RIS317976 Notulen van de raad van 21 december 2023

33

Rutger de Ridder (VVD). Ja, want de volgende zin zou zijn: het is hijgerig. Het is een hijgerig gevoel van dit college en van de collega's hier om bouwheer te spelen om dit pand aan te kopen. Ik denk dan alleen maar: wat gaat dit de gemeenschap op de lange termijn kosten? Welke alternatieven zijn er onderzocht? Waarom moeten wij dit doen? Waarom niet anderen? Het antwoord daarop is schokkend. We weten het feitelijk niet. Een typisch geval van de komt-nog-wel-politiek van dit college, die we iedere keer zien. Het enige wat we weten is uit een halfbakken Excelbestand dat onder geheimhouding met de raad is gedeeld. We weten niet wat het ons uiteindelijk gaat kosten. We weten niet of er alternatieven mogelijk zijn. Kortom, we weten niet of wij het hadden moeten doen. In het enquêterapport Amare: Bijzonder Complex - u gaat er zo meteen over spreken - wordt een aantal aanbevelingen gedaan die ook bij dit onderwerp niet worden geïmplementeerd, terwijl het nadrukkelijk ook de goede wil van dit college had kunnen laten zien voor dat dossier. Een gemiste kans en een enorme zeperd. Want hoe kun je nu een besluit nemen om iets te kopen zonder dat je weet waarom je het koopt? Maar ik kan ook tellen. Ik zie een meerderheid van linkse partijen en D66 die dit mogelijk gaat maken en klaarblijkelijk de aanbevelingen van de enquêtecommissie onnodig vindt om dit dossier te plotten.

Ik vind het bizar dat mijn collega's hier zich gedwee schikken naar de leiding: het college. Er verandert dus niks. U laat het gebeuren. De voorzitter. Meneer Ahraui, wel een nieuw punt, hè? Samir Ahraui (PvdA). Ja, wel een nieuw punt, en dat gaat met name over het laatste. We hebben straks nog een heel uitgebreid debat over Amare. Ik vind het echt te kort door de bocht dat de VVD, omdat die het niet eens is met een inhoudelijk voorstel dat hier voorligt, andere partijen de maat neemt dat ze het enquêterapport niet serieus nemen. Ik neem daar aanstoot aan. Rutger de Ridder (VVD). Dat mag. Ik had het enquêterapport meegenomen, omdat we daar zo meteen nog met elkaar over spreken. Er staan een aantal heel zinnige dingen in de conclusies. Volgens mij vindt u dat allemaal: dat er alleen maar onder politieke druk besluiten worden genomen, dat er niet wordt gekeken naar alternatieven, dat we het Model Publiek Belang moeten invoeren, dat we moeten kijken naar exploitatie. Allemaal dingen die hier niet gebeuren. Dus dan zeg ik: heeft u niet enorm veel boter op uw hoofd als u zegt straks dit rapport te gaan aannemen? Ga dat rapport dan ook niet aannemen. Samir Ahraui (PvdA). Ik blijf het echt herhalen. We hebben straks nog een debat over de conclusies en aanbevelingen.

De manier waarop de VVD hier shopt en richting andere collega's met het vingertje wijst alsof zij het rapport niet serieus zouden nemen, is echt een minachting van de collega's hier en oncollegiaal. Rutger de Ridder (VVD). Ik weet dat het pijn doet om met je neus op de feiten gedrukt te worden. Dat doet zeer. Dat snap ik. Nou, doe er een pleister op, wees een man en zeg gewoon: jongens, oké, dat hebben we dus nu niet gedaan, slecht van ons. De voorzitter. Zet uw betoog voort. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. De raad zou de baas moeten zijn, maar u, onze raad, staat waarschijnlijk straks toe dat we weer een besluit nemen op halve informatie, terwijl we de hele informatie zouden moeten hebben om zo veel geld uit te geven. We schrijven géén publiek belang op. We onderzoeken géén alternatieven. We doen het weer niet. Waarom niet? Ik betreur dat van mijn collega's hier, maar ik moet het nu ook als een gegeven beschouwen. Ik heb nog wel een vraag aan het college. In hoeverre is de keuze van Haga om de Sportlaan te verkopen in het licht te zien van de rode cijfers van Haga? Is onderzocht of er marktpartijen waren die hier een plek wilden en, zo nee, waarom niet? Voor de definitieve invulling heeft mijn fractie nog wel een aantal voorwaarden.

Ouderen moeten op deze plek een woning kunnen vinden, de buurten eromheen moeten iets aan deze plek hebben en het gebouw zoals het er staat, moet min of meer blijven zoals het is. Om dit te verankeren heeft mevrouw De Groot een motie en een amendement ingediend. Daar sta ik van harte onder. 34

Ik dien zelf ook nog een motie en een amendement in. De motie heet Zet de LER in om nulmeting uit te voeren voor voorzieningen Sportlaan. Joren Noorlander (D66). Ik hoor 'geen alternatieven', 'geen publiek belang', maar wel voorstellen om de permanente invulling helemaal in te kaderen. Hoe ziet meneer De Ridder dat? Rutger de Ridder (VVD). Ik zie een meerderheid voor dit voorstel. Een slecht voorstel iets minder slecht maken is dan het enige wat mij nog rest. Joren Noorlander (D66). De VVD had dit pand helemaal niet willen aankopen, maar zegt wel: dan doen we wel die eis, die eis, die eis, we houden het gebouw in stand. Ik zie nog steeds niet hoe dat rijmt met elkaar. Als u het zo'n slecht plan vindt, dan moeten we toch alles zo open mogelijk houden om ervoor te zorgen dat het zo'n goed mogelijk plan wordt? Rutger de Ridder (VVD). Nee, want zoals ik net al in het interruptiedebatje met meneer Noorlander aangaf, dan laat u aan het college over hoe het precies gaat gebeuren. Ik wil wat meer waarborgen. Ik wil eigenlijk ook een opvolging van de motie-De Graaf uit 2018 van de VVD, die al een aantal dingen heeft gezegd over ouderenwoningen bijvoorbeeld. Daarom is ook dat verhaal van mevrouw De Groot zo relevant en daarom is ook zo relevant datgene wat ik ga indienen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Noorlander. Joren Noorlander (D66).

Het enige wat ik zie is dat meneer De Ridder nu een nota van uitgangspunten al probeert vast te zetten door een aantal voorstellen te doen, terwijl we er met zijn allen nog over kunnen gaan praten. Daar heb ik net ook een vraag over gesteld aan het college. De Partij voor de Dieren heeft al aangegeven dat ze waarschijnlijk met een motie komt. Is het dan niet beter om daarvoor te gaan en daarop te wachten, in plaats van al deze voorstellen nu in te dienen? Rutger de Ridder (VVD). Nee, het is fundamenteel fout dat de raad toestaat dat we zo meteen dit aan gaan kopen zonder dat we precies weten wat we ermee gaan doen. Het is ook fundamenteel fout dat het college eigenlijk al een jaar hiermee bezig is en ook niet in de tussentijd ons heeft meegenomen in wat we hier eventueel zouden kunnen doen. Ja, ze hebben ons meegenomen in dat we gaan onderhandelen, maar in wat we precies kunnen doen niet. Als het college nou dat had gedaan, misschien wel in geheimhouding, van 'we gaan een lijst met uitgangspunten opschrijven, zo zou het kunnen', dan had je kunnen bepalen: is dit nou strategisch, ja of nee? Nu weten we dat niet. Dat was beter geweest. U staat het toe. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Rutger de Ridder (VVD).

Om te zorgen dat we het ietsje beter maken dus de motie over de LER: roept het college op een nulmeting voor de voorzieningen middels de LER voor de Vogelwijk en Bomen- en Bloemenbuurt in Q1 2023 uit te voeren en de uitkomsten te gebruiken bij het opstellen van de Nota van Uitgangspunten om het mogelijke tekort aan voorzieningen via de ontwikkeling op de Sportlaan in te lopen; de raad hierover snel, doch voorafgaand aan de Nota van Uitgangspunten, te informeren. Deze is mede ingediend namens mevrouw De Groot en meneer Martini. Ik heb ook een amendement. Het amendement heet Aankoop Haga betekent niet sloop Haga. Het lijkt heel erg op de motie van mevrouw Faïd, maar dit geeft iets meer zekerheid. Het stelt voor om dictumpunt IV toe te voegen, ervan uitgaand dat dictumpunt III van mevrouw De Groot ook wordt toegevoegd: 'De locatie aan te kopen waarbij de bestaande bebouwing qua volume het uitgangspunt vormt voor de herontwikkeling waarbij transformatie het uitgangspunt is en, indien delen niet getransformeerd kunnen worden, in de Nota van Uitgangspunten te onderbouwen waarom.' Deze is mede ingediend namens de HSP. Onze voortreffelijke griffier wijst mij op een tikfout in mijn motie. De motie spreekt over 'Q1 2023'. Dat wordt ingewikkeld. Dat wordt 'Q1 2024' uiteraard.

35

De voorzitter. Door de heer De Ridder, daartoe gesteund door mevrouw Faïd, wordt het volgende amendement (I.B VVD) voorgesteld:

Amendement I.B VVD Aankoop Haga betekent niet sloop Haga. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake strategische verwerving voormalig Haga locatie Sportlaan 598-600 (RIS317173). Besluit om: • Dictumpunt IV toe te voegen: De locatie aan te kopen waarbij de bestaande bebouwing qua volume het uitgangspunt vormt voor de herontwikkeling waarbij transformatie het uitgangspunt is en, indien delen niet getransformeerd kunnen worden, in de Nota van Uitgangspunten te onderbouwen waarom. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer De Ridder, daartoe gesteund door mevrouw De Groot en de heer Martini, wordt de volgende motie (I.5 VVD) ingediend:

Motie I.5 VVD Zet de LER in om nul-meting uit te voeren voor voorzieningen Sportlaan. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake strategische verwerving voormalig Haga locatie Sportlaan 598-600 (RIS317173) Constaterende dat: • het college de raad heeft voorgelegd middelen beschikbaar te stellen voor de strategische aankoop van het voormalig Haga ziekenhuis aan de Sportlaan; • hiervoor, na aankoop, een Nota van Uitgangspunten wordt opgesteld. Overwegende dat: • de ontwikkeling van deze locatie van grote meerwaarde kan zijn voor de wijken om deze locatie heen, te weten de Vogelwijk en Bomen- en Bloemenbuurt, als er voorzieningen ontwikkeld worden die op dit moment ontbreken; • om te kunnen weten welke voorzieningen ontbreken een nul-meting van de voorzieningen nodig is; • de LER, leefbaarheidseffectrapportage, daar bij uitstek voor geschikt is. Roept het college op: • een nul-meting voor de voorzieningen middels de LER voor de Vogelwijk en Bomen- en Bloemenbuurt in Q1 2023 uit te voeren en de uitkomsten te gebruiken bij het opstellen van de Nota van Uitgangspunten om het mogelijke tekort aan voorzieningen via de ontwikkeling op de Sportlaan in te lopen; • de raad hierover snel, doch voorafgaand aan de Nota van Uitgangspunten over te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. De ChristenUnie/SGP kon helaas niet bij het commissiedebat aanwezig zijn, maar is wel blij met de voorgestelde aankoop van het voormalig Rode 36

Kruis Ziekenhuis aan de Sportlaan, hoewel we wel kritiek hebben op de procedure die doorlopen is met betrekking tot de snelheid van de besluitvorming. Maar we kunnen op korte termijn een dak boven het hoofd bieden van veel mensen die dat nodig hebben en het is een mooie kans om als gemeente meer sturend te kunnen zijn op de ontwikkeling voor de langere termijn. Het oude Haga biedt een kans voor betaalbare woningen in een gebied met weinig betaalbare woningen, noodzakelijke woningen voor senioren en, wat ons fractie betreft, een vaste plek voor de permanente winteropvang. Het is goed dat er vandaag al wat richting wordt meegegeven, maar ik ga ervan uit dat we in aanloop naar de vaststelling van de nota van uitgangspunten hier nogmaals over komen te spreken. Daar zien we dan ook met veel plezier naar uit. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Vandaag bespreken we een belangrijke aankoop, een groot perceel boordevol kansen. Het is bemoedigend dat onze gemeente strategisch vastgoed verwerft voor het algemeen belang. De Partij voor de Dieren steunt zo'n aankoop. Maar dat is wel slechts een begin. Bij zo'n omvangrijk project is het cruciaal dat we verder debatteren over de inzet van de gemeente in deze herontwikkeling. Met bijvoorbeeld het Model Publiek Belang hebben we een goed instrument om dit debat vorm te geven.

Het is voor de Partij voor de Dieren van groot belang dat we de potentie van gemeentelijke betrokkenheid bij dit project maximaal benutten. Echte participatie met de buurt, bij voorkeur via de leefbaarheidseffectrapportage, is onmisbaar voor het slagen van dit project. Ook horen we diverse wensen binnen de raad. Ik had op mijn papiertje staan een vaste locatie voor permanente winteropvang. Die heb ik helaas niet gehoord, maar dat is wat de Partij voor de Dieren betreft nog steeds een heel belangrijk punt. Betaalbare huisvesting, seniorenwoningen, voorzieningen, inzetten op een hoog percentage sociale huurwoningen: de Partij voor de Dieren deelt al deze wensen, maar wil wel graag meer informatie over de mogelijkheden en over de risico's. Daarom dient mijn fractie de motie Publiek belang bij herontwikkeling Hagalocatie in, met het dictum: verzoekt het college een tijdlijn op te stellen voor het starten van participatie met de buurt en het voeren van gesprekken met de raad ruim voordat de concept-Nota van Uitgangspunten wordt voorgelegd; in samenspraak met de raad, op basis van het Model Publiek Belang, een gedetailleerd gesprek te voeren over het publieke belang en mogelijke specifieke doelen voor de Hagalocatie, waaronder: a. het permanent maken van de locatie voor de Permanente Winteropvang; b. het realiseren van betaalbare huisvesting; c.

het streven naar een hoog percentage sociale huurwoningen; d. het realiseren van voorzieningen naar aanleiding van een participatietraject, bij voorkeur ook door toepassing van het instrument 'LeefbaarheidsEffectRapportage'. Lesley Arp (SP). Ik zeg eerlijk dat ik deze motie heel, heel lastig vind. We doen een strategische aankoop. Wat mijn fractie betreft horen daar politieke keuzes bij. Mevrouw Gerritsen heeft het over het Model Publiek Belang. Natuurlijk, je moet een belangenafweging maken, maar je kan ook als raad zeggen: we doen deze aankoop, daar horen bepaalde politieke keuzes bij. Ik heb het gevoel dat deze motie het hele proces compleet depolitiseert en eigenlijk een cadeautje is voor D66. Daar ben ik niet zo blij mee. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen gaat over het geschenkenregister van D66, begrijp ik. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik wil best trakteren vandaag, maar dat was niet mijn uitgangspunt. Nee, het is wat de Partij voor de Dieren betreft belangrijk dat we een uitgebreider gesprek hebben. Een paar keer zijn de woorden 'stoom en kokend water' al voorbijgekomen. We begrijpen de aankoop en waarom die op dit moment gebeurt.

Maar we vinden het ook echt wel ingewikkeld om al percentages en uitvoeringen vast te leggen voordat we dat gesprek hebben gehad, voordat we ook maar enige informatie, iets van een begin van een businesscase ook maar hebben gezien over wat voor effect het op elkaar gaat hebben. Daar zouden we graag toch echt meer over weten voordat we daar afspraken over maken. Lesley Arp (SP). Volgens mij is dit wel echt de bal vooruitschoppen, terwijl in het coalitieakkoord allemaal woorden staan over segregatie bestrijden. Dan vraag ik me wel een beetje af wat dat waard is, als je nu niet een duidelijke keuze maakt. Ik hoor ook de zorgen over de permanente winteropvang. Die snap ik ook. Maar is het dan niet gewoon beter dat de Partij voor de Dieren een voorstel daarvoor 37

indient, van: wij willen dat die permanente winteropvang sowieso niet wordt stopgezet totdat er een alternatief is, of dat die daar blijft in combinatie met de woningbouw? Dan kan je alsnog 50% kiezen voor het woningbouwprogramma dat ernaast komt in plaats van een motie die eigenlijk alles op de lange baan schuift. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik begrijp heel erg de zorgen. Ik hoor ook heel veel wensen uit de raad. Sommige bijten elkaar misschien een beetje, andere wat minder. We zouden inderdaad nu, zonder dat we iets weten over waar dit naartoe gaat, allemaal moties kunnen indienen en kijken wat blijft plakken of waar een meerderheid voor is, en dan uiteindelijk kijken hoe dat allemaal ingepast moet worden. De Partij voor de Dieren wil liever eerst meer zekerheid en ook de mogelijkheden en risico's begrijpen. Op basis daarvan willen we een gedegen beslissing kunnen maken. De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste keer. Lesley Arp (SP). Volgens mij is het alsnog een prima keuze voor politieke partijen - mijn fractie heeft een heel duidelijke keuze als het gaat om het bestrijden van segregatie - om vooraf kaders mee te geven. De Partij voor de Dieren heeft vaak wel dat soort heel duidelijke keuzes aan de voorkant als het om groen gaat.

Maar het feit dat we niks weten is toch een beetje het falen van het college dat zegt: koop dat pand maar aan en we hebben nog geen flauw idee wat we gaan doen. Dat ben ik met meneer De Ridder eens. Dat is eigenlijk gewoon het falen van het college. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat was volgens mij niet een vraag aan mij, maar meer een constatering van de SP, of zie ik dat verkeerd? Ik zie een verbaasde blik, maar het was geen vraag. De voorzitter. Mevrouw Faïd is graag bereid in een vraag te voorzien. Fatima Faïd (HSP). Ja, dan stel ik die wel. Vindt de Partij voor de Dieren ook niet dat dit dan een soort falen van het college is? Leonie Gerritsen (PvdD). Nee, ik vind het niet een falen. Ik vind het wel onhandig dat we zo weinig tijd ervoor hebben. Ik denk dat we daar allemaal ook een beetje tegenaan lopen nu. Voorzitter. Ik was halverwege het voorlezen van mijn dictum. Ik moet even kijken waar ik gebleven was: in samenspraak met de raad, op basis van het Model Publiek Belang, een gedetailleerd gesprek te voeren over het publieke belang en mogelijke specifieke doelen voor de Hagalocatie, waaronder: a. het permanent maken van de locatie voor de Permanente Winteropvang; b. het realiseren van betaalbare huisvesting; c. het streven naar een hoog percentage sociale huurwoningen; d.

het realiseren van voorzieningen naar aanleiding van een participatietraject, bij voorkeur ook door toepassing van het instrument 'LeefbaarheidsEffectRapportage'. Met deze motie willen we zorgen dat deze herontwikkeling niet alleen een bouwproject wordt, maar ook echt een kans om onze gemeenschap te versterken in lijn met de waarden van onze stad. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen wordt de volgende motie (I.4 PvdD) ingediend:

Motie I.4 PvdD Publiek Belang bij Herontwikkeling Haga Locatie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 20 december 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake strategische verwerving voormalig Haga locatie Sportlaan 598-600 (RIS317173). Constaterende, dat: ▪ de gemeente het voormalig Haga ziekenhuis wil verwerven. Overwegende, dat: ▪ een gedegen debat over het gemeentelijk belang bij deze herontwikkeling essentieel is; 38

▪ ▪ ▪ ▪

het Model Publiek Belang een waardevol instrument zou kunnen zijn om dit debat vorm te geven; het belangrijk is om de maximale meerwaarde van gemeentelijke betrokkenheid bij de ontwikkeling van deze locatie te onderzoeken; participatie met de buurt bijvoorbeeld door een LeefbaarheidsEffectRapportage cruciaal is voor het succes van het project; er verschillende wensen in de raad zijn zoals aandacht voor een permanente locatie voor de permanente winteropvang, betaalbare huisvesting, voorzieningen en sociale huurwoningen.

Verzoekt het college: ▪ een tijdlijn op te stellen voor het starten van participatie met de buurt en het voeren van gesprekken met de raad ruim voordat de concept-Nota van Uitgangspunten (NvU) wordt voorgelegd; ▪ in samenspraak met de raad, op basis van het Model Publiek Belang, een gedetailleerd gesprek te voeren over het publieke belang en mogelijke specifieke doelen voor de Haga locatie, waaronder: a. het permanent maken van de locatie voor de Permanente Winteropvang. b. het realiseren van betaalbare huisvesting. c. het streven naar een hoog percentage sociale huurwoningen. d. het realiseren van voorzieningen naar aanleiding van een participatietraject, bij voorkeur ook door toepassing van het instrument ‘LeefbaarheidsEffectRapportage’. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het is volstrekt onverstandig en in strijd met het gemeentelijk belang om op dit ogenblik, op dit moment het opstalrecht te verwerven. Doe het in 2027, als dat een automatisch moment is om het te doen. Dat voorkomt ook dat we nu allemaal van dit soort politieke discussies hebben, die bijzonder interessant zijn, maar hier helemaal niet thuishoren. Koop het niet. Koop het in 2027.

Dan koop je ook tijd, om het maar zo te zeggen, om al die dingen en wensen en ideeën die we hebben, vorm en inhoud te geven; gebeurt er niks, zijn we verstandig bezig. Ik heb daarover een amendement ingediend: koop niet de Sportlaan 600 voor het aflopen van het erfpachtrecht in 2027. Ik heb ook een motie. U weet hoe hoog de nood is onder de bejaardenhuisvesting. Daarom dienen wij een motie in om een bejaardenoord te realiseren van ongeveer 120 eenheden, alsmede ruimte voor groepswonen voor senioren. De voorzitter. Door de heer Martini wordt het volgende amendement (I.C HvDH) voorgesteld:

Amendement I.C HvDH Opstalrecht Haga Ziekenhuis Sportlaan 598-600 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake strategische verwerving voormalig Haga locatie Sportlaan 598600. Dictum vervalt. Nieuw dictum; ▪ Het opstalrecht aan de Sportlaan 598 – 600 bij het aflopen van het erfpachtrecht in 2027 te verwerven. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging.

39

De voorzitter. Door de heer Martini, daartoe gesteund door de heer De Ridder en mevrouw Verdonk, wordt de volgende motie (I.6 HvDH) ingediend:

Amendement I.6 HvDH Het Rode Kruis ook voor de ouderen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van aankoop erfpachtrecht Haga ziekenhuis aan de Sportlaan. Overwegende, dat: ▪ er een groot tekort in de stad bestaat aan bejaardenhuizen en (beschermde) woonvormen voor senioren; ▪ hierdoor senioren vereenzamen en vaak niet de zorg krijgen die ze nodig hebben. Constaterende, dat: ▪ door de bouw van de senioren woonvoorzieningen de doorstroming in de stad wordt bevorderd; ▪ het college dit ook in het debat van 14 december heeft erkend. Spreekt uit: ▪ om in het voormalige Rode Kruisziekenhuis aan de Sportlaan 598 en 600 in ieder geval bejaardenhuisvesting in de vorm van een bejaardenoord te realiseren van ongeveer 120 wooneenheden. Alsmede een (beschermde) groepswoonvorm voor senioren te realiseren met enige tientallen eenheden. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. We hebben een intensief debat met elkaar gehad eerder in de commissie in de korte periode die we met elkaar hebben om tot besluitvorming te komen. Want uw raad gaat erover om het pand, het oude Haga Ziekenhuis, aan te kopen, een besluit dat gezien de omvang van het bedrag een besluit is van uw raad.

We hebben met elkaar zo goed mogelijk geprobeerd stil te staan bij het publieke belang dat gemoeid is met de strategische aankoop. Dat publieke belang, heb ik in de commissie ook benadrukt, valt eigenlijk in drie fasen uiteen. De eerste fase is het continueren van de huidige permanente winteropvang, dan de tijdelijke invulling die we in het leegstaande pand kunnen realiseren de komende jaren, voordat we in een derde fase terechtkomen, de middellange termijn, en kunnen overgaan tot een permanente ontwikkeling. De aankoop - daar hebben we ook uitgebreid met elkaar bij stilgestaan - biedt de gemeente de kans om te sturen, ook voor de permanente ontwikkeling, op de functies die we met elkaar van belang vinden. Tegelijkertijd is dat een invulling die we met elkaar gaan maken de komende jaren. Een aantal van u heeft benadrukt dat dat ook in participatie gaat met de buurt. Dat is niet alleen de directe omgeving, maar dat kan zeker ook breder zijn. Daar willen we de tijd voor nemen. Daar waren we ook al aan begonnen in het kader van een planuitwerkingskader. Dat gaan we continueren op het moment dat er sprake is van de aankoop in een NvU-traject. Daar willen we zorgvuldig de tijd voor nemen met elkaar.

Laat ik allereerst vaststellen, gegeven ook het feit dat het al erg veel is gegaan, ook vandaag weer, over de permanente ontwikkeling en dat u ook duidelijk al aangeeft wat daarbij belangrijke uitgangspunten zijn, dat er daarmee gelukkig een stevige meerderheid lijkt te zijn voor de aankoop van dit pand. We kunnen in die drie fases dat belangrijke publieke doel realiseren, maar we hebben daar ook nog werk te verrichten met elkaar. Ik kom bij de ingediende amendementen en moties, waar ik eerst iets algemeens over wil zeggen. Het college zou heel graag het gesprek over de permanente invulling zorgvuldig met u willen voeren. Ik vond wat dat betreft de bijdrage van mevrouw Gerritsen, die ik overigens van harte feliciteer met haar verjaardag, het meest raak. We willen veel met elkaar op die plek, we kunnen ook veel met elkaar op die plek, maar voor je het weet buitelen de wensen over elkaar heen. We willen 40

natuurlijk met een plan komen waarin we de verschillende wensen die er zijn, goed en evenwichtig met elkaar kunnen combineren. Daarbij zijn een aantal belangrijke uitgangspunten genoemd. Eerder al in het participatietraject is vanuit de buurt het belang van huisvesting die doorstroming mogelijk maakt, zeer onderstreept. Dat is eerder overigens ook al in een motie van uw raad geland. Oud-collega De Graaf heeft die destijds in stemming gebracht. Uit de buurt kwam ook dat dit een mooie kans biedt voor zorgfuncties, voorzieningen en woningen voor jongeren. U heeft ook in grote mate hier een kans benoemd, die overigens ook in lijn is met het coalitieakkoord, om hier meer sociale huur te realiseren dan we gewend zijn te realiseren. Het gebouw bood een belangrijke plek - er zullen velen van u herinneringen aan het gebouw hebben - om zorg te verlenen. Het ligt ook best voor de hand dat zorgfuncties hier een plaats gaan krijgen. Maar we willen dat debat ook in alle zorgvuldigheid met elkaar kunnen voeren. Lesley Arp (SP). De wethouder zegt dat het een kans biedt. Als we een strategische aankoop doen, dan neemt mijn fractie daar, met alle respect, geen genoegen mee. Er worden zoveel mooie woorden gesproken over meer betaalbaar bouwen in de rijkere wijken en in het coalitieakkoord staat iets over een onderzoek.

Als je deze aankoop doet, dan is dat toch ook gewoon een kans om echt iets te doen in plaats van alleen maar te onderzoeken? Ik snap niet wat de aarzeling van het college is om bij voorbaat al te zeggen: we committeren ons aan een hoger percentage sociaal. Want als je het hier niet gaat doen, waar dan wel? Wethouder Balster (PvdA). Ik heb niet gezegd dat we dit niet gaan doen. Ik heb juist net onderstreept dat u een aantal publieke belangen op dit moment al definieert en dat ik tot een haalbare ontwikkeling met u wil komen, ook in gesprek met de verschillende belanghebbenden hierbij. Dat kan de directe buurt zijn, maar dat kan ook de woningzoekende in de stad zijn. Ik heb ook gerefereerd aan het coalitieakkoord. Dat heb ik niet voor niets gedaan. Ik denk dat dit een mooie kans biedt om hier een stevig percentage sociale huur te realiseren, zoals u ook voorstelt. Lesley Arp (SP). Ik hoor toch alleen nog maar de woorden 'het biedt een kans'. Ik denk echt, en meestal heb ik daarin deze wethouder ook wel aan mijn zijde, dat je in bepaalde dingen, het aanpakken van bepaalde opgaven, voor de troepen uit zal moeten lopen en bepaalde kaders moeten stellen. Ik zie trouwens de wethouder dat altijd doen als het gaat om het doorbraakplan en dat soort voorzieningen. Dan heeft hij niet die aarzeling.

Als dat voornemen van segregatie tegengaan dit college echt wat waard is, dan zou ik zeggen: laten we nu al die keuze maken. Wethouder Balster (PvdA). Ook met het doorbraakplan kom ik bij u op het moment dat we haalbare plannen aan u kunnen presenteren. Ik denk dat het van belang is, en die tijd hebben we ook, dat we dat de komende periode gaan uitwerken. Ik hoop ook - u spreekt daar straks over in het kader van het enquêterapport - dat we een zorgvuldig debat, waarin we de verschillende publieke belangen ook met elkaar kunnen wegen, met elkaar kunnen voeren. Daarom vind ik de suggestie die uit de motie spreekt van mevrouw Gerritsen ook wel heel verstandig, en de heer Noorlander vroeg daar eigenlijk ook naar in zijn bijdrage, dat we een tussenstap inbouwen voordat we straks spreken over een nota van uitgangspunten. Dat we op basis van wat we ongeveer haalbaar achten, van wat we uit de buurt hebben gehaald en wat we hebben geïnventariseerd aan behoefte aan voorzieningen - want dat is ook een belangrijk element - met elkaar tijdig komen te spreken over wat we hier kunnen realiseren, dan het debat verder brengen en vervolgens in een nota van uitgangspunten uiteindelijk met een haalbaar voorstel bij u komen. Dus ik wil die … De voorzitter. Mevrouw Arp, laatste … Wethouder Balster (PvdA).

Mag ik even de zin afmaken, voorzitter? Als u me toestaat? Dus ik wil de motie die daartoe oproept, ook van harte ondersteunen. De voorzitter. Omdat u daarheen aan het praten was.

41

Lesley Arp (SP). Ik snap dat de wethouder die motie wil ondersteunen, want die biedt comfort. Ik heb namelijk de indruk dat de coalitie er gewoon nog niet uit is. Maar als je een strategische aankoop doet, dan wil ik ook gewoon weten of het college een strategie heeft. Dan hoop ik met deze wethouder dat de strategie is: segregatie tegengaan. Dus waarom ligt die strategie er nu niet, als wij moeten instemmen met die aankoop als gemeenteraad? Wethouder Balster (PvdA). Een strategische aankoop doen betekent niet dat de exacte invulling van een gebouw of een ontwikkeling al vaststaat. Sterker nog, als we kijken naar de definitie van een strategische aankoop in ons grondbeleid, dan leest u daar ook dat de invulling over het algemeen niet vaststaat, maar dat er een gegronde en gerede reden is om publieke sturing te hebben op een ontwikkeling. Ik heb dat net ook onderbouwd in de drie fasen die we met elkaar zien. Dat is de PWO, dat is straks de tussentijdse opvang die de leegstand biedt - ik denk dat u daar ook erg voor bent; daarmee kunnen we ook aandachtsgroepen huisvesten - en komen tot een permanente ontwikkeling die verschillende publieke belangen dient. Dat publieke belang van meer betaalbare woningbouw en een stevig sociaal programma onderstreept het college uiteraard. Fatima Faïd (HSP).

Ik begrijp dat na zo'n uitgebreide enquêtecommissie waar we ons in bloed, zweet en tranen voor gewerkt hebben, de term 'publiek belang' nu echt hip aan het worden is. Maar ik hoor u zeggen dat er hier drie soorten publieke belangen spelen. Laat ik u uit de droom helpen. Dat kan helemaal niet, als u de definitie van publiek belang volgt uit het Amare-rapport. Ik hoor hier meer mensen die de hele tijd 'publiek belang' roepen. Als er in dit dossier enig publiek belang zou kunnen zijn, dan zou het zijn het tegengaan van segregatie. Het kan helemaal niet zo zijn dat er drie publieke belangen zijn. Ik zou dus toch echt aan het college willen meegeven om nog even goed te bestuderen wat nou precies dat publieke belang is, want ik merk dat ik er een beetje geïrriteerd van raak dat we die term de hele tijd rondstrooien. Dus wilt u nog even nadenken over het publiek belang als segregatiemodel? De voorzitter. De middag is nog lang, dus ik zou me niet ergeren. Wethouder Balster (PvdA). Ik zou een zeer gewaardeerd lid van de enquêtecommissie niet durven tegenspreken, maar dat er verschillende publieke gedachten zijn en verschillende politieke opvattingen ook over hoe de permanente ontwikkelingen er straks uit moeten zien, heeft het debat, denk ik, ook net laten zien. Dat is waar ik op doelde, zeg ik richting mevrouw Faïd.

Misschien moeten we de term 'publiek belang' ook even bewaren totdat u vanmiddag heeft gesproken over het enquêterapport en dan met name ook daarna goed werk maken van wat dat dan precies betekent. Daar laat ik me graag door u voeden. Fatima Faïd (HSP). O, is dat zo, laat u zich graag voeden? Dan denk ik: laten we beginnen met die motie van 50% sociale woningbouw. Dat is cruciaal in deze wijk. Maar ik denk wel dat het belangrijk is dat we ons met ons allen realiseren dat eigenlijk nog heel weinig mensen in deze zaal precies weten wat het publieke belang is zoals dat benoemd wordt in het Amare-rapport. Daar is 'participatie' niet het andere woord voor. Want dat hoor ik hier ook de hele tijd. Participatie publiek belang? Nee. Wethouder Balster (PvdA). Het was geen vraag, maar waarvan akte, zou ik zeggen. Rutger de Ridder (VVD). Wat mij logisch lijkt, is dat de wethouder zegt: we hebben een maatschappelijk belang, er zijn namelijk te weinig sociale woningen of te weinig betaalbare woningen of we willen segregatie tegengaan. Dan zou uiteindelijk de conclusie kunnen zijn dat we een pand moeten kopen. Dan is het publieke belang dat wij iets gaan doen. Maar waarom is aan de voorkant al bedacht 'we gaan iets doen' en kijken we later wel welk maatschappelijk belang we eigenlijk precies daarmee gaan dienen? Wethouder Balster (PvdA). Dat is niet aan de orde.

Het voort kunnen zetten van de permanente winteropvang en het naar eigen believen kunnen gebruiken van het pand op het moment dat er nog geen sprake is van een permanente ontwikkeling voor het huisvesten van verschillende urgent 42

woningzoekenden en aandachtsgroepen, zijn maatschappelijke belangen voor het college, en ik hoop ook voor uw raad. Op de lange termijn sturing kunnen geven aan de ontwikkeling die past bij onze doelstellingen is een evident belang om deze aankoop te kunnen rechtvaardigen. Daar hebben we ook uitgebreid met elkaar bij stilgestaan. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind dat de wethouder het nu best goed uitlegt. Voor het maatschappelijk belang van de PWO voortzetten en doelgroepenhuisvesting moeten we dat pand ter beschikking hebben. Maar zijn er alternatieven onderzocht? Is er gekeken naar wat er misschien door iemand anders gedaan kan worden? Moet het misschien op een andere plek? Dat is niet gedaan en dat is een wezenlijk onderdeel van het Model Publiek Belang. Wethouder Balster (PvdA). Deze elementen bij elkaar maken dat er sprake is van een heel stevig maatschappelijk belang. Ik heb u ook horen spreken in uw bijdrage over of een particuliere ontwikkelaar hier geen rol van betekenis kan spelen. Dat kan op de lange termijn bij de permanente ontwikkeling natuurlijk altijd nog aan de orde zijn.

Maar wat we op dit moment aan u voorstellen is om en het pand op de korte termijn te blijven gebruiken, het op de iets langere termijn in te zetten voor het huisvesten van deze aandachtsgroepen, daar ook op te kunnen sturen met de kwaliteit te kunnen doen die we met elkaar willen en daar ook echt aan het stuur te zitten, en op de lange termijn via ons publiekrechtelijk kader, de nota van uitgangspunten die u straks gaat vaststellen en ons erfpachtinstrumentarium, te kunnen sturen op de gewenste ontwikkeling. Daarmee kunnen we dan ook het beste aansluiten bij de wensen die uw raad heeft, maar ook bij de wensen die vanuit de buurt straks in het participatieproces worden geventileerd. Voorzitter. Ik ga naar het appreciëren van de amendementen en de moties. In het algemeen kan ik vooraf aangeven dat ik met het omarmen van de motie van de Partij voor de Dieren u zou willen vragen om alle amendementen en moties die vooruitlopen op de invulling van het pand, aan te houden tot het gesprek dat we met elkaar zullen hebben over de tussenstand, de weging die de motie van de Partij voor de Dieren vraagt. Dat geldt dus in de eerste plaats voor het amendement van het CDA, dat vooruitloopt op de invulling met seniorenwoningen. Dat geldt ook voor het amendement van de VVD dat vraagt om zo veel mogelijk uit te gaan van het beschermen van de huidige staat.

Overigens, laat ik daarbij aangeven - dat heb ik in de commissie ook aangegeven - dat er een aantal beeldbepalende elementen zijn. Het is ook gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Daar horen wij ons uiteraard aan te houden. Er zijn ook delen van het complex die niet die beschermde status hebben. Het is belangrijk om te kijken hoe we straks die vrijheid kunnen combineren met de andere doelstellingen die we hebben. Ook van dit amendement zou ik u dus willen vragen om het aan te houden. Anders moet het college het ontraden. Het amendement van Hart voor Den Haag zegt eigenlijk: ga niet tot aankoop over. Dat is niet het plan van het college. Dit amendement moet ik dus met klem ontraden. Dan kom ik bij de moties. Het grootste deel van de moties loopt ook vooruit op de invulling van het pand. De eerste motie, Behoud een thuis in Den Haag van het CDA, vraagt te sturen op toekomstige bewoners met binding met het stadsdeel en de stad en de onmisbare beroepsgroepen. Dat kan zeker een doelstelling zijn in de uitwerking, maar loopt daar nu op vooruit. Het kan ook financiële gevolgen hebben die we nu nog niet kunnen overzien. Het college ontraadt dus deze motie. Dat geldt ook voor de motie van de SP over het percentage sociaal. Daar komen we met elkaar over te spreken in een later stadium. De motie Haga hergebruik is in lijn met het amendement van de VVD van zojuist.

Dezelfde redenatie geldt hier ook. Ik zou u ook willen vragen om deze motie aan te houden. De motie die vraagt om de inzet van de LER om een nulmeting te doen, ontraadt het college. Zoals eerder met u gecommuniceerd, gebruiken we de LER als participatie-instrument. Dat zou een van de manieren kunnen zijn waarop we de voorzieningenbehoefte in beeld brengen, maar dat staat in die zin ook al beter in de motie van de Partij voor de Dieren. Deze motie ontraadt het college. Dan tot slot ben ik bij de motie van Hart voor Den Haag: Het Rode Kruis ook voor ouderen. Die gaat zelfs over tot een heel exacte invulling van het pand met 120 tot 150 wooneenheden voor ouderen. Het is een heel goede optie om ouderenhuisvesting hier te realiseren, maar daar zo specifiek op vooruitlopen ontneemt ons de ruimte om hier een verstandige belangenafweging in te maken. Dus ook deze motie ontraadt het college.

43

Voorzitter. Ik kijk even of er nog vragen zijn blijven liggen. Ik denk het eigenlijk niet. De heer Ahraui vroeg bevestiging of er in de tussentijd maatschappelijke initiatieven in het pand kunnen komen. Daar zetten wij graag op in. Ik denk dat ik hiermee alle vragen ook heb beantwoord. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. We gaan later vandaag over tot de stemmingen en de besluitvorming. Op weg naar het laatste agendapunt komt er even een logistiek changement. Ik hervat de vergadering daarom om twintig over één. De vergadering wordt van 12.57 uur tot 13.23 uur geschorst. De voorzitter. Fijn dat u er nog bent of weer bent, zowel hier als thuis.

Aan de orde is: J. Voorstel van de enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie Amare (RIS316440). De voorzitter. In het fractievoorzittersoverleg is afgesproken - maar ja, dat zegt niet zo veel - dat de enquêtecommissie bij elkaar zit op de tweede rij links van mij. Daarvoor heeft een aantal raadsleden plaatsgemaakt. Fijn dat u er bent. We beginnen zo met een korte inleiding van de voorzitter van de enquêtecommissie. Daarna gaat u als raad volgens de sprekerslijst aan de slag. U weet dat ik er tussen twee en drie zelf niet ben. Dan neemt de heer Sluijs het over. Aan het eind van de ochtendvergadering was er een punt van orde van meneer Guernaoui. Hij heeft voorgesteld om iedere fractie er vijf minuten bij te geven, waarbij ik meteen in herinnering roep dat mevrouw Faïd, omdat zij natuurlijk vandaag van alles kan doen, maar niet in haar rol als fractievoorzitter van de HSP, zal worden waargenomen door mevrouw Arp. Mevrouw Arp had een kleine zes minuten. Dat wordt, zoals we afgesproken hebben, verdubbeld. Zij heeft dus een dubbele spreektijd van twaalf minuten. Ik was van plan nu het punt van orde aan de orde te stellen, of heeft u iets wat daaroverheen gaat, meneer De Vuyst? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ironisch genoeg heb ik iets wat daarna komt. Mijn voorstel is, mocht vijf minuten het niet halen, om dan drie minuten in stemming te brengen.

Ik vind vijf minuten te veel. Ik wil tegelijkertijd op dit dossier mensen niet beknotten. Drie minuten leek me het redelijke compromis. Ik heb geprobeerd dat met zo veel mogelijk collega's te overleggen. Dat is niet met iedereen gelukt. De voorzitter. Dank u wel dat u alvast dat perspectief op de zaak geeft, maar ik ga nu naar de mening van de fracties vragen voor het voorstel van meneer Guernaoui, te beginnen bij D66. Marieke van Doorn (D66). Tegen, voorzitter. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Conform fractievoorzittersoverleg tegen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Tegen. Robin Smit (PvdD). Tegen. Samir Ahraui (PvdA). Tegen. Kavish Partiman (CDA). Tegen. 44

Adeel Mahmood (DENK). Tegen. De voorzitter. Mevrouw Faïd, wilt u dat nog zeggen? Nu zijn we nog niet echt begonnen. Fatima Faïd (HSP). Tegen. Lesley Arp (SP). Tegen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Tegen. De voorzitter. Dus dat doen we niet. Ik heb een ander ordevoorstel zojuist gehoord: of we drie minuten per fractie kunnen verlengen. Hart voor Den Haag? Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voor. Marieke van Doorn (D66). Voor. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Omdat het bijna kerst is: voor. Robin Smit (PvdD). Die kerstgedachte volgen wij ook: voor. Samir Ahraui (PvdA). Voor. Kavish Partiman (CDA). Voor. Adeel Mahmood (DENK). Voor. Fatima Faïd (HSP). Voor. Lesley Arp (SP). Voor. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Conform fractievoorzittersoverleg tegen. De voorzitter. Aldus besloten. Iedere fractie krijgt er drie minuten bij. Dat wordt verwerkt. Dan gaan we gauw aan de slag. Ik geef eerst het woord aan de heer Dubbelaar, de voorzitter van de enquêtecommissie Amare. Gaat uw gang. Arjen Dubbelaar. Voorzitter, goedemiddag. Raadsleden, goedemiddag. Bedankt dat u mij het podium geeft om nog even wat te kunnen zeggen. Voorzitter. Eerst een klein stukje geschiedenis over het raadsonderzoek. Afgelopen week bij mijn voorbereiding heb ik nog even nagezocht hoe wij tot hier zijn gekomen.

Op 25 maart 2021 heeft de gemeenteraad de motie Instellen voorbereidingscommissie t.b.v. raadsonderzoek Amare aangenomen. Het presidium deed daarop een voorstel en op 20 mei 2021 heeft de raad de voorbereidingscommissie raadsonderzoek Amare ingesteld. De voorbereidingscommissie bestond - ik zie haar al lachen - uit mevrouw Vavier en mevrouw Arp, de heren Bos, De Graaf, Pluimgraaff, de heer Scheper en ikzelf. In september 2021 deed de voorbereidingscommissie verslag van het vooronderzoek. Het verslag en het raadsvoorstel van de voorbereidingscommissie werden door de gemeenteraad vastgesteld in de raadsvergadering van 5 november 2021. De Haagse gemeenteraad besloot op dat moment unaniem en voor het eerst in de geschiedenis van Den Haag een raadsenquête in te stellen. Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 werd hiervoor een commissie ingesteld die deze enquête ging uitvoeren. De commissie bestaat uit de raadsleden mevrouw Faïd, de heer De Ridder, mevrouw Bos, de heer Van Esch en ikzelf. Dat zinnetje heb ik vaak mogen uitspreken. Ik mag de voorzitter zijn van de commissie. De commissie wordt ondersteund door de plaatsvervangend 45

griffier, de heer Van Oeveren, daarbij ondersteund door de heer De Pater. De commissie is bij het onderzoek begeleid door Policy Research Corporation uit Rotterdam. Namens PRC zijn vandaag de heer Peeters, de heer Van Groningen en mevrouw Schoenmaker aanwezig. Welkom in de raadzaal van de gemeente Den Haag. Voorzitter. Op 8 september heeft de enquêtecommissie het rapport Amare: Bijzonder Complex gepresenteerd. Het heeft geleid tot veel aandacht in de raad en ook daarbuiten. De commissie ziet dat het rapport, de conclusies en de aanbevelingen uitgebreid zijn besproken tijdens de commissiebehandeling. De commissie heeft op verzoek van de raad ook een reactie gegeven op een aantal onderwerpen die aan de orde zijn geweest bij de bespreking van het rapport, onder andere over misleiding van de raad en de geldigheid of ongeldigheid van de aanbesteding. De commissie wil onderstrepen dat deze bevindingen, conclusies en aanbevelingen in het rapport niet ter discussie staan. Ook de externe toets van het college van de aanbesteding is naar oordeel van de commissie geen aanleiding om de feiten in het rapport anders te waarderen. Wij gaan ervan uit dat de gemeenteraad op basis van het rapport over álle conclusies en aanbevelingen een eigen oordeel kan vellen. Vandaag heeft de gemeenteraad het slotdebat over de raadsenquête en over de inhoud van dat rapport Amare: Bijzonder Complex.

Bijna zit het werk van de commissie erop. Het is uiteindelijk aan de raad om de aanbevelingen uit het rapport te omarmen. Wij rekenen op brede steun vanuit de raad voor deze aanbevelingen. De commissie dankt de raad voor het in ons gestelde vertrouwen. Het was eervol om de commissie te mogen voorzitten. Ik wens de raad namens de commissie veel wijsheid. (Geroffel op de tafels) De voorzitter. Dank u wel, meneer Dubbelaar. Dank voor al het werk. Het is inderdaad uniek. Ik kijk naar de sprekerslijst. Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Arp namens de SP. De beraadslaging wordt geopend. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Nogmaals veel dank aan de enquêtecommissie. Inderdaad een bijzonder moment en daarom vind ik het ook wat ongemakkelijk dat niet het hele college er nu zit, moet ik eerlijk zeggen. Maar dat zal wel een reden hebben. Voorzitter. Tunnelvisie, misleiding, en kosten die gigantisch uit de klauwen liepen. Het eindrapport van de allereerste enquêtecommissie die ons stadsbestuur ooit heeft gekend, houdt ons een confronterende spiegel voor. Een directe schuldige aanwijzen is welhaast onmogelijk, want het Amare-debacle is een product van de cultuur van dit IJspaleis en de vingerafdrukken van allerlei personen en partijen kleven aan dit project. Hierdoor heeft de SP de vraag welke politieke consequenties aan dit rapport verbonden moeten worden als een worsteling ervaren.

Misleiding is immers geen klein vergrijp in de politiek. De reden van de SP om niet bij voorbaat te zeggen dat een of meerdere wethouders moeten vertrekken, is niet omdat mijn fractie de afgelopen tijd beterschap heeft gezien. Integendeel, moet ik helaas zeggen. Eigenlijk is de enige reden voor de SP om hier nu niet al met een motie van wantrouwen te staan wapperen, het feit dat mijn fractie recht wil doen aan het harde werk van de enquêtecommissie. Een commissie die getracht heeft om aan waarheidsvinding te doen in plaats van een of meerdere schuldigen aan te wijzen, en hierbij ook wijst naar de raad, die niet altijd de cruciale vragen stelde, zich te gemakkelijk voor het karretje van wethouders liet spannen of zich te veel liet meeslepen door politieke spelletjes. Het college geeft aan niet in de hoofden van zijn voorgangers te kunnen kijken. Nu heb ik het geluk dat ik nauw heb samengewerkt met een aantal van mijn voorgangers in de raad op dit dossier. Kritische vragen van hen, bijvoorbeeld over de veelbesproken contractvorm van de bouw van Amare, werden niet zelden gebagatelliseerd of soms zelfs geridiculiseerd. Ook de heer Van Asten, destijds nog coalitieraadslid, vond dat we gewoon vertrouwen moesten hebben in de DBM-constructie. Diezelfde heer Van Asten schoof later door naar het college.

Onder zijn verantwoordelijkheid vond ook misleiding plaats aangaande de subsidie voor het Koninklijk Conservatorium. Onbewust, gaf de wethouder aan in de commissie. Toch nog een vraag hierover van mijn fractie. De wethouder had het misschien moeten weten van de oorsprong van het subsidiebedrag, maar heeft hij het ook willen weten? In hoeverre speelde tunnelvisie een rol in zijn handelen als wethouder, wetende dat zijn partij een van de grootste voorvechters was van dit project? 46

Mijn fractie hoopt dat dit rapport wethouders aanspoort om geen roze bril op te zetten als ze naar hun eigen meest dierbare projecten kijken. Of dat nou de aanpak van Zuidwest is, de verduurzaming van onze energievoorziening of het invoeren van een milieuzone, tegenspraak is hierbij van vitaal belang. Het is mijn overtuiging dat iedere gezonde organisatie haar eigen tegenspraak organiseert. Tegensprekers worden te vaak weggezet als dwarsliggers, terwijl het in mijn ogen juist vaak de meest loyale mensen zijn. Ze zijn loyaal aan doelen en idealen in plaats van aan personen en posities. Daarom de motie Geef tegenspraak de ruimte. Die verzoekt het college jaarlijks een strategie op te stellen voor het organiseren van tegenspraaksessies op belangrijke thema's waarmee de raad geïnformeerd wordt over de thema's die hiervoor zijn geselecteerd en de wijze waarop de raad op de hoogte wordt gesteld van de uitkomsten; en de raad hierbij de gelegenheid te bieden om belangrijke voorstellen die nog op de termijnplanning staan aan te dragen voor dergelijke sessies. Deze wordt mede ingediend door mevrouw Van Basten Batenburg van de VVD en de heer De Vuyst van GroenLinks. Voorzitter. Ik rond af. De enquêtecommissie heeft veel pijnlijke gebreken ten aanzien van het functioneren van het stadhuis en de lokale politiek blootgelegd. Maar hoe je het ook wendt of keert, er staat nu een gebouw.

Zelfs de grootste tegenstanders van dit project zullen er niets aan hebben als mensen in de stad Amare vooral gaan zien als een monument van politiek onvermogen. Daarvoor is de prijs die onze stad betaald heeft te groot. Bij de opening van Amare zei voormalig wethouder Anne Mulder dat het pas geslaagd was wanneer iedere inwoner van onze stad hier eens op bezoek is geweest. Wat dat betreft hebben we nog een lange weg te gaan. De SP omarmt alle aanbevelingen van de enquêtecommissie, waaronder ook de belangrijke aanbeveling om te bepalen hoe Amare de belangen van de Haagse inwoners dient, het zogenaamde publieke belang. Wat de SP betreft is het belangrijk dat we het publiek ook aan het woord laten voordat we als raad het publieke belang van Amare gaan bepalen. Om specifiek te zijn: ook het potentiële publiek van Amare, dat de weg naar dit theater nog niet heeft gevonden. Om tunnelvisie tegen te gaan, moeten we ook gevoed worden met onconventionele ideeën. Wie weet staan mensen wel te springen om een schlagerfestival of een escape room in Amare. Je weet maar nooit. Daarom sluit ik af met de motie getiteld Het woord is aan de stad.

Die verzoekt het college op korte termijn een laagdrempelige uitvraag, bijvoorbeeld via sociale media en het stadspanel, te doen onder bewoners die nog niet eerder Amare hebben bezocht, om te vragen wat voor programmering hen over de drempel zou helpen en hoe Amare een 'huiskamer van de stad' kan worden; en te zorgen dat de resultaten van deze uitvraag betrokken kunnen worden bij de discussie over het publieke belang van Amare. Deze motie is mede ingediend door mevrouw Van Doorn van D66, mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, mevrouw Van Basten Batenburg van de VVD en de heer De Vuyst van GroenLinks. Voorlopig even tot zover. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik begrijp de worsteling. Die heeft mijn fractie ook gehad. U dient twee moties in. Mooi, die zullen we steunen. Dat gaat helpen. Maar we zijn hier vandaag wel om uiteindelijk dat politieke oordeel te geven. Ik zie dat uw naam staat onder een motie van afkeuring. Mijn vraag aan u is: wat betekent dat dan? Wat betekent dat voor dit college? Wat betekent dat voor vorige colleges, volgens u? Lesley Arp (SP). Volgens mij werkt het bij een motie van afkeuring zo dat de raad iets afkeurt. In dit geval is dat overduidelijk de misleiding die heeft plaatsgevonden door opeenvolgende colleges in een bepaalde periode. Het is, ja, helaas, aan het college om te bepalen wat het vervolgens met die conclusie doet.

Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dus het is aan het college. Dit rapport, waar jarenlang aan gewerkt is, dat miljoenen heeft gekost, heeft het over misleiding. Dat betekent dat we zijn voorgelogen, willens en wetens. Dat we, als we de waarheid hadden gehoord, misschien als raad en als stad andere keuzes hadden gemaakt. Is het voor de SP dan voldoende om te zeggen: afkeuring; u heeft ons wel voorgelogen, maar u mag zelf bepalen wat u ermee doet? Lesley Arp (SP). We hebben dit dilemma natuurlijk uitvoerig besproken en ik heb dat dilemma ook een beetje uiteengezet in mijn inbreng. Het eerste probleem vind ik dat de vingerafdrukken van allerlei 47

partijen en personen aan dit project kleven, ook de partij waar de heer Guernaoui nu lid van is en waar de heer Guernaoui daarvoor lid van was. Dat maakt het heel ingewikkeld om één specifieke persoon aan te wijzen. Ik ben ook heel eerlijk geweest. Stel dat wethouder Revis hier nog had gezeten, stel dat wethouder Wijsmuller hier nog had gezeten. Dan was die keuze, denk ik, aanzienlijk makkelijker geweest en was mijn fractie misschien wel geneigd om nu al onder een motie van wantrouwen te staan. Maar dit is gewoon een web van misleiding. Dit is een product van een bepaalde cultuur in het stadhuis waar zó veel vingerafdrukken aan kleven. Ik vind het een risico dat als je een motie van wantrouwen indient met een specifieke naam eronder, dat dan de persoon wordt die de schuld van het hele project gaat dragen, terwijl die schuld veel dieper zit en ook bij de raad zit voor een deel. Dat vind ik het complexe aan een motie van wantrouwen in dit opzicht. Want ook partijen die mogelijk een motie van wantrouwen gaan indienen vandaag, hebben een rol. De voorzitter. De laatste keer, meneer Guernaoui, over dit punt. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dat is juist het mooie van vandaag. Alle partijen hebben vandaag een rol. Ze moeten keuzes maken, ze moeten een inbreng leveren en uiteindelijk kunnen ze dat ook met moties doen. Mevrouw Arp, u had het in uw bijdrage over 2020.

Dat was een belangrijk moment. Daar is toen een belangrijk besluit genomen. De commissie heeft gezegd dat daarbij sprake was van misleiding. De wethouders die daarbij betrokken zijn, zitten nog steeds in dit college. Overweegt u nog iets, misschien in de tweede termijn? Want als u dat niet doet, dan accepteert u de misleiding, dan accepteert u de leugens en dan kan het nu ook gebeuren bij andere projecten, want er staat geen sanctie op. Lesley Arp (SP). Allereerst, en dat vind ik echt een heel treurige conclusie om hier te trekken, denk ik niet dat de leugens of de misleiding per definitie ophouden als we iemand nu wegsturen. Dit cultuurprobleem zit zo diep. We hebben daar laatst ook uitwassen van gezien. Ik denk eerlijk gezegd dat we nog een heel lange weg te gaan hebben. Maar als we het hebben over die periode van de KCsubsidie: ik vond het antwoord dat een wethouder dat niet weet, uitermate onbevredigend. Het doet me ook denken aan een ander debat. Dan vraag ik me af wat er hier aan de hand is in het stadhuis met de overdracht van dossiers dat een wethouder dat niet weet. Maar ik geloof ook in het principe van collegiaal bestuur. Dus als een wethouder dat niet weet, dan weet een heel college dat op dat moment niet. Er zaten meerdere mensen in het college vanaf 2018. Ik vind ook dat die een bepaalde verantwoordelijkheid daarin hebben. Samir Ahraui (PvdA).

Een mooi betoog van mevrouw Arp. Mevrouw Arp had het over het herstel van vertrouwen en het traject dat daarvoor nodig is. Ze refereerde daarbij ook aan de aanbevelingen. Maar ik wilde toch ook aan mevrouw Arp zelf vragen wat zij of haar fractie nodig heeft om aan dat vertrouwen te kunnen werken. Lesley Arp (SP). Wat mijn fractie vooral nodig heeft, en dat heb ik ook aangegeven, is dat bepaalde projecten ook door wethouders niet te veel door de roze bril worden bekeken. Ik moet zeggen dat ik best wel ben geschrokken. Ik heb de vorige termijn best wel stevig op een groot project gezeten en veel kritiek daarop geuit. Ik zie dan ineens dat dat project voor een deel is gesneuveld onder de rechter. Bij dat soort dossiers denk ik: neem daar aan de voorkant goed de tegenspraak in mee. Ik denk dat er wel meer van dat soort 'dierbare projecten' zijn waarbij het college, maar ook de raad en de coalitiepartijen aan de voorkant echt kritischer vragen moeten gaan stellen. Als ik dat zie vanuit de hele raad en als ik daarbij ook een open houding zou zien vanuit het college, dan zou ik misschien meer hoop hebben dat de misleiding gaat stoppen. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Arp. We zien u straks terug in een andere rol. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Van Basten Batenburg, wordt de volgende motie (J.1 SP) ingediend:

48

Motie J.1 SP Geef tegenspraak de ruimte De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van Voorstel van de enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie Amare. Constaterende, dat: • de enquêtecommissie de zogenaamde ‘wethouderscultuur’, die weinig ruimte laat voor tegengeluid, als een van de oorzaken aanwijst van de vele fouten die zijn gemaakt in het Amare-dossier; • de enquêtecommissie de aanvullende praktische aanbeveling doet om tegenspraaksessies voor ambtenaren te organiseren, om een cultuuromslag naar meer tegengeluid in de gemeente Den Haag te bewerkstelligen; • de enquêtecommissie hierover stelt: ‘Er wordt een verslag van de sessie naar de raad gestuurd, inclusief een toelichting van de wijze waarop de opmerkingen uit de tegenspraaksessie in het voorstel zijn verwerkt.’ Overwegende, dat: • de diverse commissiedebatten over het rapport ‘Amare Bijzonder Complex’ nog geen concrete strategie hebben opgeleverd voor het organiseren van tegenspraaksessies.

Verzoekt het college: • jaarlijks een strategie op te stellen voor het organiseren van tegenspraaksessies op belangrijke thema’s, waarmee de raad geïnformeerd wordt over de thema’s die hiervoor zijn geselecteerd en de wijze waarop de raad op de hoogte wordt gesteld van de uitkomsten; • de raad hierbij de gelegenheid te bieden om belangrijke voorstellen die nog op de termijnplanning staan aan te dragen voor dergelijke sessies. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, mevrouw Klokkenburg en mevrouw Van Basten Batenburg, wordt de volgende motie (J.2 SP) ingediend:

Motie J.2 SP Het woord is aan de stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 21 december 2023, ter bespreking van Voorstel van de enquêtecommissie inzake Eindrapport Enquêtecommissie Amare. Constaterende, dat: • het ooit het voornemen van het college was dat Amare en haar voorloper Spuiforum een ‘huiskamer van de stad’ moesten worden; • er volgens de enquêtecommissie te weinig aandacht is geweest voor de exploitatie van Amare; • de raad na het kerstreces op advies van de enquêtecommissie het publieke belang van Amare zal bepalen. Overwegende, dat: • Amare pas een ‘huiskamer van de stad’ kan zijn als mensen die nog een te grote drempel ervaren om een hoogwaardig cultuurpodium te bezoeken ook over de drempel worden geholpen; • het daarom belangrijk is dat, voorafgaande aan het bepalen van het publieke belang, de raad niet alleen inzicht krijgt in de meningen van de gebruikers van Amare en het culturele veld, maar ook van inwoners die nog niet eerder Amare hebben bezocht; 49

•

er in de commissie Samenleving is gesproken over het organiseren van een stadsgesprek om het publieke belang van Amare te bepalen, maar dit een vrij hoogdrempelige vorm van participatie is.

Verzoekt het college: • op korte termijn een laagdrempelige uitvraag (bijvoorbeeld via sociale media en het stadspanel) te doen onder bewoners die nog niet eerder Amare hebben bezocht, om te vragen wat voor programmering hen over de drempel zou helpen en hoe Amare een ‘huiskamer van de stad’ kan worden; • te zorgen dat de resultaten van deze uitvraag betrokken kunnen worden bij de discussie over het publieke belang van Amare. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Allereerst dank aan de insprekers: dank voor wat jullie de afgelopen jaren allemaal hebben gedaan. De stad waardeert dat zeer. Tijdens de besprekingen de afgelopen maanden heb ik gezegd dat mijn fractie ontzettend is geschrokken van de conclusies van het rapport. Dit zijn de zwaarste conclusies die ik sinds ik actief ben in de gemeenteraad, heb meegemaakt. De raad is onvolledig geïnformeerd en ook misleid. Bedragen zijn onterecht niet opgenomen in het projectbudget, waardoor de financiële impact vele honderden miljoenen hoger is dan door het college is aangegeven. Politieke keuzes zijn gemaakt zonder inhoudelijke onderbouwing, tegengeluiden kregen geen aandacht en de opzet voor de bouw Design, Build and Maintain - is de oorzaak van de vele problemen tijdens het bouwproces.