RIS317748 Notulen van de raad van 14 december 2023

Amendement G.K HvDH Niet blijven proppen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest; Toevoeging dictum Na de verdichting van Zuidwest Den Haag, zoals voorzien in de Structuurvisie Zuidwest 2040, een grondig evaluatierapport op te stellen, waarin de gerealiseerde doelstellingen en effecten worden behandeld en geen nieuwe afzonderlijke bouwinitiatieven te entameren voordat de Raad zich over dit evaluatierapport heeft uitgesproken en nieuw beleid heeft vastgesteld. En gaat over tot de orde van de dag.

Amendement G.L HvDH Zuidwest integraal besturen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest; Toevoegen Dictum VI: • Het presidium opdracht te geven om een raadscommissie Zuidwest Den Haag in het leven te roepen waaraan het college en de raadsrapporteur(s) telkens als zij dat nodig vinden, rapport uitbrengen over de gang van zaken in Zuidwest Den Haag zoals in de structuurvisie 2040 (RIS 315.245) is vastgelegd en zoals dit uit maatregelen en beleid voortvloeien uit het nationaal Programma Zuidwest De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Martini, daartoe gesteund door mevrouw Verdonk en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (G.11 HvDH) ingediend:

68

Motie G.11 HvDH Bejaardenoorden en beschutte huisvesting zijn dringend nodig. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest; Constaterende dat, o er een toename te verwachten is van het aantal ouderen en in het bijzonder 80plussers; o er ook een toename is van ouderdomsziektes zoals Parkinson en dementie; o op dit ogenblik in Zuidwest al 60% aan een vorm van obesitas lijdt; o er ook de epidemische ziekte van obesitas ( 60% van de bevolking Zuidwest) woedt; o 60% van bewoners in Zuidwest een chronische ziekte heeft; o 20% ernstige tot zeer ernstige eenzaamheidsverschijnselen - de sociaalmaatschappelijke ziekte van eenzaamheid en alleen zijn - heeft; o onvoldoende zorghuisvesting met enige vorm van bescherming, beschutting of begeleiding - zoals voor 2012 door bejaardenoorden/verzorgingshuizen geboden werd,- beschikbaar is; Overwegende dat, o in de structuurvisie Zuidwest wordt uitgegaan van een nieuwbouw programma van 16.500 (10.000 verdichting en 6.500 sloop nieuwbouw) naast een omvangrijk renovatieprogramma o er geen richting wordt gegeven aan intramurale ouderen huisvesting w.o. GDOachtige woonvoorzieningen Verzoekt het college, o ruimte te reserveren voor 5 bejaardenoorden en 5 GDO-achtige woonvormen.

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Martini worden de volgende moties (G.12 HvDH, G.13 HvDH, G.14 HvDH, G.15 HvDH, G.16 HvDH en G.17 HvDH) ingediend:

Motie G.12 HvDH Bewonersorganisaties; gelijk speelveld en evenwichtig tegenspel De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • de nieuwe Participatieverordening nog bij lange na niet klaar is ; • er wel allerlei deel producten voor participatie te hooi en te gras worden ingezet zonder dat er een organische samenhang is aangegeven; • de vaststelling van kaders voor participatie pas in het 2e kwartaal 2024 aan de raad zal worden aangeboden; • de door het college samengestelde Alliantieraad en Participatieraad in Zuidwest Den Haag onduidelijke bevoegdheden heeft; • de bewoners(organisaties) slechts beperkt en getrapt in de Alliantieraad zijn vertegenwoordigd;

69

•

de bewonersorganisaties zelf te weinig kracht hebben om op alle fronten in hun eigen wijk tegenspel te kunnen bieden, waar het gaat om meepraten, voorstellen doen en eventueel procedures te voeren.

Overwegende dat: • een ingrijpend proces van 20 jaar met 16.000 woningen (slopen en nieuw bouwen, met een nieuw voorzieningenprogramma met een investering van 4 miljard ) deskundige steun en begeleiding van de bewoners noodzaken. Verzoekt het college: • ten behoeve van de wijken in Zuidwest een onafhankelijke faciliterende juridische raadsman of adviseurs aan bewonersorganisaties ter beschikking te stellen . En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.13 HvDH Geen Scharrelwoningen. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende, dat: • de kwaliteit van wonen en leven gepaard gaat met het adagium Lucht Licht Leefruimte. Overwegende, dat: • kleinere woonruimte realiseren in algemene zin niet wenselijk is, zoals o.a. de gemeente Utrecht heeft uitgesproken. Verzoekt het college, • geen medewerking te verlenen aan bouwplannen met woningen minder dan 40m2, met als uitzondering woningen voor studenten en zorgwoningen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.14 HvDH Haagse normen en waarden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • bij de maatschappelijke voorzieningen die onder andere in de structuurvisie Zuidwest vermeld worden onduidelijkheid bestaat welke voorzieningen er bedoeld worden; • de status van de Haagse referentie normen zoals deze op dit ogenblik in beleidsstukken zijn vastgelegd, juridisch niet houdbaar (zie rechterlijke uitspraak inzake Bezuidenhout) c.q. toepasbaar zijn; • het college al 4 jaar toezegt de HRN verankerd vast te leggen. Draagt het college op om: • voor 1 juli 2024 een verordening op de Haagse Referentie Normen aan de raad ter besluitvorming voor te leggen.

70

En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.15 HvDH Hou het warm in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • de structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 de uitspraak vastlegt dat de sociaal-economische positie van de huidige en terugkerende bewoners van Den Haag Zuidwest moet verbeteren tot het Haags gemiddelde; • de kosten van de stadsverwarming ten gevolge van aanleg van grootschalige collectieve warmte leveringssystemen voor 10.000-den Hagenaars in Zuidwest een aanslag op hun bestaanszekerheid zal betekenen.

Overwegende dat: • het onacceptabel is dat de gevolgen van de energietransitie in overmaat bij de bewoners van Zuidwest terecht zal komen; • het effect op de bestaanszekerheid het draagvlak voor de energietransitie zal wegslaan; • wijken en buurten in Zuidwest tot de armste van Nederland behoren; • de verwarming van huizen dmv de stadsverwarming waarbij gebruik wordt gemaakt van de WarmtelinQ tot bijzonder hoge prijzen zal leiden voor bewoners en het MKB in Zuidwest; • het college geen enkel inzicht kan geven wat de kostprijs voor de gebruikers zal worden; • het afblazen van de geo- en aquathermieplannen een motivatie kennen die grotendeels ook toepasbaar is op de warmteafgifte (betaalbaarheid, investeringen en kostprijs vanuit de warmtelinQ, wetgeving); • in straf tempo overgaan op decentrale energiesystemen de enige oplossing is om het transitiebeleid van het college te redden. Verzoekt het college: de energietransitie niet langer uit te laten gaan van grootschalige nieuw aan te leggen warmtenetten. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.16 HvDH Integrale Plintenstrategie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • inmiddels een afzonderlijke, stand alone plintenstrategie voor de Venen wordt ontwikkeld. Daarvan nog niet duidelijk waarom welk instrument (uit de Toolbox) daarvoor wordt toegepast; • het college per deelgebied een op zichzelf staande plintenstrategie voor ogen heeft; • een voor het gehele gebied van Zuidwest een integrale plintenstrategie werkelijk een samenhangende structuur kan geven; • het realiseren van een breed assortiment van gevarieerde winkels, kleinschalige bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen in de plinten van Zuidwest een essentieel onderdeel moet zijn van een leefbaar Zuidwest.

71

Overwegende dat: • in de structuurvisie een samenhangend en evenwichtig niveau van voorzieningen in geheel Zuidwest Den Haag ontbreekt; • te voorzien in samenhang met gebruikmaking van de Toolkit, instrument HIM (Haagse Investerings Maatschappij). Verzoekt het college: • voor geheel Zuidwest een integrale samenhangende plintenstrategie vast te stellen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.17 HvDH Wie is de baas in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Overwegende dat: • de Raad het hoogste orgaan in de gemeente Den Haag schijnt te zijn; • dat daar ook inhoud aan gegeven dient te worden. Constaterende dat: • het college veel bevoegdheden m.b.t het doen van voorstellen en het nemen van besluiten bij een niet democratisch gelegitimeerd orgaan als de Alliantieraad in Zuidwest heeft neergelegd; • dat daarmee ook financiële besluiten zijn gemoeid. Voorts overwegende dat: • het een zeer groot en majeur project betreft, dat 20 jaar duurt, voorziet in een algehele reconstructie van Zuidwest Den Haag, dat ruim 70.000 inwoners aangaat en de sociale infrastructuur opnieuw inricht. Spreekt als zijn oordeel uit dat: • de Alliantieraad geen besluit- of uitvoeringsvoorstellen kan effectueren zonder dat de Gemeenteraad daarover vooraf een oordeel heeft uitgesproken. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Martini, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt de volgende motie (G.18 HvDH) ingediend:

Motie G.18 HvDH Zuidwest majeur complex De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • met de structuurvisie Zuidwest een programma van meer dan 20 jaar van kracht wordt; • er honderden miljoenen euro’s in Zuidwest geïnvesteerd gaan worden; • er circa 10.000 woningen en meer dan 20.000 nieuwe bewoners aan het gebied worden toegevoegd;

72

• •

de energietransitie een langdurige, grootschalige en gebalanceerde operatie betreft voor bewoners van woningcomplexen; er een omvangrijke toevoeging van maatschappelijke, sportieve, educatieve en gezondheidsvoorzieningen aan de orde is.

Overwegende, dat: • het rapport Amare een groot aantal aanbevelingen doet om de raad een betere positie te geven als het gaat om de voortgang, controle en informatievoorziening bij majeure projecten, zie o.a. aanbiedingsbrief Commissie Amare besluit II; • de voorgestelde structuurvisie Zuidwest 2040 zonder twijfel als majeur project gezien kan worden. Verzoekt het Presidium: • om in consultatie met de Raad een of meerdere raadsrapporteur(s) aan te stellen voor het project Zuidwest Den Haag ingaande per 1 februari 2024. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Luisteren naar de stem van bewoners en deskundigen is van groot belang in de politiek. De Partij voor de Dieren wil daarom het belang van een verantwoorde structuurvisie benadrukken, Die zien we nu nog niet terug. De plannen brengen onzekerheid met zich mee, zijn twijfelachtig in uitvoerbaarheid en laten te wensen over als het gaat om investeringen in groen en voorzieningen. Vandaag dient onze fractie een amendement en twee moties in. Deze zijn voor de Partij voor de Dieren van cruciaal belang voor het behoud en de verbetering van groen en voorzieningen in Zuidwest. Ten eerste is dat het amendement met als titel 'Voldoende groen in Zuidwest'. Schrijf mee en huiver en noteer.

Dat dienen wij in samen met de heer Noorlander van D66 en mevrouw De Groot van het CDA. De Partij voor de Dieren pleit ervoor dat de raad een heldere norm vaststelt van gemiddeld 22 m2 groen per woning in Zuidwest in plaats van de voorgestelde 16 m2. Dit is niet alleen een getal; het is essentieel voor leefbare wijken, voor de gezondheid van mensen en voor voldoende leefruimte voor dieren. Dan de motie Goede spelregels voor het groen. De commissie m.e.r. onderstreept het belang van duidelijke richtlijnen, omdat de huidige groenambities tekortschieten. Deze commissie van experts adviseert verzachtende maatregelen op te stellen, meer monitoring, en spelregels om te kunnen bijsturen. De motie is in lijn hiermee. Die verzoekt het college de maatregelen om de kwaliteit van het groen te waarborgen en te verbeteren inzichtelijk te maken en hierin het leefgebied van diersoorten en het kroonoppervlak van bomen mee te nemen, het spelregelkader in het aangevulde MER aan te scherpen, zodat het toetsingskader bij verdere ruimtelijke besluiten helder is en het behalen van ambities beter geborgd is, uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 deze aanscherping van regels en maatregelen te presenteren aan de raad om de groenambities in de Structuurvisie Zuidwest te beoordelen en de mogelijkheid te bieden om bij te sturen. Tot zover de motie. Dan de motie Beperk verharding in Zuidwest.

Graag benadrukken wij hiervan het belang, want het wordt steeds duidelijker dat te veel verharding een gigantisch probleem is in stedelijke gebieden. In Zuidwest komt er ook veel meer verharding bij. Het is daarom van essentieel belang dat we hier rekening mee houden in deze visie. Daarom dienen wij deze motie in. Die verzoekt het college om in het op te stellen waterhuishoudingsplan voor heel Zuidwest, als aanvulling op de Structuurvisie Zuidwest, de gevolgen van de toenemende verharding in Zuidwest in kaart te brengen en hierin maatregelen op te nemen om deze gevolgen op te vangen, waaronder het inzetten op het beperken van verharding. Tot slot steunt onze fractie het SP-amendement Noodrem voor de raad, en is onze fractie voorstander van moties die de raad inzicht geven in de uitvoering van de transformatie van Zuidwest. Zo kan er tijdig worden bijgestuurd. We moeten voorkomen dat Zuidwest zijn balans verliest, met te veel verdichting en te weinig voorzieningen of groen. Het is van cruciaal belang om de 73

leefbaarheidseffecten in bestaande wijken te onderzoeken en negatieve gevolgen te beperken. Met beloftes voor een groener, duurzamer Zuidwest zijn we er nog lang niet. Het echte werk begint nu pas. De voorzitter. Door de heer Smit, daartoe gesteund door de heer Noorlander en mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (G.M PvdD) voorgesteld:

Amendement G.M PvdD Voldoende groen in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Besluit om: ▪ in de Structuurvisie Zuidwest onder het dictumpunt I.e het tweede punt als volgt te amenderen: Toevoegen van groen en de bestaande openbare ruimte zoveel mogelijk te behouden. Op deze manier moet 22 m2 openbaar groen per woning (exclusief afgesloten binnentuinen) als gemiddelde voor heel Zuidwest beschikbaar komen, zoals beschreven in het voorkeursalternatief en het hanteren van de norm van minimaal 16 m2 openbaar groen (kijk – en verblijfgroen) per woning conform de nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Smit worden de volgende moties (G.19 PvdD en G.20 PvdD) ingediend:

Motie G.19 PvdD Beperk verharding in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende, dat: • in de NVU De Venen volgens de watertoets het aantal vierkante meters onverharde ruimte afneemt met 11.798 m2; • in de NVU De Dreven volgens de watertoets het aantal vierkante meters onverharde ruimte afneemt met 28.374 m2; • in de NVU De Gaarden volgens de watertoets het aantal vierkante meters onverharde ruimte afneemt met 3.671 m2; • in de NVU De Zichten volgens de watertoets het aantal vierkante meters onverharde ruimte afneemt met 16.610 m2; • met de recente NVU's voor Zuidwest het totale aantal vierkante meters onverharde ruimte dus afneemt met 60.453 m2, wat gelijk staat aan 9 voetbalvelden. Overwegende, dat: • toenemende verharding bijdraagt aan hittestress en een gebrekkige waterinfiltratie; • groen op een parkeerdek een andere natuurwaarde heeft dan groen in de volle grond; • er een urgente opgave ligt om water en bodem als sturend uitgangspunt te nemen bij ruimtelijke inrichting; • dat het Rijk scherpere eisen rond 2030 aankondigt als het gaat om waterinfiltratie en het tegengaan van verharding; • er geen duidelijk beleid is rond de toenemende verharding in Zuidwest. 74

Verzoekt het college: • in het op te stellen waterhuishoudingsplan voor heel Zuidwest, als aanvulling op de Structuurvisie Zuidwest, de gevolgen van de toenemende verharding in Zuidwest in kaart te brengen en hierin maatregelen op te nemen om deze gevolgen op te vangen, waaronder het inzetten op het beperken van verharding. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie G.20 PvdD Goede spelregels voor het groen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende, dat: • de commissie MER heeft geadviseerd eerlijk te zijn dat de groenambities in de Structuurvisie Zuidwest niet worden gehaald; • de huidige Milieueffectrapportage (MER) geen informatie verschaft over de kwaliteit van het groen en het ontbreekt aan inzicht of aanvullende maatregelen nodig zijn; • het aangevulde MER verwijst naar de Haagse Referentienormen zonder een vergelijking te maken tussen de ambities en de normen, waardoor achteruitgang wordt gemaskeerd; • het aangevulde MER onvoldoende duidelijkheid geeft over de mogelijke nadelige gevolgen van de uitwerking van de structuurvisie en de maatregelen om deze te verzachten; • het spelregelkader in het aangevulde MER niet dwingend geformuleerd is en daardoor de uitwerking ervan onzeker blijft.

Overwegende, dat: • het behoud van voldoende groen van essentieel belang is voor de leefbaarheid en het welzijn van inwoners, evenals voor het bevorderen van biodiversiteit zoals het leefgebied van insecten, vleermuizen, egels en vogels; • het belangrijk is dat er een duidelijke set regels en maatregelen wordt opgesteld om de groenambities in de Structuurvisie Zuidwest te toetsen en de raad in staat te stellen bij te sturen. Verzoekt het college: • de maatregelen om de kwaliteit van het groen te waarborgen en te verbeteren inzichtelijk te maken en hierin het leefgebied van diersoorten en het kroonoppervlak van bomen mee te nemen; • het spelregelkader in het aangevulde MER aan te scherpen, zodat het toetsingskader bij verdere ruimtelijke besluiten helder is en het behalen van ambities beter geborgd is; • uiterlijk in het tweede kwartaal van 2024 deze aanscherping van regels en maatregelen te presenteren aan de raad om de groenambities in de Structuurvisie Zuidwest te beoordelen en de mogelijkheid te bieden om bij te sturen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Het kan misschien wat mensen zijn ontgaan, maar veel mensen ook niet, denk ik: mijn partij heeft drie weken geleden de verkiezingen gewonnen, onder andere in Den Haag.

En laten wij nou toevallig ook de grootste partij zijn geworden in het stadsdeel waar we het 75

nu over hebben. Daar zijn we ontzettend trots op. Maar als ik dan nu naar het voorliggende plan kijk, dus naar de Structuurvisie Zuidwest, is dat ongeveer alles wat niet goed is voor dit deel van de stad. We zien namelijk dat dit stadsdeel helaas uitblinkt in zo'n beetje alle verkeerde statistieken. Dat zie je terug in uitkeringsafhankelijkheid, in de beheersing van de Nederlandse taal, in de algehele volksgezondheid en noem het allemaal maar op. Dat wordt natuurlijk niet beter met wat dit college van plan is met dit deel van de stad als het gaat om de verdichting. Dat is echt een groot probleem. Het leek wel alsof hoe meer onderwijspartij D66 praatte over de zorgen over het lerarentekort, hoe groter dat tekort uiteindelijk ook werd. Eigenlijk is het probleem tweeledig. Enerzijds zijn er te weinig leraren. Tegelijkertijd wordt dat probleem natuurlijk niet opgelost als je massaal mensen naar de stad laat komen. Ook heel veel allochtone mensen, zeker in Zuidwest, hebben gestemd voor de boodschap van hoop. Dat is dit niet. Dit is eigenlijk een soort dreigement van het college aan dit deel van de stad, want 10.000 woningen erbij betekent misschien wel 30.000 of 40.000 mensen en waar gaan die dan naar school of naar de huisarts? Gelukkig heeft mevrouw De Groot een meldpunt geopend … Nee, ik ga eerst naar de heer Noorlander. De voorzitter. Maar ik zit voor. Meneer Noorlander.

Joren Noorlander (D66). Wat vindt meneer Kruis van de staat van de huidige woningen in Zuidwest? Sebastian Kruis (PVV). Die vind ik echt om te huilen. Ik heb gewoon echt huilbuien als ik door Zuidwest trek. Joren Noorlander (D66). Wat vindt u dan van het plan dat we daar nieuwe woningen gaan bouwen, die duurzamer zijn, die beter zijn en die beter voor de gezondheid zijn? Sebastian Kruis (PVV). Als de heer Noorlander het zo brengt als hij zojuist deed, krijg ik ook tranen in mijn ogen, maar dan van enthousiasme. Maar hij vertelt er niet bij dat er ook nog tien etages bovenop komen, even gechargeerd gezegd. Dat is eigenlijk de valse tegenstelling die mensen wordt voorgehouden: u rot weg uit uw woning want die is slecht geïsoleerd en er is sprake van vochtproblematiek met alle gevolgen van dien, dus u krijgt een nieuwe woning. Maar die mensen willen er vervolgens niet weet ik hoeveel buren bij krijgen, boven op hun huis gestapeld. Dat wordt ze nu door de strot geduwd door dit college en daarvan zeggen heel veel bewoners: dat willen we hier niet, want we hebben hier al zo veel problemen, zeker in de lagere sociaal-economische klasse. Dat wordt niet beter door nog meer van die mensen toe te voegen aan een wijk die al zwaar onder druk staat. De voorzitter. Laatste keer, meneer Noorlander. Joren Noorlander (D66).

Hoe zou meneer Kruis die woningen dan wel willen verbeteren en de financiën willen realiseren om dat te bewerkstelligen? Sebastian Kruis (PVV). Ik pleit natuurlijk al jaren voor het minder bijbouwen van woningen in Den Haag. Ik zou dus eigenlijk willen dat de gelden die woningcorporaties nu gebruiken voor nieuwbouw worden gebruikt voor renovatie van de bestaande woningvoorraad. Dat betoog ik al jaren en dat is zeker ook op deze woningen van toepassing. Maar nu wordt mensen dus voorgehouden dat hun woning gerenoveerd zal worden maar dat er dan wel nieuwbouw moet komen, met meer etages erbij. Daarmee worden mensen eigenlijk voor de gek gehouden. We hebben het bij de inspraak ook gezien. Zeker toen het twee jaar geleden ging over de Dreven, Gaarden en Zichten kwamen mensen massaal inspreken. Dat heeft me toen echt gesterkt in ons verhaal. Ik vond het ook veelzeggend dat er nu nog maar twee insprekers waren. Mensen zijn gewoon murw gebeukt. Alle klachten en alle bezwaren die ze hadden toen ze inspraken over de Dreven, Gaarden en Zichten zijn van tafel geveegd. Het college heeft zich er helemaal niets van aangetrokken. Op die manier worden mensen eigenlijk heel wantrouwend gemaakt naar het college toe, en dat is natuurlijk precies wat je niet wil. Je wil de kloof tussen burger en politiek niet op die manier vergroten.

76

De voorzitter. U zet uw betoog voort. Sebastian Kruis (PVV). Ik zet mijn betoog voort. Het punt dat ik zonet maakte tegen de heer Noorlander had ik ook al in mijn tekst verwerkt dus dat heb ik eigenlijk al gehad. Ik was gebleven bij het punt van het CDA-meldpunt. Mevrouw De Groot heeft samen met het CDA Leidschendam-Voorburg een meldpunt opgericht. Het zal mensen vast troost bieden dat ze naar het meldpunt kan gaan op het moment dat ze een huisarts nodig hebben maar die er niet is. Uiteindelijk lost een meldpunt natuurlijk niet het tekort aan voorzieningen op. Ik hoor mevrouw De Groot van het CDA zeggen dat ze daar echt bovenop zitten, maar heeft ze die onderwijzers, die politieagenten en die huisartsen dan al geregeld? Want eerder is in deze raad natuurlijk ook betoogd dat we eerst de voorzieningen willen en dan de woningen. Dat zie ik hier gewoon niet gebeuren, absoluut niet. Praten over voorzieningen is iets anders dan er daadwerkelijk voor zorgen, en de woningbouwobsessie van sommige partijen in deze raad maakt eigenlijk alles kapot. Daar hebben wij grote zorgen over. Het feit dat er een meldpunt komt, toont wat mij betreft alleen maar aan dat je er ook zelf geen vertrouwen in hebt dat die voorzieningen er gaan komen.

Waarom zou je immers een meldpunt beginnen over het gebrek aan voorzieningen als je het zogenaamd als collegepartij allemaal goed regelt? Ja, en dan hoor je ze niet. Dat is dus het punt dat ik daarover wilde maken. Ik vind het heel belangrijk dat bewoners echt worden meegenomen tijdens de transformatie waar Zuidwest voor staat. Ik heb er dus niet heel veel vertrouwen in, maar ik hoop echt dat er inderdaad van die noodrem gebruikgemaakt kan worden, eventueel ook door collegepartijen, als het echt uit de hand dreigt te lopen. Uiteindelijk heeft dit stadsdeel namelijk juist baat bij minder groei van het stadsdeel, dus minder woningen en minder nieuwe inwoners, zodat we echt kunnen investeren in de bewoners die er nu al zijn. Dat willen de bewoners zelf ook; dat signaal hebben ze drie weken geleden heel duidelijk afgegeven. Wij zullen alles kritisch volgen en we zullen de moties en de amendementen steunen die het leed iets zullen verzachten, maar ook niet meer dan dat. En dan heb ik nu de grote eer om de heer Beytullah Çelik aan te kondigen voor zijn maidenspeech. Dat is dan ook het voordeel dat ik heb. De voorzitter. Dat klopt inderdaad. Ik geef graag het woord aan meneer Çelik voor zijn maidenspeech namens DENK. Beytullah Çelik (DENK). Voorzitter. We staan hier als fractie DENK met gemengde gevoelens vanwege het overlijden van de vader van collega Mohammed Ghay.

We wensen hem en zijn naasten veel sterkte toe. Ik wil collega De Vuyst en de rest van de raad ook bedanken voor het gebaar van medeleven. Voor u staat een trots nieuw raadslid. De reden waarom ik trots ben, is dat het mij als redelijk jonge Hagenaar gelukt is om tot deze raad toe te treden. De reden waarom ik de politiek in wilde, is het feit dat er hier veel besluiten worden genomen over jongeren, die echter niet in genoeg samenspraak met jongeren tot stand komen. Haagse jongeren zijn niet alleen de toekomst, maar ook het heden. Veel Haagse jongeren voelen zich ongehoord en zijn niet tevreden met de besluiten die over hen genomen worden. Dit dient te veranderen. Ik zit hier dan ook niet voor mezelf maar om het geluid te laten horen van deze Haagse jongeren. Ik zal dit de komende jaren dan ook met veel plezier doen. Ik ben een sociaal iemand en een echte netwerker. Ik ben veel te vinden in de volkswijken, onder de bewoners en bij de ondernemers. Bij het netwerken ligt mijn kracht en daar zal ik ook zo optimaal mogelijk gebruik van maken voor mijn werk hier als raadslid. Ik kom dan ter zake en wil het hebben over het gewijzigde voorstel Structuurvisie Zuidwest. We hebben dit voorstel al uitgebreid besproken in de commissie en ik zal ook niet alles herhalen wat in de commissie gezegd is. Een van de mooie kenmerken van Zuidwest is haar groene karakter.

Dit maakt Zuidwest juist zo aantrekkelijk om er te wonen. Het groene karakter dienen we dus zo veel mogelijk te behouden. Dit lijkt me ook belangrijk om te zorgen voor een aantrekkelijke, leefbare en gezonde leefomgeving. Ik wil aangeven dat DENK het overkoepelende doel van alle ambities en inspanningen van het college heel mooi vindt. De bewoners van Zuidwest dienen over een aantal jaren inderdaad dezelfde kansen te hebben als bewoners van andere delen van Den Haag. DENK ziet dan ook graag dat Zuidwest zo ontwikkeld wordt dat het een stadsdeel wordt van en voor iedereen, dus voor jongeren en ouderen 77

maar ook voor rijk en arm. We dienen ook te voorkomen dat we doorschieten in de gentrificatie in Zuidwest en dat Hagenaars met een kleine portemonnee uit Zuidwest worden verjaagd. Gemengd en divers wonen lijkt ons dus noodzakelijk. Er dienen dus ook voldoende sociale huurwoningen te komen. Ik ben ook voorstander van het realiseren in Zuidwest van meer innovatieve collectieve woonvormen zoals cultuursensitieve groepswoningen voor senioren en meergeneratiewoningen. Dit lijkt mij belangrijk in het kader van de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen en om het verlenen van mantelzorg te vergemakkelijken. Dit kan een positieve impact hebben op het welzijn van ouderen en het kan bijdragen aan een inclusieve woonomgeving. Ik denk ook dat dit de sociale cohesie in de buurt kan versterken. Ik wil dan ook gelijk mijn eerste motie indienen, met als titel 'Innovatieve woonvormen voor senioren in Zuidwest' en met als dictum: verzoekt het college zich maximaal in te spannen om innovatieve collectieve woonvormen, zoals (cultuursensitieve) groepswoningen voor senioren en meergeneratiewoningen, te realiseren in Zuidwest en in gesprekken met woningcorporaties erop aan te dringen om deze innovatieve collectieve woonvormen in Zuidwest te realiseren. Ik ben in september ook bij de bewonersbijeenkomst in Zuidwest geweest en ik vond het mooi om de betrokkenheid van de bewoners te zien.

Dit is in lijn met de paragrafen 'Samen met bewoners' en 'We blijven in gesprek', vooral omdat investeringen, plannen en veranderingen met betrekking tot het versterken van Zuidwest in de komende twee decennia een grote impact zullen hebben op de directe leefomgeving van de huidige bewoners van Zuidwest. DENK vindt het belangrijk dat we in de besluitvorming hierover in de raad rekening houden met de wensen en behoeften van bewoners en dat het eigenaarschap van de bewoners goed wordt geborgd. Een belangrijk punt is dan ook het inbouwen van waarborgen met betrekking tot de te realiseren voorzieningen. Het kan niet de bedoeling zijn dat Zuidwest volgebouwd wordt en er onvoldoende voorzieningen zullen zijn. DENK vindt het belangrijk dat er eerst gedegen onderzoek wordt gedaan naar de voorzieningen waar de bewoners behoefte aan hebben. Een goede en tijdige informatievoorziening richting bewoners is dan ook cruciaal. Voor DENK zijn de wensen en behoeftes met betrekking tot de voorzieningen leidend. DENK vindt dat bewonersorganisaties de mogelijkheid dienen te krijgen om voorzieningen af te dwingen. Ik heb in de commissievergadering ook aandacht gevraagd voor ruimte voor religieuze instellingen in Zuidwest. Daarom sta ik ook onder de motie Maak ruimte voor religie van collega Klokkenburg.

Ook vroeg ik de wethouder rekening te houden met de wensen van bewoners voor ruimtes voor religieuze organisaties. Ik ben dan ook blij met de toezegging van de wethouder dat hij hier verder naar zal kijken en ermee aan de slag zal gaan als er initiatieven zijn en er bij hem aangeklopt wordt. Ik ben ook benieuwd of er voldoende sociale ontmoetingsplekken voor jongeren in Zuidwest gecreëerd zullen worden. Die zou ik namelijk ook graag gerealiseerd willen zien. In de commissie heb ik ook aangegeven dat DENK vindt dat we de auto niet moeten verjagen uit Zuidwest. Zowel de huidige als de nieuwe bewoners van Zuidwest zullen een auto nodig hebben, of het nou is voor woon-werkverkeer of voor privégebruik. Zelfs na de uitgebreide bespreking in de commissievergadering is het mij niet helemaal helder waar ik aan moet denken op het gebied van bewonersparkeren in Zuidwest. Hoe zal dit er in de praktijk uitzien? Mede gelet op de discussie over de parkeerplekken voor de nieuwe bewoners van Kop van Assumburgweg/Levels wil ik weten of alle nieuwe bewoners in Zuidwest aanspraak kunnen maken op een parkeerplek via het POET-beleid dan wel in aanmerking zullen komen voor een bewonersvergunning om op straat te kunnen parkeren. Ik ga richting een afronding. Een aantal insprekers in de commissie gaven aan nul komma nul vertrouwen te hebben in deze plannen.

Ook het vertrouwensherstel van deze huidige bewoners dient echt een topprioriteit te zijn. Ik hoop dat het college hier werk van wil maken. Ik vind dan ook recht op terugkeer voor de huidige bewoners superbelangrijk. Ten slotte wil ik aandacht vragen voor de vocht- en schimmelproblematiek in de huidige woningen in Zuidwest en de gezondheidsproblemen als gevolg daarvan. Een aantal insprekers vroeg hier in de commissie aandacht voor. Het aanpakken en oplossen van dit probleem dient ook urgentie te krijgen van dit college. Tot zover mijn inbreng. (Geroffel en applaus)

78

De voorzitter. Gefeliciteerd op deze emotievolle dag. Door de heer Çelik wordt de volgende motie (G.21 DENK) ingediend:

Motie G.21 DENK Innovatieve woonvormen voor Senioren in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 14 december 2023, ter bespreking van het gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende, dat: • er 10.000 woningen gerealiseerd zullen worden in Zuidwest; • er een groeiend probleem is van eenzaamheid onder senioren, wat een negatieve invloed heeft op hun welzijn en kwaliteit van leven; • in het coalitieakkoord staat dat in de programmering voor middeldure huur en betaalbare koop wordt gestreefd naar 100 woningen per jaar voor innovatieve woonvormen, zoals groepswoningen voor senioren en meergeneratiewoningen en een middel kan zijn in het bestrijden van eenzaamheid en zal bijdragen aan doorstroming op de woningmarkt; • de afspraken in het coalitieakkoord een duidelijk kader bieden om innovatieve woonvormen te stimuleren en er aan woningcorporaties gevraagd zal worden om hieraan bij te dragen.

Overwegende, dat: • er ook in Zuidwest behoefte is aan innovatieve woonvormen,zoals (cultuursensitieve) groepswoningen voor senioren en meergeneratiewoningen; • het realiseren van innovatieve collectieve woonvormen in Zuidwest een positieve impact kan hebben op het welzijn van ouderen, kan bijdragen aan een inclusieve woonomgeving en de sociale cohesie in de buurt zal versterken; • de realisatie van deze innovatieve woonvormen een aanzienlijke bijdrage kan leveren bij de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen en het verlenen van mantelzorg kan vergemakkelijken; • het essentieel is om woningcorporaties actief te betrekken bij het realiseren van innovatieve woonvormen om het aanbod in Zuidwest te diversifiëren en te voldoen aan de diverse behoeften van senioren. Verzoekt het college: • zich maximaal in te spannen om innovatieve collectieve woonvormen, zoals (cultuursensitieve) groepswoningen voor senioren en meergeneratiewoningen, te realiseren in Zuidwest; • in gesprekken met woningcorporaties er op aan te dringen om deze innovatieve collectieve woonvormen in Zuidwest te realiseren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Ik kreeg tien minuten spreektijd van de griffie, hier achter mij, dus ik ga proberen om het in die tijd te doen. Grapje, grapje.

Dank voor alle bijdragen en dank voor het uitvoerige debat dat we met elkaar in de commissie hebben gehad in uiteindelijk drie termijnen over de twee collegeperiodes heen. Dat verdient dit belangrijke plan voor Zuidwest. Er zijn de afgelopen periode - dat gaat nog veel langer terug dan de politieke discussie - ongelofelijk veel gesprekken met bewoners geweest. Er waren tien grote bewonersbijeenkomsten, kleine en grote oploopjes en gesprekken met belanghebbenden en 79

betrokkenen in de wijk en om de wijk heen. Ik wil dus ook, voordat ik op de moties en amendementen inga, op deze plaats mijn grote waardering uitspreken voor iedereen, bewoners en ambtenaren, die keihard heeft gewerkt aan deze mooie structuurvisie voor Zuidwest voor de komende twintig jaar. Het zal overigens uiteraard nog heel veel bloed, zweet en tranen kosten om deze ambities werkelijkheid te laten worden. Daar heeft u ook terecht tal van opmerkingen bij gemaakt. Ik ga naar de gestelde vragen en naar de ingediende amendementen en moties. Laat ik beginnen bij de amendementen. Dan begin ik bij mevrouw Arp van de SP. We hebben met elkaar in de commissie uitvoerig stilgestaan bij het mee laten groeien van de voorzieningen met de woningbouwontwikkelingen. We hebben ook met elkaar vastgesteld dat die ambitie ook maakt dat we financiering loskrijgen, onder andere bij het Rijk, om die voorzieningen mee te laten groeien. U heeft ook een heel duidelijk punt gemaakt van de openbaarvervoersinvesteringen, die ook een hele grote hap uit dat benodigde budget gaan vragen. Uw amendement vraagt ook expliciet om de mogelijkheid voor uw raad om dat heel goed in de gaten te houden en op de noodrem te kunnen trappen wanneer die grote investeringen, die ook echt nodig zijn voor de leefbaarheid in Zuidwest, onverhoopt niet tijdig beschikbaar zijn.

Het college kan dit amendement aan uw raad laten en omarmen. Dan kom ik bij de amendementen die door het CDA zijn ingediend. Mevrouw De Groot laat geen mogelijkheid onbenut om het belang van de voorzieningen onder de aandacht te brengen. Zij heeft dat ook in een amendement verwoord. Dat is het amendement op C, Vergeet nooit de voorzieningen. Het college kan goed met dit amendement uit de voeten. Het is nog een extra waarborg. Prima om dit op te nemen in het raadsvoorstel. Dat geldt ook voor het amendement op B, Altijd inzicht in de financiering van voorzieningen. Daarin vraagt u om dat zo specifiek mogelijk in beeld te brengen en te houden in de gebieds-NVU's, project-NVU's, PUK's en projectdocumenten. Dan kom ik bij het amendement van ChristenUnie/SGP met de titel 'Alleen hoogteaccenten bij voorzieningenclusters'. Ook dit amendement kan het college omarmen. Dat geldt ook voor het amendement op F, Verdichting niet ten koste van beeldkwaliteit. Een 'ontraden' moet helaas volgen op het amendement onder E. Dat voelde u al een beetje aankomen, denk ik, na het debat dat we met elkaar hadden over de Assumburgweg. Dat is omdat we in de ruimtelijke documenten zoals de structuurvisie en de bestemmingsplannen nou eenmaal juridisch niet dit type bepalingen kunnen opnemen. Evenwel gaan we uiteraard wel in de geest hiervan handelen.

Er komen straks via de nieuwe parkeernormen voorstellen naar u toe waarbij we zullen ingaan op de verdeling en de betaalbaarheid van parkeerplaatsen. Maar dit amendement moet het college ontraden. Hinke de Groot (CDA). Toch nog even hierover. Ik snap dat je niet alles juridisch kan verankeren, maar hier staat niks meer dan dat als uitgangspunt voor die ontwikkeling wordt gekozen dat er een eerlijke verdeling is. Daar zijn we hier met z'n allen als raad toch wel voor. Dus zo hard staat het toch helemaal niet in dit voorstel? Ik snap dus niet zo goed waarom het amendement nu ontraden wordt omdat het niet uitvoerbaar is. Het staat er namelijk best wel in algemene bewoordingen. Wethouder Balster (PvdA). In de geest handelt het college ook langs deze lijn, maar in een ruimtelijk document als dit kunnen slechts bepalingen worden opgenomen die de ruimtelijke inpasbaarheid betreffen. Vandaar dat deze bepaling niet in de structuurvisie kan komen. Als een motie ons ertoe zou oproepen om deze verdeling en de betaalbaarheid als uitgangspunt te hanteren, zou het college daarmee uit de voeten kunnen en zou dat landen in de parkeernormen en in het beleid voor het parkeren. Daar ben ik met collega Kapteijns ook mee doende, zoals u weet. Hinke de Groot (CDA). Ik snap dit echt niet.

Als het in de geest van het college is om te zorgen voor een eerlijke verdeling in de betaalbaarheid van parkeerplekken, dan is de structuurvisie toch bij uitstek een document om dat in te zetten? Dan onderstreept het toch alleen maar de inzet van het college? Ik snap het dus niet zo goed. De wethouder zou dit dan toch eigenlijk moeten omarmen? Wethouder Balster (PvdA). Daarom benadruk ik ook dat het qua uitgangspunt kan, maar het juridisch niet kan in een ruimtelijk document. Dat is de reden waarom het college dit ontraadt. 80

Dan kom ik bij het amendement van GroenLinks met de titel 'Voorzieningen in scholen'. Dat amendement vraagt het college om op de locaties van schoolgebouwen extra vierkante meters te realiseren voor zowel de onderwijsfunctie als passende commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Dit amendement kan het college ook omarmen. Het voorstel van D66 met de titel 'Biodiversiteit niet kwijt' vraagt om goed te kijken naar de omvang van de ecozones en het groen. G.H D66 is dat, als ik het goed heb. Dit is een ondersteuning van het beleid van het college om erop te sturen dat de totale omvang van de ecozones minimaal gelijk blijft en daarop ook goed te toetsen. Het college kan het amendement dus omarmen. Dan kom ik bij de beide amendementen van de VVD. Het eerste is Zuidwest bereikbaar met de fiets, ov en auto. Dat amendement gaat over de mobiliteitstransitie. Dit amendement kan het college omarmen. Dat geldt helaas niet voor het amendement Huisvesting voor cruciale beroepsgroepen. Dit amendement vraagt het college om in de structuurvisie af te dwingen dat er wordt toegewezen in de middenhuur en de betaalbare koop en daarover ook afspraken te maken met woningbouwcorporaties. Woningbouwcorporaties ontwikkelen geen betaalbare koopwoningen en ook heel minimaal middenhuurwoningen en we doen dit ook via het beleid van de Huisvestingsverordening.

Maar het college onderschrijft het doel dat u hiermee wilt bereiken, namelijk woningen ook in het middensegment en in de betaalbare koop beschikbaar krijgen voor cruciale beroepsgroepen, hoe smal of hoe breed we die ook definiëren. Daar zullen we ook afspraken over maken met elkaar in het kader van de Woonvisie. We gaan dus in deze lijn aan de slag, maar het college moet het amendement ontraden. Anthony Uduba (VVD). Als de wethouder het hiermee eens is, waarom doet hij dan geen boter bij de vis? Wethouder Balster (PvdA). Dat heb ik net uitgelegd. Ik kan de argumentatie herhalen die ik net heb gegeven. Anthony Uduba (VVD). Maar de wethouder heeft daadwerkelijk instrumenten om dit in te zetten. De nieuwe Huisvestingswet maakt dit mogelijk. U kunt dit doen. Wethouder Balster (PvdA). Via de Huisvestingswet en onze Huisvestingsverordening kunnen we afspraken maken over het toewijzen van woningen aan cruciale beroepsgroepen. Dat kan niet via een structuurvisie. Daar zullen we beleid voor moeten maken, zoals u aangaf. In het amendement zit ook een tegenspraak, omdat u graag middenhuurwoningen en betaalbare koopwoningen wil toewijzen aan cruciale beroepsgroepen en daarover afspraken wilt maken met woningbouwcorporaties, die deze woningen niet realiseren. Het college moet dit amendement dus echt ontraden. De voorzitter. Laatste keer, meneer Uduba. Anthony Uduba (VVD).

Als ik het deel over de afspraken met woningbouwcorporaties uit het amendement haal, is het dan een amendement dat de wethouder kan omarmen? Wethouder Balster (PvdA). Nee. Dan is het instrument de Huisvestingsverordening die we met elkaar afstemmen, en daarover komen we te spreken nadat we de Woonvisie met elkaar hebben vastgesteld. Ik ben bij de amendementen van Hart voor Den Haag, de heer Martini. Ondanks de bijzondere titel kunnen we goed uit de voeten met het amendement Niet blijven proppen. Het amendement vraagt om een hele grondige evaluatie in 2040. Het college kan deze motie dus aan de raad laten. Dan het amendement van Hart voor Den Haag met de titel 'Den Haag Zuidwest integraal besturen'. Ik zou u willen vragen om voorstellen die gaan over de governance van de aanpak in Zuidwest en die eigenlijk ook breder zijn dan de fysieke aanpak omdat ze zien op het nationaal programma, aan te houden en te bewaren voor het debat dat we binnenkort met elkaar gaan voeren over het uitvoeringsprogramma Zuidwest. Dan hebben we het naast de fysieke poot ook over de hele sociale component, dus het werkbeleid, het veiligheidsbeleid en het gezondheidsbeleid. Daarop zit op dit moment ook de structuur van de Alliantieraad. In de structuurvisie hoort deze afspraak echter niet 81

thuis. Daarover hebben we inmiddels met elkaar afgesproken dat we u jaarlijks een voortgangsrapportage gaan sturen. Daar zullen we ongetwijfeld ook met elkaar over in gesprek raken. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik begrijp het standaardbeding om alles door te schuiven, maar wat vinden de wethouder en het college nou zelf van het stuk zoals het daar ligt? Dus niet van: ik ga het lekker doorschuiven en ik zie het dan wel. Op zich heeft dat amendement een waarde op zichzelve. Wat vindt hij daar dan van? Wethouder Balster (PvdA). Ik vind het van het grootste belang dat uw raad goed kan volgen welk beleid we met elkaar maken voor Den Haag Zuidwest, dat u daar een cruciale rol in heeft en dat u ook de voortgang daarop heel goed en breed kunt volgen. We komen in januari ook met elkaar te spreken over hoe we dat doen. Dat lijkt me ook een heel goed moment om eens met elkaar na te denken over de vraag op welke manier dat vorm kan krijgen. Ik ga er uiteraard niet over of u dat in één raadscommissie wil doen of in verschillende. Dat debat is ook eerder gevoerd en dat laat ik helemaal aan u. Maar het hoort ook echt daar thuis, omdat daar de integraliteit samenkomt van zowel het sociale programma, inclusief al die componenten die in de aanpak van het nationaal programma terugkomen, als de fysieke component die daar ook weer onderdeel van is. Vandaar dat advies.

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik ben benieuwd wat het nou blokkeert. Waarom is uitstel belangrijker dan nu een besluit nemen? Ik kan dat niet zo goed zien. Wat is dat dan? Waar is die bestuurskracht eigenlijk gebleven, meneer de wethouder? Wethouder Balster (PvdA). Dit is geen kwestie van bestuurskracht. Dit is met elkaar het goede gesprek voeren over hoe de informatievoorziening kan bijdragen aan een zo optimaal mogelijke controlerende rol voor uw raad en welke afspraken daarbij horen, en dat ook op het moment doen dat we daarover spreken. Nu spreken we slechts over de fysieke aanpak. In januari spreken we over het uitvoeringsprogramma van het nationaal programma, waarbij al die elementen samenkomen. Dat lijkt me ook het goede moment om daarover goed van gedachten te wisselen met elkaar, eerst in de commissie. Over uw eigen werkwijze gaat u uiteraard zelf. Robin Smit (PvdD). Onze fractie wil graag iets proberen te verduidelijken. Onze fractie loopt namelijk best wel te hinkelen met dit voorstel. Enerzijds zien we hierin namelijk wel positieve ideeën en anderzijds zien we ook wel gevaren. Maar ik wil toch focussen op het positieve, ook als ik kijk naar hoe dit in het verleden is besproken. Een deel viel onder de commissie Samenleving en een deel viel onder de commissie Ruimte. Wij vonden dat daarin toch wel ruimte was voor verbetering.

Zouden we dit voorstel dus ook niet in die geest kunnen lezen? Zouden we ook nu niet kunnen denken: er is ruimte voor verbetering dus laten we die inzetten? Wethouder Balster (PvdA). Ja, dit kan een gedachte zijn. En nogmaals, u gaat over de organisatie van uw eigen raadsdebatten en over de vraag in welke commissie u wat bespreekt. Maar we hebben eigenlijk nog niet fundamenteel met elkaar besproken hoe we de informatievoorziening over het nationaal programma in de toekomst met elkaar gaan organiseren. We komen ook nog met eerste voortgangsrapportages, waarin we ook met u gaan nadenken over de vraag op welke indicatoren we willen gaan sturen. Daar past ook bij dat u uw wensen in de commissie kunt uiten over wat daar dan bij past qua werkwijze. Ik zou heel graag vanuit het college het gesprek aangaan over wat daarbij het meest werkzaam en werkbaar is. Ik wil dat ook graag breed vanuit het college doen, want er zijn verschillende collega's bij betrokken. Dan was ik bij het amendement van de Partij voor de Dieren met als titel 'Voldoende groen in Zuidwest'. U markeert hier nog eens het uitgangspunt, zoals het ook in de structuurvisie is opgenomen, dat er sprake moet blijven van 22 m2 aan openbaar groen per woning. Ook dit amendement kan het college omarmen en aan uw raad laten. Dan kom ik bij de moties.

Het zijn er best wat, dus ik probeer daar snel doorheen te gaan, zeker wanneer het college ze kan omarmen.

82

Dat geldt voor de motie Waak voor hapsnapverdichting, van de SP. Het college kan die motie omarmen, al wordt er in de structuurvisie ook al het nodige over gezegd. We kunnen hier goed mee uit de voeten. Dat geldt zeker ook voor Meer sociale doelen in de structuurvisie. Ook die motie kan het college omarmen en aan de raad laten. We gaan daar in de eerste voortgangsrapportage in de opzet ook met u het gesprek over aan: wat is ervoor nodig om dat goed te kunnen volgen? Deze motie is daarvoor een hele goede aanmoediging. Collega Bredemeijer zal zo meteen ingaan op de motie Maak ruimte voor religie, van ChristenUnie/SGP. Motie G.3 van dezelfde partij, Laat afbouw autoverkeer in Zuidwest oplopen met investeringen in het ov, kan het college omarmen. Dat geldt ook voor de motie Cultuur niet zonder de sector, van GroenLinks. Uiteraard zullen we met de cultuursector kijken naar wat de ambities zijn, ook vanuit de wijk. Daarvoor lopen er overigens al hele mooie gesprekken. Daarna volgt natuurlijk het kijken wat er vervolgens nodig is aan randvoorwaarden en financiële randvoorwaarden. Dat volgt daarop. We zullen daar zeker ook in onze rapportages bij stilstaan. D66, de heer Noorlander, heeft vaker heel specifiek gevraagd naar de havo-vwo-school in Den Haag Zuidwest.

Dat is ook al enige tijd een ambitie van het college, maar met nog wel een aantal jaren te gaan voordat de school er staat, zoals u weet. U vraagt om tempo en wij kunnen met deze motie uit de voeten. In 2024 kunnen we hopelijk bekendmaken waar de school gaat landen en wat de uitgangspunten daarvoor worden. Dat zal eind 2024 worden, denk ik. Dan de motie op G.8 van D66, Zuidwest in beweging. Deze motie roept ertoe op om sport- en speelaanleidingen te realiseren en beweegvriendelijke uitgangspunten te hanteren. Daar kan het college goed mee uit de voeten. We omarmen de motie. Dat geldt ook voor de motie Trots van de buurt. Daar heeft de heer Noorlander regelmatig om gevraagd. Hij heeft ook een duidelijke visie neergelegd op het voorkomen van de eenheidsworst in Zuidwest. Ook deze motie kan het college omarmen. De voorzitter. Dan is er nu een interruptie van de heer Smit, om te voorkomen dat de vraag straks over drie moties geleden gaat. Robin Smit (PvdD). Ja, ik wilde bijna het woord gaan voeren over plantaardige worsten, maar volgens mij komt daar een andere raadsvergadering over. Ik wilde nog even terugkomen op de motie Zuidwest in beweging. Gaat dat niet ten koste van groen? Wethouder Balster (PvdA). Volgens mij zijn we juist heel goed in staat om dit vaak heel mooi te combineren. Laten we dat dus als uitgangspunt nemen. De voorzitter. Gaat u vooral gauw door.

Wethouder Balster (PvdA). En ik weet dat de partij van de heer Smit speelaanleidingen ook heel belangrijk vindt. Ik zie hem nu ook betekenisvol lachen. Met de motie van de VVD om een gezonde financiële basis voor de ontwikkelingen in Den Haag Zuidwest te hebben en daarvoor goede spelregels te hanteren, kan het college ook goed uit de voeten. Dat is een belangrijk uitgangspunt voor het beleid en dit is een oproep die ons aanmoedigt om dat zorgvuldig te doen. Het college kan ook deze motie aan de raad laten. Dan ben ik bij de moties van Hart voor Den Haag. Een sympathieke motie is de motie Bejaardenoorden en beschutte huisvesting zijn dringend nodig. U definieert echter al wel heel specifiek wát er nodig zou zijn. De motie verzoekt het college namelijk specifiek om vijf bejaardenoorden en vijf GDO-achtige woonvormen te reserveren en dat is nog net iets te voorbarig. U krijgt komend jaar een woonzorgvisie, waarin we ook die behoeften heel goed proberen te definiëren. Op basis daarvan willen we dit specifieker maken. Ik zou u eigenlijk willen vragen, omdat het een sympathieke motie is, om 'm voorlopig nog even aan te houden. Dan komen we daar te zijner tijd over te spreken.

83

Dan ben ik bij de motie Integrale Plintenstrategie. Het is belangrijk dat er levendige plinten zijn en dat er in heel Zuidwest een samenhangend en evenwichtig niveau van voorzieningen ontstaat. Deze motie kan het college dan ook omarmen. Ik begrijp inmiddels van collega Bredemeijer dat ik ook de motie van ChristenUnie/SGP om meer ruimte voor religie te bieden, kan afdoen en het oordeel daarover aan de raad kan laten. Het college kan dit omarmen. Dan hebben we dit daarmee ook afgedaan; dat scheelt weer tijd. Dan de motie van Hart voor Den Haag op G.12, Bewonersorganisaties; gelijk speelveld en evenwichtig tegenspel. Dat is een interessante motie, die het college vraagt om bewonersorganisaties te versterken met een juridisch raadsman of een adviseur. Daar zit echter wel een prijskaartje aan en het roept ook de vraag op of dat dan niet ook geldt voor andere bewonersorganisaties. Vanwege het ontbreken van een financiële dekking kan ik de motie niet omarmen en moet ik die ontraden, maar we zijn heel graag bereid om te kijken, ook in het kader van de evaluatie van het beleid voor bewonersorganisaties, of dit een manier kan zijn en of we dit in het nationaal programma een plek kunnen geven in de toekomst. Voorlopig moet ik de motie even ontraden. U kunt 'm ook even aanhouden tot een volgende gelegenheid, maar dat laat ik aan u. Dan de motie Geen scharrelwoningen.

Die moet ik ontraden, omdat die in strijd is met de Woonvisie 2022, die stelt dat maximaal 20% van de woningen kleiner mag zijn dan 50 m2 en op zich geen eisen stelt over wat voor woningen dat zijn. Deze motie moet het college dus ontraden. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Wat is de rechtskracht van die Woonvisie ten opzichte van een raadsbesluit? Wethouder Balster (PvdA). De structuurvisie moet voldoen aan de Woonvisie, dus in die zin staat de Woonvisie boven de structuurvisie, totdat de Woonvisie weer wordt aangepast. Dan volgt de structuurvisie daar ook weer in. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Maar een afzonderlijk raadsbesluit gaat toch vanzelf boven de Woonvisie? Er is toch geen hiërarchie, in die zin dat de Woonvisie een zwaarder besluit is dan een raadsbesluit? Ze zijn namelijk qua karakter precies hetzelfde. Wethouder Balster (PvdA). Nee, de structuurvisie dient te voldoen aan de Woonvisie die wij hebben vastgesteld met elkaar. We krijgen overigens op heel korte termijn een debat over de nieuwe Woonvisie en dan zullen we hier ongetwijfeld opnieuw met elkaar hierover komen te spreken. De voorzitter. Meneer Martini, laatste keer. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik begrijp dat alles de volgende keer weer komt.

Dat is juist het probleem waar je als raad geen grip op krijgt, want op het moment dat je wat zegt 'komt het de volgende keer wel in een of ander iets'. Mijn vraag ging niet over de structuurvisie versus een raadsbesluit maar over de Woonvisie versus een raadsbesluit. Hoe verhouden die zich juridisch waardoor wij nu geen raadsbesluit zouden kunnen nemen dat u daarna moet incorporeren in de Woonvisie? Wethouder Balster (PvdA). Zoals aangegeven gelden de uitgangspunten van de Woonvisie. Die zijn van toepassing op de structuurvisie. Daarom verwijs ik ook naar het debat dat wij krijgen over de Woonvisie. U kunt daarin natuurlijk uw opvattingen kwijt over kleine en grote woningen, maar in de structuurvisie hanteren wij de Woonvisie zoals die door u is vastgesteld. Joren Noorlander (D66). Ik heb nog een vraag over de motie over de integrale Plintenstrategie. In hoeverre is er nog variatie mogelijk tussen de verschillende gebieden binnen Zuidwest op het moment dat we de motie aannemen? Wethouder Balster (PvdA). Ik weet niet of ik de vraag helemaal goed begrijp. Ik denk dat die variatie er is. Ik denk dat het evident is dat er een plan moet komen voor de kwaliteit voor de plinten en dat dat robuust moet zijn, maar dat laat uiteraard variatie toe voor de verschillende buurten. We kijken voor 84

de verschillende buurten natuurlijk ook naar welke behoefte er is aan voorzieningen en welk type voorzieningen dat moet zijn. Dat laten we dan zo goed mogelijk meelopen en dat monitoren we ook zo goed mogelijk. Joren Noorlander (D66). Ik vraag dat omdat ik natuurlijk zelf een motie heb ingediend die juist vraagt om variatie van verdichting. Wat is de situatie als ik deze motie zou steunen? Kunnen die twee moties samen met elkaar bestaan, waardoor je met deze Plintenstrategie de ene keer voor een ander instrument uit de Plintenstrategie kies dan de andere keer, bij een andere plint? Is dat mogelijk? Of gaan we dan overal … Nou ja, ik zie u al knikken. De voorzitter. Ik wil wel even horen waarvoor hij knikt, want hij knikt vaker. Meneer Balster. Wethouder Balster (PvdA). Die ruimte is er beslist. Laten we in de afdoening van de beide moties, dus die van u en die van Hart voor Den Haag, nog even reageren op de samenhang van de beide uitgangspunten. Maar die flexibiliteit is er zeker, ja. Dan was ik inmiddels bij de motie Haagse normen en waarden, van Hart voor Den Haag. Zoals zonet ook al werd aangehaald door mevrouw De Groot komt u binnenkort te spreken over het raadsvoorstel referentienormen. Ik geloof dat er in februari al een debat over is gepland. Dat is ook de weg om met elkaar in gesprek te gaan over de referentienormen.

De motie vraagt bovendien om dit in een verordening vast te leggen en dat is niet het juiste juridische kader. Deze motie moet het college dus ontraden, maar u komt er op heel korte termijn over te spreken. Het is een belangrijk onderwerp, zoals collega Van Asten vandaag in een eerder debat ook al benadrukte, maar deze motie moet het college ontraden. Hinke de Groot (CDA). Ik snap niet zo goed waarom het niet kan. De Raad van State-uitspraak was namelijk heel helder. Zoals we het nu hebben geregeld, hoeven we bij ruimtelijke besluiten niet te toetsen op de referentienormen. Er is best wel behoefte om die voorzieningen beter te organiseren. Waarom kan een verordening niet? En op welke manier zou het dan volgens het college wel kunnen? Wethouder Balster (PvdA). Omdat het dan gaat om juridisch afdwingbare regels in een verordening. Bij de normering die we met elkaar hanteren, hebben we enige flexibiliteit om een verstandige weging te maken bij de referentienormen, zoals u weet, omdat het ook voor elk gebied weer anders kan zijn. Dat is de juridische reden. Hinke de Groot (CDA). Maar toch. In deze motie staat niet welke eisen en juridische eisen er exact moeten gaan gelden. De motie zegt alleen: kom nou met een verordening; kom met iets meer dwingends, zodat we beter kunnen toetsen op de voorzieningen.

Dat kan toch gewoon? Dat kunnen wij toch juridisch gewoon doen? Of wil het college het liever niet? Wethouder Balster (PvdA). Er moeten zonder meer goede afspraken komen en u gaat dat debat ook voeren, maar deze motie legt het vast op het instrument van ordening. Dat is de grond waarop ik deze motie ontraad. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw De Groot. Hinke de Groot (CDA). Dan herhaal ik nogmaals mijn vraag. Een verordening kan blijkbaar niet. Waarom kan een verordening nu niet? Welk juridisch regelgevend kader zou dan wel kunnen zorgen dat wij vooraf in ruimtelijke besluiten kunnen toetsen of die voorzieningen, waartoe de uitspraak van de Raad van State ook aanleiding is, veel beter worden georganiseerd? Welk ander instrument dan een verordening kan dan wel? Wethouder Balster (PvdA). Ik denk dat we daarmee vooruitlopen op het debat dat u nog gaat voeren. Daarvoor ligt bij u de evaluatie van de Haagse referentienormen, en u spreekt binnenkort over de nieuwe nota over maatschappelijke voorzieningen. Dat is het moment waarop u dat debat moet voeren.