdD). Absoluut, mijn fractie staat helemaal achter dit rapport en de conclusies en de aanbevelingen. Maar ik zou het wel netjes vinden als we ons als raad ook daarbij houden.

Meneer Guernaoui zegt letterlijk dat het college misschien wel meer dingen deed die niet mochten. Dat gaat misschien een beetje voorbij aan dit rapport. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dan herstel ik mij: op basis van de geconcludeerde feiten zijn misschien wel meer regels overtreden. Ik leer graag van uw inbreng. Samir Ahraui (PvdA). Ik vroeg me af of de heer Guernaoui zich zelf achter de conclusies schaart. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Mijn fractie is het helemaal eens met de conclusies en ook met de aanbevelingen. Samir Ahraui (PvdA). Vindt u dan, als het gaat om dit aspect, dat zij hun werk of onvolledig hebben gedaan of onjuist hebben gedaan? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Als u goed heeft geluisterd, dan heeft u gehoord dat ik allerlei complimentjes heb uitgedeeld. Dat doe ik niet als zij hun werk niet goed hebben gedaan. De voorzitter. Laatste keer, meneer Ahraui. Samir Ahraui (PvdA). Ik vraag het in lijn van wat de collega's van de VVD en de Partij voor de Dieren net gesteld hebben. Als je sec kijkt naar het rapport en de conclusies, en dan naar de insinuaties die de heer Guernaoui daarbovenop doet, dan lijkt het bijna alsof hij zegt: commissie, u heeft hier steken laten vallen, er is misschien meer aan de hand geweest, u had meer onderzoek moeten doen, u heeft niet voldoende gespeurd. Dat is de insinuatie die u hier doet.

Dus ik vraag u nogmaals: schaart u zich dan niet volledig achter de conclusies? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik verzoek meneer Ahraui echt om te luisteren naar mijn inbreng. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb toch iets van teleurstelling en dat wilde ik delen met collega Guernaoui. Hij verwijt het college dat ze de conclusies niet serieus nemen en dan gaat hij vervolgens zelf conclusies trekken waarvan de enquêtecommissie ook in de commissiebehandeling heeft gezegd: nee, dat is niet de conclusie die wij trekken, wij hebben het ongeldig genoemd. Dus waarom blijft u niet bij die conclusie en doet u niet wat u zelf het college verwijt? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). We gaan hier niet hetzelfde debat doen dat we in de commissie hebben gedaan. Ongeldig betekent dat ze zich niet aan de regels hebben gehouden. Dat is 51

'ongeldig'. We hebben aanbestedingsregels en daar moet je je aan houden. Als je je er niet aan houdt, dan is het ongeldig. Dat hebben ze gezegd. Ja, dus dan is het ook onrechtmatig. Dat is de juridische consequentie. Maar ik vind ongeldig ook genoeg, hoor. Dat heb ik ook gezegd. Daar verschil ik niet over van mening met de commissie: het is ongeldig. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat is prima, maar houdt het dan bij ongeldig. Want u heeft dat debat ook gehad met de voorzitter van de enquêtecommissie. Die zei: ongeldig, dat is het oordeel dat wij nu hebben. Ze hebben daar enorm veel werk in zitten. Ik weet dat u daar waardering voor heeft. Maar houdt het nou gewoon bij ongeldig. Voeg daar niet iets aan toe. Dat is de oproep die ik u doe. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het is ongeldig. Daarmee kun je er ook andere juridische kwalificaties aan hangen, maar ik hou het bij ongeldig. Kijk, ik luister. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat is goed om te horen. Dus ik begrijp goed dat hij het heeft over ongeldig en niet over onrechtmatig. Want zoals mevrouw Van Basten Batenburg zei: dat is aan de rechter. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het zal wel een beperking zijn in mijn juridische achtergrond, maar laat ik meegaan in wat de raad belangrijk vindt. Voorzitter.

Over de twee belangrijkste conclusies van de commissie is het college het oneens met de commissie. Aangezien ze niet allebei gelijk kunnen hebben is het essentieel om daar vandaag opnieuw dieper op in te gaan. Want tot nu toe krijgen we in elke bespreking een nieuw verhaal van het college te horen en probeert het college de raad opnieuw te misleiden. De misleiding. Volgens de Dikke Van Dale is misleiding bedrog. Bedrog is volgens diezelfde Dikke Van Dale het opzettelijk wekken van onjuiste voorstellingen. Dat is dus bewust liegen. Dan ga ik het hebben over de belangrijkste leugens. De belangrijkste conclusie van de commissie is dat de raad bewust is voorgelogen over de bijdrage van het Koninklijk Conservatorium aan de exploitatie van Amare. Al in 2011 is bij het college bekend dat het KC zijn deel van de kosten voor Amare niet kan betalen. In plaats van € 81,5 mln. kan het KC maar € 20 mln. betalen. Toen zaten namens D66 mevrouw De Jong op Cultuur en mevrouw Van Engelshoven op Onderwijs. Sinds 2011 wordt de raad voorgelogen over de financiële bijdrage van het KC. Ook door huidige collegeleden is de raad voorgelogen over het KC. Ik citeer: 'De enquêtecommissie concludeert dat pas bij het verschijnen van het rapport 'Amare: Bijzonder Complex' de raad volledig op de hoogte is van de bedoeling van de subsidie van € 0,9 mln.

uit 2012, die in 2020 omgezet is in een structurele subsidie. De raad is in 2020 niet op de hoogte dat het college daarvoor de raad op dit punt had misleid.' Dan focus ik nu op het collegebesluit van 17 maart 2020. Toen kwam het college met het raadsvoorstel Actualisering dekkingsbesluit en verwacht bedrijfsresultaat Amare. Daarover zegt de onderzoekscommissie: 'Dit is een foutieve voorstelling van zaken.' Het college verzaakt volgens de commissie in 2020 de relatie tussen de exploitatie en de te lage huurinkomsten bloot te leggen. Dus in 2020 is de raad opnieuw voorgelogen door het college. En wie zaten er toen, in 2020, in dit college en waren direct betrokken bij dit dossier? Mevrouw Bruines zat toen drie jaar in het college, waarvan drie jaar op Onderwijs. Zij kreeg haar overdracht van mevrouw Van Engelshoven, die zeven jaar wethouder Onderwijs was. De heer Van Asten zat twee jaar in het college als wethouder Cultuur. Hij heeft zijn overdracht gekregen van Wijsmuller. Meneer Bredemeijer zat toen vier maanden in het college als wethouder Onderwijs. Zijn overdracht kwam dus van mevrouw Bruines. Waarom noem ik dit allemaal op? Omdat wethouder Van Asten heeft gezegd dat hij in 2020 niet op de hoogte was van de afspraak. Blijkbaar was wethouder Bruines, want die zat toen ook in het college, dus ook niet op de hoogte.

Meneer Bredemeijer, die er net vier maanden zat als wethouder Onderwijs, was blijkbaar ook niet op de hoogte dat de raad werd misleid, want anders had die vast ingegrepen. Daarom mijn vraag: kunnen de drie wethouders dat bevestigen? Wisten zij ook pas sinds het verschijnen van het rapport van de deal? Zo ja, is het dan nooit gemeld door hun voorgangers, collega-wethouders of ambtenaren? De hele top van de ambtenaren van OCW, maar ook bij DSO, 52

heeft daar de hele periode gezeten, maar blijkbaar heeft niemand de wethouders geïnformeerd van: hoho, dat heeft te maken met die deal en als u dit doet, misleidt u de raad. Dat wil ik graag weten. Ik wacht het antwoord af en kom er in de tweede termijn op terug. Marieke van Doorn (D66). Ik was wel blij toen de heer Guernaoui net zei dat we niet het commissiedebat over moeten doen, want dit is natuurlijk allang voorbijgekomen. De oproep die ik net van mevrouw Arp hoorde en ook in het enquêterapport lees, is dat we ons te veel focussen op poppetjes en ons daardoor laten afleiden om echt goed te controleren op de inhoud als raad. Heeft de heer Guernaoui die conclusie van de enquêtecommissie gemist in het rapport? Is die wel goed doorgedrongen bij de heer Guernaoui vraag ik mij af als ik hem nu allemaal namen hoor opnoemen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Meneer Guernaoui heeft heel goed gelezen dat de raad misleid is, dat de raad is voorgelogen, dat we daardoor ons werk niet goed konden doen en dat we daardoor andere beslissingen hebben genomen dan we misschien anders hadden genomen. Dát heeft de heer Guernaoui heel goed gelezen. Daarom moet de onderste steen boven. Dit mag nooit meer gebeuren. Ik heb al eerder gezegd: fouten kunnen worden gemaakt. Maar misleiding is echt een politieke doodzonde. Ik ben benieuwd wat straks D66 daarmee gaat doen.

Maar daarom heb ik deze vragen. Dat moet gewoon vandaag duidelijk worden. Marieke van Doorn (D66). In het antwoord van de heer Guernaoui hoor ik geen antwoord op mijn vraag. De vraag was of de heer Guernaoui het met mij eens is dat wij als raad moeten focussen op de inhoud en dáárop het kritisch vermogen aan de dag moeten leggen zodat dit nooit meer gebeurt, en ons niet moeten laten afleiden door politieke spelletjes en focus op poppetjes. Ik probeer het gewoon nog een keer. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). De raad moet zorgen dat we nooit meer worden voorgelogen door wethouders. Daar gaat vandaag dit debat over. Dat is het allerbelangrijkste. Want de verkeerde poppetjes krijgen de verkeerde voorstelling en dat moeten we niet willen. De voorzitter. De laatste keer op dit punt, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Ik vind het echt een veronachtzaming van de conclusies en de aanbevelingen van dit rapport om te focussen op poppetjes en niet op de misleiding als product van de cultuur in het IJspaleis, zoals ook mevrouw Arp het net omschreef. Is de heer Guernaoui bereid om voorbij poppetjes te kijken naar hoe wij als raad het heft in handen nemen om de bestuurscultuur zodanig te maken dat het niet meer kan voorkomen? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Bestuurscultuur wordt gevoed door de mensen die binnen die cultuur verantwoordelijk zijn.

Daar moeten we vandaag duidelijkheid over scheppen. De verkeerde mensen zorgen voor de verkeerde bestuurscultuur. Lesley Arp (SP). Nog even over de focus op poppetjes: ik ben het deels eens met mevrouw Van Doorn, al denk ik ook wel, als je het rapport goed leest, dat je kan zeggen dat sommige poppetjes meer verantwoordelijk zijn geweest dan andere. Maar ik denk ook dat je ziet dat de misleiding een product is van een cultuur, inderdaad, en eigenlijk het hele college raakt, en meerdere hele colleges raakt. Dus stel dat Hart voor Den Haag een motie van wantrouwen indient. Zou ze dan niet eigenlijk ook een motie van wantrouwen indienen, in feite, tegen het hele college dat in 2018 daar heeft gezeten? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). In de tweede termijn zal ik waarschijnlijk wat moties gaan indienen. Het staat mevrouw Arp vrij om zelf ook moties in te dienen. Dan wil ik die echt op de merites beoordelen. Misschien ga ik ze dan wel steunen. Lesley Arp (SP). Volgens mij snapt de heer Guernaoui de vraag niet. Ik had het eerder ook over collegiaal bestuur. Is het feit dat die KC-misleiding heeft plaatsgevonden niet ook gewoon een product

53

geweest van een heel college en zou een motie van wantrouwen niet gericht moeten zijn dan tegen het hele college dat in 2018 er zat? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Misschien kom ik wel met een motie van wantrouwen tegen een heel college. Dat gaan we in tweede termijn zien. Maar ik wil eerst nu antwoord op mijn vragen. En ook in een college heb je portefeuillehouders. Die komen met stapels papier. Een wethouder kan niet alles tot op de komma nauwkeurig controleren. Ze zijn formeel integraal verantwoordelijk. Daar ben ik het helemaal mee eens en daar doe ik ook niks aan af. Maar ja, de ene wethouder is nou eenmaal meer verantwoordelijk dan de ander. De voorzitter. Laatste keer op dit punt, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Ja, ik dacht ik stel de vraag impliciet, maar ik zal die nu maar even heel plat stellen. Zou dat niet ook betekenen dat de collegeleden van Hart voor Den Haag een verantwoordelijkheid hadden op dat moment, in die periode? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb tijdens de commissievergadering gezegd waar de verantwoordelijkheden van de wethouders van Hart voor Den Haag zaten. Die zaten bij de packagedeal die nodig was om de problemen van het vorige college op te lossen. Ik heb ook gezegd dat achteraf gezien de raad tien dagen eerder geïnformeerd had moeten worden, vertrouwelijk. Dat is de fout die dat college heeft gemaakt. Samir Ahraui (PvdA).

Wellicht is het een schot voor de boeg, maar ik hoor de heer Guernaoui net zeggen dat hij tot de tweede termijn wil wachten voordat hij moties over eventuele consequenties wil indienen. Ik denk dan even terug aan alle debatten die we hebben gehad. De heer Guernaoui zei al op 27 september 'ze mogen vertrekken', op 12 oktober al 'ze mogen vertrekken', in november al 'ze mogen vertrekken' en op 6 december ook; elke keer voordat het college überhaupt de kans heeft gehad om een antwoord te geven. Ik vraag me dan af, ook in dezen, wat het voor zin heeft dat we de beantwoording van het college afwachten en pas in tweede termijn een motie van de heer Guernaoui krijgen. Want hij heeft zijn conclusies al getrokken. Dan zou ik zeggen: dien de motie in. Dan is uw betoog waarschijnlijk ook klaar en kunnen we het wellicht weer over de inhoud hebben. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het gaat over de conclusies van de commissie. Het college hééft de mogelijkheid gehad om daarop te reageren. Daar hebben ze alles kunnen vertellen wat ze wilden vertellen. Daar zijn ze uitgebreid aan het woord geweest en hebben ook ambtenaren van alles kunnen vertellen. Dus dat is al gebeurd. Dat is al gebeurd. Vandaag hebben we het over de conclusies van de commissie. Samir Ahraui (PvdA). Met dat laatste ben ik het helemaal eens. De conclusies van de raad, daar gaan we het over hebben.

Maar wat ik net probeer aan te geven, is dat u op 27 september, al voordat het college gereageerd had, uw conclusie had getrokken, op 12 oktober, al voordat het college gereageerd had, uw conclusie had getrokken, in november precies hetzelfde en op 6 december precies hetzelfde. Dan vraag ik me af met welk doel u hier staat als u uw conclusies allang al getrokken heeft, want dan maakt de beantwoording eigenlijk niks meer uit. Dien dan gewoon die motie in. Dan kunnen we het daarover hebben, dan kunnen we dat afronden en dan gaan we weer over tot de inhoud. Het is tijd voor ónze conclusies, maar die heeft u 27 september, voordat we hier een woord gewisseld hebben met elkaar, allang al getrokken. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dit is dus de omgekeerde wereld. Ik stel hier vragen. Ik verwijs naar de tweede termijn. Ik wacht op antwoorden. Maar als dat voor de Partij van de Arbeid niet meer nodig is, want die heeft haar conclusies blijkbaar allang getrokken … Ja, dan moet u niet omdraaien. Als uw conclusie is dat het college goed is en moet blijven zitten, dan moet u dat straks direct maar zeggen. Want dat is wat u de afgelopen maanden heeft gezegd. Dan kunnen we hier ook net zo goed weggaan.

54

De voorzitter. Meneer Ahraui, de laatste keer. Samir Ahraui (PvdA). Dit is natuurlijk de omgekeerde wereld. Tegen iemand die vandaag al de hele tijd mensen verwijt niet te luisteren, zou ik zeggen: luister ook even naar de inbreng die ik net gedaan heb, dan kunt u daar wellicht antwoord op geven. Het is Hart voor Den Haag die conclusies allang al getrokken had voordat hier in dit huis er überhaupt een woord over gewisseld is. U zegt dat u vragen stelt, maar we weten allemaal dat ongeacht het antwoord dat er komt, er straks een motie van wantrouwen wordt ingediend. Het maakt dus niet uit wat dit college zegt, want úw conclusies zijn al klaar. Dat zegt niets over mijn conclusies, maar over die van de heer Guernaoui. Het zou hem sieren om dan niet nu te doen alsof alles een beetje in de lucht hangt en het antwoord van het college er nog toe doet, want die motie gaat er komen. Dan zou ik zeggen: dien die nu in, dan kunnen we over naar de inhoud. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het is toch erg jammer dat zo'n nieuw raadslid dan nog niet heeft geleerd om te luisteren. In mijn inbreng heb ik duidelijk gezegd dat het college in de commissievergadering steeds met andere antwoorden en andere reacties kwam. Ik heb zelfs een verzoek gedaan aan het college over de overdrachtsdossiers. Ik hoop dat u die brief heeft gelezen. En wat blijkt daaruit? Ze geven geen antwoord.

Daarom heb ik dit antwoord nog nodig, voordat ik in tweede termijn definitief politieke keuzes kan voorleggen. De voorzitter. Meneer Ahraui, u heeft iets anders, hè, of een persoonlijk feit. Gaat uw gang, meneer Ahraui. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter, toch een klein persoonlijk feit. Hij verwijt anderen dat ze niet luisteren, maar volgens mij zijn er meerdere momenten geweest dat de heer Guernaoui niet luistert. En mijn periode als raadslid doet er volgens mij ook helemaal niet toe. Wij kennen elkaar al sinds 2018. Ik weet dus prima hoe de boel hier werkt. Maar ik nodig de heer Guernaoui uit om nou gewoon eens antwoord te geven op al die vragen die we hier stellen en niet de hele tijd te komen met van die lege antwoorden. Hij weet zelf ook dat het antwoord stinkt. De voorzitter. Kom op! 'Leeg', 'nieuw', 'stinkt', jongens, kom op, dat hoeft niet. Mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wilde graag terug naar de inhoud, want … Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Het stinkt echt vandaag. Daarom moeten we dit debat voeren: omdat het ontzettend stinkt. De voorzitter. Dat beschouw ik maar als een politieke opvatting. Het zij zo. Ik vind het niet fijn. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Misschien kan de ventilatie wat hoger, voorzitter, dan komt er wat luchtverversing. Maar even terug naar die misleiding, want daar had meneer Guernaoui het net over.

Hij vroeg een aantal wethouders om te reageren op wat zij nou overgedragen hebben gekregen in 2020. Ik vraag me dan het volgende af, en ik sluit me aan bij collega Arp. De heer Guernaoui zat zelf natuurlijk in 2018 in het college. Als de colleges die misleiding hebben laten voortbestaan, dan is Hart voor Den Haag toch net zozeer onderdeel van het probleem? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Deze problemen deden zich voor op met name twee portefeuilles, Onderwijs en Cultuur. Daar hebben die problemen zich voorgedaan. Die misleiding heeft volgens mij een tijdsduur gehad van twaalf jaar, als het niet meer is. Bijna twaalf jaar heeft die misleiding voortgeduurd. Dan is het aan de betreffende wethouders om dat recht te zetten. Dat is niet gebeurd. Daarom vraag ik ook aan de wethouders: is dat gemeld? Meneer Bredemeijer was toen bijvoorbeeld net vier maanden wethouder. Dan komt er een voorstel. Wist hij het? Als hij het niet wist, dan heb ik antwoord op mijn vraag.

55

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het een beetje detaillistisch, merk ik. Dat heeft er vooral mee te maken dat er aan de ene kant best wel hoog over wordt gesproken over een paar zaken en aan de andere kant er heel specifiek wordt gevraagd wie op welk moment welk detail te horen heeft gekregen. Terwijl als er dan gevraagd wordt naar de verantwoordelijkheid van de heer Guernaoui toen hij lid was van het college, dan is het afstand en dan zijn het twee dingetjes, heel hoog over: er was een packagedeal en er was een tiendagentermijn. Dan denk ik: sta dan ook voor die verantwoordelijkheid. Je bent onderdeel van het college als je collegelid bent. Dan ben je dus ook onderdeel van de hele collegeverantwoordelijkheid. Het college spreekt met één mond. Waarom zo moeilijk doen en dat dan niet gewoon erkennen? Want ik denk dat als we dat soort dingen niet erkennen, als raad én als college, we geen spat verder komen vandaag. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar door dit soort discussies krijg je dit. Wat gaan we dan doen? Het hele college laten opstappen? Nur Icar zit er net. Moet hij weg? Barker, hij zit er net. Moet die weg? Willen we dat doen? De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, de laatste keer op dit punt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het heel amusant dat de heer Guernaoui dit zegt.

Ik ben heel benieuwd met wat voor voorstellen hij dan gaat komen wie er allemaal weg moeten voor welke verantwoordelijkheden precies. Maar dat gaan we dan afwachten in tweede termijn. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Zeker, nadat ik antwoord krijg op mijn vragen. De voorzitter. Meneer Guernaoui zet zijn betoog voort. Gaat uw gang. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dan het volgende punt, de ongeldigheid van de aanbesteding van Amare. Daar hebben we het bij de behandeling in de commissie uitgebreid over gehad. We hebben er net ook bij stilgestaan. Ik heb daarom twee moties. Motie één is Doe aangifte conform art. 162 Sv, met als dictum: verzoekt het college om aangifte te doen van een mogelijk misdrijf dat heeft plaatsgevonden bij de aanbesteding van Amare en bewuste misleiding. Motie twee gaat over het onderzoek naar de maintenance van Amare. Want voor nu, het is een nieuw gebouw, valt het nog best wel mee. Maar dat kan, en quote me, de komende jaren nog vele miljoenen gaan kosten, omdat dat niet goed geregeld is vanwege de wijze waarop die aanbesteding is uitgevoerd. Daarom een verzoek aan het presidium om met ondersteuning van het college onderzoek te laten doen naar de maintenance van Amare en de consequenties voor de gemeente en de instellingen. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Ik heb een vraag over de motie die de heer Guernaoui zojuist als laatste heeft ingediend. Kan hij toelichten wat hij uit het onderzoek wil halen? Want ik vind het een heel terecht punt en ik ben ook wel zeer geïnteresseerd, maar ik vind het verzoek nog wat breed geformuleerd. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Daarom had ik graag wat meer tijd gewild, maar vanwege het belang besteed ik er wat tijd aan. Dat onderzoek laat zien dat onderdeel van de gunning was om duidelijk te maken wat het onderhoud gaat kosten. Het mooie van DBM, in theorie, is dat dan ook duidelijk is voor meerdere jaren wat men moet betalen voor het onderhoud. Dat hebben ze al wel meegenomen in de jaarlijkse kosten. Maar als dat contractueel niet goed geregeld is, dan moet je straks gewoon een verzoek doen bij de bouwer. Die kan dan vragen wat hij wil, omdat daar geen vaste afspraken over zijn gemaakt. Dat is het grootste risico dat is blijven liggen. De commissie heeft dat heel goed onderzocht, maar daar hebben we een verdieping op nodig. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Zou het dan een idee zijn om als onderdeel van die motie de onderzoeksvraag, de onderzoeksopdracht eerst nog in de raad terug te leggen, zodat we daar misschien ook samen nog over kunnen spreken? Ik denk namelijk dat het met deze motie nog best veel kanten op kan gaan. Het lijkt me verstandig om daar wat grip op te houden.

56

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Een goed voorstel, misschien kunnen we het dictum tijdens de schorsing op die manier aanpassen. De voorzitter. Door de heer Guernaoui worden de volgende moties (J.3 HvDH en J.4 HvDH) ingediend:

Motie J.3 HvDH doe aangifte conform art. 162 Sv De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van de Enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie (RIS316440). Constaterende dat, • de Enquêtecommissie tot de conclusie komt dat ondermeer de aanbesteding van Amare ongeldig is; • de aanbesteding van Amare mogelijk een misdrijf is; • Conform art. 162 Strafvordering Openbare colleges en ambtenaren die kennis krijgen van een of meerdere misdrijven verplicht zijn om daar aangifte van te doen. Verzoekt het college, • om aangifte te doen van een mogelijk misdrijf dat heeft plaatsgevonden bij de aanbesteding van Amare en bewuste misleiding. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.4 HvDH Start onafhankelijk onderzoek naar Maintenance Amare De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van de Enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie (RIS316440); Constaterende dat, • de Enquêtecommissie tot de conclusie komt dat aanbesteding van Amare ongeldig is; • bij de aanbesteding van Amare met name het proces over de Maintenance (Onderhoud) van Amare foutief is verlopen; • daardoor onduidelijk is welke afspraken er bestaan over de onderhoud van het gebouw; • deze onduidelijkheid moet worden opgelost voordat het gebouw behoefte heeft aan grootschalig onderhoud; • onduidelijkheid over onderhoud van Amare de gemeente vele miljoenen extra kan gaan kosten; • dat het college ontkent dat de aanbesteding ongeldig is. Verzoekt het presidium, • om, met ondersteuning vanuit het college, onderzoek te laten doen naar de Maintenance (onderhoud) van Amare en de consequenties voor de gemeente en de instellingen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Voorzitter: de heer Sluijs. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Allereerst bedankt aan de insprekers voor alle jaren werk die in dit rapport zijn gestoken door u. 57

Voorzitter. Het is net ook al gezegd. Voor het eerst in de geschiedenis heeft de gemeenteraad van Den Haag een raadsenquête laten uitvoeren. Het vuistdikke rapport dat daaruit voort is gekomen, beslaat een periode van meer dan twintig jaar en meerdere opvolgende colleges en coalities. Ter voorbereiding op dit debat ben ik in de archieven van de Partij voor de Dieren gedoken om onze oude bijdragen terug te lezen over het Spuiforum, het OCC en Amare. Ik wilde een aantal quotes delen van mijn voorgangers door de jaren heen. 2012, raadslid Marieke de Groot: 'Voorzitter, de Partij voor de Dieren kan zich geheel niet vinden in de plannen voor het Spuiforum. Het gaat ten koste van de stad, kost klauwen met geld en het is zeker niet de tijd hiervoor.' 2014, raadslid Christine Teunissen: 'Wethouder, word wakker, gebruik je verstand, en bouw geen monument van onvermogen, onfatsoen en onbenul in het hart van onze stad achter de duinen.' En iets recenter, 2020, raadslid Robert Barker: 'Woorden schieten tekort om goed de situatie rond Amare te beschrijven. We kunnen het hebben over de enorme budgetoverschrijdingen van de bouw of het continue uitstel. Of over de integriteitsschendingen en de leugens van het college.

Of we kunnen het hebben over het feit dat toekomstige generaties nog zullen moeten bloeden vanwege een structureel exploitatietekort.' Het moge duidelijk zijn dat de Partij voor de Dieren altijd een tegenstander is geweest van de bouw van Amare, vanwege de kosten, vanwege het intransparante proces en vanwege integriteitsschendingen. Helaas is ook de voorspelling dat dit ten koste zou gaan van het cultuurbudget voor de stad, uitgekomen. In het rapport komt duidelijk naar voren dat over een lange periode een cultuur is ontstaan op het stadhuis waarin een prestigeproject kon worden doorgedrukt en waarbij risico's en kritiek werden genegeerd. Ik wil dan ook nogmaals de complimenten van mijn fractie overdragen aan de enquêtecommissie, die echt fantastisch werk heeft gedaan. Niet alleen heeft de commissie tot achter de komma uitgezocht waar het fout heeft kunnen gaan met Amare, maar ook heeft zij de diepere structuren blootgelegd die ten grondslag liggen aan dit hele fiasco. Want het gaat hier niet om enkel fouten gemaakt door één persoon of één wethouderspost of één college, maar over een heersende cultuur en structurele werkwijze, over de bestuurscultuur, de wethouderscultuur, maar ook de raadscultuur. Het gaat een hoop werk vergen om dit allemaal te herstellen en dat zal niet over een nacht ijs gaan.

Ook wil mijn fractie de enquêtecommissie danken voor al haar heldere aanbevelingen. Deze vormen echt een stevige basis voor de veelal inhoudelijke debatten in de raadscommissies. Ik wil vanaf deze plek ook mijn collega Jan Willem van den Bos bedanken voor alle tijd en moeite die hij in dit dossier heeft gestopt. De Partij voor de Dieren hoopt deze raad in elk geval drie dingen te bereiken. Ten eerste willen we lessen trekken uit het verleden en die op een praktische wijze implementeren in de werkwijze op het stadhuis. Ten tweede is het essentieel dat er sprake is van herstel van vertrouwen. Dat gaan we niet in een dag geregeld krijgen, natuurlijk. Het moet een constante inspanning zijn van zowel raad als college. Verbeterde informatievoorziening zal daarbij echt helpen. Ten derde is het belangrijk dat we een periode afsluiten. Om een streep in het zand te zetten en met elkaar af te spreken om het nu echt anders te doen. Om verantwoordelijkheid te nemen en weer vooruit te kijken. Want uiteindelijk is de stad meer gebaat bij een stadsbestuur dat samenwerkt. Voorzitter. Wat lessen trekken betreft kan de Partij voor de Dieren zich helemaal vinden in het rapport. Zo kunnen we hierin lezen dat de raad regelmatig onvoldoende is geïnformeerd over externe onderzoeken. Dit kan leiden tot een ongelijkheid in informatiepositie tussen de raad en het college.

Daarom wil mijn fractie het college verzoeken om een systeem te implementeren waarbij de raad duidelijker wordt geïnformeerd over externe onderzoeken, bijvoorbeeld een register of een bijlage bij de programmarekening. Is het college daartoe bereid? De komende tijd zullen we ook aan de slag moeten om de aanbevelingen concreet te maken. Ook in deze raad worden er al een aantal goede voorstellen ingediend. Zo steunen we van harte de motie van de SP over tegenspraaksessies en de moties die GroenLinks zal indienen over verbeterde informatievoorziening. Een van de aanbevelingen uit het rapport is een betere werkwijze om bij grote projecten vooraf - sorry, mevrouw Faïd - het publieke belang vast te stellen. Omdat mijn fractie daar graag zo snel mogelijk mee wil beginnen, dienen we vandaag ook nog een amendement in om per direct aan de slag

58

te gaan. De titel is Publiek belang in de praktijk. We steunen ook een motie van de SP over publiek belang. Voorzitter. Dan het herstel van vertrouwen. Het vertrouwen tussen raad en college maar ook het vertrouwen van de stad in de politiek is geschaad. Zoals mijn collega Van den Bos al zei: 'Als de raad wordt misleid, wordt de stad misleid en daarmee is het vertrouwen geschaad. Dit moet worden gerepareerd.' Wat betreft de rol van de gemeenteraad heb ik bijna alle gemeenteraadsfracties ook echt hun eigen rol in het geheel horen erkennen en spijt horen betuigen. Ook heeft het college zijn excuses aangeboden voor de gang van zaken in dit dossier. Mijn fractie vindt dat een goed begin. We hopen dat de conclusies en aanbevelingen uit het rapport bij iedereen in het geheugen gegrift staan en dat iedereen zich blijvend zal inzetten om dit nooit meer te laten gebeuren. De Partij voor de Dieren zal in ieder geval bijzonder kritisch blijven. Lesley Arp (SP). Ik was even aan het zoeken naar een moment om in te breken in dit betoog; een goed betoog, trouwens. Er zijn natuurlijk maar een paar partijen die niet echt direct betrokken waren bij dit dossier. Dat was de Partij voor de Dieren, dat was mijn partij, ik denk de ChristenUnie/SGP. Het groepje werd steeds kleiner in de loop de jaren.

Maar ik moet toch een beetje teruggrijpen op de reactie die de Partij voor de Dieren op het Amare-rapport heeft gegeven bij publicatie. Dat waren echt heel stevige woorden: verziekte cultuur, list en bedrog, vreselijke politiek. Nu zit de Partij voor de Dieren zelf in het college. Ik ben het er helemaal mee eens dat we alle aanbevelingen moeten opvolgen. Er liggen zelfs vanuit de raad nog allerlei aanvullende aanbevelingen. Maar is de Partij voor de Dieren het ook met mij eens dat, los van al die aanbevelingen, de beste manier om te breken met wat de Partij voor de Dieren zelf dus een verziekte cultuur en vreselijke politiek vindt, is hoe wij iedere raadsvergadering over dossiers in verband, samen met coalitie, oppositie onderling, oordelen? Dus dat er ook gewoon geen coalitiedruk plaatsvindt en dat je sommige dingen dus niet kan vervatten in die aanbevelingen, maar dat het ook een kwestie is van hier per debat het goede doen? Leonie Gerritsen (PvdD). Ik zou het, denk ik, niet beter kunnen zeggen. Wat ik net al zei, ik denk ook niet dat het bij de volgende raad al perfect gaat, en waarschijnlijk ook niet bij die daarna. Maar het is wel een streven waarvoor de Partij voor de Dieren zich in ieder geval wil inzetten. Ik denk dat dat een leerweg is, maar het is absoluut ook ons doel. Lesley Arp (SP).

Dan nog een vraag hierover en die is vooral ook bedoeld als reflectie op het laatste commissiedebat. Een heel groot deel van de oppositie heeft toen aangegeven dat we eigenlijk geen verbetering zien en dat we in heel veel dossiers uitwassen zien van dezelfde cultuur die de Partij voor de Dieren als vreselijk en verziekt heeft omschreven. Ik snap dat het heel vroeg in het proces is, maar hoe oordeelt de Partij voor de Dieren erover dat eigenlijk nog steeds die tegenstelling wordt ervaren en wat kunnen we daaraan doen? Leonie Gerritsen (PvdD). Goede vraag, en ik begrijp ook waar die vandaan komt. Wat we eraan kunnen doen en wat mij in elk geval wel vertrouwen heeft geboden, is dat ik vanuit de raad toen echt een andere manier van werken heb gezien. De raad heeft toen het college accountable gehouden. Dat is er toen ook in meegegaan, wellicht door druk vanuit de raad, maar het is een goed begin. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik was halverwege de zin: de Partij voor de Dieren zal in ieder geval bijzonder kritisch blijven. Ik hoop dat de SP ons dan weer kritisch houdt. Voorzitter. Tot slot moeten we conclusies trekken om deze periode af te kunnen sluiten. Natuurlijk zal mijn fractie het raadsvoorstel van de enquêtecommissie steunen. Ook liggen er een aantal goede voorstellen van collega's die mijn fractie zal steunen.

Maar de Partij voor de Dieren is ook van mening dat we als raad een politiek oordeel moeten uitspreken over de conclusie van de enquêtecommissie dat de raad voor de besluitvorming over Amare op aspecten niet volledig is geïnformeerd en op aspecten zelfs is misleid in de periode tussen 2010 en 2021. Dit is wat ons betreft de zwaarste conclusie uit het Amare-rapport en dit keurt mijn fractie af. Daarom dien ik de volgende motie van afkeuring in, samen met mevrouw Arp van de SP, mevrouw Klokkenburg van de 59

ChristenUnie/SGP, meneer De Vuyst van GroenLinks, mevrouw Van Doorn van D66, meneer Ahraui van de PvdA, meneer Mahmood van DENK en meneer Kruis van de PVV. Hoewel, de laatste is er niet. Ik weet niet of dat dan telt. De motie luidt: constaterende dat het raadsenquêterapport over Amare de conclusie bevat dat de raad tussen 2010 en 2021 niet volledig is geïnformeerd en dat de raad op aspecten misleid is over Amare; overwegende dat het misleiden en onvolledig informeren van de raad niet alleen voor grote financiële problemen heeft gezorgd, maar ook voor verstoorde verhoudingen tussen raad en college; keurt het misleiden en onvolledig informeren van de gemeenteraad door opeenvolgende colleges tussen 2010 en 2021 af. De voorzitter. De heer Kruis kan de motie inderdaad niet medeondertekenen. Als hij vanavond bij de stemming is, zou hij de motie natuurlijk wel kunnen steunen met een voorstem, maar hij kan niet mede indienen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik heb een technische vraag. De commissie kwam tot de conclusie dat de misleiding heeft voortgeduurd totdat ze met het rapport kwam, maar mevrouw Gerritsen zegt tot 2021. Waarom? Leonie Gerritsen (PvdD). Dank voor die vraag. Die heb ik vaker gehoord.

Ook dat mensen hebben gezegd: waarom niet vanaf 2006? Dat is omdat ik gewoon ben gaan highlighten in het rapport waar de conclusies lagen: op dit moment is dit gebeurd, op dit moment is dat gebeurd en dit waren de momenten dat er echt verkeerde informatie is gedeeld. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Wat betekent dit dan? U dient een motie van afkeuring in. Wat betekent dat dan voor het huidige college, althans voor de wethouders die er tot 2021 zaten of nog steeds zitten? En wat betekent het voor vorige colleges? Leonie Gerritsen (PvdD). Deze vraag stelde de heer Guernaoui ook al aan mevrouw Arp. Dit betekent dat als de raad dit steunt, de raad afkeuring uitspreekt. Hoe het college daarop reageert is aan hen. De voorzitter. Meneer Guernaoui, derde maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). We moeten dit straks aan de stad uitleggen. Dan zeggen ze: jullie hebben toch een rapport waarin staat dat de raad is voorgelogen, dat daardoor miljoenen, tientallen miljoenen, misschien honderden miljoenen verkeerd zijn geïnvesteerd, dat dit de gemeente heel veel geld heeft gekost? Zeggen we dan 'ja, we hebben het afgekeurd'? Is dat wat u dan straks wilt wat wij aan de stad gaan vertellen? Leonie Gerritsen (PvdD). Als we het zo plat zouden slaan als 'dit is het enige wat er gebeurd is', dan kunnen we er één bladzijde uitscheuren, maar het zijn achthonderd pagina's aan rapport.

Dat is niet zo makkelijk plat te slaan. Ik denk dat mevrouw Arp het net heel mooi zei: de schuld zit dieper dan één persoon. We moeten, denk ik, ook aan de stad uitleggen dat de raad niet voldoende heeft geluisterd en niet voldoende kritisch is geweest. Er zijn dus wel meer dingen die we moeten uitleggen. De beste manier om dat te laten zien, is door het beter te doen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik kan me de vraag van de heer Guernaoui wel voorstellen over de data die erin genoemd staan, want dit college heeft natuurlijk pas diep in tweede termijn toegegeven dat die misleiding is blijven voortbestaan tot de publicatie van het rapport. Dus waarom dan niet kiezen om dat mee te nemen? Leonie Gerritsen (PvdD). Dank u wel voor die vraag. Mijn fractie heeft heel lang nagedacht over de exacte tekst van deze motie en we hebben die gebaseerd op het rapport en niet op de beantwoording van het college of wat precies in commissiedebatten erover is gezegd.

60

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat begrijp ik ook nog wel deels, maar de enquêtecommissie heeft nog een aantal brieven ook gestuurd en natuurlijk in de beantwoording van de vragen heeft de enquêtecommissie - dezelfde commissie uit ons midden die deze onderzoeken heeft gedaan - heel nadrukkelijk gezegd dat het heeft voortgeduurd tot 8 september 2023. Dan vraag ik me af of we niet een veel duidelijker signaal moeten geven aan het college, ook aan het huidige college, dat dat ook niet kan, dat we die streep echt wat verder trekken dan alleen het feit dat het gebouw is opengegaan in 2021. Want dat is natuurlijk ongeveer de reden geweest dat we die afbakening ooit hebben gekozen in de opdracht voor de enquêtecommissie. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik begrijp die vraag heel goed. Als mevrouw Van Basten Batenburg die motie gaat indienen, dan gaan wij ons er ook op beraden, maar dit is hoe mijn fractie het heeft bepaald. Wij hebben ons gewoon echt op het rapport gebaseerd zoals het voor ons lag. De voorzitter. Meneer Guernaoui, nieuw punt? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). U heeft het over het rapport en u heeft het over die conclusies, waarvan u zegt dat u ze volledig onderschrijft. Het college heeft van twee conclusies afstand genomen. Wat vindt u daarvan? De voorzitter. Wat vindt mevrouw Gerritsen daarvan, via de voorzitter. Leonie Gerritsen (PvdD).

De heer Guernaoui heeft nog weleens de neiging om in derde persoon te praten, maar ik zal het bij mezelf houden. Ik vind het jammer als dat gebeurd is. Ik denk dat er een heel helder rapport ligt. Zoals gezegd, onderschrijft mijn fractie dat. Ik hoop ook dat het college volledig achter die conclusies en aanbevelingen zal gaan staan, en daar ook volledig mee aan de slag gaat. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar dat doet het college niet. Het college zegt gewoon tegen de commissie: op het punt van de ongeldigheid van de aanbesteding zijn we het helemaal niet met u eens. Ze doen hetzelfde als het gaat over die misleiding. Ze zeggen zelfs: we wisten het niet. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik hoorde geen vraag, maar als hij de tekst van mijn motie leest, dan kan de heer Guernaoui zien dat de Partij voor de Dieren wel achter die conclusie staat. De voorzitter. Meneer Guernaoui, laatste maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dan zegt dus de Partij voor de Dieren: het is allemaal gebeurd, we vinden het allemaal verschrikkelijk, we wilden dat hele plan niet. Nu ligt er een dik rapport met stevige conclusies en dan zegt de Partij voor de Dieren: daarom dienen wij een motie van afkeuring in en daarmee is het klaar. Dan blijft iedereen zitten waar die zit en dan gaan we verder met wat we al deden. Leonie Gerritsen (PvdD).

Ik heb net acht minuten volgepraat met hoe ik vind dat we verder moeten. Ik heb niet alleen een motie ingediend. Ik hoop dat de heer Guernaoui dat ook heeft gehoord. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt het volgende amendement (J.A PvdD) voorgesteld:

Amendement J.A PvdD Publiek Belang in de Praktijk De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het raadsenquêterapport 'Amare, Bijzonder Complex'.

61

Besluit om dictumpunt II.a. te wijzigen door de dikgedrukte tekst toe te voegen: ▪ Expliciteer het publiek belang in toekomstige besluitvorming. Formuleer alsnog het publiek belang dat met Amare wordt beoogd en stel op basis daarvan de toekomstige bekostiging vast. Gebruik hiervoor het Model Publiek Belang (MPB). Start onmiddellijk met een experimentele fase waarin raad en college gezamenlijk verkennen hoe het MPB vaker toegepast kan worden, met het doel om per 1 juli 2024 een gedegen werkwijze, inclusief criteria en procedure, voor het gebruik van dit model vast te stellen. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door mevrouw Arp, mevrouw Klokkenburg, de heer De Vuyst, mevrouw Van Doorn, de heer Ahraui en de heer Mahmood, wordt de volgende motie (J.5 PvdD) ingediend:

Motie J.5 PvdD Motie van afkeuring De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het raadsenquêterapport 'Amare, Bijzonder Complex'. Constaterende, dat: ▪ het raadsenquêterapport over Amare de conclusie bevat dat de raad tussen 2010 en 2021 niet volledig is geïnformeerd en dat de raad op aspecten misleid is over Amare. Overwegende, dat: ▪ het misleiden en onvolledig informeren van de raad niet alleen voor grote financiële problemen heeft gezorgd, maar ook voor verstoorde verhoudingen tussen raad en college. Keurt het misleiden en onvolledig informeren van de gemeenteraad door opeenvolgende colleges tussen 2010 en 2021 af. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ook vandaag begin ik met de commissie dank te zeggen, de leden, de ondersteuning. Het is een unicum in de Haagse lokale democratie. U heeft geschiedenis geschreven. Dank voor uw tijd en inzet. Voorzitter. Het is ruim negenenhalf jaar geleden dat de ChristenUnie/SGP na de verkiezingen van 2014 terugkwam in de Haagse gemeenteraad, na een afwezigheid van vier jaar. Met een nieuwe fractie en ik als kersverse medewerker maakten we ons het raadswerk eigen. Toen kwam oktober 2014 een enorme stapel stukken ter besluitvorming voor een nieuw Spuiforum.

In hoog tempo moesten we ons door vele pagina's openbare en geheime stukken worstelen om er vervolgens een politiek oordeel over te vellen. Met steeds weer nieuwe informatie werd het een ware spaghetti, alles culminerend in een raadsvergadering op vrijdagavond. Ook een unicum, hopelijk, hoewel ik er niet zo zeker van ben. Er is destijds heel veel gewisseld over die snelheid. Veel kritiek vanuit met name de oppositie werd door het college gepareerd. Het zou allemaal zorgvuldig en gedegen zijn. Coalitiefracties lieten hun oren hangen naar het college en stemden, een enkeling daargelaten, in. Het zijn dan ook herkenbare observaties uit het rapport dat alle besluiten langs de lijnen van de coalitie-oppositie werden genomen. Helaas is die cultuur nog niet helemaal weg. Het is natuurlijk prima als coalitiefracties hopelijk hun eigen afwegingen maken en in kunnen stemmen met voorstellen van het college. Maar ik denk dat het ook laat zien dat er onvoldoende naar oppositiefracties wordt geluisterd en dat er onvoldoende ruimte is om mee te doen, om serieus te worden genomen. Daar ligt een belangrijke opdracht voor raad en college: sta open voor wederzijdse ideeën.

62

Voorzitter. Dit rapport heeft veel misstanden over het hele besluitvormingsproces rondom Amare blootgelegd. Eerdere veronderstellingen blijken toch realiteit te zijn. Waar mijn voorganger in 2018 een motie van treurnis heeft ingediend over de informatievoorziening rondom toen nog OCC, kan mijn fractie vandaag niets anders dan afkeuren hoe door het college jarenlang is gehandeld. Door onvoldoende informatie te verstrekken, door onjuiste informatie te verstrekken en daarmee zelfs de raad te misleiden. Zaken waarvan we als raad echt moeten zeggen: dit kan niet, dit mag niet en dit willen we ook niet meer meemaken. Daarom wil ik allereerst benadrukken hoe belangrijk het is dat we, en wat de ChristenUnie/SGP betreft raadsbreed, onze afkeuring hierover uitspreken en de zojuist ingediende motie van collega Gerritsen steunen. Als hoogste orgaan zetten we de conclusies van dit rapport daarmee ook kracht bij. Als dit geen afkeuring verdient, wat dan wel? Die afkeuring vormt dan ook een basis om samen vooruit te kijken. Dat is belangrijk. Want in mijn tweede termijn heb ik mijn vinger gelegd bij de houding van het huidige college. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Heeft de fractie van de ChristenUnie/SGP overwogen, vanwege de zwaarte, om een motie van wantrouwen in te dienen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Mijn fractie heeft daarover nagedacht.

Net als collega Arp van de SP zojuist ook al zei, zitten er zo veel vingerafdrukken op dit dossier dat er niet één iemand aan te wijzen is die schuldig is aan dit hele gebeuren. Het zit dieper. Het zit, denk ik, ook in dit stadhuis. Met daarvoor één schuldige aanwijzen en wegsturen, los je niets op. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Daarom kiest de fractie van de ChristenUnie/SGP ervoor om niemand weg te sturen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Wij kiezen ervoor - dat was de vraag - om geen motie van wantrouwen in te dienen. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Waar in de eerste termijn door wethouder Van Asten heel helder afstand werd genomen van een dergelijke werkwijze, leek het handelen van diverse collegeleden in diezelfde periode dat te weerspreken. Ik heb toen mijn twijfels middernacht op tafel gelegd: ik hoor dat men wil verbeteren, maar ik zie het niet. Natuurlijk realiseer ik me dat werkwijzen die diep in het IJspaleis zitten misschien niet van het ene op het andere moment kunnen veranderen, maar een intrinsieke motivatie van het college, van individuele bestuurders, en eerlijkheid moeten er wel zijn. Als iets anders blijkt te zijn gegaan dan je zou willen als bestuurder, leg dat dan op tafel in plaats van te proberen recht te praten wat krom is.

Het college heeft aangegeven aan de slag te willen gaan met een zogenaamd leerprogramma. Het is goed dat daar actief mee aan de slag wordt gegaan. Wel wil mijn fractie ervoor waken dat alles alleen maar geprotocolleerd wordt, want ook het handelen van individuele bestuurders moet centraal staan. De motivatie om het echt beter te doen moet er zijn. Niet alleen maar vinkjes zetten in het protocol omdat het moet, maar als bestuurder ook echt voor het beste willen gaan. Dit college moet vooroplopen, in woord en in daad, in de benodigde veranderingen in het stadhuis. Daarom dien ik een motie in samen met collega's Van Basten Batenburg en Ahraui om in het leerprogramma ook aandacht te hebben voor het individuele handelen. Maar ook om dat leerprogramma niet alleen van het college te laten zijn - hoewel het college uiteraard wel voorop moet lopen in die cultuurverandering - maar ook van het hele stadhuis, en om dat leerprogramma op te stellen met relevante partners.

Het dictum luidt: verzoekt het college voorop te lopen in de benodigde cultuurverandering, in woord en in daad; daarom in het op te stellen leerprogramma niet alleen aandacht te hebben voor protocollen ter verbetering van de informatievoorziening, ambtelijke tegenspraak et cetera, maar ook expliciet te leren van en te reflecteren op het handelen van individuele bestuurders, ook in relatie tot de raad; dit leerprogramma niet alleen samen met de raad, maar ook in gezamenlijkheid met de centrale ondernemingsraad, Concerncontrol, het Gemeentelijk Management Team en de vakbonden op te stellen.

63

Om ook nog even kort in te gaan op het raadsvoorstel, want daar hebben we het ook over: mijn fractie stemt van harte in met de aanbevelingen die zijn gedaan. Er komen nog allerlei moties van de collega-fracties en dat is alleen maar goed om het nog verder aan te scherpen. Voorzitter. Laat ik afsluiten met een oproep. Als Amare: Bijzonder Complex ons iets leert, dan is dat dat we als raad, hier als collega's, kritisch moeten zijn. Op vage exploitatiebudgetten, op argumenten om besluitvorming onder hoge tijdsdruk plaats te laten vinden. We moeten het publieke belang, het belang van onze stad en haar inwoners, altijd in het oog houden. De ChristenUnie/SGP hoopt oprecht dat dit rapport, het werk van de enquêtecommissie en ook de vele debatten die we hierover hebben gevoerd, ons ook dat leren. Niet alleen terugkijkend een oordeel vellen over wat niet goed was, maar juist ook vooruitkijkend leren van wat beter moet, in woord en in daad. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hoe gaan we nou met al die maatregelen die we willen - en die gaan wij ook steunen - ervoor zorgen dat wethouders niet meer liegen? Hoe helpen die daarbij? Hoe zorgen die daarvoor? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat gaat natuurlijk allereerst over de integriteit van individuele personen.

Ik ga ervan uit dat we hier als volwassen personen elkaar niet voorliegen, dat men daar bij elkaar op let, maar dat we dus ook in de organisatie, in wat we willen gaan doen met tegenspraak, met meer openheid, meer transparantie, ook in de collegekamer, zorgen dat het niet meer kan voorkomen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Maar hoe gaan we dan om met leugens en misleiding die bewezen zijn en hoe zorgen we dat dat niet weer gebeurt? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat is dezelfde vraag als zonet en die heb ik beantwoord. De voorzitter. Meneer Guernaoui, voor de laatste maal. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik bedoel bewezen leugens door personen. Hoe zorgen we dat die niet weer gaan liegen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik heb zonet geprobeerd duidelijk te maken, in een vorige interruptie, dat de schuld niet bij een persoon is neer te leggen. Er zijn heel veel mensen bij betrokken geweest, ook de partij van de heer Guernaoui, ook de heer Guernaoui zelf. Als bestuurder heeft hij aan een collegetafel gezeten en was hij medeverantwoordelijk voor allerlei deals hierbij. Ik denk dat ik de vraag bijna terug kan leggen: hoe kunnen we dat gaan verbeteren? De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Van Basten Batenburg en de heer Ahraui, wordt de volgende motie (J.6 CU/SGP) ingediend:

Motie J.6 CU/SGP Woord & Daad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het Raadsvoorstel Eindrapport Enquêtecommissie Amare (RIS316440), constaterende, dat: • de enquêtecommissie concludeert dat de gemeenteraad “Op aspecten niet volledig is geïnformeerd en op aspecten is misleid door het college.” en “De kwaliteit van de informatievoorziening door het college aan de raad op verschillende aspecten onvoldoende is geweest.”; • er ook sprake was van een zogenaamde “wethouderscultuur”, waarbij onvoldoende ruimte was voor (ambtelijke) tegenspraak; • het college zowel schriftelijk als mondeling heeft aangegeven dat de manier van werken verbeterd is sinds enkele jaren; 64

•

het college heeft aangegeven te starten met een leerprogramma om o.a. de informatievoorziening aan de raad te verbeteren;

overwegende, dat: • gedurende de periode van de commissie- en raadsbehandeling van het rapport er toch diverse voorbeelden waren van onzorgvuldige, onvolledige en late informatievoorziening aan de raad; • het college stelt dat “ook de collegeleden een voorbeeldfunctie hebben, omdat zoals de commissie terecht constateert, cultuurverandering begint aan de top.”( Bijlage 1 van de collegereactie op het rapport (RIS317137)); • daarmee niet alle noodzakelijke verbeteringen zich laten vangen in een leidraad of protocol, maar ook afhangen van het handelen en de motivatie tot verbetering van individuele bestuurders; verzoekt het college: • voorop te lopen in de benodigde cultuurverandering, in woord en in daad; • daarom in het op te stellen leerprogramma niet alleen aandacht te hebben voor protocollen ter verbetering van de informatievoorziening, ambtelijke tegenspraak, etc., maar ook expliciet te leren van en te reflecteren op het handelen van individuele bestuurders, ook in relatie tot de raad; • dit leerprogramma niet alleen samen met de raad, maar ook in gezamenlijkheid met de centrale ondernemingsraad, concern control, het Gemeentelijk Managementteam en de vakbonden op te stellen, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter.

Na een uitgebreide behandeling in de commissie en de commissies is het vandaag tijd voor de slotact van het rapport Amare: Bijzonder Complex. De slotact van het rapport, ook van de commissie, maar nog niet van alle aanbevelingen; daarover later meer. Laat ik ook deze bespreking maar weer beginnen met welgemeende grote dank uitspreken aan de enquêtecommissie, inclusief hun ondersteuning, voor al het harde werk dat zij hierin hebben gestopt, alsook aan mijn collega Lisa van de Voort, die de behandeling in alle commissies voor haar rekening heeft genomen en het rapport gespeld heeft. Tot slot dank aan de vaste insprekers. Laat mij op persoonlijke titel mijn bewondering uitspreken voor uw lange adem op dit dossier. Voorzitter. Tijdens de commissiebehandelingen heeft mijn fractie steeds gezocht naar de balans tussen terug- en vooruitkijken. Terugkijken, omdat de belangrijke lessen die wij hier moeten leren, alleen te leren zijn als we echt doorgronden wat er in het verleden is misgegaan. En vooruitkijken, omdat we verder moeten als stad en als raad, en daarbij moeten voorkomen dat we dezelfde fouten maken. Laat ik beginnen met terugkijken. Er is al veel gezegd over de conclusie van de enquêtecommissie dat de raad op verschillende aspecten onvoldoende geïnformeerd of ronduit misleid is, door meerdere colleges.

Wat GroenLinks betreft is dat laatste de heftigste conclusie uit het rapport. Misleiding is een politieke doodzonde. Misleiding betekent dat de raad haar controlerende en kaderstellende taak niet goed kan uitvoeren. Misleiding, het maakt niet uit hoelang geleden, erodeert het vertrouwen tussen de raad en het dagelijks bestuur. Mijn fractie denkt dat de excuses van het college een goed begin waren om de weg naar vertrouwen in te slaan. Tegelijkertijd raakt misleiding, zoals geschetst, de essentie van democratie. Daarom staat mijn fractie onder de motie van de Partij voor de Dieren die misleiding door opeenvolgende colleges afkeurt. Wat ons betreft kunnen we als GroenLinks niet anders dan deze conclusie trekken. Dan: vooruitkijken. Een van de conclusies van de enquêtecommissie luidt dat de informatiepositie van de raad moet worden versterkt. Mijn fractiegenoot Lisa van de Voort heeft daar in de commissie enkele voorstellen voor gedaan, bijvoorbeeld door onderliggende nota's openbaar te maken. Voor GroenLinks is de vorm hierbij niet het belangrijkste, maar gaat het vooral om een zo 65

overzichtelijk mogelijk overzicht van de belangrijkste informatie bij grote raadsvoorstellen. We hebben daartoe twee moties. De een concreet, waarvan we hopen dat die snel ingevoerd kan worden. De ander behoeft nog wat uitwerking; daar zullen wij ook eerlijk over zijn. Onze eerste motie gaat over het versterken van de informatievoorziening aan de raad, wat ons betreft in lijn met aanbeveling 7 van de commissie over vigerende beleidskaders en aanbeveling 1 over publiek belang. Een sterke informatiepositie van de raad is essentieel om als hoogste orgaan van de stad zijn taken goed uit te kunnen voeren. De motie heeft als titel Versterk de informatiepositie van de raad. Die verzoekt het college bij elk raadsvoorstel in ieder geval de volgende informatie te verstrekken: welk(e) publieke belang(en) er is/zijn; een overzicht van de risico’s; de onderlinge afhankelijkheden met andere projecten; eventuele fatale deadlines; mogelijke alternatieven en; hoe het voorstel zich verhoudt tot eerder vastgesteld beleid en beleidskaders. Tevens verzoekt de motie het presidium op deze afspraak toe te zien en hierover periodiek te informeren via de voortgangsrapportages.