RIS317748 Notulen van de raad van 14 december 2023

Het blijft verbazingwekkend dat dit nu zo ter tafel is gekomen. Wij zullen tegen deze voorstellen stemmen omdat wij vinden dat de maatschappelijke voorzieningen wederom op de laatste plaats komen. Dat blijft alsmaar doorgaan. Het maakt niet uit welke PUK's, NvU's of bouwprogramma's we tegenkomen. Dat wegschuifbeleid van 'dat komt later 16

wel', wat neerkomt op veel beloven, weinig geven, doet een gek in vreugde leven, moet maar eens een keer afgelopen zijn. Dat willen wij tot uiting brengen door tegen te stemmen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Allereerst doe ik een bijdrage namens mevrouw Faïd van de Haagse Stadspartij, die vandaag helaas verhinderd is. Het huidige SoZa-gebouw wordt momenteel heel nuttig gebruikt als woonruimte, ontmoetingsruimte, ateliers en kantoren. Voorbarige sloop zou alleen maar leiden tot braakligging. Ook heeft Heemschut de rechtszaak gewonnen over het mogelijk aanwijzen van het gebouw als monument. Bij diezelfde zaak speelde ook het aanwijzen van het conservatorium als monument. De uitspraak komt voor dat gebouw te laat. Laten we van dat geval leren en dus niet slopen zonder een definitieve omgevingsvergunning. Daarom de motie Zet SoZa zo lang mogelijk nuttig in, met als dictum: spreekt uit dat het gebouw nog zeer belangrijk is als woonruimte en als vestigingslocatie voor bedrijven in onze stad en roept het college op met de eigenaar in overleg te gaan om het gebouw zo lang er nog juridische zaken lopen en er geen onherroepelijke omgevingsvergunning is afgegeven, niet te slopen en daarmee braakligging te voorkomen en de raad hierover te informeren. De motie is mede ingediend door de heer Ahraui van de Partij van de Arbeid.

Ik had nog enkele vragen namens mijn eigen fractie, mede naar aanleiding van de inspraak van de heer Snijders, maar er is al veel gras voor mijn voeten weggemaaid. Ook ik had vragen over de keuze om voor bepaalde voorzieningen met hoogstedelijke referentienormen te werken. In de nota Haagse referentienormen uit 2021 is hier nog geen aparte categorie voor opgesteld, omdat het nog te vroeg was om te weten wat de bewonerssamenstelling van bepaalde gebieden zou zijn. We hebben als raad nu een onderzoek naar de hoogstedelijke normen ontvangen, waarvan de resultaten nog moeten worden overgenomen in een nieuwe nota referentienormen. Deze nota hebben wij überhaupt nog niet gezien of besproken als raad. Dus eigenlijk loopt de wethouder voor de troepen uit met dit bestemmingsplan. Waarom is hiervoor gekozen en hoe verhoudt dit zich tot de aangenomen motie Referentienorm hoogstedelijk centrummilieu, die verzocht een hoogstedelijke norm met een raadsvoorstel aan de raad vast te leggen? Over het groen en de motie Duidelijkheid over het groen is ook al het een ander gezegd. In de afdoening ervan wordt aangegeven dat 8 vierkante meter groen wordt toegevoegd per nieuwe woning. Dan klopt het toch eigenlijk niet wat we hier aan het doen zijn? Graag een reactie.

Als het gaat om het grotere gebied rekent het college zich bovendien rijk met plannen voor parken die in feite nog groene luchtkastelen zijn, zoals het stadspark Utrechtsebaan. De vraag onder deze vraag is de volgende. Stel dat een buurtorganisatie met deze argumenten in haar achterzak het bestemmingsplan wil aanvechten. Hoeveel vertrouwen heeft het college er dan in dat het niet nat gaat? De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Ahraui, wordt de volgende motie (D.6 SP) ingediend:

Motie D.6 SP Zet Soza zo lang mogelijk nuttig in De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026) Overwegende, dat: • het ministerie van Soza een belangwekkend werk van Herman Hertzberger is; • er een rechtszaak loopt over het aanwijzen van het gebouw als monument; • er bewonersorganisaties hebben aangegeven eventueel bezwaar te gaan maken en mogelijk naar de rechter te stappen naar aanleiding van de invulling van de benodigde voorzieningen bij het plan; • er nog geen omgevingsvergunning voor de nieuwbouw is afgegeven. Constaterende, dat: • Soza nu ruimte biedt aan studenten, statushouders en vluchtelingen; • deze huisvesting van groot belang is; 17

• • • •

er in Soza ook ruimte wordt geboden aan creatieve bedrijven en kunstenaars; er in Soza ook ruimte is voor bijeenkomsten en andere activiteiten; er in Soza ook goedkope kantoorruimtes te huren zijn voor bijvoorbeeld startende bedrijven; bij vroegtijdige sloop deze functies niet meer mogelijk zijn.

Spreekt uit: dat het gebouw nog zeer belangrijk is als woonruimte en als vestigingslocatie voor bedrijven in onze stad en roept het college op met de eigenaar in overleg te gaan om het gebouw zo lang er nog juridische zaken lopen, en er geen onherroepelijke omgevingsvergunning is afgegeven niet te slopen en daarmee braakligging te voorkomen en de raad hierover te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De vergadering wordt van 19.30 uur tot 19.34 uur geschorst. De voorzitter. Ik geef het woord aan de wethouder voor de beantwoording en de appreciaties van de ingediende moties, die overigens genummerd zijn, gescand en digitaal beschikbaar. Het woord is aan wethouder Van Asten. Wethouder Van Asten (D66). Voorzitter. Ik zeg er vast bij dat ik geen nummering heb. Maar het zijn er niet heel veel. Dat moet duidelijk worden. Dank aan de raad voor deze discussie, de voortzetting van de lange discussie die we in de commissie hebben gehad. Ik ga graag in op de laatste vragen die zijn gesteld en vooral de onderwerpen. Allereerst ging het heel veel over voorzieningen. Hart voor Den Haag zegt: wij stemmen tegen, want er staan geen voorzieningen in. Ik moet wel even duidelijk maken dat je met een bestemmingsplan geen voorzieningen regelt. Die regel je onder andere in de IHP's.

Dus nu dat wellicht uit de lucht is kan ook Hart voor Den Haag ervoor kiezen om 1.200 woningen toe te voegen die we zo hard nodig hebben. Goed, dat als begin. 5 december hebben we een brief gestuurd over de voorzieningen. Dat was een uitbreiding op wat er al in het bestemmingsplan wel was opgenomen als toelichting. Dit gebied moet natuurlijk met 1.200 woningen zorgen voor voldoende voorzieningen. Daarom zijn we ook heel blij dat in het bestemmingsplan is opgenomen dat er een huisartsenpost in dit gebouw gaat komen. De medische voorzieningen zijn dus geregeld. In de brief van 5 december vindt u ook het verhaal over welke basisscholen in de omgeving zullen worden vergroot, simpelweg omdat die nodig gaan zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Dat is allemaal meegenomen in de IHP's. Dan is het punt opgeworpen van de hoogstedelijke normen. Die hoogstedelijke normen heeft u inderdaad niet vastgesteld en het voorstel daarvoor moet u nog krijgen. Het enige wat u heeft gezien daarover is het verhaal, in september naar u opgestuurd, over hoe op dit moment de referentienormen werken en of een hoogstedelijke norm nuttig zou kunnen zijn en, zo ja, waarom. Daar is opgenomen dat je bij mensen die in torens gaan wonen van een bepaalde afmeting, uit kan gaan van een lagere norm voor bijvoorbeeld het aantal kinderen dat daar opgroeit.

Minder kinderen betekent dat je daar wellicht minder scholen nodig hebt of minder wipkippen. Daar ga je dus rekening mee houden. Dat zit in die hoogstedelijke norm. Dus dat hebben we hier al licht duidelijk geprobeerd te maken, maar in de IHP's Onderwijs is natuurlijk gewoon neergelegd hoeveel scholen daar moeten zijn. Als we dan kijken naar wat hier precies wordt geregeld in het bestemmingsplan over die voorzieningen, zien we dat het wordt neergelegd, dat het hierna gaat worden uitgewerkt, dat dus de huisartsenpost er zit en dat we natuurlijk goed in de gaten gaan houden wie er in de torens komen te wonen. Met zoveel vierkante meter per appartement, zoveel gezinsappartementen, zoveel studentenappartementen, zou dat, als we de cijfers erbij pakken, moeten leiden tot 0,8 kind per woning en dan heb je zoveel voorzieningen nodig. Dat moet je in de gaten gaan houden wanneer mensen in die toren zijn gekomen en aanpassen in het hele gebied als je toch een andere norm zou moeten hanteren.

18

Hinke de Groot (CDA). Toch nog even een vraag over de referentienorm hoogstedelijk centrummilieu. Begrijp ik nou goed dat alleen op basis van de omvang van appartementen is gebaseerd wie er komen te wonen? Er is een woningtekort. Er zijn heel veel gezinnen die liever niet willen, maar toch ervoor kiezen om in een kleiner appartement te gaan wonen. Ik mag toch hopen dat er naar meer elementen wordt gekeken dan alleen de omvang van het appartement. Wethouder Van Asten (D66). Natuurlijk ga je kijken naar zaken als ervaring met wie waar woont, wat de gemiddelde woninggrootte is in een stad. Dat vindt u helemaal terug in dat rapport van Sweco dat u is opgestuurd eind september. Dat zal ik hier niet helemaal gaan citeren. Wat wel van belang is - want u noemde dat - is dat met de woningnood wellicht gezinnen in een appartement kruipen waarvan wij denken dat een alleenstaande of een zeer verliefd stelletje daar goed terecht zouden kunnen. Als dat gaat gebeuren, dan moeten we natuurlijk wel ingrijpen, want dan zal je druk gaan zien op voorzieningen zoals een kinderopvang, voorschoolse opvang en de scholen. Daar moet je dan op gaan reageren. Hinke de Groot (CDA). Juist daarom, want het kan dus best zijn dat straks andere doelgroepen hier gaan wonen dan misschien verwacht en dat misschien de ruimte dan al vergeven is.

Hoe gaat het college ervoor zorgen dat het niet zo is dat straks de ruimte op is en we de voorzieningen niet meer kunnen realiseren? Wethouder Van Asten (D66). Deze gebiedsontwikkeling duurt nog meer dan twintig jaar. In die twintig jaar zullen daar langzamerhand de woningen worden opgeleverd. Dat betekent dus dat als dadelijk SoZa gebouwd wordt, zoals dit bestemmingsplan mogelijk zou maken, en daar de mensen intrekken, we dan kunnen kijken wie er in zijn getrokken. Dat betekent dat er heel veel bouwplannen nog aan zitten te komen. Dan kan je zien of we de norm moeten gaan bijstellen, omdat we zien dat er meer mensen wonen dan we dachten. Of er woont een heel andere doelgroep. Stel je voor, we mikken op de jonge starter en het blijkt een ideale plek te zijn voor senioren. Dan heb je een andere vraag naar voorzieningen. Die nemen we dan mee volgens de IHP's in de bestemmingen die nog vrij zijn. Dat is een gebiedsontwikkeling van meer dan twintig jaar. De voorzitter. Mevrouw De Groot, voor de laatste maal. Hinke de Groot (CDA). Ik denk dat het heel belangrijk is dat we hier heel duidelijk over zijn. Het gaat inderdaad over meerdere jaren.

Kan de wethouder toezeggen dat bij het voorzieningendebat, dat het CDA het liefst in januari had gehouden maar dat nu begin februari komt, hier heel duidelijke afspraken over terugkomen en dat we ook goed de vinger aan de pols hierover houden? Want ik maak me nog wel echt zorgen over het van tevoren goed kunnen inschatten. Wethouder Van Asten (D66). Ja, absoluut. Ik denk dat dat een heel belangrijk debat wordt over hoe gaan we om met de voorzieningen, hoe gaan we dat inkleden, hoe weet je dat van tevoren en hoe kan je vooral bijsturen? Want een standaardnorm kan je met een hoop modellen neerleggen, maar het gaat erom wat de invulling van zo'n flat wordt en welke mensen daar gaan wonen. Dat moeten we in de gaten houden en kijken op welke manieren we dan kunnen bijsturen. Lesley Arp (SP). Ik moet zeggen dat ik nog steeds vooral verbaasd ben over het feit dat die hoogstedelijke norm überhaupt wordt gebruikt. Volgens mij dus voor twee voorzieningen, maar als ik dat verkeerd begrepen heb, dan word ik graag gecorrigeerd. Maar waarom gaat men niet in beginsel uit van die centrumstedelijke norm, de norm die bestaat, om het zo maar te zeggen, en dan over een tijdje kijken wat voor mensen erin komen en dan eventueel hoogstedelijk hanteren? Hebben we überhaupt de ruimte om centrumstedelijk op die voorzieningen toe te passen? Wethouder Van Asten (D66).

We hebben ervoor gekozen in die brief die nog later kwam specifiek in te gaan op die punten van sport en spel en onderwijs: met deze torens verwachten we dit, dus dit is er nodig. Als u in het bestemmingsplan het verhaal over de voorzieningen leest, dan ziet u dat daar gewoon de centrumnorm is opgenomen. Maar we zullen daar wel het gesprek over moeten aangaan, 19

want je moet ook geen situaties gaan creëren waarin je plotseling een overschot aan basisscholen hebt gecreëerd voor torens waar geen kinderen wonen. Dat zou natuurlijk ook een probleem opleveren. Lesley Arp (SP). Ik moet zeggen dat ik het nu wel erg verwarrend vind dat de wethouder zegt dat in het bestemmingsplan wel de centrumstedelijke norm geldt en in de brief die we later kregen weer een hogere norm. Maar de wethouder heeft volgens mij nog niet gereageerd op het principe dat meerdere fracties hebben aangekaart, dat hier een motie over is ingediend die stelt dat we niet met die norm gaan werken totdat de raad er iets over heeft gezegd. Wethouder Van Asten (D66). De motie - ik heb die nog even net nagekeken - roept op om een nieuwe hoogstedelijke norm aan de raad voor te leggen, zodra die er is. Dat raadsvoorstel gaan we ook doen. Dat hoop ik zo snel mogelijk naar de raad te kunnen brengen. Daar wordt op dit moment hard aan gewerkt. De voorzitter. Mevrouw Arp, voor de derde maal. Lesley Arp (SP). Dit is natuurlijk een beetje gekkigheid. Deze wethouder is ook raadslid geweest. Die weet dat als de raad om een raadsvoorstel vraagt of om iets te bekrachtigen met een raadsvoorstel, dat komt omdat de raad er eerst iets over wil zeggen voordat het college ermee aan de slag gaat. Snapt de wethouder dat dat de intentie was van die motie? Wethouder Van Asten (D66).

Ja, ik snap heel goed dat we juist dat debat moeten gaan voeren, maar dat staat niet in de weg aan dit bestemmingsplan, want dat regelt de voorzieningen niet. Voorzieningen worden via de IHP's geregeld. Rutger de Ridder (VVD). Maar dan is het toch heel gek om dan wel alvast vooruitlopend daarop, al wordt het in de IHP's geregeld, zo'n hoogstedelijke norm te gebruiken? Dat is toch heel gek? Wethouder Van Asten (D66). In de toelichting die wij hebben gegeven om te proberen om meer duidelijkheid te scheppen over voorzieningen en vooral het vooruitkijken - dat past niet helemaal bij het bestemmingsplan, dat past meer bij de plannen die daar nog op worden gemaakt - hebben we gemeend hier zo snel mogelijk een reactie op te moeten geven. Dat hebben we op deze wijze gedaan, waarin we ook in zijn gegaan, zoals u heeft kunnen lezen, op dat we in dit soort torens, met waarschijnlijk minder kinderen, uit kunnen gaan van een lagere behoefte aan onderwijs. Ik leg niks vast. U gaat nog helemaal over dat raadsvoorstel. Maar nogmaals, dat staat los van dit bestemmingsplan. Rutger de Ridder (VVD). Maar er is dan toch een reden om alvast die hoogstedelijke norm te gebruiken? Ik heb dan het vermoeden dat het college al denkt 'dat gaan we nooit halen, dus laten we de hoogstedelijke norm maar alvast noemen'. Klopt dat? Wethouder Van Asten (D66).

Het is helemaal geen kwestie van 'dat gaan we nooit halen'. Wij willen een goede stad maken met voldoende voorzieningen. Ook niet een overschot aan voorzieningen: het heeft geen zin om basisscholen te gaan stapelen die we dan later weer moeten gaan slopen omdat ze nooit gebruikt worden. Het gaat erom dat je de juiste voorzieningen weet op te leveren. Dat is van belang. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Wethouder Van Asten (D66). D66 vroeg naar de kantoormeters. Als er geen groot kantoor komt, wat is er dan mogelijk? Het deel heeft een dubbele bestemming. Je kan dus makkelijk switchen. Daarnaast zal moeten worden gekeken of het een goed plan is om juist kleinere volumes aan te bieden en het niet als geheel maar per etage of gedeelde etages te verhuren. Mocht het absoluut leeg komen te staan, dan handelen we net als in de rest van de stad. Dan bouwen we kantoor-vierkante meters op. Maar het zou mij zeer verbazen als we een kantoorlocatie bovenop een intercitystation niet verhuurd krijgen. Sterker 20

nog, als dat niet verhuurd wordt, dan denk ik dat we een groot probleem hebben met onze werkgelegenheid. Wanneer verwachten we de aanvraag van de omgevingsvergunning? Die verwachten we nog dit jaar. Die kan natuurlijk pas worden afgegeven als alles in orde is rondom het bestemmingsplan. Op de monitoring van de voorzieningen ben ik ingegaan. Dat is heel belangrijk. Dat nemen we ook mee in het voorzieningendebat dat we nog gaan krijgen. Mevrouw Schmeets - gefeliciteerd met uw maidenspeech - had een vraag om groen gereed te hebben bij oplevering. De ruimte om het pand heen zal waarschijnlijk toch echt pas volgen net nadat de eerste mensen erin zijn getrokken, maar we zullen er de nadruk op leggen dat het zo snel mogelijk is. U weet ook dat het buitenruimteplan nog volgt, in participatie met de buurt, voor hoe het er uit moet komen te zien. Ik loop zo de moties langs. De PvdA heeft het over het mes op de keel. De voorzitter. Voordat u daarmee begint, een interruptie van mevrouw Schmeets. Hanneke Schmeets (PvdD). De wethouder ging even heel snel over mijn motie heen. De voorzitter. De wethouder gaf aan dat hij nog naar de moties toeging. Hanneke Schmeets (PvdD). Excuus, dat is mij ontgaan. De voorzitter. Geen probleem. Wethouder Van Asten (D66). Dan ga ik terug naar dat mes dat dan nog op de keel staat.

We hebben uitgebreid gesproken over waardoor de claims, mogelijke claims zijn ontstaan. Ik ben er ook op ingegaan. Dat moet onderbouwd en bekeken worden. Daar komt ook nog bij dat optimalisaties die een bouwer zelf kan gaan verrichten om uiteindelijk het beste gebouw te maken dat ook nog eens het meeste oplevert, binnen de grenzen van het bestemmingsplan, allemaal nog moeten worden bekeken. Ik wil dan ook liever niet spreken van een mes op de keel, maar wel van een goede afhandeling daarvan. De wethouder Financiën gaf daar een kleine reactie op! Met Hart voor Den Haag ben ik eigenlijk begonnen. Nogmaals, voorzieningen regelen we niet per bestemmingsplan. De laatste vraag voordat ik naar de moties ga is van de SP. Stel dat het wordt aangevallen in de rechtbank, heb ik er dan vertrouwen in? Dan heb ik er vertrouwen in. Dan zullen we zien wat de rechter daarvan vindt. Ik heb moties. Plek voor studenten is een motie die is ingediend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP. Zij vraagt in gesprekken met de ontwikkelaar aan te dringen op de realisatie van onzelfstandige studentenhuisvesting. Ik weet dat dat een grote wens is van de raad. Ik zal zeker dat gesprek aangaan. We moeten even kijken natuurlijk of de woningcorporatie die daar inkomt dat concept ook kan bieden. Maar we zullen zeker dat gesprek aangaan. De motie laten we dus graag aan de raad. Samir Ahraui (PvdA).

Mijn fractie heeft over dit voorstel een kleine zorg. Gaan we straks niet heel veel studentenhuisvesting realiseren die weer ten koste gaat van sociale huurwoningen, waar eventueel andere mensen in zouden kunnen wonen? Ik was benieuwd of de wethouder daar ook nog op kon reflecteren. Wethouder Van Asten (D66). Wij zullen hier werken met de vastgelegde percentages volgens de eisen van de Woonagenda. Ik kan hier dus niet zeggen dat als er veel studentenwoningen zijn, laat staan als ze collectief zijn, dat ze dan ten koste gaan van sociaal. Geef updates over claim is de volgende motie van mevrouw Klokkenburg, met in gedachten mevrouw Faïd. De motie vraagt of we kunnen informeren, onder andere bij de aanvraag van de omgevingsvergunning. Ik gaf aan dat die al dit jaar komt. Staat u mij toe daarover op dat moment nog niet te informeren, maar wel zo snel mogelijk bij de rapportages of over het CID of over de status van het project in zijn geheel, inclusief de claim. Opties om de claim te minimaliseren liggen voornamelijk 21

bij de bouwer. Daar kan de raad dan niet meer op sturen. Dat heeft u in de brief kunnen lezen. Maar we kunnen zeker die informatie geven. Mevrouw Schmeets had de motie Geen sport- en speeltoestellen in de ecologische zone Schenkzone. Daar is geen voornemen toe. Het is goed om nog eens te benadrukken dat dit het uitgangspunt wordt bij het buitenruimteplan en het groenplan. Ik heb hier de motie Groene afspraak over hoeveel vierkante meter groen hier bij moet komen. Ik denk dat het goed is om daar duidelijkheid over te geven. Als deze motie wordt aangenomen, komen we daar zo snel mogelijk uitgebreid op terug. De motie van mevrouw Arp is Zet SoZa zo lang mogelijk nuttig in. Dat lijkt ons een uitstekend plan. Die laten we graag aan de raad. Gebouwen horen niet onder een snelweg is een motie van de Partij van de Arbeid. Ook deze motie kunnen wij aan de raad laten. Die gaat over de duurzaamheid en het sloopkader. Dat waren de moties die zijn ingediend. Samir Ahraui (PvdA). Ik zat nog heel erg te dubben over het antwoord dat de wethouder eerder gaf over de sociale huisvesting en de studentenhuisvesting.

Het kan toch ook gewoon zo zijn dat in de gesprekken met de ontwikkelaar de inzet van de gemeente is: we realiseren 30% sociaal en we vragen daarbovenop nog een ontwikkeling in studentenhuisvesting, zodat we die twee ook niet te veel met elkaar vermengen en we straks niet een ontwikkeling hebben waarin we wel 30% studentenhuisvesting hebben, maar mensen die zitten te wachten op een sociale huurwoning, niet terecht zouden kunnen? Wethouder Van Asten (D66). Het is niet de bedoeling om dit volledig de invulling van studentenhuisvesting te geven. Maar als het 30% is plus ook nog eens studentenwoningen, dan voel ik dat mes net even wat harder op mijn keel staan. De voorzitter. Dat ontlokt toch nog een reactie bij de heer De Ridder. Rutger de Ridder (VVD). Ik heb een heel verhaal gehouden en ik heb helemaal niets gehoord in antwoord op mijn vragen. Hoe zit het nou precies met die 8 vierkante meter groen? Ik heb gevraagd naar Witteveen+Bos en over The Roofs. Ik heb daar allemaal vragen over gesteld, maar ik hoor daar geen antwoord op. Is dat bewust? Wethouder Van Asten (D66). Dat is zeker niet bewust. Ik meende dat er echt een heleboel retorische vragen tussen zaten. Dus, heel eerlijk, u had er gelijk een heel stevige mening over, waardoor ik daar geen vraag in kon ontdekken.

U zei over parkeren bij The Roofs: er komt een onderzoek aan, maar wanneer horen we daar meer over? Ja, zodra het onderzoek komt, natuurlijk. Dat is een van de vragen die u heeft gesteld. Rutger de Ridder (VVD). Ik vind het ongelooflijk flauw om zo te reageren. Ik zou de wethouder willen verzoeken om gewoon antwoord te geven op vragen die ik heb gesteld. Als het allemaal te moeilijk is om dat te doen, blijf dan lekker thuis. Wethouder Van Asten (D66). Dat zijn vage woorden. De voorzitter. Meneer De Ridder, u zou de vragen ook nog een keer kunnen herhalen. Daar wil ik u best de gelegenheid toe geven, want dan weet ik zeker dat er antwoorden gegeven worden. U kunt de vragen kort herhalen, als u daar behoefte aan heeft. Dan kunnen we kijken of daar antwoorden op kunnen komen. Rutger de Ridder (VVD). Als het niet van de tijd af gaat, wil ik dat zeker doen. Ik heb vragen gesteld over die 8 vierkante meter groen en ben ingegaan op het verhaal of er nou wordt toegevoegd en hoe het nou precies zit met die afdoening van de motie. Daar heb ik geen antwoord op gehad. Dat was een belangrijke vraag. Ik heb ook een vraag gesteld over het onderzoek van Witteveen+Bos, dat duidelijk laat zien dat er met name in de avondspits een probleem ontstaat bij SoZa. Ze hebben een onderzoek voorgesteld naar maatregelen. Dat onderzoek is nog altijd niet gedaan. Wordt dat onderzoek gedaan en 22

wanneer horen wij daar dan wat van? Daarnaast heeft mevrouw Klokkenburg over The Roofs een aantal vragen gesteld. Nu stelt de wethouder in het antwoord dat we het onderzoek krijgen wanneer het onderzoek komt, maar ik ben heel erg benieuwd wanneer hij denkt daar ongeveer antwoord op te kunnen geven, want dan weet ik ook wat ik daarmee kan doen en dan weet ook de stad wat ze daarmee kan doen. Wethouder Van Asten (D66). Ik geef graag antwoord op vragen, zoals u weet. Daar ben ik hier voor. Daar hoef ik dus niet lekker voor thuis te blijven. Er is aangegeven dat er nader onderzoek moet komen over het oplossen van de avondspits in die omgeving. Natuurlijk gaan we dat doen. Dat lijkt me volledig duidelijk. Daar kan ik mooi inkomen. Ik weet niet precies wanneer het onderzoek naar The Roofs is uitgevoerd. Die informatie heb ik nu niet voorhanden. Maar we gaan ermee aan de slag. Dat is ook die monitoring waar ik het met mevrouw De Groot over had. Je gaat van bepaalde aannames uit. Daar baseer je parkeernormen op. Daar baseer je op wie er in de torens komen te wonen en welke voorzieningen er moeten komen. Als dat later moet worden bijgesteld omdat er andere mensen wonen, dan moet je gaan kijken aan welke knoppen je moet gaan draaien om ook de bewoners in de buurten eromheen geen overlast te geven van de ontwikkelingen door zo'n toren, of dat nou de Haagse kant is of de Voorburgse kant.

De motie Duidelijkheid over het groen: bij de structuurvisie is een aanpassing geweest. We moeten gaan toewerken naar 8 vierkante meter groen per woning in het CID. U heeft ook de tabel gezien met een uitwerking van hoeveel vierkante meter groen er op dit moment is. We zullen bij elk gebouw meer groen proberen toe te gaan voegen. Dat ziet u hier gebeuren bij het gebouw van SoZa. Daar wordt - even uit mijn hoofd - 1.100 vierkante meter groen extra bijgevoegd. Lesley Arp (SP). Ik vind het zo ongelooflijk voorbarig van dit college. In de brief staan ook van die ontwikkelingen als dat Utrechtsebaanpark. Ik ben benieuwd hoe oud ik ben als dat park uiteindelijk is gerealiseerd. Ik ben benieuwd hoeveel het gaat kosten ook. Ik vraag me af wat de bewoners van deze bouwontwikkeling precies eraan hebben. Wethouder Van Asten (D66). Dit is een gebiedsontwikkeling van twintig jaar, waarin je in de loop der tijd zaken toevoegt, voorzieningen toevoegt en ook groen toe gaat voegen. Dat zal dus stapsgewijs gaan oplopen. We moeten goed in de gaten houden hoe dat loopt. Daarom heb ik ook gezegd toen ik hier aantrad als wethouder Stedelijke ontwikkeling dat ik zo snel mogelijk aan de slag wilde gaan met al die onderliggende rapporteren die er moeten komen, van de structuurvisie tot aan buitenruimteplannen. Dat moet allemaal worden uitgewerkt.

Ik ben het met u eens - dat heb ik al vele malen gezegd - dat die plannen er moeten komen. Die zijn voorheen nog niet gemaakt. Nu maken we ze heel snel, zodat er juist meer grip is en meer sturing op hoeveel voorzieningen er komen en wanneer. Lesley Arp (SP). Het punt blijft gewoon dat er plannen bij zitten die voor de heel lange termijn zijn, waar we ook nog geen geld voor hebben en die echt in de toekomst liggen. Mijn vraag is dus eigenlijk ook de vraag die de heer De Ridder al eerder heeft gesteld. Stel dat het college de reactie op die motieBarker van toentertijd, van die 8 vierkante meter per nieuwe woning, niet gaat waarmaken. Is het dan wel zo eerlijk om op een gegeven moment te zeggen: jongens, dit gaat het gewoon niet worden? Wethouder Van Asten (D66). Absoluut, daar kunt u mij aan houden. We hebben het voorzieningenonderzoek CID gedaan. We maken nu de plannen rondom de ontwikkelvisies in al die gebieden om er juist voor te zorgen dat we weten, wanneer we weten hoeveel woningen ergens komen, welke voorzieningen nodig zijn en of de financiën ervoor aanwezig zijn. Want ook dat vraagt uiteindelijk nog keuzes. Twee derde van de IHP's worden nu gefinancierd. Uiteindelijk zullen we er echt toe moeten komen … De voorzitter. Zou ik iets meer stilte in de zaal mogen vragen? Wethouder Van Asten (D66).

Dat zijn nou precies de sturingsinstrumenten die we nu als een gek in elkaar aan het zetten zijn. Maar we doen het natuurlijk niet helemaal blind, want het 23

voorzieningenonderzoek is er nu ook gekomen. Dat laat zien dat er ruimte voor is. Financieel moeten we zeker nog een been bijtrekken, daar ben ik het helemaal mee eens. Maar dat moeten we doen over die termijn van twintig jaar. Dat is de ontwikkeling die we voor het CID voor ogen hebben. Hanneke Schmeets (PvdD). Ik sluit me aan bij de heer De Ridder en mevrouw Arp dat heel veel vragen toch nog niet heel erg goed worden beantwoord en heel erg op de lange baan worden geschoven. Ik citeer een amendement op het PUK dat al: 'in de fase van het bestemmingsplan concreet moet worden aangegeven, op basis van de referentienormen, welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Het gaat daarbij ook om de invulling van de openbare groennorm waarbij hoogwaardige groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische waarde wordt gerealiseerd.' Dus dat zou dan toch nu al bekend moeten zijn, in deze fase, en niet pas bij debatten in het voorjaar? Wethouder Van Asten (D66). We hebben er zo hard mogelijk aan gewerkt om dit naar voren te krijgen. U heeft inmiddels het voorzieningenonderzoek CID ook liggen. We proberen daar zo veel mogelijk inzicht in te bieden. U heeft ook de IHP's al gezien. Met sommige heeft u ook al ingestemd. Er wordt dus keihard gewerkt om juist dat inzicht te bieden.

Enige verschoning dat het er nog niet volledig ligt. We zien ook dat plannen die gemaakt worden, niet kunnen blijven liggen. Het is namelijk niet altijd aan de gemeente om de aanvraag daarin te doen. Er is dus zo goed mogelijk gewerkt om zo goed mogelijk inzicht te bieden. Dat hebben we naar eer en geweten gedaan. Rutger de Ridder (VVD). Maar als het er dan nog niet is - de wethouder vraagt om enige verschoning - wat maakt het dan uit als wij bij een PUK zo'n amendement indienen en laten vaststellen? Want klaarblijkelijk kunnen we er dan in de volgende fase niets aan doen. Dat is dan toch gek, minimaal? Wethouder Van Asten (D66). We hebben de maximale inspanning hierop verricht, waarbij we ook zo veel mogelijk hebben laten zien. U heeft al die onderzoeken van het voorzieningenniveau in het hele CID. Dat is echt een schat aan informatie. Ik hoop dat we dat ook zo snel mogelijk gaan bespreken. U heeft dat in het najaar gekregen. De voorzitter. Er is geen behoefte aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. De stemmingen zijn aan het einde van de vergadering. Ik schors kort voor een voorzitterswissel, want de enige echte voorzitter is binnen en gaat het dus overnemen. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen.

Aan de orde is: F. Gewijzigd voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). De beraadslaging wordt geopend. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Nogmaals dank aan de opstellers van het Binnenstadsplan. U heeft even moeten wachten tot we uw mooie plan kunnen behandelen in deze raad. Steun van D66 voor de mooie ambities die erin beschreven staan. De Stichting Binnenstad en de gemeente willen met dit plan naast de winkelfunctie ook een huiskamerfunctie toevoegen waar verschillende mensen uit de hele stad elkaar kunnen ontmoeten; zoals een ambtenaar het heel mooi zei: 'Waar Beatrix en Barbie 24

elkaar kunnen tegenkomen'. Dat zou zeker geweldig zijn. De D66-fractie is zelfs zo tevreden over het Binnenstadsplan dat wij ons eigen initiatiefvoorstel Stadsoase Stationsbuurt en Oude Centrum hebben ingetrokken, omdat wij onze ambities in dit Binnenstadsplan lezen. Veel onderdelen daarvan komen later nog wel terug in de uitvoeringsagenda, bijvoorbeeld het autoluw maken van de Bierkades, de toegankelijkheid voor mensen met een beperking, het flink vergroenen en verblauwen. Al deze ambities moeten gerealiseerd zijn richting 2033. Onze fractie is blij met de toezegging die we in het commissiedebat van wethouder Bruines kregen om met bewonersorganisaties in het gebied te evalueren hoe de participatie is verlopen bij de totstandkoming van dit Binnenstadsplan. Hierover horen we meer in Q1, in het eerste kwartaal. Daar zien wij naar uit. De wijsgeer Spinoza kwam ruim aan bod tijdens het commissiedebat. Zijn tijd in onze binnenstad komt ook terug bij de uitvoering. Den Haag mag wat onze fractie betreft nog veel trotser zijn op deze denker, die wij in ons midden hebben gehad, en op zijn denken over de scheiding tussen de macht van de kerk en de macht van de staat en het internationaal recht. Daarom sluit ik deze bijdrage af met een quote van Spinoza: 'Het doel van de Staat is derhalve in werkelijkheid de vrijheid.' Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Dank aan mevrouw Van Doorn voor haar bijdrage en mooie woorden over de binnenstad en over Spinoza. Ik hoor in haar bijdrage alleen niets over het belangrijkste deel van het Oude Centrum, al sinds jaar en dag een doorn in het oog van bewoners, namelijk de Doubletstraat en de sluiting daarvan. Zou zij kunnen toelichten hoe zij daarnaar kijkt en vindt zij dat dit voldoende is opgenomen in dit Binnenstadsplan? Marieke van Doorn (D66). Onze fractie was heel blij dat we, eigenlijk pas na de commissiebehandeling, een toezegging kregen in het toezeggingenregister van het college over een brief die eraan komt in het eerste kwartaal over hoe we de gesprekken met de branche en de bewoners gaan vormgeven, zoals we dat in het huidige coalitieakkoord hebben opgeschreven. Die brief wachten wij dus graag af. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dat is net niet genoeg duidelijkheid, in ieder geval voor mij. Ik hoorde mevrouw Van Doorn in de commissievergadering wel heel duidelijk iets zeggen over die sluitingsdatum, die wat haar betreft absoluut binnen de periode van dit Binnenstadsplan zou moeten zijn. Dat zou ik vanavond heel graag vastleggen, zodat de buurt eindelijk die duidelijkheid heeft. Zou zij dat willen steunen? Marieke van Doorn (D66). Zoals ik ook in het commissiedebat aangaf, is dat niet de manier waarop wij met deze coalitie willen omgaan met de Doubletstraat.

We hebben opgeschreven dat we de gesprekken met de bewoners en de branche willen aangaan om te kijken wat de veranderende trends in die branche zijn. Op basis daarvan willen we ook naar de toekomst van het raamsekswerk kijken, want mevrouw Van Basten Batenburg weet ook dat we geen geld hebben opgenomen om eigenaren van panden uit te kopen. Dat is het risico als je daar keihard zo'n jaartal op plakt. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb de indruk dat mevrouw Van Doorn wat verder ging in de commissie. Ik quoot haar zo goed als helemaal; zij zei daar: 'Dat lijkt een goede definitie van een overzichtelijke termijn. Volgens mij moeten we met z'n allen op 2033 kunnen koersen.' Durft ze echt die stap niet te zetten om duidelijk uit te spreken waarnaar wij streven en om zich aan te sluiten bij die ambitie, waar het Oude Centrum echt om smeekt? Er zijn in dit Binnenstadsplan meer ambities waarvoor we niet direct dekking hebben. Marieke van Doorn (D66). Er zijn inderdaad ambities, bijvoorbeeld het verblauwen van de binnenstad, waar ik wél graag met de VVD meega bij een amendement, maar op dit moment niet, omdat we dit met deze coalitie echt op een andere manier willen aanpakken, zoals dat in het coalitieakkoord staat. We hebben het over het Binnenstadsplan 2033.

Dat is dus inderdaad een soort richtinggevend jaartal; zo heb ik het ook in de commissie gezegd of althans bedoeld. Wij hebben de

25

bewoners in de binnenstad die bezorgd zijn, ook gehoord en gesproken. Ik denk dat zij zitten te wachten op een realistische aanpak en niet op valse beloftes of de schijnzekerheid van een jaartal. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Ik borduur daar nog even op voort. Die bewoners zitten op duidelijkheid te wachten. Die hadden ze eigenlijk met het vorige coalitieakkoord. Dat was namelijk een stuk concreter dan wat er nu is. Wat zegt u eigenlijk tegen die bewoners ten opzichte van de duidelijkheid die ze hadden en de twijfel die nu eigenlijk gezaaid wordt? Marieke van Doorn (D66). Ook in het vorige coalitieakkoord hebben wij natuurlijk niet gezegd dat wij pandeigenaren echt gaan uitkopen. Ook in het voorvorige coalitieakkoord hebben we daar nooit gemeenschapsgeld voor gereserveerd. We hadden toen wel wat geld gereserveerd voor onderzoeken, maar dat is het. We willen bewoners dus een eerlijk verhaal vertellen. Daarom hebben we hun in onze gesprekken met hen verteld wat in het coalitieakkoord staat, dat we dat op basis van gesprekken met bewoners en de branche gaan aanpakken en dat we wachten op een brief van de wethouder in het eerste kwartaal. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Hoe werd daar door de bewoners op gereageerd? Marieke van Doorn (D66). Bewoners zijn natuurlijk al hartstikke lang aan het wachten en hebben al heel veel beloftes van ons gehoord.

Er is onze fractie veel aan gelegen dat we hun geen valse belofte voorhouden. Vandaar dat wij het eerlijke verhaal hebben verteld. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. De Haagse VVD wil dat onze binnenstad het bruisende hart van de stad is met volle winkels, horeca en cultuurinstellingen en natuurlijk ook een fijne plek om te wonen. Daarom is het goed dat ook De Haagse Lanen in dit Binnenstadsplan is opgenomen. Ik wil wethouder Bruines hartelijk danken voor het aangepaste raadsvoorstel. Daarmee is gehoor gegeven aan ons bezwaar tegen extra ruimte voor nachthoreca en voor extra studentenhuisvesting in het Oude Centrum. Wij steunen het amendement van Hart voor Den Haag om de raad zeggenschap te geven over de uitvoeringsplannen. Wij moeten als raad mee kunnen beslissen over de prioritering in de uitvoering. Mijn fractie heeft zelf drie amendementen, ten eerste het amendement Grachten in ere herstellen; de inspreker zei daar al iets over. Met dit amendement nemen we de ambitie om de oude grachten terug te brengen expliciet op in dit Binnenstadsplan. Het amendement is medeondertekend door mevrouw Van Doorn van D66 en de heer Sluijs van Hart voor Den Haag. Het tweede amendement is het amendement Herinner de Joodse Buurt, want tot onze verbazing wordt in het Binnenstadsplan op dit moment met geen woord gerept over de Joodse Buurt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn bewoners daar gedeporteerd. Na de oorlog is de buurt voor een groot deel afgebroken. Wat er over is van de buurt, moeten we koesteren. De historie die hier heeft plaatsgevonden, mogen we niet vergeten. Laat ons vanavond deze omissie in het Binnenstadsplan herstellen. Dit amendement is medeondertekend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en de heer Sluijs van Hart voor Den Haag. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik vind het een sympathiek amendement dat ik gedeeltelijk kan volgen, maar niet helemaal. Dat komt doordat ik de mazzel heb gehad dat ik een keer een wandeling van het Gilde heb gehad door de Joodse Buurt. Dat was een schitterende wandeling. Toen viel mij op dat het laatste punt dat u vraagt, 'het zichtbaar en beleefbaar maken van historische plekken', eigenlijk best goed geregeld is. Je kunt echt door de binnenstad lopen en dan zie je: hier zat een school, hier zat de oude sjoel. Ook de meer verschrikkelijke delen van de joodse geschiedenis, waar u ook naar verwijst, zijn eigenlijk mooi vormgegeven. Ik weet dus niet zo goed wat u beoogt met dat laatste punt, dat u op pagina 115 wil toevoegen. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Wat ik beoog, is dat we daar ook de komende tien jaar mee doorgaan door dit vast te leggen en expliciet op te nemen in het Binnenstadsplan, dat we dit verder uitbouwen waar dat mogelijk is en dat we er aan de andere kant ook bij alle nieuwe ontwikkelingen voor zorgen dat we dit in ieder geval niet kwijt kunnen raken. Want natuurlijk blijft ook de binnenstad 26

de komende tijd in beweging. Dat is ook heel goed en heel logisch, maar daarbij mogen we niet de fout maken die wat mijn fractie betreft in het verleden te veel gemaakt is, bijvoorbeeld dat je historische panden zou kunnen gaan slopen. Wij denken dat dit amendement daaraan kan bijdragen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Nogmaals, ik kan me zeker iets voorstellen bij wat u op pagina 114 wil toevoegen, waarbij u de Joodse Buurt eigenlijk ook benoemt als onderdeel van de cultuurhistorische rijkdom van het Oude Centrum. Maar bij 'te denken valt aan het zichtbaar en beleefbaar maken van historische plekken' en 'behoud en versterking van de herinnering aan de historische Joodse Buurt' ben ik aan het zoeken, want ik weet eigenlijk niet hoeveel er nog uitgebreid kan worden, zoals u zei. Misschien heeft u daar zelf wel beelden bij. Daar ben ik oprecht benieuwd naar. Lotte van Basten Batenburg (VVD). De heer De Vuyst geeft heel terecht aan dat er de afgelopen tijd gelukkig al heel veel aan is gedaan, maar volgens mij weten we hoe diep en hoe ver terug de joodse historie gaat in de stad en dat het natuurlijk echt nog niet alles is. Het is dus heel belangrijk is dat we ook de komende jaren proberen om dat uit te breiden waar dat kan. Dat kan ook interessant zijn voor Hagenaars en voor mensen van buiten de stad, die nog meer van de joodse geschiedenis van onze stad kunnen leren kennen.

De voorzitter. De laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik probeer mijn interpretatie van uw amendement te toetsen bij u. Stel dat er geen uitbreiding meer mogelijk is omdat alles wat eraan herinnert, al goed is - ik wijs bijvoorbeeld ook op de maquette hier beneden - en dat er in die tien jaar dus niks wordt uitgebreid omdat er niks meer uit te breiden is, dan bent u niet teleurgesteld, zolang die aandacht maar blijft. Is dat een goede interpretatie? Lotte van Basten Batenburg (VVD). De heer De Vuyst kent mij als een ambitieus raadslid, denk ik. Ik wil natuurlijk altijd echt veel liever dat het nog net een klein beetje beter wordt. Daar zijn wij ook als VVD voor: om de stad net een beetje beter te maken en waar dat kan misschien wel heel veel beter. Het is precies zoals in mijn toelichting op mijn amendement staat: er is inderdaad heel veel gebeurd maar we moeten deze inspanningen blijven doen. Waar er kansen zijn om dat uit te breiden - het kan zeker ook in de buitenruimte echt nog zichtbaarder worden en het zou ook met online-initiatieven kunnen - willen wij dat daar ook vanuit dit Binnenstadsplan op wordt ingezet. Mijn derde amendement is het amendement Duidelijkheid voor de toekomst van het Oude Centrum. Dat amendement is medeondertekend door mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP en de heer Sluijs van Hart voor Den Haag.

Wij willen met dit amendement klip-enklaar opnemen dat het raamsekswerk in de Doubletstraat binnen de looptijd van dit Binnenstadsplan moet sluiten, want het eerlijke verhaal - dat zeg ik ook tegen D66 - is dat wij hier als politiek de kaders en de ambities bepalen. Als we dat opschrijven, weten we zeker dat we de komende tien jaar tot die sluiting kunnen komen, want dan maken we daarvan een prioriteit. Die keuze maakt mijn fractie heel duidelijk. Ik zou kunnen zeggen dat ik reken op mijn collega's in de raad, maar eigenlijk denk ik vooral dat het Oude Centrum op hen rekent. Marieke van Doorn (D66). Ik vraag me af wat de bewoners hebben aan een amendement zonder dat daar een financiële dekking bij zit. Kan mevrouw Van Basten Batenburg, die ik ken als financieel zeer deugdelijk, daarop reageren? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat bewoners daar heel veel aan hebben, net zoveel als aan de rest van dit Binnenstadsplan, want anders kunnen we het hele Binnenstadsplan door de shredder gooien. Dat zeg ik - ook tegen de wethouder en alle mensen die daar hard aan gewerkt hebben - zonder dat ik dat wil doen, want er staan heel veel mooie ambities in en er zit natuurlijk geen uitgebreide financiële paragraaf bij dit plan. Dit gaat om wat we willen bereiken.

Hoe we dat gaan bereiken, werken we de komende tijd uit, onder andere met dat uitvoeringsplan, waar ook mevrouw Van Doorn al aan refereerde. 27

Marieke van Doorn (D66). Hoeveel geld zou er volgens mevrouw Van Basten Batenburg nodig zijn om haar amendement te dekken en waar denkt zij dat dan te vinden? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat wij in onder andere Groningen gezien hebben dat er heel veel mogelijkheden zijn, vooral door die lange aanlooptijd te nemen, om met bestemmingsplannen stappen te zetten met de sluiting van raamsekswerk, zonder dat dat al te veel geld hoeft te kosten. Ik denk dat het heel belangrijk is dat we daarom die duidelijke richtlijn nu opnemen in dit Binnenstadsplan. Natuurlijk moet dat worden uitgewerkt, net als ons gezamenlijk amendement om de grachten in ere te herstellen. De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Ik wil reageren op het voorbeeld van Groningen, want daarvan weten we dat de veiligheid in de werksituatie van sekswerkers juist is verslechterd. Is mevrouw Van Basten Batenburg het met mij eens dat we daar niet naartoe moeten willen? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Nu raak ik een beetje in de war, omdat mevrouw Van Doorn net aangaf dat ze wel voorstander is van sluiting van het raamsekswerk, maar mij nu vraagt of dat niet heel nadelig zou kunnen uitpakken voor de sekswerkers. Ik dacht dat we in ieder geval samen stonden in die ambitie en dat alleen de termijn voor mevrouw Van Doorn een probleem was.

Maar absoluut, als wij als stad en als raad plannen gaan maken vanuit het college, verwacht ik wel dat die veiligheid voor raamsekswerkers nu en in de toekomst met hopelijk een ander soort sekswerk absoluut heel belangrijk is en voorop moet staan. Een leefbare stad betekent ook dat je als bewoner met de auto bij je huis moet kunnen komen als je net bij de doe-het-zelfzaak bent geweest om je zolder te isoleren, met je elektrische bolide planetproof verantwoorde kerstinkopen bent gaan doen bij de heer Smit in Delft of gewoon een doosje jenever wil ophalen bij Van Kleef. Autoluwer maken van delen van de stad kan een goede oplossing zijn, maar onze binnenstad is geen Disneyland en moet zeker ook geen Amsterdam worden. Daarom de motie Maak van de binnenstad geen openluchtmuseum, met het verzoek aan het college om in het integrale plan voor de openbare ruimte in de binnenstad te borgen dat bewoners bij hun huis kunnen komen met de auto en alleen over te gaan tot het autoluw of autovrij maken van nieuwe gebieden tenzij er aantoonbaar groot draagvlak voor is onder de bewoners en ondernemers van betreffende gebieden. Deze motie is medeondertekend door de heer Sluijs van Hart voor Den Haag. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Is het wel verstandig om de grachten open te gooien als je overal met je auto wil komen? Dat vroeg ik me ineens af. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Ik vind het een uitstekend idee om grachten open te gooien. Dat lijkt me heel verstandig. Ik denk ook dat het heel gezellige grachten kunnen zijn. Zelf vind ik auto's niet lelijk, maar misschien verschillen we daarover van mening. Ik vind het dus niet per se een probleem als er auto's langs de gracht staan geparkeerd, het liefst oldtimers of van die hele mooie grote, zoals van meneer Meinesz. De voorzitter. Zullen we dat onderwerp laten voor de Vanity Fair? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Als je een weg vervangt door een gracht, kan de auto daar niet meer rijden. Ik vraag me dus af of u nu niet een beetje te veel kiest binnen de snoepjeswinkel die de binnenstad kan zijn. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoor steun van GroenLinks voor ons amendement over de grachten. Daar ben ik heel blij om. De voorzitter. Dat heeft u dan toch weer mooi bereikt, maar meneer De Vuyst gaat ons uit die droom helpen. 28

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, ik overweeg ineens voor dat amendement te stemmen, omdat ik bedacht heb dat dat de auto's wat buiten de binnenstad haalt. Ik geef dus toe dat u die steun heeft gehoord, maar volgens mij bent u een andere steun kwijt. Ik raad u zelfs aan om er nog heel even goed over na te denken of u ze allebei in stemming wil laten brengen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Wij denken zeker dat dit te combineren is, maar ik dank de heer De Vuyst voor zijn advies. Ik weet hoe welgemeend dat is. Ik heb speciaal voor de heer De Vuyst ook de motie Gastvrije binnenstad, ook als je met de auto komt, met het verzoek aan het college om in de bezoekersgarages ook voldoende plek te houden voor bezoekers van Den Haag die met de auto komen. Deze motie is medeondertekend door mevrouw De Groot van het CDA - dat was omdat de heer Partiman toen afwezig was; misschien moet de heer Partiman daar dus onder staan - en door de heer Sluijs van Hart voor Den Haag. Tot slot heb ik de motie Koop lokaal, ook online, met als dictum: verzoekt het college in de Uitvoeringsagenda 2023-2026 een actie op te nemen om minimaal één winkelgebied in de binnenstad te helpen om gezamenlijk online hun producten te gaan aanbieden via een gezamenlijk digitaal verkoopplatform en de raad hierover bij de Uitvoeringsagenda te informeren. De voorzitter.

Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en de heer Sluijs, wordt het volgende amendement (F.A VVD) voorgesteld:

Amendement F.A VVD Duidelijkheid voor toekomst Oude Centrum De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). Besluit in te stemmen met het Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' met dien verstande dat pagina 115 van de bijlage als volgt is gewijzigd: •

Oude tekst: Aandacht voor goede leefbaarheid voor bewoners. Daarbij op orde brengen van ‘schoon, heel en veilig’. Hierbij gaat specifieke aandacht uit naar het op termijn komen tot sluiting van het raamsekswerk in de Doubletstraat.

•

Nieuwe tekst: Aandacht voor goede leefbaarheid voor bewoners. Daarbij op orde brengen van ‘schoon, heel en veilig’. Hierbij gaat specifieke aandacht uit naar het komen tot sluiting van het raamsekswerk in de Doubletstraat binnen de looptijd van dit Binnenstadsplan.

De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Van Doorn, wordt het volgende amendement (F.B VVD) voorgesteld:

Amendement F.B VVD Grachten in ere herstellen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359).

29

Besluit om ▪ dictum I, lid 9. te wijzigen: Levendige grachten: Versterken van de bestaande grachten en waar mogelijk terugbrengen van oude grachten als zichtbare, bereikbare en beleefbare ‘groene en blauwe longen’ van de binnenstad. ▪

de tekst van het raadsvoorstel te wijzigen:

9. Levendige grachten De grachten zijn de zichtbare, bereikbare en beleefbare ‘groene en blauwe longen’ van de binnenstad. Hun potentie voor verblijf, recreatie, mobiliteit (fiets en voetganger), klimaat, logistiek en economische activiteiten gaat ten volste benut worden. Daarnaast gaat actief worden gezocht naar mogelijkheden om oude grachten terug te brengen. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg, wordt het volgende amendement (F.C VVD) voorgesteld:

Amendement F.C VVD herinner de Joodse Buurt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). Besluit in te stemmen met het Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' met dien verstande dat pagina’s 114 en 115 van de bijlage als volgt gewijzigd zijn: Pagina 114: Het Oude Centrum is een veelzijdig en veelkleurig sfeergebied. Van oorsprong was dit het gebied waar ‘het gewone Haagse volk’ woonde. Tot de Tweede Wereldoorlog besloeg de Joodse Buurt een groot deel van het Oude Centrum. Door de gelaagde ontwikkeling door de jaren heen zijn er tot op de dag van vandaag verrassende contrasten en een grote diversiteit aan bouwstijlen, woningtypes en sferen te vinden. Van statig en historisch tot stadsvernieuwingsprojecten en woonhofjes. En Pagina 114: Verder versterken en beter profileren van de cultuurhistorische rijkdom van het Oude Centrum. Hierbij valt te denken aan de Joodse buurt, de panden van de Oude Meesters, schilders van de Haagse School of het Spinozakwartier. Op pagina 115 toe te voegen: Behoud en versterking van de herinnering aan de historische Joodse Buurt. Te denken valt aan het zichtbaar en beleefbaar maken van historische plekken.

De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door de heer Partiman, wordt de volgende motie (F.1 VVD) ingediend:

30

Motie F.1 VVD Gastvrije binnenstad, ook als je met de auto komt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). Constaterende dat: • op pagina 72 van het Binnenstadsplan staat dat een deel van de bezoekersgarages anders kan worden benut. Overwegende dat: • er veel bedrijvigheid is in de nog niet autoluwe of autovrije delen van de binnenstad die afhankelijk is van bereikbaarheid per auto; • naarmate er meer plekken op straat verdwijnen, de parkeergarages juist belangrijker worden voor bezoekers. Van mening dat: • waar plekken voor bewoners op straat verdwijnen deze aantoonbaar moeten kunnen worden opgevangen in garages. Verzoekt het college: • in de bezoekersgarages ook voldoende plek te houden voor bezoekers van Den Haag die met de auto komen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg wordt de volgende motie (F.2 VVD) ingediend:

Motie F.2 VVD Koop lokaal, ook online De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). Constaterende dat: • winkeliers te maken hebben met moordende online concurrentie van mega-aanbieders in binnen- en buitenland; • er in het Binnenstadsplan weinig aandacht is voor online verkoop en helemaal geen aandacht voor online samenwerking voor de verschillende winkelgebieden. Overwegende dat: • in de huidige economische realiteit onze winkelgebieden voor een gezonde en duurzame toekomst ook online moeten samenwerken; • in andere steden goede voorbeelden zijn van winkelgebieden die samenwerken voor hun online verkoop, juist ook als service voor lokale klanten, incl. bezorging aan huis per fietskoerier. Van mening dat: • het belangrijk is dat de gemeente de ontwikkeling van gezamenlijke online verkoop op weg helpt door een goed voorbeeld te helpen realiseren; • de gemeente nadrukkelijk niet zelfs apps of platforms moet ontwikkelen. 31

Verzoekt het college: • in de Uitvoeringsagenda 2023-2026 een actie op te nemen om minimaal 1 winkelgebied in de binnenstad te helpen om gezamenlijk online hun producten te gaan aanbieden via een gezamenlijk digitaal verkoopplatform; • en de raad hierover bij de Uitvoeringsagenda te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door de heer Sluijs, wordt de volgende motie (F.3 VVD) ingediend:

Motie F.3 VVD Maak van de binnenstad geen openluchtmuseum De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359). Constaterende dat: • op pagina 72 van het Binnenstadsplan staat dat het noodzakelijk is om in te zetten op uitbreiding van het autoluwe en autovrije gebied in de binnenstad; • in de passage over het Oude Centrum op pagina 115 staat dat het voor bewoners en hun bezoekers mogelijk blijft “om met de auto dicht bij hun woning te komen.” Overwegende dat: • de ambitie van het Binnenstadsplan is dat de binnenstad een fijne plek is om te (blijven) wonen, werken en recreeeren; • veel mensen en bedrijven om allerlei redenen afhankelijk zijn van de (deel)auto voor zichzelf of voor bezoekers of klanten; • de noodzakelijke en zeer wenselijke vergroening van de buitenruimte samen kan gaan met bereikbaarheid per auto. Van mening dat: • de binnenstad juist onleefbaar wordt voor veel bewoners en bedrijven als ze helemaal niet meer bereikbaar zijn per auto.

Verzoekt het college: • in het integrale plan voor de openbare ruimte in de binnenstad te borgen dat bewoners bij hun huis kunnen komen met de auto; • alleen over te gaan tot autoluw of autovrij maken van nieuwe gebieden tenzij er aantoonbaar groot draagvlak voor is onder de bewoners en ondernemers van betreffende gebieden. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Ralf Sluijs (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Hoewel ik echt wel positieve punten zie, blijft het voor Hart voor Den Haag wel wat vaag waar we nu als raad mee instemmen. Daarom hebben wij grote twijfel. Meer publiek-private samenwerking is positief. Meer wonen in de binnenstad is goed. Maar werk dit eerst concreet uit en kom daarmee naar de raad, want de 'afdeling concreet' maakt bij Hart voor Den Haag wél altijd overuren. Daarom wil ik graag een aantal voorstellen per motie aan de collega-raadsleden voorleggen, te beginnen met het Oude Centrum. De bewoners daarvan zijn de 32

overlast van de bezoekers van de Doubletstraat spuug- en spuugzat. 'Honderden meldingen hebben we gemaakt. Er verandert niets. We worden al jaren aan het lijntje gehouden', schrijft mevrouw IJsselmuiden van de wijkorganisatie in een glasheldere brief aan de raad. Ze heeft gelijk. Met de toezegging om op korte termijn met een toekomstvisie op de Doubletstraat te komen, is Hart voor Den Haag blij, maar om druk op de zaak te houden en alle betrokkenen ook duidelijkheid te geven, heeft Hart voor Den Haag het amendement van de VVD medeondertekend om binnen tien jaar tot sluiting over te gaan. Maar daarmee lossen we de huidige overlast die ervaren wordt nog niet op. Daarom een motie met de titel Verbeter leefbaarheid rondom de Doubletstraat, die het college verzoekt om, in samenspraak met bewoners en betrokken partijen van de Doubletstraat, met voorstellen te komen om de dagelijkse leefbaarheid en veiligheid in de buurt te verbeteren en de raad over de uitkomsten te informeren. Meer wonen in de binnenstad juicht Hart voor Den Haag toe. We willen er alleen wel met nadruk voor waken dat wonen nooit ten koste gaat van de leidende functies in delen van de binnenstad, zoals horeca.

Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college duidelijk uit te laten spreken dat op vele plekken in de binnenstad horeca en uitgaansgelegenheden leidend zijn en hier in de uitvoering van zijn plannen ook nadrukkelijk rekening mee te houden en dit te zijner tijd ook aan toekomstige bewoners en/of pandeigenaren te communiceren. In de commissie heeft Hart voor Den Haag aangegeven meer toeristische kansen te zien voor Chinatown. Dus niet het nieuws halen door het weghalen van parkeerplaatsen, waardoor het publiek wegblijft, maar juist inzetten op het aantrekken van dagjesmensen. Vandaar een motie met als dictum: verzoekt het college in de uitvoeringsagenda’s met concrete voorstellen te komen waarmee Chinatown, binnen de eigen unieke identiteit en in samenspraak met alle betrokken partijen in Chinatown, verder versterkt kan worden en de raad over de uitkomsten te informeren. Tot slot de kiosken. Het is onbegrijpelijk dat deze sfeerverhogende uitgiftepunten ooit hebben moeten verdwijnen uit de balzaal van de binnenstad. Het zou niet meer passen bij de internationale uitstraling van de straat. Onzin! Iedere zichzelf respecterende stad heeft kiosken, die juist kleur geven aan een stad. Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college de mogelijkheden voor de terugkeer van (mobiele) kiosken in de Grote Marktstraat te onderzoeken en de raad over de uitkomsten te informeren.