RIS317748 Notulen van de raad van 14 december 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 14 december 2023 (Geopend te 18.30 uur) Voorzitter: de heer Sluijs Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Datumbepaling initiatiefvoorstel (VVD) Haagse kracht - inspraak, ook bij opvang (RIS317236) Beraadslaging over Agendapunten D en E worden gezamenlijk besproken D. Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026) E. Voorstel van het college inzake Beeldkwaliteitsdocument Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa) (RIS317025) F. Gewijzigd voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad' (RIS316359) G. Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040; Groen, stedelijk en vitaal Zuidwest (RIS315261) H. Voorstel van het college inzake vaststellen programma arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675) Afronding debat commissie I. Permanente winteropvang 2023-2024 (RIS316690) J. 1K ZIE J3 zelfmoordpreventie (RIS316244) K. Onderwijsdebat L. Voortgangsbrief nota dierenwelzijn 2022 (RIS316063) M. Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017 (RIS315603) en Advies kwartiermaker stadsstedenbouwer (RIS316708) N. Jaarverslag 2022 - Gemeentelijke Ombudsman en Jeugdombudsman (RIS315017 en RIS315018) O. Herinrichting Meester de Bruinplein (RIS313781) P. Stand van zaken leerlingenvervoer (RIS316905) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 41 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Butt (GroenLinks), *Çelik (DENK), De Vuyst (GroenLinks), **Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (VVD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), *Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), **Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), Mostert (D66), Noorlander (D66)), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Schmeets (PvdD), 1

**Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag), Verduin (D66). Afwezig: Faïd (HSP), Bos (GroenLinks), Thepass (GroenLinks), De Mos (HvDH) * leden Çelik en Van der Helm onthouden zich van stemming op agendapunt H **leden Van Doorn, Mahmood en Sewtahal onthouden zich van stemming op agendapunt P De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Dames en heren, welkom bij deze extra vergadering van de gemeenteraad. Hartelijk welkom ook aan de aanwezigen hier op de publieke tribune en de kijkers thuis. Ik vervang vanavond heel kort even de burgemeester. Die is straks wel weer aanwezig, maar ik zal even de opening doen. In de loop van deze avond is de burgemeester er weer, uw vaste voorzitter. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Faïd van de HSP, mevrouw Bos van GroenLinks en de heer De Mos van Hart voor Den Haag. Er is ook bericht van verhindering ontvangen van de heer Peter Mekers van D66, de heer Thepass van GroenLinks en de heer Groenewold van D66. De drie laatstgenoemden zullen wel bij de stemmingen aanwezig zijn en de drie eerstgenoemden niet. Ik vraag uw aandacht voor de vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter.

Eventueel overige gesprekken graag buiten de raadzaal, zodat we de insprekers en elkaar in het debat goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Voor de insprekers geldt dat zij hun bijdrage leveren volgens de afspraken die hiervoor gelden. Dit betekent bijvoorbeeld dat zij raadsleden of collegeleden niet met de voornaam mogen aanspreken. Ook is het niet toegestaan om namen van ambtenaren te noemen. Vanaf de tribune wensen we geen blijken van instemming of afkeuring. Aanwezigheid in de raadzaal is voorbehouden aan de raadsleden. We zullen op deze afspraken toezien. Alle stemmingen zijn aan het einde van de vergadering, waarna er gelegenheid is voor het afleggen van stemverklaringen, zoals bekend. Met de fractievoorzitters is afgesproken om de vergadering uiterlijk 01.00 uur te sluiten. Dat doen we echt, omdat we proberen deze agenda wel af te maken. Daar gaan we met zijn allen ook ons best voor doen, zodat we bij de volgende raadsvergadering echt met een schone lei kunnen beginnen.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn zeven insprekers aangemeld. We beginnen met de insprekers op het Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 en het Voorstel van het college inzake Beeldkwaliteitsdocument Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa). De eerste inspreker is O. van Helsdingen namens Bewonersplatform Voorburg Noord. Hartelijk welkom, meneer Van Helsdingen. U heeft drie minuten spreektijd. Het klokje staat ook voor u. Hou dat zelf scherp in de gaten. Dan kunt helemaal zelf inschatten wanneer u richting het einde van de inspreektekst moet gaan. Gaat uw gang. De heer Van Helsdingen (D en E). Geachte raadsleden. Wij, de bewoners van Voorburg Noord, maken ons ernstige zorgen om een aantal elementen rondom het project CID bij station Laan van NOI en het SoZa-gebouw. Voor het groen wordt verwezen naar het huidige groen in de Van Alphenstraat: 'Deze groene drager is van betekenis op stedelijk niveau.' Hiervan weten we allemaal dat daarover in de 2

Structuurvisie CID staat dat NS daar woningen zal ontwikkelen. Dat dit betekenisvolle groen verdwijnt is dus wel bekend en het zou niet mogen meetellen. Voor de mobiliteitsopgave weten we allemaal dat er ook een MIRT-verkenning Oude Lijn gaat lopen. Waar de entree van het nieuwe NOI-station komt? Geen idee. Door het ontbreken van een ontwikkelvisie heeft de gemeente geen enkel stuur in handen om de MIRT-verkenning richting te geven. Wat dat doet met de mobiliteit en met het STOMP-principe? Geen idee. Wie waar gaat lopen, fietsen of de tram gaat nemen, niemand weet het. Er komen heel weinig parkeerplaatsen voor heel veel woningen: 392 voor 1.200 woningen. Deze woningen krijgen geen vergunning voor parkeren op straat. Het zal volgens uw normen vast kloppen, maar het feit is dat in andere nieuwbouwlocaties hierdoor een probleem is ontstaan. Dat zal zich zeker ook hier voordoen. Parkerende bewoners en bezoekers gaan zeer waarschijnlijk parkeren in onze wijk. Wat een waterbedeffect wordt dat! Net als de commissie m.e.r. zijn ook wij, bewoners van Voorburg Noord, bang dat er niet verder wordt gekeken dan de te bouwen SoZa-toren, met heel veel nieuwe inwoners, auto's, fietsen en hopelijk goed gevulde plinten met horeca, een sportschool en andere voorzieningen. De commissie m.e.r.

beveelt letterlijk in haar advies van 19 september jongstleden aan 'om binnen afzienbare tijd herinrichtingsplannen te maken voor de directe omgeving van de SoZa-locatie', want: 'Het risico is dat er voor alle beoogde ontwikkelingen binnen het CID uiteindelijk onvoldoende voorzieningen beschikbaar zijn.' Woningen bouwen is van groot belang. Wij vinden dat ook. Maar waar gaan al die nieuwe bewoners straks naar school, het park, de tandarts, hun fiets parkeren et cetera? Voorburg Noord heeft 3.000 woningen, Bezuidenhout-Midden 2.000. Kan een SoZa met 1.200 woningen er eigenlijk nu wel bij, zonder voorzieningen, groen of een verbeterde buitenruimte en station? Er zijn nog geen plannen voor de buitenruimte. Voor een ontwikkelvisie NOI is helaas geen personeel. Wat is dan de langetermijnvisie van u, raadsleden, op het gebied NOI? Is dit een juiste volgorde van plannen maken en besluiten nemen? Wij vragen u dan ook om onze punten b, opstellen ontwikkelvisie, c, meenemen buitenruimte, d, parkeerdruk als waterbed, e, mobiliteit en relatie MIRT, en f, groen, wel degelijk gegrond te verklaren. Graag besluitvorming in de juiste volgorde doen alstublieft! Wees een goede buur. Voer met ons en ons gemeentebestuur het gesprek. Ik dank u namens Bewonersplatform Voorburg Noord. De voorzitter. Hartelijk dank, meneer Van Helsdingen. Precies binnen de tijd, keurig, dank u wel.

De volgende die ik graag het woord wil geven is de heer Snijders namens Wijkberaad Bezuidenhout. Ook voor u geldt: drie minuten. Maar u bent er bekend mee. Houdt u het klokje zelf in de gaten. Dan hoeven we u tussendoor niet te storen. Gaat uw gang. De heer Snijders (D en E). Goedenavond. De kracht van de boodschap zit in de herhaling, dus … Het bestuur van Wijkberaad Bezuidenhout is van mening dat u dit bestemmingsplan niet kunt accorderen. Waarom niet? Omdat het ingaat tegen uw eigen beleid, vastgelegd in de Structuurvisie CID. We hebben wel een nieuw voorzieningenoverzicht. Gezien de tijd maar een paar puntjes. We verwijzen naar een voorzieningenonderzoek CID dat niet behandeld en niet vastgesteld is door u, de raad. Inhoudelijk roept dat onderzoek ook nog eens veel vragen op. Het is maar de vraag of u ermee akkoord kunt gaan. Een buurthuis is voor de buurt. Zoeken in Mariahoeve naar een plek voor buurthuizen? Waarom dan ook niet in Loosduinen en Ypenburg? Want dat is ook uít de buurt. Misleiding met hoogstedelijke normen: die bestaan namelijk niet. Er is geen raadsbesluit conform uw unaniem aangenomen motie van 10 juni 2021. En een teruggang van 35 tot 60% in vierkante meters voor sport en spel voorspelt niet veel goeds. Dan is er nogal veel onduidelijkheid over groen.

De door u geëiste nulmeting CID, vastgelegd in de gemeentelijke LER CID, geeft als startpunt 11 vierkante meter groen per woning. Volgens de tabel in het bestemmingsplan, bladzij 57, is er een terugloop van 3,6 vierkante meter per woning. 11 minus terugloop 3,6 komt bij ons uit op 7,4 vierkante meter per woning. Dat is dus onder de 8 vierkante meter die we hebben afgesproken. Dat betekent dat of de LER CID op foutieve gemeentelijke cijfers is gebaseerd, wat niet aannemelijk is. Of, en dat is veel ernstiger, de informatie in het bestemmingsplan is foutief en u, de raad, wordt verkeerd geïnformeerd. Daarbovenop komt de afdoening op 11 januari 2022 van de unaniem aangenomen motie Duidelijkheid over het groen. Het 3

college schrijft, en ik citeer: 'Dit betekent dat er per toegevoegde woning in het CID 8 vierkante meter groen wordt toegevoegd.' Volgens onze berekening aan de hand van de tabel op bladzij 57 betekent dit een tekort van 88% aan nieuw groen bij SoZa, maar geen woord hierover in het bestemmingsplan. Oftewel, door misleiding, verkeerd en niet geïnformeerd zijn wordt de Hannoverstraat 4 dan ook een bijzonder complex. We herhalen het nog maar eens: stel dit bestemmingsplan niet vast. De voorzitter. Hartelijk dank, meneer Snijders. Dan is nu het woord aan de heer P. Drijver namens stichting SOS Den Haag. Ook voor u geldt drie minuten, meneer Drijver. Gaat uw gang. De heer Drijver (D en E). De kracht zit in de herhaling. Voor uw opgave van de stad, die verdichting met 30.000 woningen, bestaat geen samenhangend stuk. Uw verdichtingsopgave van de stad is enkel ontleend aan de verouderde structuurvisie. Die loopt tot drie jaar terug en die gaat over veel lagere aantallen woningen; u weet niet waar het over gaat. Uw verdichting is het resultaat van een bouwlobby vermenigvuldigd met de woningnood en gedeeld door een tekort aan stallingsplaatsen, aan drinkwater, aan voorzieningen en aan banen. Uw verdichting is het afromen van een regionale markt en versterkte segregatie tussen renteniers en steuntrekkers.

In mijn eerdere inspraak vertelde ik u hoe een Amsterdamse wethouder met kennis van zaken hoogstens een half A4'tje eiste over beeldkwaliteit, en dat bleek te kunnen. Dit beeldkwaliteitsplan voor de Anna van Hannoverstraat is een prentenboek bij een plan waar ontwikkelaar en college hun krabbel al onder hebben gezet. Het college maakt daarmee uw besluitvorming tot theater. U wordt de risee van de ontwikkelaar en de aannemers. Want wie van u ziet 'eeuwige Haagse schoonheid' in dit beeldkwaliteitsdocument? Waarom leutert het college 53 pagina's lang om u van de wijs te brengen? Waarom moet het complex niet lijken op de Frederikkazerne, de Resident of het Aloysius College? Of waarom moet het niet lijken op Little C? U mag het zeggen. Nee, u moét het zelfs zeggen: artikel 12 van de Woningwet. Maar u hoeft helemaal niet het karige toeristenmenu van VORM en het college weg te werken. Laat het lekker staan. Draag het college een echt gerecht op, vraag een aangepast beeldkwaliteitsdocument op één A4'tje en instrueer uw Welstand ermee. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer Drijver. Dan is nu het woord aan de heer J. Ten Velden, ook namens stichting SOS Den Haag. Van harte welkom, meneer Ten Velden, ook drie minuten voor u. Gaat uw gang. De heer Ten Velden (D en E). Voorzitter.

Vanavond beslist de gemeenteraad over het lot van een gebouw van hoge culturele waarde, cultureel erfgoed, niet alleen nationaal van belang, maar ook internationaal. Het is het voormalige ministerie van Sociale Zaken, SoZa, ontworpen door architect Herman Hertzberger. Onze stad kent nog een gebouw uit dezelfde culturele stroming. Dat is de Pastoor van Arskerk van architect Aldo van Eyck, een tijdgenoot van Hertzberger. Beide gebouwen zijn voorbeelden van het structuralisme, uitgevoerd in betonsteen en karakteristiek bouwmateriaal uit die periode. De kerk van Van Eyck is al sinds 2004 een gemeentelijk monument waar de stad trots op is en dat veel internationale bezoekers trekt. Terecht hebben het Cuypersgenootschap en de Bond Heemschut de gemeente verzocht om ook SoZa tot gemeentelijk monument aan te wijzen. De gemeente weigerde aanvankelijk op procedurele gronden, maar de rechtbank heeft uitgesproken dat de gemeente voor het einde van dit jaar dit verzoek inhoudelijk moet beoordelen. Zolang een ordentelijke inhoudelijke beoordeling niet beschikbaar is, is het onfatsoenlijk om nu al te beslissen over een bestemmingsplan dat uitgaat van sloop. De tijd dat Den Haag op deze manier bestuurd werd, moet nou eens een keer definitief voorbij zijn. Dit heeft de raadsenquête over Amare inmiddels wel duidelijk gemaakt.

De tijd is voorbij dat de gemeente alles doet om het projectontwikkelaars naar de zin te maken zonder rekening te houden met de kwaliteit van onze stad en de wensen van de eigen bevolking, het publieke belang. Er zit nu een ander college. Er zijn nieuwe raadsleden benoemd. Nu willen we weer trots kunnen zijn op de manier waarop Den Haag wordt bestuurd, dat besluiten van het college niet meer door de rechter onderuit worden gehaald. Gemeenteraad, stelt u vanavond alstublieft de beslissing over een nieuw bestemmingsplan uit tot de door de rechter geëiste inhoudelijke beoordeling over het gemeentemonument een feit is. Dank u voor uw aandacht.

4

De voorzitter. Dank u wel voor de inspraak, meneer Ten Velden. De volgende inspreker is voor het agendapunt Gewijzigd Voorstel van het college inzake Binnenstadsplan Den Haag 2033 'Een levendige, groene en verbonden Haagse binnenstad'. Daarvoor heeft zich aangemeld C. Schram. Die wil ik graag het woord geven. Komt u naar beneden en sla uw slag. Meneer Schram, van harte welkom. Ook voor u drie minuten, houdt u het klokje zelf in de gaten? Gaat uw gang. De heer Schram (F). Alvast de beste wensen voor de stad, voor de beste binnenstad. De kracht van herhaling: soms is dat niet eens nodig, dan kun je hier gewoon gaan staan. Toen ik bovenkwam net was er een mevrouw - ik mag geen voornaam noemen - die zei: hé, als jij er bent, dan gaat het over water. Dat klopt. Het Binnenstadsplan is natuurlijk hartstikke goed, maar er staat te weinig over water in, en dat is zo belangrijk. Het is niet helemaal onderdeel van dit Binnenstadsplan. Dat is eigenlijk fout. We gaan dadelijk de hele tramlijn 6 anders leggen, of niet. Dat is nou net het enige stukje van de hele stad waarvan de trammaatschappij vindt dat de rails niet verlegd hoeft te worden. Overal moet de stad helemaal op zijn kop en liggen wijken afgezonderd en zijn ze moeilijk bereikbaar, maar bij dat stukje Brouwersgracht is het niet nodig. En we hadden zulke mooie tekeningen al gezien met het grachtje daar.

Als het grachtje er wel is en de tram opzij gaat of ergens anders - de tunnel een stukje doortrekken - dan heeft het ook geen zin om de Prinsegracht door te trekken. Als je de Brouwersgracht niet hebt, is de Prinsegracht op een verlengde tunnel wel heel grappig, maar nutteloos. Dus het Binnenstadsplan is belangrijk, maar er mogen wel wat langere en misschien wat meer alinea's in over water. Ik dring daarop aan waar nog mogelijk en anders komt er maar iets achteraan. Vergeet het water niet. Ik heb vandaag weer gevaren met mensen die al een keer met onze koningin - ik zal geen voornaam noemen - gegeten hebben. Vandaag zaten ze in die boot. Bruggen gingen open. U weet hoe mooi dat is. Sommigen van u hebben het al meegemaakt. We hebben hier diverse types. We krijgen 16 januari - joepie! - mede dankzij meneer Drijver, de draaibrug weer terug, ook mede dankzij jullie als raad. De draaibrug is een van de types. Dadelijk hebben we als stad de basculebrug, de hefbrug - echt handmatig, net zoals in Laurel en Hardy, de draaibrugjes die je handmatig doet - en dan die prachtig mooie draaibrug. Dat is uniek. Dat is uniek in Nederland. Dat heeft geen enkele andere stad. Den Haag heeft dat. Dat is heel top. Dat vinden mensen mooi. Gisteren hadden we tieners uit Engeland, British teenagers. Die waren hier een paar dagen. Die hebben Den Haag gezien.

Ze vonden Den Haag prachtig mooi, hartstikke leuk. Ze zaten in twee boten, want ze waren met iets meer mensen dan in een boot mogen. Na afloop vroeg een leraar - ik stond erbij en ik verstond een beetje Engels - wat ze het leukste hadden gevonden deze dagen in Den Haag. U raadt het nooit, helemaal nooit. Ik was het niet, maar het water wel, het varen, het beleven van de stad, rustig, zonder uitwerpselen van honden en losliggende tegels. Gewoon heerlijk in een bootje, rustig aan, mooie bruggen, mooie panden, mooie verhalen van een stad. Dus in dat Binnenstadsplan graag, graag, graag iets meer aandacht voor het water. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, meneer Schram, ook keurig binnen de tijd. Volgens mij worden we allemaal enthousiast van deze mooie verhalen. Dank u wel. De volgende inspreker is op het agendapunt Gewijzigd voorstel van het college inzake Ontwerp Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040. Dat is K de Winter. Van harte welkom, ook voor u drie minuten de tijd. Gaat u gang. Mevrouw De Winter (G). RIS315261, ik ken het nummertje al uit mijn hoofd en u vast ook. Wat me blijft verbazen in dit stuk is hoeveel newspeak er in dat RIS-document staat. U kent dat wel uit de novelle 1984. Het is propagandistische taal die gekenmerkt wordt door eufemismen, omschrijvingen en het omdraaien van gebruikelijke betekenissen.

Een voorbeeld daarvan is: De Structuurvisie Zuidwest vormt de ruimtelijke doorvertaling van de integrale visie voor Zuidwest. Nee, niet de visie was eerst. Eerst waren er de projecten van vele duizenden woningen, namelijk De Schaloen, Levels, de flatgebouwen op de Venen en de Dreven met, zonder, weinig, geen parkeerplaatsen. Het werd dus wel tijd voor een beetje visie. Of we die nu krijgen met de Structuurvisie laat ik in het midden. Ik wil een paar dingen zeggen over het dictum. Bij Romeinse cijfer I, Ruimtelijke principes, staat: 'Het toevoegen van woningen vindt plaats langs de lange lijnen …' U kent het stukje verder wel. Dat is dus overal. Het klinkt alsof het ruimtelijke ordeningsprincipes zijn, maar uiteindelijk is de maatstaf hier dat je sociale woningen 5

zomaar mag slopen om te verdichten. Schrap dit stukje alsjeblieft en bepaal precies waar er woningen bij mogen komen op basis van een echte ruimtelijke ordening. Bij het getal 10.000 woningen: als u dit goedkeurt, dan volgt u voor het eerst het college. Dat hanteert dit cijfer al veel langer. '10.000', ja, hoe vaker je het zegt, hoe normaler het klinkt. Dat is zoiets als een toren met 1.200 woningen, dat klinkt ook normaal. Ter vergelijking: in Leidschenveen zijn 8.000 woningen gebouwd en u weet hoe groot dat is. De wethouder had het juist gezien: propaganda werkt, want mensen uit het Centrum zeggen mij 'daar bij jullie is nog veel plaats'. En wij die er al wonen zeggen: hoe dan, waar dan, dat past toch helemaal niet? Maak dit cijfer dus voorwaardelijk. Zijn er niet voldoende voorzieningen, dan geen bijkomende woningen. Nog een klein puntje over de voorzieningen. Overleg hierover met de bewoners. Want nog een cultuurtempel bijvoorbeeld die dan zonder toereikende programmering moet werken, die kunnen we missen. Maar we hebben wel andere ideeën. En die bijkomende basisschool, voorzie die nu niet precies in de straat waar er al drie zijn. Ik noem maar een paar puntjes die nu al aan de orde zijn. Gelukkig - dat is bij Romeinse cijfer V - heeft Zuidwest vele medestanders in de raad en daarbuiten, bijvoorbeeld in Bezuidenhout. Wij zijn hen allen zeer dankbaar.

Het is fijn om te weten dat er minutieus zal worden toegekeken of de voorzieningen volgen. Het is ook fijn om te weten dat we zullen kunnen rekenen op mitigerende maatregelen bij negatieve leefbaarheidseffecten, met andere woorden, dat er minder woningen komen als de wijk het niet trekt. We zullen het zien. Ik dank u. De voorzitter. Ik dank u ook hartelijk, mevrouw De Winter. De heer Drijver staat nog een keer vermeld als inspreker bij agendapunt Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017 en Advies kwartiermaker stadsstedenbouwer, maar ziet daarvan af.

Aan de orde is: C. Datumbepaling initiatiefvoorstel (VVD) Haagse kracht - inspraak, ook bij opvang (RIS317236). De voorzitter. Namens het college mag ik melden dat een reactie van het college uiterlijk verwacht mag worden in het eerste kwartaal van 2024. Ik zie een duim omhooggaan.

Aan de orde is: D. Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026). E. Voorstel van het college inzake Beeldkwaliteitsdocument Anna van Hannoverstraat 4 (SoZa) (RIS317025). De voorzitter. Deze agendapunten worden gezamenlijk besproken. Ik heb een sprekerslijst. Als eerste spreker heb ik staan de heer De Ridder van de VVD. Het woord is aan u, meneer De Ridder. De beraadslaging wordt geopend. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. U weet, voor de VVD gaat het bij besluitvorming over bouwontwikkelingen eigenlijk maar over een ding: is de ontwikkeling een verbetering? Als we van een afstandje kijken naar deze ontwikkeling, naar SoZa, dan is dat ook zo. Een bestaand kantoorpand met tijdelijke invulling maakt plaats voor een nieuw pand met veel woningen, die ook nodig zijn. Niets aan de hand, zou je zeggen, maar niets is minder waar. Ook hier weer wordt alleen gekeken naar één plot: het SoZa-plot. We kijken niet verder dan onze neus lang is. Dat is verkeerd. Daarnaast zijn er fundamentele bezwaren die de bewoners al veel eerder hebben laten weten. Ook vandaag zijn de insprekers weer duidelijk: de voorzieningen deugen niet. We weten niet hoe de voorzieningen voor de

6

wijk worden gerealiseerd. We weten niet hoe we het gaan betalen. En ja, de wethouder heeft ons geprobeerd mee te nemen in wat er is, maar dat is voor de VVD onvoldoende. Een van de belangrijkste zaken in die voorzieningen is het groen. We hebben met elkaar afgesproken dat er voldoende groen zou blijven, voor alle inwoners. We hebben een belangrijk getal daarvoor: 8 vierkante meter. Maar dat getal betekent twee dingen. Het betekent het toevoegen van 8 vierkante meter per toegevoegde woning en het aantal vierkante meters groen in de wijk zou niet achteruit moeten gaan. Er zou dus 8 vierkante meter sowieso overblijven, los van het toevoegen. Zoals Wijkberaad Bezuidenhout al had aangetoond, klopt het hier niet. Er is een enorme teruggang in vierkante meters groen en we houden minder dan 8 vierkante meter over. Hoe zit het dan met de tekst in de afdoening van de motie Duidelijkheid over het groen, wethouder? Ik hoor graag hoe dat zit. Joren Noorlander (D66). Als je 8 vierkante meter toevoegt, is het soms lastig om dat in hetzelfde plangebied te doen en moet je misschien buiten dat plangebied kijken. Hoe ziet meneer De Ridder dat? Rutger de Ridder (VVD). In essentie ben ik het natuurlijk helemaal eens met meneer Noorlander dat je verder moet kijken dan je neus lang is, maar dat doen we nou juist niet. Dat is nou juist het probleem.

Ook bijvoorbeeld het Haagse Bos erbij trekken is niet 'toevoegen'. Dan ga je alsnog erop achteruit. Joren Noorlander (D66). Wil meneer De Ridder dan misschien breed over het CID zien hoeveel groen daar in totaal gerealiseerd gaat worden ten opzichte van het aantal toegevoegde woningen in het CID? Rutger de Ridder (VVD). Waar het om gaat is dat je voldoende groen per woning overhoudt en dat het er ís. Het CID is niet een wijk of iets. Dat is een stippellijn, zoals meneer Snijders het weleens zegt, rondom bouwontwikkeling. Het is niet een plek zoals een echte wijk. Als je groen wil toevoegen, dan moet dat dichtbij zijn. Nota bene in het coalitieakkoord dat nu leidend is, staat dat centraal. Joren Noorlander (D66). Het gaat er natuurlijk om waar we die stippellijn trekken. Die trekken we nu om het plot heen omdat we dat toevallig gaan ontwikkelen. We hebben ruimte, zoals in de Structuurvisie CID staat, waar we eventueel groen zouden kunnen toevoegen. Ik kan meneer De Ridder misschien best volgen als hij zegt dat hij het iets meer gespecificeerd wil hebben. Maar het is toch gek dat hij hier zegt: hier trekken we een stippellijn of die moeten we verder leggen? Waar wil meneer De Ridder dan het groen realiseren als het niet hieromheen kan? Rutger de Ridder (VVD). Dat is een verkeerde manier van redeneren.

Het redeneren begint met het feit dat je voldoende groen hebt en dat je dan dus woningen zou kunnen toevoegen. Het begint ook met het idee dat je in een bestemmingsplan, als laatste in de rij van juridisch-planologische besluiten, duidelijk maakt, zoals we ook bij het PUK hebben vastgesteld, hoe we het dan gaan doen. En het wordt niet duidelijk. Dat is mijn hele punt. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Meneer Noorlander had drie interrupties gehad. Rutger de Ridder (VVD). We worden dus met een kluitje in het riet gestuurd. En dat is niet voor het eerst in de afgelopen weken. Ik zou de wethouder willen vragen: wees gewoon eerlijk. Zeg gewoon dat we niet kunnen voldoen aan onze eigen regels. Zeg gewoon dat de moties die de raad indient, eigenlijk niets waard zijn. Zeg gewoon tegen de bewoners van Bezuidenhout: u doet er niet toe, we bouwen toch gewoon heel veel woningen zonder al dat groen. Zeg dat dan gewoon. Dan is het misschien maar duidelijk. Joren Noorlander (D66). Moties en amendementen die niets waard zijn? We hebben hier een PUK voorliggen waar dit bestemmingsplan op gebaseerd is, dat helemaal kapot geamendeerd is. Dan kunnen we toch niet zeggen dat dit bestemmingsplan daar niet aan voldoet? Ik vind het eigenlijk heel jammer dat het kapot geamendeerd is, want ik denk dat we anders misschien wel een beter plan

7

hadden liggen. Nu hebben we een prima plan liggen, maar misschien hadden we dan wel een beter plan gehad. Rutger de Ridder (VVD). Het moet niet gekker worden. Onze voorgangers, Daniël Scheper en Jan Pronk, hebben hier een robbertje over lopen vechten in deze raad. Daar is iets uitgekomen waarvan ik blij ben dat het er ligt. Alleen dat PUK, waar we toen toe hebben besloten, daar moeten we dan wel aan voldoen. U kunt zeggen dat het kapot is geamendeerd, maar dat doet er niet toe. Als het niet kan, dan moet je als college zeggen: raad, het kan niet, ik kom erop terug, want het kan niet. Bij Bellevue had u daar allemaal geen problemen mee. Dan had u dat hier ook kunnen doen. De voorzitter. Gaat u verder. Rutger de Ridder (VVD). Presenteer het gewoon hoe het is. Zeg eerlijk hoe het is. Voorzitter. Onze buren in Voorburg zijn de VVD heel lief. Zij krijgen last van onze bouwwoede zonder visie. We weten dat er nu problemen gaan ontstaan. Dat moeten we willen voorkomen. Er komen immers te weinig parkeerplekken. De verkeersontwikkelingen uit de conclusie van het onderzoek van Witteveen+Bos laten duidelijk zien dat er met name in de avondspits een probleem ontstaat bij SoZa. Zij hebben nader onderzoek voorgesteld naar maatregelen. Dat onderzoek is nog altijd niet gedaan.

Wat gaan we daar nou doen om dat probleem te voorkomen? Daarnaast - en misschien dat ik het gras voor mevrouw Klokkenburg haar voeten wegmaai, maar toch - heeft mevrouw Klokkenburg in de commissie gevraagd naar het onderzoek naar parkeren bij The Roofs. We weten nu al dat parkeren bij The Roofs leidt tot meer parkeren op straat of meer parkeren in de buurt. We organiseren met SoZa naar mijn mening nu eenzelfde probleem. Ik ben benieuwd hoe we op termijn een terugkoppeling van dit college kunnen ontvangen, zodat we dat echt gaan oplossen. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. De woningnood is groot in Den Haag. De plek waar wij dit project gaan realiseren is een goede plek om te verdichten. Het is namelijk in het CID, naast een intercitystation. Dat lijkt mij perfect ook voor de mobiliteit van de nieuwe bewoners. Er zijn al vele discussies geweest bij de totstandkoming van het planuitwerkingskader van dit project. D66 had het liefst gezien dat hier meer variaties in bijvoorbeeld de hoogte van de torens gerealiseerd werden. Maar er zijn hier eerder al veel amendementen en moties op aangenomen, ook over de hoogte van de torens bijvoorbeeld en de inhoud van het gebouw, die het PUK hebben gewijzigd. Die amendementen en het vastgestelde PUK willen wij natuurlijk gewoon respecteren. Dat is, denk ik ook, betrouwbaar bestuur.

We zijn dan ook verder wel tevreden met de toezegging van de wethouder in de commissie om bijvoorbeeld stichting Voorall beter te betrekken bij de uitwerking van de verdere plannen voor bijvoorbeeld de buitenruimte om de toegankelijkheid van het gebied nog meer te vergroten. Ik heb wel een vraag aan het college. Die gaat over de kantoormeters in het gebouw. Er wordt verwacht dat de kantoormeters door een grote internationale organisatie ingevuld kunnen worden. Wat als dat binnen een aantal jaren niet gebeurt? Wat kunnen we er dan mee doen? Is er dan een mogelijkheid om die meters ook te gaan gebruiken voor de voorzieningen voor de wijk? Want daar is de vraag groot naar. De voorzitter. Dat was een wat abrupt einde. Ik voelde het niet helemaal aankomen, maar hartelijk dank. Mevrouw Klokkenburg wel, want die staat al klaar. Wat voelen we elkaar toch goed aan. Dat is toch helemaal goed. Zo vangen we dat met elkaar op. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Voor ons ligt een bestemmingsplan dat veel impact gaat hebben op de omgeving: 1.200 woningen erbij. Het heeft daarmee een grote en belangrijke rol in de verdichtingsopgave van de stad. Maar er zijn zorgen omtrent het voorzieningenniveau in de bestaande omgeving, dat onvoldoende is onderzocht, en met het groen wordt af en toe wel heel creatief geknutseld.

Vorige week kregen we van het college het voorzieningenoverzicht. Tot mijn verbazing werd ineens gewerkt met een norm voor een zogenaamd hoogstedelijk milieu. Maar volgens mij zijn er nog helemaal geen normen voor een hoogstedelijk milieu. Daar is het destijds over gegaan bij de bespreking van de referentienormen. Toenmalig collega Pronk diende er zelfs een motie over in om 8

deze vast te laten stellen door de raad. Tot op heden is dit nog niet gebeurd. Dus hoe kan er met normen worden gewerkt die nog helemaal niet zijn vastgelegd? Graag een heldere reactie van het college. Vanwege het aangepaste PUK ligt er in ieder geval één claim van de ontwikkelaar op de loer, waardoor we als gemeente mogelijk ook nog eens met miljoenen over de brug moeten komen. Begin 2022 heeft de ontwikkelaar reeds een alternatieve optie voorgelegd met enkele kleine aanpassingen aan het door de raad geamendeerde PUK, omdat op die manier een haalbare uitwerking mogelijk was. Dit alternatief is destijds door het college afgewimpeld zonder dat de raad inzage heeft gehad in de plannen en zonder dat het college dat inzicht had. De onduidelijkheid over deze claim en de mogelijkheden om die te voorkomen, is groot. Dat is raar. De ChristenUnie/SGP vindt dat de raad op de hoogte gehouden moet worden van de ontwikkelingen rondom een mogelijke claim en alle mogelijke oplossingen die kunnen bijdragen tot het voorkomen of minimaliseren daarvan. Daarom dien ik een motie in samen met collega De Ridder van de VVD en in gedachten ook met collega Faïd van de HSP, die er niet bij kan zijn, maar die wel mee wilde indienen.

Het dictum luidt: verzoekt het college zodra er informatie is en in ieder geval halfjaarlijks en bij de aanvraag van de omgevingsvergunning de gemeenteraad te informeren over de onderhandelingen en ontwikkelingen over de claim en eventuele opties om de claim te minimaliseren of te voorkomen. Met het oog op de nieuwe locatie van de Universiteit Leiden aan het Spui en het toch al tekort aan studentenwoningen in de stad, ziet de ChristenUnie/SGP juist in deze ontwikkeling mogelijkheden voor onzelfstandige studentenhuisvesting. Dat is ook mogelijk in het bestemmingsplan, want in de beantwoording van technische vragen schrijft het college zelf: binnen het bestemmingsplan is het mogelijk om studentenwoningen te maken. Bovendien is een student een gebruiker met een ovgerichte levensstijl, precies de doelgroep die we hier beogen. Daarom een motie met als dictum: verzoekt het college in gesprekken met de ontwikkelaar aan te dringen op de realisatie van onzelfstandige studentenhuisvesting. Voorzitter. Tot slot hoor ik graag nog van de wethouder of hij aan kan geven, als het bestemmingsplan vandaag aangenomen zou worden, wanneer de aanvraag voor de omgevingsvergunning verwacht wordt. De voorzitter. Hartelijk dank, mevrouw Klokkenburg. Ik heb wel een klein puntje nog. U heeft een motie ingediend samen met mevrouw Faïd. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Nee, dat was in gedachten.

De voorzitter. Mevrouw Faïd staat wel onder de motie die wij hebben. Dat is dus iets meer dan in gedachten en dat kan dus officieel niet. Dan is dat ook helder. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer De Ridder, wordt de volgende motie (D.1 CU/SGP) ingediend:

Motie D.1 CU/SGP geef updates over mogelijke claim De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023 ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026), constaterende, dat: • de gemeente mogelijk schadeplichtig is richting de projectontwikkelaar in verband met een van eerder gemaakte afspraken afwijkend besluit, te weten het geamendeerde PUK; • het college en de ontwikkelaar het proces over het afhandelen van deze claim hebben losgekoppeld van de ontwikkeling en het bestemmingsplan zelf; • het college niet is ingegaan op het door de ontwikkelaar voorgestelde plan om praktisch binnen de ruimtelijke kaders als hoogte, breedte en diepte meer woningen te realiseren, zodat de ontwikkelaar kan afzien van een claim;

9

overwegende, dat: • binnen de huidige begroting nog geen dekking bestaat voor deze mogelijke claim; • het onwenselijk is als de raad voor een voldongen feit komt te staan; • de raad op de hoogte dient te zijn van de ontwikkelingen rondom de claim en opties die op tafel komen om de claim te minimaliseren; verzoekt het college: • zodra er informatie is en in ieder geval halfjaarlijks en bij de aanvraag van de omgevingsvergunning de gemeenteraad te informeren over de onderhandelingen en ontwikkelingen over de claim en eventuele opties om de claim te minimaliseren of te voorkomen, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt de volgende motie (D.2 CU/SGP) ingediend:

Motie D.2 CU/SGP plek voor studenten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026), constaterende, dat: • in het bestemmingsplan wordt uitgesproken dat in het bouwprogramma nadrukkelijk rekening wordt gehouden met de woonvoorkeuren van onder andere studenten; • studentenhuisvesting uitgezonderd is van de opgestelde uitgangspunten met betrekking tot het bouwprogramma; overwegende, dat: • de motie ‘Terugkeer bewoners en gebruikers SoZa’ (RIS311036) in 2022 is aangenomen; • studenten tegen de tijd dat de ontwikkeling af is geen student meer zijn, maar het wel wenselijk is de doelgroep studenten terug te laten keren in deze ontwikkeling; • met de komst van het nieuwe pand van de Universiteit Leiden aan het Spui een toename van studenten te verwachten is; verzoekt het college: • in gesprekken met de ontwikkelaar aan te dringen op de realisatie van onzelfstandige studentenhuisvesting, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hinke de Groot (CDA). Voorzitter. Als raad konden we bij SoZa wederom op zoek naar de voorzieningen in het doolhof aan beleidsstukken met verwijzingen naar ontwikkelvisies en integrale huisvestingsplannen die nog moet komen.

Zo heeft de raad het ooit niet bedoeld in de Structuurvisie CID. Er moet per project namelijk duidelijk zijn hoe we welke voorzieningen, wanneer, waar en met welk budget realiseren. Alleen dan kunnen we erop toezien dat we bouwen aan een leefbare stad waar je niet alleen een huis hebt, maar ook genoeg voorzieningen en ontmoetingsruimte om je heen. Daarom was het CDA absoluut ook niet te spreken over het ontwerp-bestemmingsplan op dat punt. We hebben er lang over gesproken, want het is belangrijk dat er genoeg voorzieningen zijn en groen, en dat de maatschappelijke voorzieningen goed zijn geregeld. Ondanks dat het CDA het veel liever in het voorstel zelf had gezien, is het voor het CDA essentieel geweest dat de wethouder per mail met een 10

extra overzicht kwam van de planning en van hoe en wanneer de voorzieningen er gaan komen. Maar dit moet geen gewoonte worden. Daarom mijn verzoek aan de wethouder, wederom, om zo snel mogelijk met de ontwikkelvisie voorzieningen Den Haag Centraal te komen en die zo snel mogelijk te bespreken, voordat we nog meer woonplannen voor het CID bespreken. Het overzicht dat we kregen riep juist weer nieuwe vragen op. Het geeft een verduidelijking over wanneer de voorzieningen gerealiseerd gaan worden en in welke stukken de financiering geregeld gaat worden, maar toch nog twee vragen, over het groen, dat al werd genoemd, en over de referentienorm hoogstedelijk centrummilieu. Want het is inderdaad zo dat in het maatschappelijke referentienormenstuk van 2021 is aangegeven dat we met referentienormen gaan komen voor een hoogstedelijk centrummilieu. Maar hoe gaat de wethouder ervoor zorgen dat de doelgroep die hier komt te wonen ook de voorzieningen krijgt waar die behoefte aan heeft? Want dit moet natuurlijk geen geitenpaadje zijn waar bewoners een veel lager voorzieningenniveau krijgen. Graag een reactie van de wethouder. Hetzelfde geldt voor de groennorm. Joren Noorlander (D66). Ik vroeg me af wat het CDA dan denkt van het college. Denkt het CDA dat het college bewust een zwak voorzieningenniveau aan de inwoners van het CID voor wil spiegelen? Hinke de Groot (CDA).

Dat heeft u mij niet horen zeggen. Maar toen wij het voorstel aanvankelijk kregen, ontbrak er enige toelichting op wanneer welke voorzieningen hoe gerealiseerd moeten worden. We hebben na de laatste bespreking een nieuwe brief gekregen en ik heb nog geen gelegenheid gehad om de vraag te stellen hoe dit wordt ingevuld. Daarom stel ik die nu. U hoort mij niet zeggen dat het willens en wetens is, maar het moet wel veel beter. Laat dat duidelijk zijn. Joren Noorlander (D66). Ziet u die verbetering - ik zie ook best wel verbeterpunten - vooral in de toelichting op hoe, waar en wanneer ze gerealiseerd zouden kunnen worden? Heb ik dat goed begrepen van u? Hinke de Groot (CDA). De heer Noorlander moet mijn woorden ook niet groter maken dan ze zijn. Het ontwerp-bestemmingsplan was over de voorzieningen gewoon niet duidelijk. Het overzicht heeft het een stukje beter gemaakt, maar het CDA blijft zorgen hebben over het realiseren van voorzieningen en ook het groen. Daarom zullen wij een motie die de Partij voor de Dieren gaat indienen, ook steunen. Als de woningen zijn opgeleverd, moeten de bewoners fatsoenlijk naar de huisarts kunnen gaan, door het groen kunnen lopen en fijn kunnen wonen. Voorzitter. Ik noemde de groennorm al in mijn interruptiedebatje met de heer Noorlander. Voor het CDA is belangrijk dat het groen zo meteen ook is opgeleverd.

We hebben ons daar ook duidelijk over uitgesproken in eerdere debatten over SoZa. We vinden het belangrijk dat er voldoende groen is als de woningen opgeleverd zijn. Ik zal daarom een motie van mevrouw Schmeets mede indienen. Lesley Arp (SP). Ik kom nog even terug op die hoogstedelijke referentienorm. Mevrouw Klokkenburg heeft aangehaald dat daarover ooit een motie is ingediend door de heer Pronk en dat die motie vroeg om die norm eerst met een raadsvoorstel aan de raad voor te leggen. Volgens mij is dat niet gebeurd en wordt deze norm nu gebruikt in relatie tot spelen en sport, geloof ik; in ieder geval twee voorzieningen. Ik vroeg me af wat het CDA daarvan vindt. Hinke de Groot (CDA). In de ideale wereld had ik het voorstel nu al gehad. U heeft van mij ook gehoord in de commissie Ruimte dat ik heel graag het voorzieningendebat veel eerder, in januari, had willen houden. Nu is het gepland in februari, want dan zullen we het pas over de referentienorm hebben. Dan zullen we het ook, denk ik, over deze norm hebben. Idealiter had ik het eerder gehad. Ik vind nu vooral belangrijk om duidelijkheid te krijgen over hoe die norm is opgesteld. Ik constateer wel dat wij al veel eerder als raad met die brief over maatschappelijke normen hebben gezegd dat we met een centrummilieunorm gaan werken. Ik vind het dus ook een beetje vaag.

Daarom heb ik er dus nu ook nog vragen over, die ik nog niet heb kunnen stellen in de commissie Ruimte.

11

Lesley Arp (SP). Ik concludeer dat alles afwegende het CDA denkt: het is niet ideaal, maar we moeten hiermee akkoord gaan. Maar ik vind het toch ook wel een duidelijke uitspraak van de raad. Het is natuurlijk best wel onwenselijk dat de raad zegt 'wij willen hier controle over hebben en dit zelf vaststellen' en het college hier een loopje mee neemt. Hinke de Groot (CDA). Daarom ook mijn uitspraak en de uitspraak van het CDA dat dit geen geitenpaadje moet zijn en mijn vraag hoe we ervoor gaan zorgen dat de mensen die hier komen wonen en graag die betaalbare woning hebben, straks ook die voorzieningen en voldoende groen om zich heen hebben. Dat staat voor het CDA voorop. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik zag wat verbaasde blikken. Ik vervang vandaag collega Thepass en die zou eigenlijk collega Bos vervangen. Ik wens in ieder geval collega Bos van harte beterschap langs deze weg. Nu ik hier toch sta, wil ik kort de gelegenheid nemen om de heer Ghay, fractievertegenwoordiger van DENK, te condoleren met zijn verlies, volgens mij vanochtend, van zijn vader. Ik denk dat velen van ons het gevoel kennen van een ouder verliezen. We kunnen met zijn allen een moment gebruiken om stil te staan bij dat verlies. Goed, dan over het onderwerp van vandaag. Na een lange discussie in de raad hebben we in 2021 een geamendeerd PUK voor SoZa vastgesteld.

De amendementen maken het een uitdaging om binnen de kaders het gebouw te realiseren. In de commissie heeft collega Bos dit al een FrankensteinPUK genoemd. Ondanks dit Frankenstein-PUK ligt er nu een ontwerp-bestemmingsplan voor de locatie. Bij het PUK diende mijn collega Bos drie moties in die borgden dat bewoners en gebruikers langer in het gebouw mochten blijven, dat onderzocht wordt hoe bewoners en gebruikers terug kunnen keren en dat de buitenruimte in cocreatie met de wijkbewoners wordt ontworpen. Ik ga ervan uit dat deze wethouder deze drie acties onvermoeid uit zal blijven voeren. Ik heb vernomen dat er nog een motie komt die de wens uitspreekt dat de huidige gebruikers zo lang mogelijk gebruik kunnen blijven maken van het gebouw. Die heeft onze warme belangstelling, als die zou komen. Ook op het gebied van groen is mijn fractie benieuwd naar de beantwoording van de wethouder op vragen die al gesteld zijn door collega De Groot en de moties die nog komen, waarop ook al gealludeerd is. Laten we juist in het buitenruimteplan de uitdaging oppakken om binnen het plangebied mooie spel- en ontspanningselementen te realiseren, zodat dit niet in de ecologische zone hoeft te gebeuren. Tot slot steunt mijn fractie zo een motie van de collega's van de PvdA, die goede ideeën hebben over circulariteit en hergebruik.

Dat is immers niet alleen veel duurzamer dan het gebruik van nieuwe grondstoffen, maar zorgt ook voor een gebouw dat zich sterker kan onderscheiden en dat kan rijmen met de historie van het huidige gebouw. De voorzitter. Dank u wel, meneer De Vuyst. Ook wij wensen natuurlijk de heer Ghay vanaf deze plek heel veel sterkte, ik denk ook namens jullie allemaal. Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Een bouwplan met een moeilijk politiek verleden. Na veel bijsturing en aanpassingen bespreken we vandaag weer een nieuw voorstel, waar mijn collega Cammelbeeck in de commissie al het nodige over gezegd heeft. Een scherpe bocht naar links door alsnog 30% sociale huur te realiseren, daar is mijn fractie heel blij mee. Over of met dit plan de esthetiek van het gebied verbeterd gaat worden, verschillen de meningen. Voor een icoon als het bestaande gebouw van Hertzberger krijgen we woonblokken terug die je eigenlijk in heel Nederland had kunnen zien staan. We lezen in de toelichting terug dat de ontwikkelaar zo veel mogelijk wil hergebruiken, maar papier is geduldig en in de stukken is nog onvoldoende bepaald hoe elementen van het bestaande gebouw terug zouden kunnen komen.

Daarom dienen we samen met GroenLinks, de SP en de Partij voor de Dieren de motie in met het volgende dictum: verzoekt het college in het op te stellen Haagse sloopkader niet alleen de criteria voor sloop maar ook randvoorwaarden voor hergebruik van materialen op te nemen; de raad te informeren over de voortgang van het Haagse sloopkader; en in het ontwerp voor de buitenruimte materialen uit het bestaande SoZa-gebouw her te gebruiken. Of de buurt na nieuwbouw een bruisend gebied kan worden, is grotendeels afhankelijk van de programmering en de buitenruimte. Want niet alleen het gebouw, maar ook de omgeving is van 12

belang. Het proces voor een buitenruimteplan zal nog volgen, maar mijn fractie kijkt uit naar de uitwerking en de input van huidige en toekomstige bewoners hierop. De programmering. Het huidige gebouw is in de afgelopen jaren een plek geworden voor statushouders, Oekraïense vluchtelingen, studenten en werkende jongeren, een plek voor beginnende bedrijven die bijdragen aan de stad. In het bestemmingsplan zien we ruimte voor voorzieningen, kantoor, sport en betaalbare woningen. Een mooi begin, maar er zijn nog geen afspraken gemaakt hoe en of de huidige gebruikers terug zouden kunnen keren, indien zij dit willen of wensen. Wel is belangrijk dat zij hier zo lang mogelijk zouden mogen blijven. Daarom steunen we ook de motie van de SP en de HSP die hiertoe oproept maar nog ingediend gaat worden. Afsluitend. Den Haag heeft broodnodig honderden woningen nodig. Met de ontwikkeling aan de Anna van Hannoverstraat kunnen we een deel van die vraag invullen. Daarom zullen wij ook instemmen met het bestemmingsplan, al voelt het voor mijn fractie ongemakkelijk dat nog niet helder is welke afspraken nog met de ontwikkelaar zullen moeten worden gemaakt of waar de ontwikkelaar de gemeente nog op zal aanspreken. We horen hier graag dan ook nog van het college een reflectie op.

Hoe voorkomen we dat we na instemming met dit bestemmingsplan over een jaar met het mes op de keel financiële problemen moeten oplossen? Wij voelen daarom ook erg mee met de motie die al is ingediend door de ChristenUnie/SGP die hier meer grip op wil en kijken dan ook met extra interesse uit naar het preadvies van de wethouder hierover. De voorzitter. Door de heer Ahraui, daartoe gesteund door mevrouw Arp en mevrouw Schmeets, wordt de volgende motie (D.3 PvdA) ingediend:

Motie D.3 PvdA Gebouwen horen niet onder een snelweg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026). Constaterende, dat: • bij de behandeling van het planuitwerkingskader amendement ‘Hergebruik materialen en bouw biobased’ (RIS311019) is aangenomen waarin wordt gevraagd om juridisch bindende eisen voor hergebruik van bestaande materialen; • in de Kadernota Duurzaamheid circulariteit is opgenomen als een van de ambities bij gebiedsontwikkelingen; • het college, bij de beantwoording van de motie ‘Kom met een sloopkader', aangaf dat de Dienst Stedelijke Ontwikkeling onderzoek doet naar de wenselijke vorm van een Haags sloopkader en de bijpassende procedure; Overwegende, dat: • het bestaande gebouw van Hetzberger voor velen een icoon is; • in het bestemmingsplan en tijdens de commissiebehandeling werd benoemd dat, doordat hergebruik geen uitgangspunt was, veel van de materialen van het bestaande SoZa gebouw niet kunnen worden hergebruikt; • onder circulair ook het vermalen van beton wordt verstaan wat belandt onder een snelweg; • is toegezegd dat bij de behandeling van de sloopmelding met de ontwikkelende partij wordt gekeken hoe kan worden omgegaan met de bestaande materialen, maar dit weinig zekerheid biedt; • er nog een plan voor de openbare ruimte wordt

opgesteld; • Den Haag partner is van Cirkelstad waar kennis en expertise wordt gedeeld over het behalen van circulaire ambities; Verzoekt het college: • in het op te stellen Haagse sloopkader niet alleen de criteria voor sloop maar ook randvoorwaarden voor hergebruik van materialen op te nemen. 13

• •

de raad te informeren over de voortgang van het Haagse sloopkader. in het ontwerp voor de buitenruimte materialen uit het bestaande SoZa gebouw her te gebruiken.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Het woord is aan mevrouw Schmeets van de Partij voor de Dieren. Het is de maidenspeech van mevrouw Schmeets, dus daar gaan we allemaal goed voor zitten. Ik wens u er heel veel succes bij, mevrouw Schmeets. Het woord is aan u. Hanneke Schmeets (PvdD). Dank, voorzitter, en dank aan de insprekers. Driemaal is scheepsrecht! Na twee eerdere pogingen mag ik vanavond dan toch mijn maidenspeech houden. Voorzitter. Als je ergens nieuw bent, is het wel zo netjes om je voor te stellen. Ik ben hier pas twee maanden in functie, dus ik vertel u graag wat meer over mezelf. Zoals u aan mijn accent hoort, kom ik niet uit Den Haag. Dat is wel duidelijk. Ik kom uit het zuiden. Twintig jaar geleden verhuisde ik vanuit Maastricht naar de Hofstad voor een baan bij Binnenlandse Zaken. Dat was nog in de tijd van de oude JuBi-torens, want die nieuwe torens waarbij samenscholende ambtenaren weleens door de vloer zouden kunnen zakken door een constructiefout, heb ik niet meer meegemaakt; maar ik vond het toen wel een hilarische ontwikkeling. Ik had ook nooit gedacht dat ik me later met dit soort onderwerpen zou gaan bezighouden als raadslid. Ik werkte onder andere als rijksambtenaar bij de directie Politie.

Ik was een tijdje speechschrijver van een oud-minister van OCW die momenteel als informateur aan de slag is voor een rechtse coalitie. Ik werk tegenwoordig bij de Eerste Kamerfractie van de Partij voor de Dieren. Dus die Binnenhofrenovatie voelt best ook leuk. Naast mijn grote liefde voor dieren en natuur heb ik een grote liefde voor geschiedenis en voor mensen. Daarom werkte ik tien jaar lang als professioneel biograaf voor ouderen. Ik ging met mijn schrijfblok en voicerecorder langs bij tientallen Haagse 70-, 80- en soms zelfs 90-plussers om hun levensverhaal op te tekenen en daar een boek van te maken, zodat hun herinneringen bewaard zouden blijven voor het nageslacht. Soms omdat hun kinderen of kleinkinderen mij daarom vroegen en soms omdat ze het zelf al geprobeerd hadden, maar daarbij in de knel kwamen. Zo kwam ik op allerlei plekken in Den Haag achter heel veel voordeuren en kwam ik dus met heel veel verschillende soorten mensen in contact. Ik mocht die mensen alles vragen. Wat heeft u meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog? Was er armoede in huis toen u opgroeide? Is er iets waar u spijt van heeft? Wat zou u nog willen zeggen tegen uw dierbaren voordat u overlijdt? En wat blijkt? Uiteindelijk blijken mensen verdomd veel op elkaar te lijken. Uiteindelijk draait het bij iedereen toch vooral om liefde voor elkaar, niet eenzaam sterven en een goede gezondheid.

Opvallend is dat niemand aan het eind van zijn leven zegt: had ik toch nog maar wat extra uren gemaakt op kantoor of in de gemeenteraad; tot twee uur 's nachts, waarvan akte. Luisteren en vragen stellen zonder iemand te onderbreken of te oordelen is een kunst die we als maatschappij verloren lijken te zijn. Als raadslid hoop ik goed te luisteren naar de inwoners van de stad. Ook SoZa heeft een lang levensverhaal - daar is het bruggetje - met de nodige ups en downs. De balans opmaken valt mijn fractie niet mee. De woningnood in Den Haag is hoog. Dat is iets waar we ons zeer van bewust zijn. Maar dat betekent niet dat we zomaar met deze nieuwe plannen kunnen instemmen. We zijn blij dat wordt voldaan aan de minimale norm van 30% sociale huur en dat de hoogte van de torens is aangepast. Maar we hebben ook zorgen. De leefbaarheid en het voorzieningenniveau in Bezuidenhout staan al jaren onder druk. Over die voorzieningen en het moeten leuren om informatie daarover is door het CDA al het nodige gezegd. Daar wil ik me heel graag bij aansluiten. De groenvoorzieningen dan: de stukken zijn verwarrend, op zijn minst. Voor groen is in de Structuurvisie CID een norm van 8 vierkante meter per woning op gebiedsniveau opgenomen.

Volgens de brief die de wethouder ons op 28 november stuurde, is er binnen het CID-gebied nu en in de nabije toekomst zelfs 11,9 vierkante meter groen per woning beschikbaar en is dat dus hoger dan de norm. Maar waar hebben we het dan precies over? Zijn dan het nog lang niet voltooide stadspark op de overkluizing van de Utrechtsebaan meegerekend en de groenstrook op de Van Alphenstraat die gaat verdwijnen op termijn? Hoe en wanneer wordt dat dan opgelost als dat groen er inderdaad toch niet komt of verdwijnt? En hoe zit het met de motie Duidelijkheid over het groen, waar ook de VVD aan 14

refereerde? Daarin wordt namelijk gesproken over het toevoegen van 8 vierkante meter groen per toegevoegde woning. Daar wordt dan toch niet aan voldaan? Wij verlangen duidelijkheid van de wethouder. Het is echt een principieel punt voor ons. Daarom dien ik de motie Groene afspraak in, samen met collega De Groot van het CDA en collega Arp van de SP, met het verzoek om uiterlijk in Q1 de raad te informeren met een plan waarin specifiek wordt aangegeven hoeveel extra vierkante meters openbaar groen er nog nodig zijn als gevolg van de toename van het aantal woningen in het CID door deze ontwikkeling, te specificeren wanneer en waar dit gerealiseerd wordt, alsmede hoe de financiering van deze groenvoorzieningen is geregeld; in de planning te streven dat het te realiseren openbare groen in de omgeving minimaal gelijktijdig gereed is met de ontwikkeling van het project SoZa. De ecologische zone Schenkzone dan: dit gebied maakt deel uit van de ecologische hoofdstructuur en wordt gebruikt als foerageergebied. Onze fractie wil voorkomen dat de Schenkzone wordt gebruikt voor sport- en speelvoorzieningen. Daarom dienen wij de motie Geen sport- en speelvoorzieningen aan de ecologische zone Schenkzone in, met het verzoek geen sport- en speelvoorzieningen toe te staan in de ecologische zone de Schenkzone, maar deze voorzieningen elders in het gebied te realiseren. Tot slot.

Als vandaag het ontwerp-bestemmingsplan zou worden aangenomen, zal de bezwaarperiode deels tijdens de feestdagen vallen. De wethouder zegde desgevraagd toe te bezien of de publicatie naar een later moment zou kunnen worden verschoven, zodat mensen meer tijd hebben om zich erin te verdiepen voor een bezwaar. Ik hoor graag of dat inderdaad mogelijk is. Ik zie uiteraard uit naar een fijne samenwerking met u allen. Dank u wel. (Geroffel of de tafels) De voorzitter. Van harte gefeliciteerd met uw maidenspeech, grote complimenten daarvoor. Ik denk dat we blij mogen zijn dat u het diepe zuiden heeft ingeruild voor het mooie Den Haag. Nogmaals gefeliciteerd! Door mevrouw Schmeets wordt de volgende motie (D.4 PvdD) ingediend:

Motie D.4 PvdD Geen sport- en speeltoestellen in ecologische zone Schenkzone De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026). Overwegende, dat: • de Schenkzone onderdeel is van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur; • de gemeente in januari jl. is begonnen met een verbeterslag van het groengebied van de Schenkzone (zoals de aanleg van een natuurvriendelijke oever en het planten van nieuwe bomen); • de Schenkzone in gebruik is als fourageergebied. Constaterende, dat: • de Schenkzone niet in het ontwerp-bestemmingsplan wordt genoemd, maar wel direct omliggend groen is; • spel en sport in een ecologische verbindingszone onwenselijk is; • de Schenkzone een rol speelt bij het bestrijden van hittestress en wateroverlast. Verzoekt het college: • geen sport- en speelvoorzieningen toe te staan in de ecologische zone de Schenkzone, maar deze voorzieningen elders in het gebied te realiseren. En gaat over tot de orde van de dag. 15

De voorzitter. Door mevrouw Schmeets, daartoe gesteund door mevrouw Arp en mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (D.5 PvdD) ingediend:

Motie D.5 PvdD Groene afspraak De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 14 december 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerp-bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 (RIS317026). Constaterende, dat: • het bestemmingsplan na eventuele vaststelling de ontwikkeling van 1000 tot 1200 woningen aan de Anna van Hannoverstraat mogelijk maakt; • met de structuurvisie CID (RIS307135) vastgesteld is bij de ontwikkeling van het CID te voorzien in een hoogwaardige groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische waarde en daarbij op gebiedsniveau een norm voor openbaar groen te hanteren van 8 m2 per woning; • het college bij de afdoening van de motie ‘Duidelijkheid over het groen’ (RIS309199) aangeeft dat voor elke nieuwe woning in het Central Innovation District (CID) minimaal 8 m² groen wordt toegevoegd, met de mogelijkheid tot meer groen indien gewenst en mogelijk. Overwegende, dat: • de Commissie voor de Milieu Effect Rapportage (MER) aangeeft dat er geen overtuigend bewijs is dat aan de groennorm wordt voldaan en dat de plannen voor aanvullend groen in de wijk en buurt nog niet definitief zijn. Van mening, dat: • de invulling en het concreet maken van extra openbaar groen al gedaan had moeten zijn en tegelijkertijd met dit bestemmingsplan duidelijk had moeten zijn.

Verzoekt het college: • uiterlijk in Q1 de raad te informeren met een plan waarin specifiek wordt aangegeven hoeveel extra vierkante meters openbaar groen er nog nodig zijn als gevolg van de toename van het aantal woningen in het CID door deze ontwikkeling, te specificeren wanneer en waar dit gerealiseerd wordt, alsmede hoe de financiering van deze groenvoorzieningen is geregeld: • in de planning te streven dat het te realiseren openbare groen in de omgeving minimaal gelijktijdig gereed is met de ontwikkeling van het project SoZa. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het blijft een moeilijke zaak om in deze tijden van woningnood tegen dit voorstel waarmee we 1.200 woningen kunnen realiseren, te stemmen. Dat wordt natuurlijk nog moeilijker omdat het falende bouwbeleid de afgelopen jaren alsmaar minder woningen oplevert, terwijl de ambities hoog blijven. Dat zou ervoor pleiten om eens een keer met de beentjes op de vloer te gaan staan en een reële politiek op dat punt te gaan voeren. Verontrustend blijft dat de financiële consequenties van een financiële claim boven ons hoofd blijven hangen. Wij vragen ons dan ook af waarom na vaststelling van het gewijzigde PUK de kosten van deze wijziging niet zijn geregeld.