RIS317748 Notulen van de raad van 14 december 2023

Het tweede amendement, het amendement Altijd inzicht in financiering van de voorzieningen, verduidelijkt dat ook de financiering vooraf inzichtelijk is en dat daarvan een planning wordt gegeven, want het mag nooit zo zijn dat na het bouwen van die vele huizen blijkt dat er niet meer genoeg plek of geld overblijft voor die broodnodige voorzieningen. Dit amendement wordt mede ingediend door de heer Uduba van de VVD, de heer Noorlander van D66, de heer Smit van de Partij voor de Dieren en mevrouw Arp van de SP. Daarnaast zullen we een aantal andere amendementen van harte steunen. We hebben er ook een aantal medeondertekend, zoals het amendement van de SP, waarmee we als raad echt op de rem kunnen trappen als voorzieningen niet in gelijke tred meegroeien met woningen. Het amendement van de Partij voor de Dieren over groen kunnen we van harte ondersteunen. Dat geldt ook voor de voorstellen van de VVD over financiën en een goede bereikbaarheid, want een leefbare stad staat altijd voorop. De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer Uduba, mevrouw Klokkenburg en de heer Smit, wordt het volgende amendement (G.B CDA) voorgesteld:

Amendement G.B CDA Altijd inzicht in financiering van voorzieningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest Besluit om: • Dictumpunt V sub a te wijzigen naar: a) om bij gebiedsNvU's, projectNvU’s/PUK’s en projectdocumenten dan wel collegebesluitvorming informatie toe te voegen waaruit blijkt: ▪ en een doorkijk hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Indien financiering echter pas later mogelijk is, hiervan een motivatie te geven en een duidelijk traject te schetsen naar de benodigde financiering; De voorzitter. Door mevrouw De Groot, daartoe gesteund door de heer Uduba, de heer Noorlander, de heer Smit en mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (G.C CDA) voorgesteld:

Amendement G.C CDA Vergeet nooit de voorzieningen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest 50

Besluit om: • Dictumpunt V sub a te wijzigen naar: a) om bij gebiedsNvU's, projectNvU’s/PUK’s en projectdocumenten dan wel collegebesluitvorming informatie toe te voegen waaruit blijkt: ▪ 3) welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden, inclusief hoeveel vierkante meters hiervoor benodigd zijn en waar deze worden gereserveerd; De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Laat ik positief beginnen: het is fijn dat de wethouder toch de wens van de raad gehoord heeft en het voorstel op de juiste manier gewijzigd heeft, zodat de amendementen van de Structuurvisie CID ook in dit voorstel zitten. We zijn ook blij met de aanpassing van punt 1.c van het dictum, waardoor bij sloop niet het percentage sociale huur maar het absolute aantal terugkomt. Ik heb immers al vaker aangegeven dat het belangrijk blijft om een gedifferentieerd woningaanbod te bouwen om echt een veerkrachtige wijk te creëren. Daarbij doe ik nogmaals de oproep om ook lage middenhuur en lage middeldure koop mee te nemen. De ChristenUnie/SGP hoopt dat we met deze structuurvisie een veerkrachtig Zuidwest kunnen realiseren waar men zich thuis voelt. Ik heb een aantal amendementen en moties meegebracht om daar nog wat nadruk op te leggen. Allereerst twee amendementen die betrekking hebben op de bouwhoogte en de beeldkwaliteit.

De ChristenUnie/SGP snapt dat de forse verdichtingsopgave bouwen in de hoogte betekent, maar laten we dat dan wel doen op de juiste plekken. Niemand zit te wachten op volgebouwde lange lijnen met hoogteaccenten die vooral hoogte zijn en weinig accent. Daarom een amendement samen met collega Smit om een punt toe te voegen aan dictumpunt 1.b: er is alleen ruimte voor hoogteaccenten (hoger dan 50 meter) rondom clusters van voorzieningen, bij ovknooppunten, bij de kruisingen van de lange lijnen en in beperkte mate als landschapsmarkering langs grote groengebieden. De regels van de hoogbouwnota Eyeline Skyline over inpassing van hoogbouw in de omgeving worden gevolgd. Het tweede amendement sluit hierop aan. Belangrijk bij de verdichtingsopgave is dat deze moet aansluiten op de maat en de schaal van de wijken, waarbij rekening gehouden moet worden met zorgen en wensen van bewoners. Daarom een amendement om aan dictumpunt 1.6 het volgende toe te voegen: waarbij rekening gehouden wordt met de zorgen en wensen van de huidige bewoners en niet overal ruimte wordt geboden voor woongebouwen van bijna 50 meter. Over de parkeervoorzieningen hebben we het de laatste paar weken al heel vaak gehad, misschien meer dan me lief is. Ik hou het daarom kort en krachtig. Parkeerplekken dienen eerlijk en betaalbaar te zijn voor eenieder die ze nodig heeft.

Daarom een amendement met collega Arp om aan dictumpunt 1.d het volgende toe te voegen: parkeervoorzieningen voor nieuwbouw worden zo veel mogelijk op eigen terrein gerealiseerd, al dan niet in combinatie met centrale parkeervoorzieningen, waarbij op voorhand op een eerlijke verdeling en betaalbaarheid van parkeerplekken wordt gestuurd, vooruitlopend op de nieuwe parkeerstrategie. Dan nog een motie over de mobiliteitstransitie in Zuidwest. De maatregelen om autobezit en autogebruik terug te dringen dienen wat de ChristenUnie/SGP betreft niet eerder ingevoerd te mogen worden dan de investering in het openbaar vervoer. We pesten autobezitters die aangewezen zijn op dit vervoersmiddel niet, maar we zorgen door eerst te investeren in het ov dat er een beter alternatief ontstaat. Daarom samen met de collega's Arp, Uduba en Martini een motie met het volgende dictum: verzoekt het college de maatregelen om autobezit en autogebruik terug te dringen zo veel mogelijk gelijk op te laten lopen met investeringen in het openbaar vervoer om de mobiliteitstransitie in Den Haag Zuidwest te laten slagen. In de structuurvisie en het voorzieningenprogramma ontbreekt wat de ChristenUnie/SGP betreft een belangrijke, onmisbare voorziening, namelijk de gebedshuizen.

In de structuurvisie staan enkele gebedshuizen ingetekend, maar er zijn geen concrete plannen om ruimte voor bijvoorbeeld kerken toe te voegen, terwijl de behoefte groot is, vooral bij internationale kerken. Zij lopen nu bij de gemeente vaak tegen een muur aan. Juist in Zuidwest, waar veel internationale gemeenschappen zijn en willen zijn, is het belangrijk om hier ruimte voor te maken. Laten we niet dezelfde fout maken als Amsterdam destijds door geen gebedshuizen in de Bijlmer te creëren. Daarom een motie met de 51

collega's Çelik en De Groot, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college in de voortgangsrapportage Zuidwest de behoefte aan ruimte voor religieuze organisaties op te nemen en daarbij aan te geven waar en op welke manier de benodigde ruimte voor religie kan worden gerealiseerd. Tot slot ziet de ChristenUnie/SGP de noodzaak van multifunctioneel gebruik van ruimten, specifiek nieuw te bouwen ruimten zoals scholen, om genoeg voorzieningen te bieden. Daarom hebben we het amendement van collega Bos, dat straks wordt ingediend door de heer De Vuyst, van harte medeondertekend. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer Smit, wordt het volgende amendement (G.D CU/SGP) voorgesteld:

Amendement G.D CU/SGP alleen hoogteaccenten bij voorzieningenclusters, OV-knooppunten of kruisingen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261), Besluit om een punt toe te voegen aan dictumpunt 1.b: ▪ Er is alleen ruimte voor hoogteaccenten (hoger dan 50 meter) rondom clusters van voorzieningen, bij OV-knooppunten, bij de kruisingen van de lange lijnen en in beperkte mate als landschapsmarkering langs grote groengebieden. De regels van de hoogbouwnota Eyeline Skyline over inpassing van hoogbouw in de omgeving worden gevolgd. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (G.E CU/SGP) voorgesteld:

Amendement G.E CU/SGP eerlijk parkeren in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261), Besluit om aan dictumpunt 1.d het volgende toe te voegen: ▪ Parkeervoorzieningen voor nieuwbouw worden zoveel mogelijk op eigen terrein gerealiseerd, al dan niet in combinatie met centrale parkeervoorzieningen, waarbij als uitgangspunt een eerlijke verdeling en betaalbaarheid van parkeerplekken geldt, vooruitlopend op de nieuwe parkeerstrategie. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt het volgende amendement (G.F CU/SGP) voorgesteld:

Amendement G.F CU/SGP verdichting niet ten koste van beeldkwaliteit De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261),

52

Besluit om aan dictumpunt 1.b het volgende toe te voegen: ▪ Het toevoegen van woningen vindt plaats langs de lange lijnen, de dwarsverbindingen, langs grote groengebieden en rondom voorzieningencentra en OV-knooppunten, waarbij rekening gehouden wordt met de zorgen en wensen van de huidige bewoners en niet overal ruimte wordt geboden voor woongebouwen van bijna 50 meter. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Arp, de heer Uduba en de heer Martini, wordt de volgende motie (G.3 CU/SGP) ingediend:

Motie G.3 CU/SGP laat afbouw autoverkeer in Zuidwest oplopen met investeringen in OV De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261), constaterende, dat: ▪ in de structuurvisie ambitieuze plannen zijn opgenomen voor de mobiliteitstransitie in Den Haag Zuidwest; ▪ onderdeel van de mobiliteitstransitie het terugdringen van het autoverkeer is, waarbij fors wordt ingegrepen in het wegennet door onder andere 50 km-wegen om te vormen naar 30 kmwegen, eenrichtingsverkeer in te stellen op verschillende wegen, het opknippen van een aantal straten en het autovrij maken van een aantal straten; overwegende, dat: ▪ als alternatief voor de auto wordt geïnvesteerd in het verbeteren van het netwerk van voetpaden, fietspaden en het openbaar vervoer; ▪ de investeringen in het openbaar vervoer om een lange adem vragen en het nog vele jaren kan duren voordat echte verbetering merkbaar is (https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/12175175/2/RIS314022+Zuidwestlandcorridor+ -+status+en+vervolgstappen); ▪ ingrepen in het wegennet alleen maar voor opstoppingen (al dan niet elders) zorgen, als de alternatieve vervoersmogelijkheden onvoldoende aanwezig zijn; van mening, dat: ▪ voorkomen moet worden dat allerlei

maatregelen genomen worden om het autobezit en autogebruik terug te dringen zonder dat dit het gewenste effect heeft, omdat er nog geen redelijk alternatief is in de vorm van goed, fijnmazig en frequent openbaar vervoer; verzoekt het college: ▪ de maatregelen om autobezit en autogebruik terug te dringen zoveel mogelijk gelijk op te laten lopen met investeringen in het openbaar vervoer om de mobiliteitstransitie in Den Haag Zuidwest te laten slagen, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer Çelik en mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (G.4 CU/SGP) ingediend:

53

Motie G.4 CU/SGP maak ruimte voor religie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd Voorstel inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315495), constaterende, dat: ▪ diverse internationale kerken op zoek zijn naar ruimtes om samen te komen, met name in Den Haag Zuidwest; ▪ Zuidwest fors gaat groeien de komende jaren en de behoefte aan ruimte voor religie daarmee zal toenemen; ▪ religieuze organisaties naast hun religieuze functie ook een maatschappelijke functie hebben, waarmee ze ook van meerwaarde zijn voor de wijk en haar bewoners; overwegende, dat: ▪ de huidige gebedshuizen in Den Haag Zuidwest in de structuurvisie wel in kaart zijn gebracht, maar er geen concrete plannen zijn om ruimte voor religie toe te voegen in Zuidwest; ▪ ruimte voor religie ook gevonden kan worden in het multifunctioneel benutten van welzijnsvoorzieningen en/of scholen; ▪ in de programmabegroting 2023-2026 een eenmalig bedrag is opgenomen voor het ondersteunen van een “initiatief voor een verzamelgebouw voor migrantenkerkgroeperingen” maar hier nog geen concrete locatie voor is gevonden; verzoekt het college: ▪ in de voortgangsrapportage Zuidwest de behoefte aan ruimte voor religieuze organisaties op te nemen en daarbij aan te geven waar en op welke manier de benodigde ruimte voor

religie kan worden gerealiseerd, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik vervang nog steeds collega Thepass, die collega Bos vervangt. Bij de commissiebehandeling van deze aangepaste structuurvisie kwamen twee bewoners inspreken. Ze vertelden over de acute problematiek in hun woningen, de vrees voor gezondheidsproblemen als kanker, en de stress die hun ongezonde woningen hun dagelijks opleveren. Voor mijn fractie zijn zij een belangrijk voorbeeld van waarom wij deze structuurvisie nodig hebben. Deze bewoners hebben recht op perspectief. Mijn fractie zal deze insprekers vanavond in gedachten houden bij het stemmen over deze structuurvisie en over alle moties en amendementen. We hopen dat onze collega's in de raad dat ook doen. Dan doe ik twee voorstellen, die inderdaad gemaakt zijn door mijn collega Bos maar waar ik nu zelf ook onder sta. Het eerste voorstel gaat over voorzieningen. In een amendement vraagt zij om op plekken waar wij als gemeente kunnen sturen extra vierkante meters te realiseren voor maatschappelijke voorzieningen. Een goed voorbeeld hiervan zijn scholen. Daarom dienen wij het volgende amendement in, met als titel 'Voorzieningen in scholen', samen met de collega's van ChristenUnie/SGP en CDA. Het amendement luidt als volgt.

Besluit om onder dictumpunt I.c de volgende tekst toe te voegen: 'Voor schoolgebouwen is het uitgangspunt dat er op deze locaties extra vierkante meters worden gerealiseerd zodat er op deze locaties zowel een onderwijsfunctie als passende commerciële of maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Daar waar (maatschappelijke) voorzieningen elkaar kunnen versterken worden deze bij elkaar gesitueerd.' Het tweede voorstel gaat over de cultuur. In de structuurvisie zijn duizenden vierkante meters voorzien voor cultuur, maar mijn fractie ziet de rol van de cultuursector bij de invulling van deze vierkante meters nog niet voldoende verankerd. Zij kunnen bijvoorbeeld startende cultuurinitiatieven 54

op pad helpen of succesvolle initiatieven een plek bieden in Zuidwest. Daarom dienen wij de volgende motie in, met als titel 'Cultuur met de sector'. Het dictum luidt: verzoekt het college de cultuursector expliciet te betrekken bij de invulling van de te realiseren vierkante meters voor cultuur in Den Haag Zuidwest, daar concreet een ambitie voor vast te leggen samen met de cultuursector en over de voortgang hiervan te rapporteren in de bestaande rapportages met betrekking tot de ontwikkelingen in Den Haag Zuidwest. De voorzitter. Door de heer De Vuyst, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (G.G GL) voorgesteld:

Amendement G.G GL Voorzien(ingen) in Scholen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van K Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Besluit om: ▪ Onder dictumpunt I.c de volgende tekst toe te voegen: ‘Voor schoolgebouwen is het uitgangspunt dat er op deze locaties extra vierkante meters worden gerealiseerd zodat er op deze locaties zowel een onderwijsfunctie als passende commerciële of maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Daar waar (maatschappelijke) voorzieningen elkaar kunnen versterken worden deze bij elkaar gesitueerd.’ Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer De Vuyst wordt de volgende motie (G.5 GL) ingediend:

Motie G.5 GL Cultuur niet zonder de sector De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Overwegende, dat: • er in de Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261) genoemd wordt dat het aantal vierkante meter voorzieningen in verhouding moet blijven met het groeiende aantal woningen en inwoners in Den Haag Zuidwest; • er in de structuurvisie en in de bijlage 1-2 ‘Voorzieningenprogramma Den Haag Zuidwest’ wel aandacht is voor cultuurvoorzieningen, maar dat dit met name gefocust is op het aantal vierkante meters, en mogelijke functiecombinaties. Constaterende, dat: • er in de Alliantieraad Zuidwest enkel binnen de deelraad Sociale Samenhang en Participatie wordt samengewerkt met de cultuursector; • de Alliantieraad en haar deelraden ten principale meepraten in de context van de programma's en projecten die vallen binnen het Nationaal Programma Zuidwest, en minder betrokken zijn bij de ontwikkelingen die voortvloeien uit de Ontwerp Structuurvisie Zuidwest. Van mening, dat: • de cultuursector zelf ook een belangrijke stem moet hebben in hoe de ruimte voor cultuurvoorzieningen in Den Haag Zuidwest ingevuld zal worden.

55

Verzoekt het college: • de cultuursector expliciet te betrekken bij de invulling van de te realiseren vierkante meters voor cultuur in Den Haag Zuidwest; • daartoe concreet een ambitie voor vast te leggen samen met de cultuursector; • over de voortgang hiervan te rapporteren in de bestaande rapportages met betrekking tot de ontwikkelingen in Den Haag Zuidwest. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Den Haag Zuidwest is een deel van Den Haag waar het nu niet altijd prettig wonen is. Meneer De Vuyst refereerde daar zonet ook al aan. Huizen hebben schimmel en voldoen niet meer aan de duurzaamheidscriteria en inwoners smachten naar een goede woning. Dát wij hier aan de slag moeten, is wat D66 betreft volkomen logisch. Hoe wij hier aan de slag gaan en hoe wij hier een mooi stadsdeel van maken, dat is de echte vraag. Wij willen hier een groene omgeving en wijken met een eigen karakter waarin je trots bent op je buurt en waar er goed onderwijs is, van basisschool tot universiteit. Dit doe je wat D66 betreft niet door een optelsom te maken van alle woningen, voorzieningen en bedrijvigheid en die evenredig te verdelen over de verschillende buurten.

Dit doe je door van tevoren goed na te denken over de vraag waar het zwaartepunt van de verdichting komt en waar je bijvoorbeeld extra ruimte voor groen wilt vrijmaken. Rond station Moerwijk en in Morgenstond-Oost willen wij het laten bruisen, met een hogere dichtheid van woningen en een revitalisatie van de Leyweg, waar onderwijs, bedrijvigheid en winkels elkaar aanvullen wat leidt tot een meer stedelijk karakter. En in Bouwlust en Vrederust willen we juist de ruimte geven voor meer groen, meer sporten en een in verhouding iets lagere woningdichtheid. Zo geef je invulling aan het eigen karakter van de verschillende wijken. Wat ons betreft kunnen we daarop het beste sturen door die opdracht expliciet aan het college mee te geven. Dat wil ik doen met de motie Geen eenheidsworst in Zuidwest. Deze motie roept het college op bij de verdere uitwerkingen van de Nota's van uitgangspunten voor Morgenstond-Oost en Knoop Moerwijk een stedelijker vorm van verdichten te hanteren dan in Bouwlust en Vrederust. Deze motie dien ik in samen met meneer Ahraui van de PvdA. Daarnaast is goed onderwijs van belang en willen wij graag die havo-vwo-school in Zuidwest, die al vaker ter sprake is gekomen in de raad. De stad verdient duidelijkheid over de plaats waar die school komt.

Daarom de motie Zuidwest verdient een havo-vwo-school, met als dictum: uiterlijk medio 2024 de raad te informeren over in welke Gebiedsnota van uitgangspunten de locatie voor de havo-vwo-school in Zuidwest terugkomt. Deze motie dien ik in samen met Ahraui van de PvdA, Çelik van DENK en Verduin van D66. Ook dienen wij de motie Zuidwest in beweging in, die de sportparken toegankelijker moet maken voor kinderen en jongeren voor de ongeorganiseerde sport. Het dictum luidt: in de uitwerking van de Gebiedsnota's van uitgangspunten de sportparken voor zo veel mogelijk vormen van bewegen in te richten en daarbij een goede beweegvriendelijke aansluiting met de rest van de wijk na te streven en jongeren bij het ontwerp/de ontwikkeling mee te laten denken over de inrichting van de sportparken. Deze motie dien ik samen in met Ahraui van PvdA, De Groot van CDA, Uduba van VVD, Çelik van DENK en Verduin van D66. Het groen moeten wij versterken en koesteren. Daarom het amendement Biodiversiteit niet kwijt, met daarin het besluit om bij dictumpunt I.b de derde bulletpoint te veranderen in 'De ecologische zone blijft minimaal behouden en wordt beter ingericht zodat de biodiversiteit toeneemt, waarbij er in elke gebieds-NVU beargumenteerd wordt waar de ecologische zone vergroot kan worden en waar niet'.

Dit amendement dien ik in samen met Ahraui van Partij van de Arbeid, Smit van Partij voor de Dieren, Arp van de SP en De Vuyst van GroenLinks. De laatste motie die wij willen indienen, is de motie Trots van de buurt. Daarmee willen wij inwoners van Zuidwest in elke wijk een echte 'trots van de buurt' geven, bijvoorbeeld een mooi plein, een mooi park of een gebouw dat van uitzonderlijke kwaliteit of functie is. Het dictum luidt: in elke Gebiedsnota van uitgangspunten voor Den Haag Zuidwest te beargumenteren wat nou echt die 'trots van de buurt' wordt. Deze motie dien ik samen in met Ahraui van de PvdA, en Uduba van de VVD. 56

Voorzitter. Zuidwest gaat op de schop en daar zijn we deels al mee begonnen. Ik ben ervan overtuigd dat Zuidwest met deze voorstellen nog een stukje mooier gaat worden. De voorzitter. Door de heer Noorlander, daartoe gesteund door de heer Ahraui en de heer Smit, wordt het volgende amendement (G.H D66) voorgesteld:

Amendement G.H D66 Biodiversiteit niet kwijt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Besluit om: • Bij dictumpunt 1b de derde bullet point te veranderen in: “De ecologische zone blijft minimaal behouden en wordt beter ingericht zodat de biodiversiteit toeneemt, waarbij er in elke gebiedsNvU beargumenteerd wordt waar de ecologische zone vergroot kan worden en waar niet.” Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Noorlander, daartoe gesteund door de heer Ahraui, worden de volgende moties (G.6 D66 en G.7 D66) ingediend:

Motie G.6 D66 Geen eenheidsworst in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat: • er een gemiddelde groennorm voor geheel Den Haag Zuidwest wordt vastgesteld met het raadsvoorstel Structuurvisie Zuidwest; • er in de structuurvisie een evenredige verdeling van verdichting, groen en bedrijvigheid mogelijk is in alle verschillende wijken van Den Haag Zuidwest; • Morgenstond met de Leyweg en het Zuiderpark in de buurt al stedelijke voorzieningen hebben. Van oordeel dat: • variatie tussen de verschillende wijken in Zuidwest bevorderd wordt door verschillende uitgangspunten van verstedelijking te hanteren; • het niet wenselijk is dat geheel Zuidwest dezelfde uitstraling en mate van verstedelijking krijgt. Roept het college op: • bij de verdere uitwerkingen van de Nota’s van Uitgangspunten voor Morgenstond-Oost en Knoop Moerwijk een stedelijkere vorm van verdichten te hanteren dan in BouwlustVrederust. En gaat over tot de orde van de dag.

57

Motie G.7 D66 Trots van de buurt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende, dat: • er in Zuidwest gebouwen staan die beeldbepalend zijn of een functie hebben waar we trots op kunnen zijn, zoals de Emmauskerk, het Marinipark en het stadsdeelkantoor; • er veel nieuwbouw plaats gaat vinden in Zuidwest, waaronder gebouwen met een maatschappelijke functie. Overwegende, dat: • er vanwege de grootschalige nieuwbouw kansen zijn om de buurten anders in te richten en gebouwen of plaatsen beter tot hun recht te laten komen; • het versterken van beeldbepalende gebouwen of plaatsen met een bijzondere functie en het toevoegen van zulke gebouwen positief kan zijn voor de ‘trots op de buurt’. Roept het college op: • in elke gebiedsnota van uitgangspunten voor Den Haag Zuidwest te beargumenteren wat de ‘trots van de buurt’ wordt. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Noorlander, daartoe gesteund door mevrouw Verduin, de heer Ahraui en mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (G.8 D66) ingediend:

Motie G.8 D66 Zuidwest in beweging De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende dat: • de sportparken Escamp I, II en III nu moeilijk toegankelijk zijn voor de buurt, door bijvoorbeeld de hoge hekken en omdat er alleen plaats is voor traditionele sporten. Overwegende dat: • jongeren tijdens en na de Coronajaren minder zijn gaan sporten en bewegen; • er onder jongeren een voorkeurstrend waar te nemen is van verenigingssporten naar individuele sportactiviteiten; • het beter inrichten van de sportparken met meer ‘urban sports’ en faciliteiten voor minder traditionele vormen van bewegen, goed kan zijn voor het tegengaan van beweegarmoede; • de sportparken echt een toegankelijk onderdeel van het netwerk van beweegvriendelijke buitenruimte moeten zijn. Van mening dat: • het van belang is jongeren mee te laten denken over inrichting en faciliteiten van een voor hen optimale beweegvriendelijke buitenruimte.

58

Verzoekt het college: • in de uitwerking van de gebiedsnota’s van uitgangspunten de sportparken voor zo veel mogelijk vormen van bewegen in te richten en daarbij een goede beweegvriendelijke aansluiting met de rest van de wijk na te streven; • hierbij jongeren bij het ontwerp/de ontwikkeling mee te laten denken over de inrichting van de sportparken. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Noorlander, daartoe gesteund door mevrouw Verduin en de heer Ahraui, wordt de volgende motie (G.9 D66) ingediend:

Motie G.9 D66 Zuidwest verdient een havo/vwo-school De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Constaterende, dat: • er in de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 een havo/vwo-school staat; • de locatie van deze school desondanks nog onduidelijk is. Overwegende, dat: • het voor de inwoners van Zuidwest belangrijk is om te weten waar deze havo/vwo-school gaat komen; • het voor de controlerende taak van de raad belangrijk is om te weten in welke gebiedsnota van uitgangspunten verschillende voorzieningen terug te verwachten zijn. Roept het college op: • uiterlijk medio 2024 de raad te informeren over in welke gebiedsnota van uitgangspunten de locatie voor de havo/vwo-school in Zuidwest terugkomt. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dank u wel, meneer Noorlander van D66. Zo meteen meneer Ahraui van de Partij van de Arbeid, maar nu eerst meneer Udubu, Udoba, van de VVD. Meneer Udubu, ga uw gang. Anthony Uduba (VVD). Dank, voorzitter. Het lijkt alsof ik mijn naam moet gaan veranderen! De voorzitter. En mijn naam is Van Zanten! Meneer Uduba, gaat uw gang. Anthony Uduba (VVD). Voorzitter.

Tijdens de commissiebehandeling heb ik de visie van de Haagse VVD op Zuidwest laten horen, namelijk een schoon, heel en veilig Zuidwest voor zowel de huidige bewoners als de toekomstige bewoners. Een wijk die past in Den Haag, met een levenslange aantrekkelijkheid om in te wonen en te werken. Een gebied vol potentie en niet een vergeten deel van de stad. Onze visie omvat drie kernelementen, namelijk: de voorzieningen, trots op wonen en de bereikbaarheid. Eerst de voorzieningen. De voorzieningen zijn noodzakelijk, randvoorwaardelijk. We stellen voor dat het toevoegen van woningen in Zuidwest hand in hand gaat met de voorzieningen. Als er niet voldoende voorzieningen zijn gerealiseerd, kunnen we ook geen woningen toevoegen. Daarom sta ik onder het amendement van mijn collega De Groot van het CDA. 59

Mijn tweede punt is het met trots wonen in Zuidwest. Dit betekent een divers woningaanbod voor iedereen, van sociaal tot koopwoningen, om hiermee een wijk te creëren waar jong en oud en rijk en arm naast elkaar kunnen wonen. Ook willen we dat Zuidwest een thuishaven wordt voor mensen met een cruciaal beroep. Daarom dien ik een amendement in om ongeveer 5% tot 10% van de middeldure huurwoningen en de betaalbare koopwoningen te reserveren voor Haagse mensen met een vitaal beroep, namelijk de politieagenten, de mensen in de zorg en de onderwijzers. Dan de bereikbaarheid. De bereikbaarheid is heel belangrijk, zowel voor de nieuwe als voor de huidige bewoners van Zuidwest. Zij moeten Zuidwest makkelijk kunnen bereiken. Daarom pleiten we voor voldoende parkeergelegenheid en een sterk, betaalbaar ov. Dat ov moet verbonden zijn met de rest van de stad en het centrum, maar ook met andere steden, zoals Rotterdam en Westland. Daarom sta ik onder de motie van de ChristenUnie om te zorgen voor een goed ov en dien ik een amendement in om te zorgen voor voldoende parkeergelegenheid. Hinke de Groot (CDA). Ik heb één verduidelijkende vraag. Ik vind het amendement over de cruciale beroepsgroepen heel sympathiek. Het CDA vindt het ook belangrijk dat er voor die onmisbare beroepsgroepen meer betaalbare woningen beschikbaar komen.

Alleen noemt de VVD nu een aantal beroepsgroepen die natuurlijk heel belangrijk zijn, maar zijn er natuurlijk nog veel meer beroepsgroepen denkbaar, zoals elektriciens en mensen in de bouw. Is dit nou een limitatieve opsomming of kunnen het ook meer beroepsgroepen zijn? Anthony Uduba (VVD). Die is zeker niet limitatief. Sterker nog, conform de Huisvestingswet, die volgend jaar ingaat, kan de gemeente zelf een definitie koppelen aan cruciale beroepen. Als het aan ons ligt, gaan we hier dus samen met de gemeenteraad kijken wat nu cruciale groepen zijn. Hinke de Groot (CDA). Dat is goed om te horen. Ik heb nog een vervolgvraag. Vindt de VVD het ook van strategisch belang dat hier woningen voor deze beroepsgroepen beschikbaar komen? Anthony Uduba (VVD). Ja, zeker. We zien nu al dat we een groot tekort hebben aan leraren en politieagenten. De grootste reden waarom zij niet hier in Den Haag kunnen wonen, is dat er geen woningen voor hen te vinden zijn. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw De Groot. Hinke de Groot (CDA). Daar ben ik heel erg blij mee, want volgende week bespreken wij een mooi voorstel over de Hagalocatie. We hebben daar een heel mooi strategisch belang om een gebouw aan te kopen om juist die onmisbare beroepsgroepen in te huisvesten. Ik neem aan dat ik dan ook op de steun van de VVD kan rekenen. Anthony Uduba (VVD).

Bij Haga kopen we om dat te doen en bij Zuidwest kopen we niks. Sebastian Kruis (PVV). Ik zie ook niet voor me waarom we onderscheid zouden gaan maken tussen beroepsgroepen. Ik vind iedereen namelijk cruciaal. Ik vind een stukadoor net zo cruciaal als een onderwijsman. Waarom gaat de VVD dus dat onderscheid maken? Anthony Uduba (VVD). De Haagse VVD maakt geen onderscheid. We zeggen juist dat we deze mensen keihard nodig hebben. Een van de grootste argumenten die we horen van deze mensen is dat ze geen betaalbare woning kunnen vinden in onze stad. Wij vinden het daarom belangrijk dat we die betaalbare woningen ook beschikbaar stellen voor hen. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoor de heer Uduba zeggen: we hebben déze mensen keihard nodig. Maar wie zijn dan de andere mensen? Dat zijn dan toch mensen met een niet-cruciaal beroep volgens de VVD? Anthony Uduba (VVD). Iedereen is natuurlijk welkom in Den Haag en zeker in Zuidwest, welk beroep hij dan ook heeft. Wat wij hierbij zeggen, is: we hebben deze mensen nodig in Den Haag en 60

ook zeker in Zuidwest. Er wordt gesproken over een nieuwe school. Daar moeten ook leraren komen, maar die moeten ergens wonen. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoor de VVD dus weer onderscheid maken tussen mensen. Ik vind dat echt een heel verkeerd signaal dat we afgeven naar allemaal mensen die niet per se nodig zijn in het onderwijsveld of naar bijvoorbeeld politieagenten. Ik vind stukadoors of elektriciens of noem het allemaal maar op … Is het niet goed wat ik zeg? De voorzitter. U moet geen vraag in het algemeen stellen, maar een vraag aan de spreker. Gaat uw gang, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Dat deed ik ook. Nu ben ik even uit mijn verhaal. Dit gebeurt elke keer: tijdens mijn eerste interruptie krijg ik zo'n interruptie van de burgemeester waardoor ik helemaal mijn verhaal kwijt ben. De voorzitter. Nee, dit is uw zesde interruptie al. Kom op, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Nee, het is m'n derde. De voorzitter. U bent er net. Kom op. Sebastian Kruis (PVV). Maar goed; waar was ik gebleven? Nou, bij mijn derde interruptie, die bruut werd verstoord. Maar goed, maakt niet uit. Ik zal dit amendement op deze manier niet steunen zolang niet is gespecificeerd wat dan precies die groepen zijn. Ik ga dat gewoon niet doen. Geen sprake van. Samir Ahraui (PvdA).

Ik vroeg me af of de VVD ook met de Partij van de Arbeid van mening is dat we met de betaalbaarheidsambities die we in Zuidwest willen realiseren eigenlijk niet überhaupt al bouwen voor mensen met de beroepen die ik de heer Uduba heb horen noemen. De voorzitter. Meneer Uduba, u mag ook nog ingaan op die andere vraag, hoor. Dat is aan u. Ik was te snel. Gaat uw gang. Anthony Uduba (VVD). Ik kom eerst even terug op mijn collega van de PVV. Ik hoor de vraag en ik begrijp die helemaal, maar tegelijkertijd is de PVV, als we het hebben over onderscheid maken, wel een partij die daar een handje van heeft. De voorzitter. De heer Kruis mag niet meer, want hij is drie keer geweest … Nee, u bent drie keer geweest, meneer Kruis! Nu volgt het antwoord op meneer Ahraui. Niks ervan. Klaar. Sebastian Kruis (PVV). Ik word uitgedaagd door de heer Uduba, die mij beledigt met een of andere … De voorzitter. U heeft niet het woord! Klaar! Meneer Uduba, gaat uw gang. Anthony Uduba (VVD). Even in reactie op mijn college van de PvdA. Ik hoor wat u zegt en ik volg het helemaal. De woningen zijn inderdaad gewoon betaalbaar. Wat ik hier nu zeg, gaat niet over toewijzen maar over een reservering, zodat deze mensen een soort van voorrang krijgen. Samir Ahraui (PvdA). Dan moet de heer Uduba mij toch even helpen.

Wat is voor hem het verschil tussen reserveren en toewijzen? Volgens mij doe je dan namelijk nog steeds hetzelfde, namelijk een deel van de woningen die we daar willen realiseren voor een beperkte groep beschikbaar stellen.

61

Anthony Uduba (VVD). Nederlands is niet mijn moedertaal, maar als ik goed geluisterd heb tijdens de les is reservering dat je voorstelt dat bepaalde mensen het eerst in aanmerking komen voor een woning. Op het moment dat er niemand met een cruciaal beroep is die in aanmerking komt, kan een woning dan alsnog gewoon terug naar de markt. Bij toewijzen hou je een bepaalde woning sowieso alleen voor die mensen beschikbaar en dat willen wij niet. Als laatste dien ik een motie in voor een gezonde financiële basis voor Zuidwest. Voor zo'n groot project van twintig jaar is het belangrijk dat er duidelijke financiële spelregels worden opgesteld. Niet alleen de kosten moeten in kaart worden gebracht, maar ook hoe we het gaan betalen. Deze motie roept het college op om een duidelijk financieel kader te ontwikkelen voor de samenwerking met marktpartijen en het Rijk, en de raad hierover regelmatig te informeren. Dan het slotwoord. De visie van de Haagse VVD is helder. De voorzitter. Er is een interruptie van de heer Kruis. Nee, hij verzint er nog iets bij. Gaat uw gang, meneer Uduba. Anthony Uduba (VVD). Ja, het slotwoord. De visie van de Haagse VVD op Zuidwest is crystal clear: een betere structuurvisie voor Zuidwest, die recht doet aan de behoefte van de huidige en de toekomstige bewoners.

Namens de Haagse VVD wil ik ervoor pleiten om niet de fout te maken om de sleutels van Zuidwest over te dragen aan woningbouwcorporaties zonder belangrijke punten te borgen. We hebben als gemeenteraad de plicht om een visie neer te zetten die recht doet aan de wensen en de behoeften van de huidige en de toekomstige bewoners van Zuidwest. Sebastian Kruis (PVV). Ik wil dan tot slot een soort punt van orde maken, nadat ik eerst de heer Uduba heb gecomplimenteerd met het feit dat ik hem toch zie als een soort jonge versie van mijzelf. Ten tweede hoop ik gewoon dat ik mijn verhaal kan doen als ik interrumpeer. Als ik dan word uitgedaagd door de voormalige bestuurderspartij VVD, hoop ik dat ik daar dan vervolgens ook gewoon netjes op mag reageren. Dat zou het voor mijn gevoel wat beter maken. Waarvan akte, voor mezelf. De voorzitter. Ik heb u gehoord maar ik ben het niet met u eens. Maar dat wist u al. Wilt u nog reageren, meneer Uduba? Anthony Uduba (VVD). Ja, voorzitter. Ik ga zo meteen een rookpauze inlassen met mijn collega en dan kunnen we hierover praten. Tot zover. De voorzitter. Door de heer Uduba wordt het volgende amendement (G.I VVD) voorgesteld:

Amendement G.I VVD Huisvesting voor Cruciale Beroepen in Den Haag Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college van 29 augustus 2023 inzake de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 RIS315261, Besluit om: Onder dictumpunt I.c de volgende tekst toe te voegen: ‘Bij de realisatie van circa 10.000 nieuwe woningen wordt 5 tot 10% van de midden-dure huurwoningen en betaalbare koopwoningen specifiek gereserveerd voor mensen werkzaam in cruciale beroepen, zoals Haagse verpleegkundigen, politieagenten, leraren en huisartsen, met de verwachting dat het college hierover afspraken maakt met woningbouwcorporaties.’ De voorzitter. Door de heer Uduba, daartoe gesteund door mevrouw De Groot, wordt het volgende amendement (G.J VVD) voorgesteld:

62

Amendement G.J VVD Zuidwest bereikbaar; fiets, OV en met de auto De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het voorstel van het college van 29 augustus 2023 inzake de Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040 RIS315261, Besluit om: • In dictumpunt I.d de volgende toevoegingen te doen: De mobiliteitstransitie is randvoorwaardelijk voor de toekomstige ontwikkeling van Den Haag Zuidwest en dient gelijke tred te houden met het woningbouwprogramma. Bij de eerste bullet, toevoegen: Verplaatsingen naar en in Zuidwest vinden voornamelijk plaats lopend, op de fiets, met het openbaar vervoer en met de auto. Bij de laatste bullet toevoegen: Parkeervoorzieningen voor nieuwbouw worden zoveel mogelijk op eigen terrein gerealiseerd, in combinatie met centrale parkeervoorzieningen; zoals parkeerhubs. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door de heer Uduba, daartoe gesteund door mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (G.10 VVD) ingediend:

Motie G.10 VVD Gezonde financiële basis voor de ontwikkeling in Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Gewijzigd Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261). Overwegende dat: • de uitvoering van de Structuurvisie Den Haag Zuidwest een aanzienlijke financiële opgave met zich meebrengt, geschat op ongeveer € 752 miljoen over de komende 20 jaar. • deze ontwikkelingen niet alleen een investering van de gemeente vereisen, maar ook een bijdrage van marktpartijen, waaronder woningcorporaties. • de gemeente volgens de geldende wet- en regelgeving publieke kosten zal verhalen op de initiatiefnemers, die deze kosten moeten incalculeren in hun planvorming. • het Rijk een belangrijke rol speelt in het financieren van deze ontwikkeling. Verzoekt het college: • spelregels op te stellen voor de financiering van de ontwikkeling van Den Haag Zuidwest. • hierin een duidelijk overzicht te bieden van de verwachte kosten, inclusief investeringen en beheer- en exploitatielasten, en de financieringsbronnen voor deze kosten. • een strategie te ontwikkelen voor het samenwerken met en het verkrijgen van bijdragen van marktpartijen en het Rijk.

• de raad in de voortgangsrapportages te informeren over de voortgang en altijd te informeren over eventuele bijstellingen van dit financiële en investeringskader. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. De uitdagingen in Zuidwest zijn groot en veel inwoners smachten naar een goede en betaalbare woning. Wonen in bizar slechte woningen, ellenlang op een wachtlijst voor een sociale huurwoning staan, niet kunnen huren en niet kunnen kopen en buurten die in de 63

buitenruimte echt een forse kwaliteitsimpuls kunnen gebruiken, zijn namelijk niet meer van deze tijd. Mijn collega van GroenLinks memoreerde het net al: tijdens de laatste commissievergadering hebben we van de huidige inwoners van Zuidwest over de slechte staat van hun woonsituatie gehoord, en die is nijpend. Het is een treffend voorbeeld waaruit blijkt dat de nood voor betere woningen en buurten echt noodzakelijk is. We kunnen het ons niet veroorloven om te wachten of te vertragen. Dat vraagt ons ook om in dit gebied tempo te maken. Hoewel de ontwikkelingen in Zuidwest al goed op stoom zijn, is het goed dat wij vandaag, iets later dan gepland, deze structuurvisie eindelijk bespreken. Met deze visie leggen we namelijk een mooi raamwerk neer. Mijn fractie kijkt uit naar de concrete voorstellen, die wij nog zullen ontvangen. Ik heb nog een aantal vragen voor het college. Veel bewoners zitten nu in zeer slechte woningen en kunnen eigenlijk niet wachten tot de nieuwe woningen in Zuidwest daadwerkelijk gebouwd zijn. Dat vraagt van de gemeente ook een extra zorgverantwoordelijkheid.

Zou het college kunnen aangeven of er mogelijkheden zijn om deze bewoners al eerder te laten verhuizen of te laten doorstromen? Indien dit niet mogelijk is, zijn er dan mogelijkheden om bewoners samen met bijvoorbeeld corporaties te ondersteunen in woningaanpassingen die de woning wellicht al op korte termijn leefbaarder zouden kunnen maken, zodat bewoners ook daadwerkelijk ontlast worden en ze dit niet telkens zelf hoeven te doen? Leefbaarheid betekent ook dat de ontwikkeling van woningen en de ontwikkeling van voorzieningen zo veel mogelijk met elkaar in de pas moeten lopen, om te voorkomen dat we mooie woningen hebben maar bewoners nog niet fijn kunnen wonen in hun buurt. Daarom staan we ook onder het amendement van de SP getiteld 'Noodrem voor de raad'. Hoewel je met een structuurvisie niet alles kan dichttimmeren, wil je ook kunnen zien wat je kan verwachten en waarop er gestuurd zal worden. Het voorzieningenprogramma is daar een mooie leidraad voor, maar hoewel we vaak debatten hebben over voldoende ruimte voor voorzieningen maakt mijn fractie zich nog meer zorgen over de daadwerkelijke invulling daarvan.

Zou het college kunnen aangeven hoe het onderling samenwerkt om uiteindelijk ook voldoende docenten, welzijnswerkers, huisartsen, tandartsen, fysiotherapeuten en nog meer belangrijke beroepsgroepen naar Zuidwest te kunnen lokken en we niet met lege ruimtes komen te zitten of de ruimte voor voorzieningen uiteindelijk ingevuld wordt met initiatieven die niet aansluiten bij de behoeften van de wijk? Tot slot. De verdichting van Zuidwest brengt veel kansen met zich mee om leefbare en fijne wijken te creëren, maar met alleen steen is er nog geen sociale cohesie en zijn er nog geen bruisende wijken. Invloed, participatie en voldoende ontmoeting zijn belangrijk. Een stevig sociaal programma is daarbij noodzakelijk. De extra middelen die onlangs door het Rijk zijn toegezegd zijn dan ook broodnodig. Hoe werkt het college met alle betrokkenen in de wijken en in het stadhuis aan een sterker en langdurig sociaal programma voor Zuidwest? De motie Meet sociale doelen structuurvisie van de SP is wat ons betreft een mooi instrument om hierop scherp te kunnen zijn en blijven. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dit raadsvoorstel Structuurvisie Zuidwest is volgens mij een highway to hell. Het grote beeld van een integraal voorstel voor heel Zuidwest is begrijpelijk en juist, maar dit uitgewerkte voorstel voldoet daar niet aan. Datzelfde geldt voor de participatie.

Die is niet toereikend en die lijkt te veel op een verdeel-en-heerssysteem. De belangrijkste doelgroep vormen de bewoners van Zuidwest, maar de bewonersinbrengen werden op een nonchalante wijze afgedaan en in de prullenbak gedeponeerd. Van de 139 voorstellen verdwenen er maar liefst 85 in de prullenbak. Hart voor Den Haag vindt dat het gekozen inspraakmodel ouderwets en corporatistisch is, en in strijd is met de regels van het Verdrag van Aarhus, dat voorziet in inspraak vooraf. Wat biedt het college de bewoners wel? Een Alliantieraad, met daarin een ondervertegenwoordiging van de bewoners, en nog getrapt gekozen bovendien. Alle belangen hebben een plaats aan tafel, waar de voorstellen en de besluiten over Zuidwest komen. Het college heeft daar ook bevoegdheden aan overgedragen. En waar blijft dan de gemeenteraad? Ja, af en toe mogen wij achteraf monitoren en meedoen met de voortgangsrapportage. Onderwijl wordt er 4 miljard uitgegeven, worden er 10.000 woningen gebouwd en worden er 20.000 bewoners meer in de wijk gepropt. Hart voor Den Haag pleit voor een ander besturings- en participatiemodel. Daar is bij dit college geen gehoor voor te vinden. Het blijft de grote Balstershow of, nog beter, de Atlas-DSO-show. 64

Het college pleit voor een twintigjarige stabiele benadering en ontwikkeling van de structuurvisie. Om dat te realiseren wordt er gekozen voor een door het Rijk benoemde burgemeester. Overigens valt dit nog mee, want eerst leek het in de stukken alsof wethouder Balster zijn verblijf in het college met twintig jaar wilde gaan verlengen. Daar zijn we gelukkig aan ontsnapt. Natuurlijk noodzaken langlopende, grote belangen tot een stabiele aanpak, maar dat lukt niet als grote delen van de volksvertegenwoordiging buitenspel worden gezet. Als Hart voor Den Haag nu niet mee kan doen om de belangen van de burgers in de stad te helpen inrichten dan is er geen overleg, dan is het niet samen besturen en dan komt er geen stabiliteit maar bittere strijd. Het eerste verbeteringsvoorstel dat wij willen doen, is een amendement met het dictum: niet blijven proppen maar op tijd stoppen. Er moet eerst een evaluatie gehouden worden in 2040. Wij vinden dat de Alliantieraad een kartel is van deelbelangen onder de leiding van een burgemeester. Onze eigentijdse oplossing is een democratisch burgerforum. Daar is nu geen meerderheid voor. Derhalve dien ik een motie in die luidt: gelijk speelveld; faciliteer bewonersorganisaties met menskracht. Tijdens de behandeling in de commissie hebben we gezien wat Hart voor Den Haag mag verwachten van het college: geen beantwoording.

Het college meende al te weten dat Hart voor Den Haag tegen zou stemmen, dus gaf het geen antwoord. Dat is wel arrogant. Hoe wist het college dat eigenlijk? Daar is naar gevraagd. Als een archaïsch orakel sprak het eenmaal en zei: er zijn redenen, zoals de bijdrage van de heer Dubbelaar in de vergadering over de Kop Assumburgweg. U weet wel, dat was de vergadering waarin dit sorrycollege weer volop actief was met desinformatie. De tweede reden is de naamgeving van mijn bijdrage: Highway to hell. Inderdaad is dat een beroerd stukje muziek, net als dit huidige voorstel. Het is dus wel een passende naam, zou ik zeggen. Om dit punt af te ronden: veertien dagen geleden ontving ik een mailtje van een hulp- of schaduwwethouder. Hij verzocht mij om, mocht ik nog vragen hebben voor de wethouder, die via hem op te geven. Ik vind dit respectloos kannibalisme. Samen voor Zuidwest Den Haag. Dat zou de aanpak moeten zijn, maar het moet je wel mogelijk gemaakt worden. Open en reëel overleg en gesprek zet je dan voorop, in plaats van met behulp van kadaverdiscipline je eigen gelijk door te drammen. Wat zeiden de heer Noorlander en de voorzitter van de commissie Ruimte? Ik ben geen stempelfabriek van het college. Welnu, ik ben benieuwd wat het gaat worden: woorden of daden. Ik heb nog meer verbeteringsvoorstellen.

De motie Geen scharrelwoningen betreft de uitspraak dat wij geen gezinswoningen van minder dan 40 m2 willen. De nieuwe inzichten in de huisvesting en zorg voor ouderen zijn vastgelegd in een motie met het dictum om vijf nieuwe bejaardenoorden te bouwen. De volgende motie gaat over de vraag wie de baas is en spreekt over de verhoudingen. Is de raad de baas of de Alliantieraad? In een volgende motie vragen wij om een integraal plintenbeleid, maar dan wel in heel Zuidwest Den Haag In de volgende motie vraagt het dictum om in Zuidwest af te zien van de aanleg van verdere grootschalige collectieve warmtenetten. Joren Noorlander (D66). Ik vroeg me af of dit het was wat betreft deze motie. Dan kan ik namelijk mijn vraag stellen. Of gaat u het dictum ook nog voorlezen? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Nee. Als u de dicta ziet, die rondgestuurd zijn, dan ziet u dat ik elke keer de zin genoemd heb die de essentie vormt van het dictum. Ik heb namelijk naar aanleiding van u en anderen die dicta helemaal gesloopt en opnieuw ingericht, omdat de burgemeester mij al gewaarschuwd had dat ik anders een ordevoorstel aan m'n broek zou krijgen. De voorzitter. Nou, zo heb … Maar goed. Meneer Noorlander. Joren Noorlander (D66). Dan ga ik mijn vraag over de motie nu maar stellen. Die gaat over de motie Wie is de baas in Zuidwest.

Over welke beslissingen heeft meneer Martini het dan? En is hij niet bang dat wij dan misschien wel te veel beslissingen hiernaartoe brengen waar wij hoog over al over besloten hebben? 65

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Beslissingen waar wij al over besloten hebben, hoeven wij natuurlijk niet nog een keer te nemen. Maar uit de stukken die ik las en uit het werkbezoek dat ik onlangs afgelegd heb, bleek dat er allerlei voorstellen aan de orde komen die in de Alliantieraad besloten worden. Ik ga ervan uit dat ons dan pas later wat gevraagd wordt, bij de monitoring of bij de voortgangsrapportage. Dat vind ik de verkeerde volgorde. Wij zijn de baas dus wij nemen de eerste besluiten. Joren Noorlander (D66). Dan snap ik meneer Martini daarin. Ik zou het wel waarderen als ik dan ook de appreciatie van het college kan krijgen, zodat ik dat met elkaar kan vergelijken. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik ga nog niet over het college. Ik ga over mijn eigen verhaal. Maar dat kan veranderen; dat weet u. Dan ben ik bij de verordening op de Haagse referentienormen. Om de rechtszekerheid van de burger eindelijk eens te versterken, moeten de referentienormen, zo zegt het dictum, in een verordening worden vastgelegd. Hinke de Groot (CDA). Het CDA vindt deze motie heel sympathiek. Die gaat namelijk over genoeg voorzieningen en daar houden wij van. Maar ik vroeg me even het volgende af. Er komt ook nog een raadsvoorstel over referentienormen, dat we begin februari gaan bespreken.

Bedoelt de heer Martini een dergelijk voorstel of moet deze verordening voor Haagse referentienormen iets anders zijn? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Nou, ik wil vooral voorkomen dat we alsmaar door blijven schuiven dat die referentienormen voor ons van belang zijn, vandaar dat ik voorstel om die referentienormen maar in een verordening te zetten. Wat wij over een paar maanden verder beslissen over hoe die normen eruitzien en hoe ze gebruikt worden, is een tweede, maar maak een verordening. Dat is de opdracht die ik wil geven. Hinke de Groot (CDA). Helder. Zou de datum dan niet gewoon in februari moeten liggen in plaats van in juli? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Daar zie ik geen bezwaar tegen. Dan kom ik bij, denk ik, wel de belangrijkste motie. Die gaat erover dat Zuidwest een majeur complex is. Wij dragen in de motie het presidium op om per 1 februari raadsrapporteurs te benoemen conform hetgeen er in het rapport over Amare is afgesproken. In een eerdere versie stond 'adviseurs', maar dat is fout. Samir Ahraui (PvdA). Ik ben een beetje in verwarring. In een ander debat hoorden we een collega van de heer Martini zeggen: we moeten vooral niet aan de slag met die aanbevelingen van Amare totdat we die volgende week uiteindelijk met elkaar behandeld hebben in de raad.

En nu zitten we een week voor dat debat en doet een ander lid van de Hart voor Den Haagfractie alsnog een voorstel om met een van die aanbevelingen aan de slag te gaan. Ik ben dus eigenlijk wel benieuwd wat de lijn van Hart voor Den Haag hierop precies is. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik zou deze motie ook gewoon hebben kunnen indienen zonder dat rapport Amare. In die zin is het dus een standalone, waar we over kunnen beslissen. Dat staat er ook. Het kan best zijn dat er straks uit het aanbevelingsrapport Amare iets anders naar voren komt, maar dat hoeft helemaal niet in strijd te zijn met wat ik nu vraag. Samir Ahraui (PvdA). Dat is natuurlijk wel verwarrend. Wij gaan het volgende week hebben over alle aanbevelingen en ook over hoe wij als raad willen omgaan met deze raadsrapporteurs. Dan denk ik: wacht dan nog even totdat we dat debat met elkaar gehad hebben. Het presidium heeft in de commissie ook al aangegeven om met de raad te willen nadenken over de precieze invulling daarvan. Dan zouden we daarna altijd nog met elkaar kunnen nadenken over hoe dat een plek kan krijgen, maar dan volgen we wel een mooi, ordentelijk proces. Ik weet dat de heer Martini daarvan houdt. Dan 66

handelen we dat eerst met elkaar af in plaats van al een week voor het Amare-debat dit soort voorstellen in stemming te brengen. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik heb begrepen dat over deze aanbevelingen zo ongeveer unanimiteit bestaat in de raad. Iedereen heeft het omarmd, inclusief het college. Nu is het moment om dit voor Zuidwest te behandelen. Nu behandelen we Zuidwest integraal, weet u wel. Dat is het sterke punt van dit voorstel: integraal. Dat betekent alles bij elkaar, zeg ik om u even te helpen. Daarbij past dus ook dat je deze motie nu indient. Punt. Joren Noorlander (D66). Ik zit eigenlijk met hetzelfde dilemma. Ik denk ook dat het misschien net iets te snel is om nu al te zeggen dat we raadsrapporteurs gaan aanstellen, omdat we nog moeten beslissen over de aanbevelingen rond Amare. Ik zou dan ook aan meneer Martini willen vragen, omdat ik hier eigenlijk best wel wat voor voel, om deze motie of dit amendement aan te houden of op een ander moment met eenzelfde soort voorstel te komen. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik begrijp niet zo goed het belang daarvan. Uitstel, uitstel, uitstel en morgen is altijd beter. Dat is hier zo ongeveer de standaard gang van zaken. Ik wil af en toe ook dat er iets gebeurt. En als we over Zuidwest praten in de zin van het opnieuw inrichten ervan, hebben we hier een gouden kans.

We hebben een breed rapport dat zegt hoe het moet en we hebben aanbevelingen die door iedereen worden omarmd. Dan denk ik: waarom wachten, jongens? Kom op, doe ook eens wat. Besluit! Dat is mijn antwoord. Joren Noorlander (D66). Hart voor Den Haag zegt altijd dat het juiste besluitvorming op de juiste momenten in het juiste proces wil hebben. Dat snap ik. Daar wordt ook in Zuidwest weleens aan gerefereerd, in de zin van: de structuurvisies moeten eerst. Ook bij SoZa wordt eraan gerefereerd: laten we eerst referentienormen vaststellen en dan doorgaan. Dan denk ik bij mezelf: misschien is het wel netjes om die volgorde nu ook zo te doen, en te proberen om zo veel mogelijk op de juiste manier uit te voeren, dus in de juiste stappen. Is de heer Martini het er niet mee eens dat we elke keer de juiste stappen moeten volgen? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik ben hartstikke voor juiste stappen, maar ik ben ook voor het moment en nu is het moment om beslissingen te nemen over Zuidwest. De voorzitter. This is the moment. Gaat uw gang, meneer Martini. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ja, inderdaad, ook een leuk lied. Het tweede amendement gaat over het instellen van een raadscommissie, omdat er nu overal in de gemeente en in de raad hapsnap Zuidwestonderdelen langskomen.

Ik denk toch dat het van belang is om een integrale en totale ontwikkeling van Zuidwest mogelijk te maken door middel van één raadscommissie waarin alles is samengebald. Afrondend. Hoe meer wijzigingsvoorstellen van Hart voor Den Haag worden overgenomen, hoe beter het voorstel wordt. Dan wordt de Highway to hell van AC/DC een Stairway to heaven. En daar werken we toch allemaal aan. Joren Noorlander (D66). In de laatste motie die werd aangekondigd, wordt gerefereerd aan de raadsrapporteurs. Die raadsrapporteurs zitten in het amendement. Hoe ziet u de combinatie als een van de twee het niet haalt? Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik kan me niet voorstellen dat een van de twee het niet haalt. Dat is natuurlijk het punt. Samir Ahraui (PvdA). Ik dacht: ik wacht even tot de heer Martini klaar is met zijn inbreng. Het duizelt me een beetje met alle moties en amendementen van de heer Martini. Ik vroeg me het volgende af. Stel nou dat alle moties en amendementen vanavond worden aangenomen. Stemt Hart voor Den Haag dan vóór de structuurvisie? 67

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ja. Als ze allemaal worden aangenomen stemmen wij voor. Dank u voor de gelegenheid. De voorzitter. Toch nog een interruptie, meneer Ahraui? Samir Ahraui (PvdA). Nee, voorzitter, wellicht een punt van orde. Bij de moties werd volgens mij niet het volledige dictum opgelezen. Ik vroeg me dus af of we nog motienummers en zo krijgen voor de stemmingen van straks. Of hoe werkt dat precies? De voorzitter. Zeker, zeker. Ik hecht er wel even aan om daar het volgende over te zeggen. Meneer Martini heeft, net als mevrouw Arp eerder vanavond, op een hele zorgvuldige wijze in zijn betoog het dictum voorgelezen, ook met het noemen daarvan. Daar hebben we het ook vorige week achter de schermen even over gehad. En natuurlijk hebben we straks alles op volgorde, met het nummer en de precieze naam. Ik vind dit dus een keurige oplossing. Bij de stemmingenlijst staat het er precies op, meneer Ahraui. De voorzitter. Door de heer Martini worden de volgende amendementen (G.K HvDH en G.L HvDH) voorgesteld: