RIS317748 Notulen van de raad van 14 december 2023

85

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Eerst was het geen juist juridisch middel en nu is het wel een juist juridisch middel. Natuurlijk is die verordening een juist middel. Ik zie niet in wat er fout is aan een verordening. Dat is gewoon een middel. Dat heeft niks te maken met … Weet u wat het is? U wil het niet, want op het moment dat u een verordening maakt, bent u minder flexibel. Dat is juist en dat is ook precies wat ik bedoel. Jaar in jaar uit, week in week uit, wanneer we met u of met andere leden van het college discussiëren, worden die referentienormen alsmaar weggeschoven. En word je een keer gestraft door de rechter, dan denk je: we gaan het college helpen; dan zetten ze een verordening neer, want dan hebben ze een betere juridische structuur waarop ze terug kunnen vallen. En dan wil u het niet, want u wil gewoon een beetje blijven spelen zoals u het zelf wil. Wethouder Balster (PvdA). Ik hoorde geen vraag, maar ik herken me totaal niet in het door de heer Martini geschetste beeld. Ik ben bij de motie Hou het warm in Zuidwest. Het college moet deze motie ontraden. Onlangs heeft het college u een brief gestuurd over hoe het staat met de aanbestedingen van de warmtenetten. De voorbereidingen daarvan zijn gestaakt. De motie is daarmee prematuur. Bovendien, zoals u ongetwijfeld ook weet, staat in de … Punt. Dat is denk ik voldoende motivatie.

Dan de motie Wie is de baas in Zuidwest? Ook deze motie zal ik op dezelfde grond als het amendement moeten ontraden. Het is goed om hier met elkaar over te spreken, als we in januari over het nationaal programma van gedachten gaan wisselen. Overigens zet ik heel graag het beeld recht dat u in uw inbreng schetste dat er bevoegdheden van uw raad zijn overgegaan naar de alliantieraad. Dat is absoluut niet aan de orde. Zoals u weet, liggen de budgettaire besluiten gewoon hier. Daar verandert niks aan. Ik zeg in ieder geval heel graag toe dat we ook in de voorbereiding op het debat van januari over het nationaal programma nog in een brief apart stilstaan bij de governance en bij wat de opgaven zijn om met elkaar tot een goede samenwerking te komen en wat we daarbij kunnen leren van de alliantiestructuren die op dit moment bij andere nationale programma's in andere gemeenten worden opgezet, waar overigens ook nog gepionierd en het gesprek plaatsvindt over hoe dat gaat in de verhouding tussen raad en college. Dan ben ik bij de motie Zuidwest majeur complex van Hart voor Den Haag. De motie is gericht aan het presidium, maar ik zou die een beetje in dezelfde redenatie willen scharen als zonet. De Partij voor de Dieren had nog een motie met de titel 'Beperk verharding in Zuidwest'.

Het college kan die omarmen, zeker nu in het dictum ook staat dat we dit onderdeel kunnen laten zijn van het waterhuishoudingsplan. Dat gaan we doen. Robin Smit (PvdD). Nog even over de motie Zuidwest majeur complex, omdat onze fractie in dubio is. Enerzijds bespreken we het Amare-rapport nog, maar eigenlijk is dat volgende week. Onze fractie zoekt een beetje wanneer je dit zou moeten doen. Misschien ben ik te simpel, maar zouden we dat niet gewoon nu kunnen doen en twee vliegen in een diervriendelijke klap kunnen slaan? Wethouder Balster (PvdA). Diervriendelijk, daar ben ik natuurlijk gelijk voor te porren. Ook hiervoor geldt wat mij betreft dat het goed is om met elkaar het goede gesprek te hebben over hoe we het nationaal programma volgen en wat daarvoor nodig is qua rapportagestructuren en qua informatie voor u. Dat doen we in januari, dus dat lijkt me een goede gelegenheid om in de breedte over de informatievoorziening en uw controlerol te spreken. Maar dat is een afweging die u uiteindelijk moet maken. Ik ben er bijna. Motie G.20 van de Partij voor de Dieren vraagt om goede spelregels over het groen. Het college kan daar goed mee uit de voeten. Dan kom ik bij de bijdrage van DENK. Complimenten voor en felicitaties met uw maidenspeech, en medeleven met uw fractiecollega, zeg ik vooraf.

U had nog een paar vragen gesteld en een aantal aandachtspunten, met name over een diverser woningbestand, de mogelijkheid om door te stromen en het tegengaan van gentrificatie. Dat is de reden waarom we een terugkeergarantie voor de bewoners in Zuidwest verankeren in ons beleid en ook heel stevig inzetten bij alle woningbouwprojecten. We bevorderen de doorstroming door naast sociale huur ook het middensegment en betaalbare koop in ruime mate toe te voegen. U heeft met een motie om aandacht gevraagd voor innovatieve woonvormen voor senioren. Het is een mooie motie en ook ondersteuning van ons beleid in het kader van het bevorderen van de 86

innovatieve woonvormen, waar u een nota over heeft ontvangen. Daar gaan we zeker in Zuidwest graag ook op basis van deze motie mee aan de slag. Het college kan motie G.21 dan ook omarmen. Lesley Arp (SP). Ik heb een vraag hierover. Eerder was een motie van de heer Martini de revue gepasseerd over seniorenwoningen. Toen is er gezegd dat de heer Martini de woonzorgvisie moest afwachten. Ik was benieuwd waarom dit advies niet voor deze motie geldt. Wethouder Balster (PvdA). Het verschil tussen beide moties was dat er in de motie van Hart voor Den Haag heel specifiek al aantallen worden vastgelegd hoeveel locaties er moeten komen. Daarvoor heb ik verwezen naar de woonzorgvisie, omdat we dan de behoefte preciezer in beeld hebben. Maar het college deelt uiteraard het uitgangspunt van de motie dat er ruimte voor seniorenhuisvesting moet komen. DENK heeft nog eens het belang benadrukt van ontmoetingsplekken voor jongeren. Dat zit ook heel nadrukkelijk in het nationaal programma. U kent wellicht het pand dat we nog niet zo lang geleden hebben geopend, Blok 33 in Moerwijk, en het pand voor jongeren dat we aan de Dreef hebben geopend. We gaan daar zeker mee door. Het nieuwe coalitieakkoord moedigt ons daar ook verder toe aan. U heeft ook nog extra aandacht gevraagd voor de vocht- en schimmelaanpak en dus ook de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad.

Dat is een oproep die het college van harte ondersteunt. De bijdrage die we deze week hebben gekregen vanuit het Volkshuisvestingsfonds kan een hele mooie stimulans zijn om woningen op te knappen, ook woningen die op de nominatie staan om volledig aangepakt of gesloopt en opnieuw opgebouwd te worden. We zullen bij de corporaties blijven aandringen om de juiste maatregelen te nemen, zodat ook in de tussentijd het wooncomfort goed op orde blijft. Voorzitter. Ik denk dat ik alle vragen heb beantwoord en alle moties en amendementen heb gepreadviseerd. Samir Ahraui (PvdA). Volgens mij is de wethouder vergeten mijn vragen te beantwoorden. Wethouder Balster (PvdA). Hoe kan ik u nou vergeten, meneer Ahraui? De voorzitter. Alle raadsleden zijn gelijk, meneer Balster. Gaat uw gang. Wethouder Balster (PvdA). Excuus. U heeft met name gevraagd naar het beleid om aantrekkelijk te zijn voor cruciale beroepsgroepen, even los van de woningtoewijzingen. We doen al wat met woningtoewijzingen, bijvoorbeeld in de pilot die we met de corporaties hebben in de sociale huur. We gaan u binnenkort daarover informeren. Bij nieuwbouwcomplexen maken we met marktpartijen al afspraken zodat we vitale beroepsgroepen kunnen binden.

Het belangrijkste is, ook in het woonprogramma, dat we naast sociale huur ook betaalbare middenhuur realiseren, straks hopelijk ook gereguleerd door het Rijk, en betaalbare koopwoningen hebben, zodat mensen die het iets beter krijgen, die carrièrestappen maken, in de wijk kunnen blijven. Dat zijn belangrijke uitgangspunten. U heeft ook gevraagd of bewoners die in een slechte woning zitten al eerder kunnen uitverhuizen. Dat is een ingewikkeld thema. We hebben daar vorige week bij de begroting uitgebreider bij stilgestaan. We willen natuurlijk woningen niet lang laten leegstaan en niet te lang tijdelijk verhuren, want er zijn corporaties die hun huurders de gelegenheid geven om al eerder uit te verhuizen naar een passende woning. Dat blijft een beetje balanceren. Ik hoop dat u dat begrijpt. U heeft het belang onderstreept van participatie en ontmoeting, een enorm belangrijk spoor in de aanpak van het nationaal programma. We hebben veel stappen gezet op de ontmoetingsplekken. Met een recente rijksbijdrage in het kader van de Kansrijke Wijk kunnen we daar weer een extra impuls aan geven. Dank, voorzitter. De voorzitter. Dank u wel, wethouder Balster. Dan kijk ik naar de voorzitter van het presidium. Of heeft u nog een interruptie, meneer Martini?

87

Constant Martini (Hart voor Den Haag). Ik heb een punt van orde. Als ik een dictum wil wijzigen, moet ik dat dan nu doen als ordepunt? Of moet ik dat in mijn dure spreektijd doen? De voorzitter. U moet sowieso uw spreektijd gebruiken, maar u bent inmiddels heel goed in staat om dat kort en bondig te doen. U bepaalt zelf wanneer u dat doet. U kunt het ook rustig in de tweede termijn doen. Maar ik wil eerst even deze ronde afmaken en het woord geven aan de plaatsvervangend voorzitter van het presidium, de heer Sluijs. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Ik vervang uiteraard voorzitter Groenewold. Er is aan het presidium een amendement gericht en een motie gericht, beide van de heer Martini van Hart voor Den Haag. Ik begin met het amendement. Dat verzoekt het presidium opdracht te geven om een raadscommissie Zuidwest Den Haag in het leven te roepen waaraan het college en de raadsrapporteurs telkens als zij dat nodig vinden, rapport uitbrengen over de gang van zaken in Zuidwest. Raadscommissies worden in z'n algemeenheid ingesteld door de raad. Indien de raad daar behoefte aan heeft en dat ook uitspreekt, zal het presidium daar zeker een voorstel toe doen. Ik wil daar wel eventjes het volgende bij opmerken. Of een aparte commissie Zuidwest een oplossing is voor de vergaderdruk, is wel even een vraag die we met elkaar moeten stellen.

Op zich zou de commissie Ruimte ook regulier themavergaderingen over Zuidwest kunnen agenderen waarin dat thema behandeld kan worden. Maar in z'n algemeenheid is het aan de raad, dus daar laten we het dan ook. Het oordeel over de motie Zuidwest majeur complex kunnen we aan de raad laten. De voorzitter. Dank u wel, meneer Sluijs. Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Ik wil het dictum van de motie over de bejaardenoorden graag als volgt wijzigen: verzoekt het college ruimte te reserveren voor 1 tot 5 bejaardenoorden en 1 tot 5 GDO-achtige woonvormen. De voorzitter. Motie G.11 HvDH wordt in die zin gewijzigd, dat zij thans luidt:

Motie G.11 HvDH Bejaardenoorden en beschutte huisvesting zijn dringend nodig (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest. Constaterende dat, o er een toename te verwachten is van het aantal ouderen en in het bijzonder 80plussers; o er ook een toename is van ouderdomsziektes zoals Parkinson en dementie; o op dit ogenblik in Zuidwest al 60% aan een vorm van obesitas lijdt; o er ook de epidemische ziekte van obesitas ( 60% van de bevolking Zuidwest) woedt; o 60% van bewoners in Zuidwest een chronische ziekte heeft; o 20% ernstige tot zeer ernstige eenzaamheidsverschijnselen - de sociaalmaatschappelijke ziekte van eenzaamheid en alleen zijn - heeft; o onvoldoende zorghuisvesting met enige vorm van bescherming, beschutting of begeleiding - zoals voor 2012 door bejaardenoorden/verzorgingshuizen geboden werd,- beschikbaar is. Overwegende dat, o in de structuurvisie Zuidwest wordt uitgegaan van een nieuwbouw programma van 16.500 (10.000 verdichting en 6.500 sloop nieuwbouw) naast een omvangrijk renovatieprogramma; o er geen richting wordt gegeven aan intramurale ouderen huisvesting w.o. GDOachtige woonvoorzieningen. 88

Verzoekt het college, o ruimte te reserveren voor 1 tot 5 bejaardenoorden en 1 tot 5 GDO-achtige woonvormen. En gaat over tot de orde van de dag. De gewijzigde motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik constateer dat er geen andere fracties zijn die in tweede termijn het woord wensen te voeren. We gaan later stemmen. Dan gaan we over naar het volgende agendapunt. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Er is een motie aangepast, maar misschien is het netjes als de wethouder dan ook op het nieuwe voorstel reageert. De voorzitter. Daar heeft u helemaal gelijk in. Wethouder Balster (PvdA). Dat doe ik dan even vanaf hier. Het college kan het oordeel over de aangepaste motie aan de raad laten. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: H. Voorstel van het college inzake vaststellen programma arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675). Voorzitter: de heer Sluijs. De beraadslaging wordt geopend. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Ik doe deze bijdrage namens mijn collega Thepass. Arbeidsmigranten zijn geen tweederangsburgers. Roemer was daar duidelijk over in zijn rapport en GroenLinks kan zich hier volledig achter scharen. Toch is dat in de dagelijkse realiteit van tienduizenDen Haagse arbeidsmigranten niet het geval. Terwijl zij keihard werken en er goudgeld wordt verdiend aan hun arbeid, wonen en werken arbeidsmigranten te vaak in erbarmelijke omstandigheden waar zij moeilijk uit kunnen komen. Dat is onacceptabel en dat moet anders. Juist daarom is GroenLinks zo blij dat we dit plan nu hebben. In dit giftige politieke klimaat met migranten als favoriete zondebok voor al onze problemen, kiest Den Haag ervoor om hen te helpen, niet te verzwakken. Dank daarvoor aan het college. GroenLinks kan het plan in grote lijnen steunen. Toch heeft GroenLinks ook vragen, allereerst over de woonsituatie. In de commissie noemden we al onze verbazing dat de scheiding tussen bed en baan totaal ontbreekt. Volgens Roemer, de Arbeidsinspectie en de bonden is dit de belangrijkste manier om uitbuiting tegen te gaan.

De raad nam hier een aantal jaren geleden bovendien een motie over aan en we hebben hier zelfs afspraken over gemaakt in het coalitieakkoord. Daarin staat immers dat we niet alleen handhaven op misstanden, maar ook goede huisvestingsalternatieven bieden. Die coalitieafspraak ontbreekt nu compleet in dit plan. Daarom … Rutger de Ridder (VVD). Ik was te snel. Nou ben ik heel benieuwd wat er na 'daarom' komt, maar goed. GroenLinks zegt dat die coalitieafspraak totaal ontbreekt, maar waarom ontbreekt die in de visie van GroenLinks totaal? Ik heb het idee dat die afspraak wel in dit voorstel staat. Hera Butt (GroenLinks). Waarom ontbreekt die in het voorstel waar de motie over gaat? Zal ik even de motie oplezen? Misschien helpt dat. Met de motie Sta voor woonrecht arbeidsmigranten bieden we 89

wel die huisvestingsalternatieven die in het voorstel ontbreken. Het dictum luidt: verzoekt het college in 2024 locaties aan te wijzen voor menswaardige groepshuisvesting van arbeidsmigranten, indien mogelijk gemixt met andere doelgroepen; hierbij expliciet de mogelijkheden te bekijken … Rutger de Ridder (VVD). GroenLinks wil dat wij als gemeente vooral en bijna alleen huisvesting realiseren. Hoor ik dat goed? Hera Butt (GroenLinks). GroenLinks of mijn collega Thepass bedoelt met deze motie niet dat we als gemeente dit in ons eentje gaan oplossen. Het is ook niet zo dat we als Den Haag dit in ons eentje kunnen oplossen. We hebben daarbij ook het Westland nodig. Het Rijk hebben we ook nodig. Die spelen ook een rol, en natuurlijk ook de sectoren die zo groeien met goedkope arbeid. Dat moet ook minder. Maar wij hebben als Den Haag ook een rol te spelen. Kavish Partiman (CDA). Ik vind het wel een interessant voorstel. Ik vroeg me af hoe een arbeidsmigrant, die over het algemeen een Europees burger is en dus ook zou moeten voldoen aan de eisen die worden gesteld aan iedere Europeaan om in Nederland aan een woning te komen, anders is dan anderen. Hera Butt (GroenLinks). Wat in dit geval anders is, is dat uit diverse rapporten en onderzoeken, ook van de inspectie, blijkt dat er sprake is van arbeidsuitbuiting en dat er geen scheiding is tussen bed en baan.

Dat is volgens GroenLinks de belangrijkste voorwaarde voor een menswaardige situatie. Daarin ziet GroenLinks wel degelijk een probleem bij dit onderwerp. Kavish Partiman (CDA). Daar ben ik het mee eens. Die arbeidsuitbuiting is geconstateerd en dat is een probleem dat we moeten oplossen met de werkgevers die deze mensen uitbuiten. Maar dat staat toch los van het vraagstuk van de huisvesting? Volgens mij staan er 180.000 Nederlanders ingeschreven bij Woonnet Haaglanden die ook op een woning wachten. Moeten we dan deze groep voorrang gaan verlenen terwijl de rest wacht? Hera Butt (GroenLinks). Ik ben het ermee eens dat we ook moeten kijken naar de werkgevers. Daar is het probleem wat GroenLinks betreft. Daar is het ontstaan; daar is zeker ook de oorzaak. Daar moet ook een aanpak voor komen. We zien ook dat dat een beetje op zich laat wachten, dat de mensen nog steeds uitgebuit worden en nu een probleem hebben, als het gaat om een baan die gekoppeld wordt aan een bed. Daar wil GroenLinks wat aan doen. Wij geloven er wel in dat deze motie een stap in de goede richting is. De voorzitter. Meneer Partiman, voor de derde maal. Kavish Partiman (CDA). Ik snap het goede geloof wel, maar ik kan nog steeds de correlatie niet vinden. Je kan een bed geven aan iemand, maar die kan nog steeds uitgebuit worden in zijn baan.

Tegelijkertijd gaan wij dan als gemeentelijke organisatie de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van mensen uit een ander land als taak op ons nemen. Ik zie nog steeds niet in hoe dat die baan verbetert waarin ze uitgebuit worden. Hera Butt (GroenLinks). Wat ik net bedoelde en wat volgens mij mijn collega Thepass ook bedoelt … Ik moet bekennen dat ik een klein beetje word overvraagd in mijn parate kennis op dit dossier, maar ik ga toch mijn best doen om dit debat goed te voeren. Volgens Roemer, de Arbeidsinspectie en de bonden blijkt dat de scheiding tussen bed en baan het probleem is waardoor de arbeidsmigranten uitgebuit worden. Met deze motie maken we deels een scheiding tussen bed en baan door de arbeidsmigranten een andere woonvoorziening te bieden dan de koppeling die de werkgever direct maakt, waar de uitbuiting dus vooral in zit. Rutger de Ridder (VVD). Ik heb de motie nog even goed bestudeerd en vraag me een beetje af of dit niet een ongedekte motie is. Kan mevrouw Butt uitleggen hoe die gedekt wordt?

90

Hera Butt (GroenLinks). Helaas kan ik niet uitleggen hoe het college dit wel of niet dekt. Kan ik hier schriftelijk op terugkomen? De voorzitter. U weet het niet. Ik herhaal even wat u buiten de microfoon zei. Dan is dat het antwoord. Hera Butt (GroenLinks). Dat klopt. Ik weet het niet. Misschien kunnen we dat straks even aan het college vragen. Lesley Arp (SP). Is mevrouw Butt het met de SP eens dat het problematisch is dat er de afgelopen tijd twee locaties voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten zijn gesloten, dat niks erbij is gekomen, dat mensen die bijvoorbeeld tijdelijk hier verblijven veel in de oudere wijken hun heil moeten zoeken, dat daar eigenlijk alleen maar wordt gehandhaafd door het college en dat er geen alternatieven worden gecreëerd? Hera Butt (GroenLinks). Helemaal eens natuurlijk. Rutger de Ridder (VVD). Een nieuw punt. Ik was wel benieuwd. GroenLinks zegt eigenlijk: het verhaal 'geen bed, geen business' uit het voorstel vinden we eigenlijk niet zo goed; we willen dat we het als gemeente zelf gaan oplossen. Waarom wilt u dat? U trekt dan die verantwoordelijkheid naar de gemeente toe. Die haalt u dus weg bij die werkgevers waar u net op afgeeft dat die over de ruggen van anderen zoveel geld verdienen. Hera Butt (GroenLinks). Ik kan mij voor een heel groot deel vinden in wat de VVD zegt.

Ik vind ook dat de verantwoordelijkheid begint bij de werkgever en dat het probleem van arbeidsuitbuiting wordt veroorzaakt door de werkgever of uitzendbureaus die dit doen. Tegelijkertijd ziet GroenLinks wel dat we nu te maken hebben met mensen die in een mensonwaardige situatie verkeren. Daar moeten we nu iets voor doen. Wij vinden dat dit een manier is om die mensen nu te helpen. Maar ik begrijp de VVD absoluut. De werkgever is de veroorzaker en daar moet vanuit de landelijke politiek echt wat aan gebeuren. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik sluit even aan bij meneer Partiman en bij meneer De Ridder. We maken het nu ons probleem, terwijl de werkgevers voornamelijk uit het Westland komen. Wat wil GroenLinks doen om die werkgevers aan te pakken? Hera Butt (GroenLinks). GroenLinks vindt ook dat we naar het Westland moeten kijken. Tegelijkertijd hebben we in Den Haag veel arbeidsmigranten. Het is dus niet alleen een probleem dat we kunnen zien als een Westlands probleem, want ook in Den Haag hebben we te maken met arbeidsmigranten en met uitbuiting. We hebben heel vaak in het nieuws gehoord dat mensen met z'n tienen op een kamer slapen. Er is zelfs een brand geweest in de Schilderswijk waarbij dit ook weer naar buiten is gekomen. Het is dus ook een Haags probleem, waar we wat mee moeten. Coen Bom (Hart voor Den Haag).

Dat ontkent niemand, maar de vraag is hoe we het probleem gaan oplossen. Hera Butt (GroenLinks). De oplossing ligt natuurlijk bij de werkgever en de uitzendbureaus die bezig zijn met dit soort praktijken. Zo meteen kom ik op een motie die eigenlijk van mijn collega van D66 is, waarin misschien deels een richting wordt gegeven, bijvoorbeeld met een zwarte lijst voor malafide uitzendbureaus. Het is niet dé oplossing waarmee het probleem meteen uit de wereld is geholpen. GroenLinks gelooft erin dat we de uitzendbureaus en de werkgevers moeten aanpakken. De gemeente heeft ook deels een verantwoordelijkheid, maar een groot deel moet echt vanuit de landelijke politiek komen om die uitzendbureaus en werkgevers te kunnen belemmeren in dit soort uitbuitingspraktijken. De voorzitter. U vervolgt uw betoog.

91

Hera Butt (GroenLinks). Daarnaast kaartte collega Thepass in de commissie ook de toegang tot zorg aan. Terwijl arbeidsmigranten een bovengemiddeld hoog risico lopen op gezondheidsproblemen, is hun toegang tot zorg slecht. Deskundigen vertellen ons dat taal en het ontbreken van toegankelijke en toereikende zorgtolkregelingen hier een belangrijke rol in spelen. Na het commissiedebat zijn wij er nog niet van overtuigd dat wij hier als Den Haag alles voor doen wat we kunnen doen. GroenLinks was van plan hier een motie over in te dienen, maar die hoeft er eigenlijk helemaal niet te komen. Want anderhalf jaar geleden, in september 2022, nam de raad namelijk al de motie Zorg voor arbeidsmigranten aan, die ik ironisch genoeg ook toen namens mijn collega Thepass moest indienen. Die is echter nooit afgedaan. Kan het college aangeven met een concrete datum wanneer die afdoening er eindelijk komt? Tot slot is het belangrijk dat we in het debat onze pijlen richten op het echte probleem: niet de arbeidsmigranten, niet de mensen, maar de uitzendbureaus met hun perverse verdienmodellen. Daarover dienen we samen met Caroline Verduin van D66 een motie in, die zij zo zelf zal indienen, genaamd 'Zwarte lijst voor malafide uitzendbureaus'. De voorzitter. Door mevrouw Butt, daartoe gesteund door mevrouw Verduin en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (H.1 GL) ingediend:

Motie H.1 GL sta voor woonrecht arbeidsmigranten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023 ter bespreking van arbeidsmigratie in goede banen. Overwegende, dat: • het verminderen van de afhankelijkheid van de werkgever door middel van scheiding tussen bed en baan de belangrijkste maatregel is om kwetsbaarheid van arbeidmigranten voor uitbuiting en andere misstanden tegen te gaan; • er in het Haagse coalitieakkoord niet alleen is afgesproken om te handhaven op woonmisstanden tegen arbeidsmigranten, maar ook om hen fatsoenlijke woonalternatieven te bieden; • wonen een grondrecht is, ook voor arbeidsmigranten. Constaterende, dat: • de vraag naar fatsoenlijke groepshuisvesting voor arbeidmigranten groot is; • de raad in 2021 de motie "Stel menswaardige eisen aan de huisvesting van arbeidsmigranten" aannam voor menswaardige eisen aan groepslocaties; • het aantal groepshuisvestingslocaties in de laatste jaren afnamen; • huisvesting voor arbeidsmigranten, ondanks de algemene intentie om plekken te vinden, onder andere als gevolg van het ontbreken van concrete doelen en ambities niet van de grond komt; • er tegelijkertijd ook sprake is van een ingewikkelde situatie als het gaat om het vinden van ruimte en exploitanten.

Verzoekt het college: • in 2024 locaties aan te wijzen voor menswaardige groepshuisvesting van arbeidsmigranten, indien mogelijk gemixt met andere doelgroepen; • hierbij expliciet de mogelijkheden te bekijken voor het benutten van de bijna 55.000 m2 leegstaand gemeentelijk vastgoed en nieuwbouwlocaties; • bij potentiële exploitanten (waaronder corporaties) de interesse te inventariseren voor het exploiteren van deze locaties. En gaat over tot de orde van de dag.

92

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik vind het jammer dat mevrouw Butt het zojuist had over een giftig politiek klimaat. De problematiek rondom arbeidsmigratie is een van de weinige thema's waarover bijna alle partijen het eens zijn dat we daar iets aan moeten doen. Ik vind het jammer dat ze dat soort polariserende woorden gebruikt en daarmee een oplossing in de weg staat. Ik heb al vaker betoogd dat ik het raar vind dat het college in zijn brief aangeeft dat arbeidsmigranten nodig zijn voor Den Haag en voor Nederland, voor al die beroepen die Nederlanders niet zouden willen doen. We hebben in Den Haag aan alles een schreeuwend tekort. Tegelijkertijd puilt de stad uit, letterlijk en figuurlijk, onder andere qua arbeidsmigranten. We lezen bijvoorbeeld dat er ruim 40.000 arbeidsmigranten zijn ingeschreven in de gemeente. Dat is nog even los van de mensen die niet zijn ingeschreven. Op een stad met een half miljoen inwoners is 10% natuurlijk wel vrij veel, zo kunnen we misschien voorzichtig concluderen. Ik heb me er altijd over verbaasd dat veel van die mensen in het Westland werken en dat sommige tuindersbedrijven en sommige kassen daar helemaal worden bevolkt door arbeidsmigranten, omdat Nederlanders dat werk niet zouden willen doen om wat voor reden dan ook. Ik heb het volgende al eerder voorgesteld.

Als bedrijven enkel mensen uit het buitenland kunnen halen om het werk hier te doen, waarom zouden we die bedrijven dan niet verplaatsen? Het is toch absurd dat we duizenden en duizenden mensen hiernaartoe halen om tomaten te plukken en dat wij vervolgens in de supermarkt de hoofdprijs moeten betalen voor diezelfde tomaten die zijn geïmporteerd uit Spanje? Dat is natuurlijk niet uit te leggen. En als ik het niet snap, dan snapt niemand dat. Ik heb zelf trouwens ook ooit tomaten geplukt. Daarmee begon ik toen ik 12 was en ik verdiende € 1,95 per uur. Kunt u zich dat voorstellen? Ik verdiende op een ochtend nog geen tientje, maar dat terzijde. Ja, in euro's. Daar moeten we dus wat mee. Ik ben het ermee eens dat we die malafide uitzendbureaus keihard moeten aanpakken. Ik vind ook dat de wethouder een aanjager is om aandacht te vragen voor dit probleem. Ik heb hem meermaals in landelijk media hierover de noodklok horen luiden. Dat is gewoon hard nodig. Er zitten dus een aantal goede aspecten in het plan. Ik denk ook dat het echt goed is als we hier veel meer grip op krijgen. Mevrouw Butt betoogt om allerlei mensen weer voorrang te gaan geven, maar dat gaat we dus allemaal niet doen. We kunnen wel bezig blijven. Als er dan weer statushouders komen, moeten die weer voorrang krijgen. Dan moeten we weer gemeentevastgoed gebruiken om allemaal vluchtelingen op te vangen.

Ja, een keertje zijn alle opvanglocaties vol. Dat wil ik mevrouw Butt meegeven, die trouwens weg is gegaan. Je moet uiteindelijk keuzes maken. Ik heb het idee dat, afhankelijk van het debat dat hier plaatsvindt, linkse partijen vinden dat die specifieke groep dan voorrang moet krijgen. Zo stapelt zich dat op, maar dat is dus wel enkel afhankelijk van het debat dat we voeren. Zo werkt dat natuurlijk niet. Ik ben ook heel erg benieuwd naar hoe de landelijke politiek echt uitvoering gaat geven aan het rapport-Roemer, want daar gaan we hier natuurlijk niet over. Ik denk dat het uiteindelijk een beginpunt kan zijn om echt grip te krijgen op de problemen rondom arbeidsmigratie. Lesley Arp (SP). Ik vind het wel interessant dat de interruptiedebatten gaan over voorrang geven. De heer Kruis haalt het rapport-Roemer aan, waarin staat dat huisvesting nodig is en moet worden geregeld. Volgens mij staat er helemaal niks in de motie over voorrang geven. Is dat een beetje zo in de interruptiedebatten ontstaan? Sebastian Kruis (PVV). Ja, dat is dan het frame dat werd geschetst voordat het werd genoemd door de heer van de VVD. Daar ga ik dan gemakshalve in mee. Het punt is natuurlijk wel dat links altijd pleit voor voorrang voor bepaalde groepen die vaak niet-Nederlands zijn. Ik denk dat daar ook een rem op moet zitten.

De heer Roemer geeft aan dat je die huisvesting moet regelen en dat snap ik. Toen letterlijk en figuurlijk het dak eraf brandde in de Wouwermanstraat, zagen we in wat voor omstandigheden de meeste mensen hier moeten wonen en leven. Daar werd toen door heel veel partijen hier heel verbaasd op gereageerd, maar we wisten toch allang dat het echt bar en boos was? Lesley Arp (SP). Absoluut wisten we dat het bar en boos was. Het is natuurlijk vreselijk dat het allemaal is gebeurd en er zijn meerdere incidenten geweest met onveilige woningen. Maar het is precies wat je nu ziet. Mensen in die oude volkswijken moeten op zoek naar een tijdelijke woning, 93

terwijl een aantal grote locaties zijn gesloten waar mensen tijdelijk konden wonen. Volgens mij is dat precies wat de motie beoogt. Ik vroeg me dus af wat de kritiek van de heer Kruis daarop is. Sebastian Kruis (PVV). De kritiek was meer in algemene zin. Je kunt namelijk niet meer mensen hiernaartoe halen dan je kunt huisvesten. Dat had eigenlijk een basisbeginsel moeten zijn voordat de kranen wagenwijd werden opengezet. Maar goed, daar gaan we wat aan doen, zowel lokaal als misschien ook landelijk. Ik heb zelf veel goede contacten met arbeidsmigranten. Ik zal daar niet te veel over uitweiden, maar ik wilde het toch maar even benoemd hebben. Caroline Verduin (D66). Voorzitter. Het is een laat tijdstip op de dag, maar we spreken nu wel over een heel belangrijk onderwerp: arbeidsmigranten in Den Haag. Inmiddels is in Den Haag een op de tien inwoners arbeidsmigrant. In mijn wijk Rustenburg-Oostbroek is dat zelfs een op de vier. Daar zien we ook de negatieve kant van arbeidsmigratie. We zien dat zij in een schaduwsamenleving leven, dat zij kwetsbaar zijn voor uitbuiting door malafide uitzendbureaus en dat zij vaak misbruikt worden en te maken hebben met overbewoning. Dat is echt Den Haag onwaardig. Ik ben blij dat er met dit actieprogramma eindelijk wordt gebouwd aan een betere positie voor arbeidsmigranten en daarmee ook een sterkere stad. Ik vind het een belangrijk onderwerp.

Daarom heb ik drie moties voorbereid. Ik begin met de oorzaken van de problemen, en dat zijn malafide uitzendbureaus. Wist u dat er in Den Haag 1.231 uitzendbureaus actief zijn? 1.231! Het is een bizar aantal. Helaas zitten daar veel te veel malafide uitzendbureaus tussen; ik noem ze cowboys. Als wij moeten wachten tot 2026, tot er certificeringwetgeving is om die uitzendbureaus eindelijk te reguleren, dan zijn wij nog twee jaar overgelaten aan de grillen van de uitzendbureaus. Daarom pleit ik voor een zwarte lijst voor malafide uitzendbureaus, met het volgende dictum: verzoekt het college een lijst aan te leggen op basis van eigen waarnemingen en afgegeven signalen uit het veld en deze lijst met regelmaat te overhandigen aan de Nederlandse Arbeidsinspectie; deze lijst ook ter kennisneming te verspreiden aan de netwerken die in contact staan met de arbeidsmigranten, zodat zij de arbeidsmigranten gericht kunnen informeren, en de raad over de voortgang uiterlijk in Q2 2024 te informeren. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Butt van GroenLinks en de heer Partiman van het CDA. Rutger de Ridder (VVD). Het is best een sympathieke motie, want je moet mensen die malafide praktijken uitvoeren natuurlijk in de gaten houden. Ik vind het wel een ingewikkelde vraag wat dan de criteria zijn. Caroline Verduin (D66). Dat is een goede vraag.

Ik zou het echt overlaten aan de mensen die dit meemaken. Ik heb heel erg behoefte aan een signaal. Je hebt hier gewoon niks te zoeken in Den Haag als jij als uitzendbureau op zo'n manier omgaat met arbeidsmigranten. Als ik zelf aan criteria moet denken, dan gaat het er inderdaad om dat er veel te veel geld wordt afgenomen van het salaris, dat er geen duidelijkheid is over contracten en dat inderdaad werk en wonen met elkaar verbonden zijn. Dat betekent bijvoorbeeld dat wanneer het werk ophoudt, de woning ook gelijk weg is en dat soort zaken. Rutger de Ridder (VVD). Dat geeft iets meer inkleuring. Mevrouw Verduin zei in het begin 'veel te veel'. Dat is subjectief. Ik ben op zoek - ik hoop dat de wethouder daar zo meteen op kan ingaan als hij deze motie apprecieert - hoe we het zo objectief mogelijk krijgen, zodat die lijst ook echt wat waard is. Anders is die lijst iets subjectiefs, en dat moeten we toch niet willen. Caroline Verduin (D66). Ik snap de vraag. Ik ben ook heel benieuwd hoe het college hiernaar kijkt. Als je naar de informele netwerken van arbeidsmigranten kijkt, dan gaat het wel al rond. Op Facebookpagina's wordt er gewaarschuwd: wat dit uitzendbureau mij heeft geflikt, ik zou daar niet mee omgaan. Het gaat erom dat soort signalen te verzamelen en bijvoorbeeld bij het mobiel informatiepunt te kijken hoe je met die signalen omgaat en of je ze verder kan delen.

De voorzitter. De heer De Ridder, voor de laatste maal.

94

Rutger de Ridder (VVD). Ik snap uw intenties. Ik begrijp de intenties van D66. Je wil niet dat malafide praktijken plaatsvinden. Maar tegelijkertijd zijn uitzendbureaus ook ondernemers. Sommige zijn goed en sommige zijn heel slecht. Als je veel te makkelijk zegt 'we horen dat het niet zo goed is, dus zet het maar op een zwarte lijst', dan zet je volgens mij in deze stad mensen in één keer helemaal weg die misschien wel welwillend zijn maar een keer een slechte ervaring hebben laten gebeuren. Bent u daar niet bang voor? Caroline Verduin (D66). Dat begrijp ik. Het moet dan ook heel zorgvuldig gebeuren en niet op basis van een keer een slechte notering. Dat mag zeker niet het geval zijn. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Ik vind het een sympathieke motie. Alleen staan wij niet helemaal te trappelen. Wat is wat D66 betreft het gevolg als je op die zwarte lijst terechtkomt? Caroline Verduin (D66). Als je het zo bont hebt gemaakt om op die zwarte lijst terecht te komen, dan zou dat betekenen dat je op informatieplekken, bijvoorbeeld bij het mobiel informatiepunt of het informatiepunt in Laak, daarover geïnformeerd wordt. Er wordt niet online of op lantaarnpalen geplakt 'wanted' of 'gezocht'. Wel is er op die plekken waar arbeidsmigranten worden geïnformeerd duidelijkheid: let op voordat je met deze uitzendbureaus in zee gaat. Coen Bom (Hart voor Den Haag).

Dan zie ik toch een beetje zo'n fotootje op een lantaarnpaal, dat sfeertje. Ik denk dat we dat juist niet willen. Ik zou de maatregelen die we als gemeente kunnen nemen graag wat meer inzichtelijk willen hebben om te kijken of we dit kunnen steunen. Caroline Verduin (D66). Die vraag heb ik ook gelijk aan de wethouder. We moeten wachten op dat certificeringsstelsel. Met alle politieke ontwikkelingen die er zijn kan dat misschien nog langer duren. Tot die tijd hebben we helemaal niks om uitzendbureaus aan te pakken. De Nederlandse Arbeidsinspectie verzamelt ook heel veel informatie. Hoe kan daar beter mee samengewerkt worden om juist ervoor te zorgen dat malafide uitzendbureaus erbuiten blijven? Sebastian Kruis (PVV). Ik sla een beetje aan op wat mevrouw Verduin zojuist zei over alle politieke ontwikkelingen waardoor het mogelijk nog langer gaat duren voordat het certificeringsstelsel er is. Ik kan me vergissen, maar volgens mij zit D66 al jaren in het landelijke kabinet. Waarom is dat nog niet gebeurd, vraag ik haar. Caroline Verduin (D66). Er moest een lang traject worden gevolgd met een hele sterke lobby vanuit de uitzendbranche. Er komt een certificeringsstelsel. Wat mij betreft zou dat een vergunningstelsel moeten worden. Maar dat zal pas vanaf 2026 van kracht kunnen worden. Sebastian Kruis (PVV). Dat is niet echt een antwoord op mijn vraag.

Ze had een soort van politieke kritiek op partijen, maar ik vroeg waarom het zo lang heeft geduurd. Caroline Verduin (D66). Dat vraag ik mij soms ook af. Het is drie jaar geleden dat de heer Roemer met dat rapport kwam. Daar stonden hele duidelijke adviezen in. Daar is ook mee aan de slag gegaan, onder andere met het certificeringsstelsel. Dat was een heel lang traject met inzage, zienswijzen en van alles. Nu komt het er, maar het duurt nog steeds twee jaar, want het moet ook allemaal ingeregeld worden bij de Arbeidsinspectie. Zoals u merkt ben ik ook nogal ongeduldig. De voorzitter. Meneer Kruis, voor de laatste maal. Sebastian Kruis (PVV). Dat merk ik zeker en daardoor voel ik me ook gesteund; ik kan niet anders zeggen. We wachten het af. Het is jammer dat dat niet is gebeurd in de afgelopen drie jaar. Ik heb nog één vraag. Ik weet niet of ik het op deze manier mag zeggen, maar afgelopen zomer ging mevrouw Verduin op een soort staatsbezoek naar Polen om daar op de ambassade met veel bombarie - ik weet niet of ze ook een soort erewacht heeft geïnspecteerd - te gaan praten over de problemen met arbeidsmigranten. Is daar nog wat concreets uit gekomen op de selfies na? 95

Caroline Verduin (D66). Eerder is diezelfde Nederlandse ambassadeur in Polen op bezoek geweest in Nederland, in Den Haag, om te zien hoe de situatie van arbeidsmigranten is. Ze is onder andere bij het informatiepunt geweest, dus daar hebben we ook weer over gehad. Toen ik in Polen was, heb ik ook een locatie van Barka bezocht waar dakloze mensen weer terugkomen vanuit Europa. Daar heb ik gezien hoe ze daar re-integreren. Dat heeft mij heel veel nieuwe inzichten gegeven, wat mij weer helpt in mijn werk. Meneer Kruis, ik nodig u echt uit om naar het prachtige Polen toe te gaan. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Caroline Verduin (D66). Zolang er ruimte is in ons systeem voor misbruik van arbeidsmigranten, moeten we arbeidsmigranten daartegen bewapenen met goede meertalige informatie, ook online, over rechten en plichten.

Daarom de volgende motie, met als dictum: verzoekt het college te onderzoeken in hoeverre en op welke punten de informatievoorziening voor arbeidsmigranten in onze stad verbeterd kan worden; hiervoor in gesprek te gaan met arbeidsmigranten, medewerkers van het (mobiel) informatiepunt, netwerkpersonen van arbeidsmigranten, betrokken organisaties, uitzendbureaus, werkgevers om de informatiebehoefte van EU-arbeidsmigranten te inventariseren; een digitale omgeving in te richten, bijvoorbeeld middels een applicatie, waar EU-arbeidsmigranten alle informatie op één plek overzichtelijk in eigen taal kunnen vinden, en de raad hierover voor Q2 2024 te informeren. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind dit wederom heel sympathiek, maar ik heb wel een vraag. Waar wordt dat dan van betaald? Caroline Verduin (D66). Er is al uitgebreide informatievoorziening via het mobiel informatiepunt. Er is eigenlijk al heel veel informatie op de gemeentelijke website, maar niet op één plek. Je kan niet aangeven: ik ben arbeidsmigrant, waar moet ik nou allemaal aan denken? Je moet je registreren, je moet weten aan welke regels jouw werkgever zich moet houden, welke eisen aan woningen worden gesteld, de Pandbrigade. Ik zou dat graag op één plek willen hebben. Misschien kan dat heel makkelijk met weinig geld. Rutger de Ridder (VVD). Dat is precies het probleem: misschien kan dat heel makkelijk voor weinig geld.

Ik ben van de VVD hè. Hoe betalen we dat en wat doen we dan niet? Want we hebben niet heel veel geld voor dit programma. Caroline Verduin (D66). Ik had nog een lijstje met de investeringen die aan dit programma hangen, want er zit zeker wel wat geld in. Ik ben blij dat we nu eindelijk echt investeren om arbeidsmigranten die betere plek te geven in Den Haag. Ik denk dus wel dat er geld in zit, maar ik hoor ook graag hoe het college daarnaar kijkt. Dan nog even over de huisvesting en de overbewoning: acht, tien of twaalf man in een appartement en misschien slechts een matras ter beschikking waar fors voor wordt betaald, minimaal € 100 per week. Er is meer huisvesting nodig in onze stad en daarom steun ik de motie van GroenLinks. Ik heb een motie waarmee ik een duidelijke boodschap wil afgeven richting de gemeente Westland. Ik merkte in de commissie dezelfde gezamenlijke frustratie, want er zijn lang niet genoeg woningen voor arbeidsmigranten in het Westland. Daarom dien ik deze spreekt-uitmotie in, met als dictum: spreekt uit dat de gemeente Westland haar verantwoordelijkheid moet nemen om huisvesting te realiseren voor de aldaar werkende arbeidsmigranten. Deze motie is medeondertekend door de heer Bom van Hart voor Den Haag en de heer Partiman van het CDA. De voorzitter. Door mevrouw Verduin worden de volgende moties (H.2 D66 en H.3 D66) ingediend:

96

Motie H.2 D66 1 digitale plek voor relevante informatie EU-arbeidsmigranten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het afrondend debat over arbeidsmigratie. Constaterende dat: • veel arbeidsmigranten niet op de hoogte zijn van relevante informatie, tips, rechten en plichten op het gebied van inschrijving, belastingen, wonen, zorg, onderwijs en werken; • het succes van het (mobiele) informatiepunt de behoefte aantoont van het meertalig informeren van EU-arbeidsmigranten en andere Haagse bewoners; • er op de gemeente-site onder inburgering en migratie wel informatie is te vinden voor contacten en spreekuren met Idhem-Xtra of LOKAAL Informatiepunt maar geen praktische informatie is te vinden over rechten en plichten t.a.v. wonen, zorg, samenleving, onderwijs etc. Van mening dat: • relevante digitale informatie voor arbeidsmigranten op dit moment nog slecht vindbaar en teveel versnipperd is. • informatie en links voor relevante informatie over wonen, inschrijven, onderwijs, werk, rechten en plichten specifiek gericht op EU-arbeidsmigranten beter op 1 plek aangeboden kan worden.

Overwegende dat: • voor 18-jarigen deze digitale vindplaats reeds bestaat in de vorm van https://jiphaaglanden.nl/nl/; • de groep arbeidsmigranten zo groot is dat een dergelijke digitale vindplaats met relevante meertalige informatie kan helpen de arbeidsmigranten beter en eerder de juiste weg te laten vinden. Verzoekt het college: • te onderzoeken in hoeverre en op welke punten de informatievoorziening voor arbeidsmigranten over leven en werken in onze stad verbeterd kan worden; • hiervoor in gesprek te gaan met arbeidsmigranten, medewerkers van het (mobiel) informatiepunt, netwerkpersonen van arbeidsmigranten, betrokken organisaties, uitzendbureaus, werkgevers om de informatie-behoefte van EU-arbeidsmigranten te inventariseren; • een digitale omgeving in te richten (bijvoorbeeld middels een applicatie) waar EUarbeidsmigranten alle informatie op 1 plek overzichtelijk in eigen taal kunnen vinden; • de raad over de voortgang uiterlijk in Q2 2024 te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie H.3 D66 Westland: wel de lusten, niet de lasten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het afrondend debat over arbeidsmigratie. Constaterende dat: • het Westland zijn geld verdient met een sector die in hoge mate afhankelijk is van arbeidsmigranten;

97

• • •

Westland slechts 4.500 arbeidsmigranten huisvest terwijl er tussen de 12.000 en 16.000 in de Westlandse kassen en distributiecentra werken; het gebrek aan voldoende fatsoenlijke woonplekken binnen de Westlandse gemeentegrenzen voor deze onmisbare groep zorgt voor een groot woonprobleem in de gemeenten Den Haag en Rotterdam; de consequenties hiervan niet onder ogen wordt gezien door de Westlandse bedrijven, inwoners en de Westlandse politiek hier niet naar handelt.

Van mening dat: • de bedrijven en de inwoners in de gemeente Westland profijt hebben van het werk door de arbeidsmigranten; • de Westlandse politiek, de Westlandse bedrijven en de protesterende Westlandse inwoners daarom allen hun verantwoordelijkheid in deze horen te nemen. Spreekt uit dat: • de gemeente Westland haar verantwoordelijkheid moet nemen om huisvesting te realiseren voor de aldaar werkende arbeidsmigranten. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Verduin, daartoe gesteund door de heer Partiman en mevrouw Butt, wordt de volgende motie (H.4 D66) ingediend:

Motie H.4 D66 zwarte lijst voor malafide uitzendbureaus De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het debat over het voorstel van het college inzake het programma arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675). Constaterende dat: • in Den Haag ruim duizend uitzendbureaus actief zijn; • de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) te weinig capaciteit heeft om alle uitzendbureaus te controleren en wanneer wel gecontroleerd wordt er regelmatig overtredingen worden geconstateerd bij uitzendbureaus. Van mening dat: • het onacceptabel is dat malafide uitzendbureaus in Den Haag misbruik maken van de kwetsbare positie van arbeidsmigranten. Overwegende dat: • de voorgenomen wettelijke certificering voor uitzendbureaus pas in 2026 van kracht zal zijn en tot die tijd er naast toezicht en handhaving van NLA er geen actie wordt ondernomen tegen malafide uitzendbureaus. Verzoekt het college: • een lijst aan te leggen op basis van eigen waarnemingen en afgegeven signalen uit het veld en deze lijst met regelmaat te overhandigen aan de Nederlandse Arbeidsinspectie ter verdere behandeling; • deze lijst ook ter kennisneming te verspreiden aan de netwerken die in contact staan met de arbeidsmigranten, zodat zij de arbeidsmigranten gericht kunnen informeren; • de raad over de voortgang uiterlijk in Q2 2024 te informeren.

En gaat over tot de orde van de dag. 98

De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik wil het volgende zeggen tegen de raad. Het is nu vijf voor half twaalf. U heeft het allemaal zelf in de hand, dus ik zeg er verder niks over. Maar het is vijf voor half twaalf. Meneer Kruis, u heeft een punt van orde? Sebastian Kruis (PVV). U kunt doen alsof het aan ons ligt, maar het ligt natuurlijk niet aan de raad dat het allemaal zo verschrikkelijk uit de hand is gelopen. Dat komt door de twee voorgaande vergaderingen toen stukken niet in orde bleken, waardoor we hier echt tot diep in de nacht zullen zitten tot mijn grote spijt. Maar goed, het is niet anders, maar het ligt zeker niet aan de raad. De voorzitter. Dit was geen punt van orde. Nu duurt het alleen maar langer. Inderdaad, het heeft erg lang geduurd, ook in de vorige raden, maar laten we iets minder ver vooruitkijken. Als ik vooruitkijk, dan zie ik hier dat het vijf voor half twaalf is, dus we gaan tempo maken. Rutger de Ridder (VVD). Het is bijna vijf voor twaalf, voorzitter. Arbeidsmigratie in goede banen leiden is een mooie gedachte. Immers, iedereen die in Den Haag iets wil bijdragen, moeten we goed accommoderen. Het maakt dan immers niet uit wie je bent, waar je werkt of waar je vandaan komt. Van belang is wel dat we alle kanten van arbeidsmigratie belichten.

Ja, arbeidsmigranten zitten soms in een situatie waarin ze hulp, onze hulp, nodig hebben. Ja, er zijn uitzendbureaus waar je niet mee samen moet willen werken. En ja, er zijn bedrijven die ongelofelijk makkelijk geld verdienen over de rug van arbeidsmigranten, en daar moet je wat aan doen. De andere kant is dat Hagenaars ook last hebben of kunnen hebben van arbeidsmigranten. De vele wijken waar mensen de overlast door overbewoning zat zijn. De vele buurten en plekken waar arbeidsmigranten hangen, wachten om opgehaald te worden en zo overlast veroorzaken en waar geen handhaver in nog geen tien jaar tijd gezien wordt. We hebben dat in de commissie ook gezien en gehoord van insprekers. De kern van hoe de VVD kijkt naar arbeidsmigranten is: je woont in Den Haag, je werkt in Den Haag en je gedraagt je. Dit verhaal is heel mooi opgeschreven met de ideeën in het voorstel. Wij zijn daar niet a priori tegen, maar het is wel erg beredeneerd vanuit de 'zielige arbeidsmigrant'. Ik wil dat we als stadsbestuur redeneren vanuit de Hagenaar, vanuit de inwoner waarvoor we hier gekozen zijn. Tot slot. Dit plan is niet per se slecht, maar het is wel dweilen met de kraan open als we niet goed weten waar arbeidsmigranten te vinden zijn, voor wie ze werken en waar ze werken. Dus registreren, registreren, registreren.

Daarom wil ik dat in het uitvoeringsplan, dat onze kant op komt in het nieuwe jaar, heldere en meetbare doelen worden geformuleerd zodat we de voortgang zowel kwalitatief als kwantitatief kunnen volgen, waaronder in elk geval registratie, overbewoning tegengaan en woonoverlast tegengaan. Voor de duidelijkheid, dit zijn een aantal vragen die ik heb gesteld en ik hoop daar antwoord op te krijgen. Coen Bom (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dat ik hier al klaarsta, heeft mede te maken met het feit dat ik net als vele collega's hier om 9.00 uur vanmorgen begonnen ben. Het is fijn dat we nu een keer een uitzondering kunnen maken en dat we een uur langer doorgaan. Hartelijk dank daarvoor. Ook dank aan de heer De Ridder. Ik weet niet of hij toevallig mijn spreektekst gelezen had, maar daar staat aardig wat in wat overlapt. Ik heb daarmee heel wat tijd gewonnen. Als simpele ziel kan ik niet begrijpen waarom het zo lang duurt voordat het rapport-Roemer wordt geïmplementeerd. Het gaat om het certificeren van de uitzendbureaus en vooral om de registratie van de migranten, want dat is natuurlijk het kernpunt van migratie in goede banen leiden, vind ik zelf. We hebben alleen maar schattingen over het aantal arbeidsmigranten in deze stad, want met de 40.000 die ingeschreven zijn hebben we ze nog lang niet allemaal.

Hoeveel zijn het er? Is er een reëlere en actuelere schatting van te maken? Met registratie komt ook handhaving. De VVD zei het heel terecht: wat doen we met die handhaving? We komen al heel veel tekort. Heel veel mensen zien helemaal geen handhaving in hun buurt als er overlast is. Hoe gaat de wethouder die mooie woorden waarmaken? En wat is het gevolg 99

als je je op een gegeven moment niet hebt geregistreerd en die registratieplicht er is? Wat zijn dan de gevolgen? Dat soort dingen zou ik allemaal graag willen weten. Net als de ABU en het rapport-Roemer zijn wij ook voor een knip van wonen en werken, maar de vraag is eventjes wat er gebeurt als je geen werk meer hebt. Een arbeidsmigrant is een arbeidsmigrant; het woord zegt het al. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als iemand hier een maand is en dan wordt ontslagen? Wat gebeurt er dan met deze persoon? Ik ben benieuwd. Snel terug, zou ik zeggen, en dan niet als straf maar omdat we dat in deze stad niet meer aankunnen. Het absorptievermogen zoals we dat zo vaak noemen, is allang bereikt. Ik wil heel graag concrete stappen horen van het college hoe we deze stad leefbaar houden. Tot slot: geen bed, geen business in het Westland. Dat juichen we zeker toe. Ik sta niet voor niks onder de motie van mevrouw Verduin. Als het Westland de lusten heeft, dan moeten ze ook de lasten hebben. Dat betekent wat ons betreft ook huisvesting op Westlands grondgebied, desnoods met flexwoningen. In het uiterste geval - dat hebben we ook al eerder geopperd - zou de gemeente de mogelijkheden moeten onderzoeken om zelf ontwikkellocaties in de buurgemeenten te starten, alles om te zorgen dat onze armste wijken niet nog meer onder druk komen te staan. Als laatste.

Als er toch business is en geen bed, dan is even de vraag wat dan het gevolg is voor die werkgever. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Het is goed dat er nu een plan ligt waarin er specifiek oog is voor de positie van arbeidsmigranten in onze stad. Wij hebben als gemeente de verantwoordelijkheid om te doen wat we kunnen om ervoor te zorgen dat arbeidsmigranten veilig en goed kunnen wonen, dat we misstanden en uitbuiting aanpakken en dat mensen mee kunnen doen in Den Haag. Na een goed debat in de commissie ben ik tevreden over de antwoorden op onze vragen over extra aandacht voor kinderen van arbeidsmigranten die nu niet naar school gaan, over taallessen, over openingstijden van plekken waar arbeidsmigranten terechtkunnen met vragen en over de inzet van de Pandbrigade in het opsporen van benarde woonomstandigheden. Wel zie ik kansen om als gemeente meer te doen in ons inkoopbeleid en opdrachtgeverschap, zodat we geen zakendoen met malafide uitzendbureaus of bedrijven die arbeidsmigranten uitbuiten. Er komt nog een actieplan Maatschappelijk verantwoord inkopen, dus ik vraag het college nu alvast om te kijken welke mogelijkheden er zijn om dat in het actieplan mee te nemen. Anders kom ik daar bij het debat te zijner tijd zeker op terug. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Over het algemeen is de SP tevreden over dit actieplan, dat hard nodig is.

Een jaar geleden heeft de SP nog een motie ingediend die opriep om concrete doelen te stellen voor de huisvesting voor arbeidsmigranten. Die kon destijds nog niet rekenen op de steun van de coalitie. Het is fijn dat GroenLinks nu de noodzaak van menswaardige huisvesting opnieuw aan de orde stelt. Wij steunen dit initiatief. Wellicht is dit de nieuwe bestuurscultuur. Vraagtekens hadden wij vooral bij de voorgestelde bewustwordingscampagne voor consumenten. Zoals het nu omschreven staat, gaf het ons een beetje het beeld dat deze campagne samen met de werkgevers wordt bedacht en dat inwoners die uit bittere noodzaak goedkope levensmiddelen moeten kopen toch een beetje een schuldgevoel wordt aangepraat over het leed dat achter deze producten schuilt. Dat lijkt mij niet de intentie van het college, maar dat was wel de indruk die wij ervan kregen. Bovendien is het leed achter die producten toch echt iets waar we die werkgevers voor verantwoordelijk moeten stellen. Daarom dien ik de volgende motie in, met als dictum: verzoekt het college in de eerste voortgangsrapportage van het Actieplan arbeidsmigratie de opzet, boodschap en het handelingsperspectief dat wordt geboden met deze voorlichtingscampagne nader toe te lichten voordat het college hiermee aan de slag gaat, en het idee voor de campagne niet met werkgevers maar met onafhankelijke belangenorganisaties uit te werken.

De motie wordt mede ingediend door de heer Thepass van GroenLinks. De voorzitter. Die is niet aanwezig, dus die kan 'm dan niet mede indienen. Wellicht dat de naam eronder kan komen van de woordvoerder die het overgenomen heeft, in dit geval mevrouw Butt. Dan doen we het allemaal procedureel juist. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Butt, wordt de volgende motie (H.5 SP) ingediend: 100