RIS317171 Notulen van de vergadering van 9 november 2023

Motie I.4 GL Om vrede in de steden te hebben, moeten de buren elkaar verstaan. De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 09-11-2023 , ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling voorontwerp herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2) (RIS315503) . Overwegende, dat: • in fase 2 van de herinrichting van Gedemte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal er Chinese spreuken komen met Nederlandse vertaling op de trottoirbanden in Chinatown. Constaterende, dat: • in de stad van vrede en recht we een veilige en inclusieve omgeving willen voor alle inwoners; • in Den Haag er verschillen gemeenschappen zijn die in hun thuisland door de Chinese overheid worden gediscrimineerd, denk hierbij bijvoorbeeld aan de Oeigoerse gemeenschap en de Tibetaanse gemeenschap. Verzoekt het college: • om in overleg te treden met de BIZ Chinatown, bewonersorganisatie en vertegenwoordigers van de Oeigoerse, Taiwanese, Tibetaanse, Mongoolse gemeenschap met als doel om de trottoirbanden in in Chinatown naast Chinese spreuken, ook spreuken op te nemen van volkeren die door China worden onderdrukt. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Voorzitter. De herinrichting van de Gedempte Gracht en de Gedempte Burgwal vonden wij meteen al een slecht idee.

We hebben daarom ook tegengestemd. In de eerste plaats was dat omdat het volgens ons niet mogelijk is, en was, om 16.000 fietsers - dat hoorden we al - door deze straten te laten manoeuvreren. En naar blijkt, lukt dat ook niet. Men heeft een hele campagne gevoerd om fietsers uit de Grote Marktstraat te krijgen en dat is dus niet gelukt. Mijn vraag aan de wethouder is dan ook wat dit geintje gekost heeft. Het begon met fase 1, waarin men natuurlijk als eerste alle straatparkeervakken heeft opgeheven. Dit zou 15% tot 30% minder autoverkeer opleveren. Nou, gefeliciteerd, dat is gelukt, met als resultaat dat alle veelal Chinese ondernemers met hun plasje naar de dokter kunnen gaan. Ze verdienen niks meer, omdat veel van hun klanten met de auto langskwamen om snel even wat inkopen te doen. Het zijn deze zelfde ondernemers die met de gemeente hebben meegedacht over dit plan en 19

die input en ideeën hebben aangedragen. Maar u begrijpt het al: in het kader van de Partimanicipatie is daar helemaal geen fluit mee gedaan. In fase 1 ging men monitoren en dat is mooi, want … De voorzitter. Een interruptie van de heer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, nog even over die ondernemers, die dit niet zouden zien zitten. We bespreken later vandaag het Binnenstadsplan, waarin wordt gepleit voor een meer autoluwe binnenstad. Ik ben dus wel benieuwd hoe u dat rijmt. Aan de ene kant vragen ondernemers om meer autoluw, en aan de andere kant zegt u dat ondernemers dit niet willen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Vooral ú wilt een autoluwe binnenstad. Ondernemers, tenminste de ondernemers die ik spreek, zien daar niet zo veel in. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Bij de commissie over het Binnenstadsplan werd er ook ingesproken. Daarbij werd ook gezegd dat ondernemers daarin zijn veranderd. Als voorbeeld werd de Prinsestraat genoemd, waar een meerderheid van de ondernemers graag wil dat het autoluwer wordt. Daar is dus wel degelijk een verandering in gekomen, en dat zit 'm er ook een beetje in dat we de binnenstad niet alleen zien als een plek waar we met de auto boodschappen gaan doen, maar juist ook als een plek waar we willen verblijven, dus met meer terrassen.

Er zitten dus elementen in waarvan ik eigenlijk had gedacht dat Hart voor Den Haag er veel positiever naar zou kijken. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik weet niet of u weleens de krant leest en ook het artikel heeft gelezen over de Chinese ondernemers die hier nu hard door worden geraakt. Zij hebben ook ideeën aangedragen om het anders te doen en daar is totaal niet naar geluisterd. Wij willen graag dat daarnaar geluisterd wordt. De voorzitter. Meneer De Vuyst, laatste keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik vind dit jammer. Ik had verwacht dat Hart voor Den Haag in dezen juist ook zou kijken naar de ontwikkeling van Chinatown. Voor mijn gevoel betrekken we Chinatown nu meer bij de binnenstad. En ja, dat gaat dan ten koste van doorgaand autoverkeer. Ik had toch iets meer de vrolijke heer Meinesz verwacht op dit punt. De voorzitter. Meneer Meinesz, wilt u iets zeggen over uw vrolijkheid, of … Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Wij hebben net een iets andere mening over de inrichting van de binnenstad, en die van de hele stad, denk ik. Wij denken dat onze mening een veel betere is. Ik ga dus weer even rustig verder. De voorzitter. Er is nog een interruptie van de heer Mekers. Peter Mekers (D66). Als ik de heer Meinesz van Hart voor Den Haag goed begrijp, wil hij het autoverkeer graag meer terugbrengen en het gebied toegankelijker hebben voor de ondernemers daar.

Hij had het zonet over krantenartikelen. Ik kan me een recent artikel voor de geest halen waarin iets stond over de luchtkwaliteit in het centrum van Den Haag, namelijk dat het de slechtste is van heel Nederland en dat mensen meer dan vijf sigaretten per dag binnenkrijgen vanwege uitstoot en dergelijke en dat een groot deel daarvan is terug te voeren op het verkeer. Als u dus weer meer autoverkeer het centrum in wil krijgen, wat zegt u dan tegen mensen met luchtwegklachten? Zegt u dan: u heeft pech gehad want ik ken een ondernemer en die wil graag een auto voor de deur laten parkeren? Hoe weegt u dat af tegen elkaar? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Het is nog maar de vraag of dat van al die auto's af komt en niet van die grote boten die hier voor de kust af en toe twee keer gas geven. Ik denk dat dat een groter probleem is. Maar wij denken dat dat voor die ondernemers niet van belang is. Voor de ondernemers

20

is het van belang dat ze daar gewoon zaken kunnen blijven doen. Ik weet niet of u al opgelet heeft in de binnenstad, maar het wordt er niet echt drukker op met ondernemers. Peter Mekers (D66). Dank voor dit antwoord. Ik vroeg inderdaad wat we moeten zeggen tegen bewoners die luchtwegklachten hebben en voor wie we nu weer de verkeerde kant opgaan. Daar heb ik eigenlijk nog geen antwoord op gehad. Uit onderzoeken blijkt dat een groot deel daarvan vanuit het verkeer komt. U zegt 'ik weet het niet', maar ik ga uit van wat de wetenschappers erover zeggen en niet van wat mijn onderbuik zegt. Dat komt helaas soms niet overeen en dan ga ik toch uit van wat de wetenschappers doen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Er zijn ook vaak verschillende lezingen over in de wetenschap. Maar ik ga verder. De voorzitter. Laatste keer, meneer Mekers. Peter Mekers (D66). Dan heb ik nog niet gehoord wat meneer Meinesz dan zegt tegen mensen met luchtwegklachten als de luchtkwaliteit verder achteruitgaat doordat we auto's toelaten. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Volgens mij is de auto de laatste tien jaar 95% schoner geworden en komen er straks alleen maar allemaal nieuwe elektrische auto's voor in de plaatst. In de toekomst moet dat probleem dus volgens mij opgelost zijn. De voorzitter. Meneer Meinesz zet zijn betoog voort. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag).

In fase 1 ging men monitoren, en dat is mooi want men wil in fase 2 de fietsvlonders weer weghalen van de parkeervakken en dan de inrichting definitief maken. Nou, men weet nu wat het veroorzaakt heeft. Daarom heb ik een motie, met als dictum: om de parkeerplekken op de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal weer terug te brengen naar de originele staat, door de pas geplaatste fietsvlonders die op deze parkeerplekken zijn geplaatst te verwijderen. Ook heeft men het over de noodzaak en de wenselijkheid van de herinrichting van dit stuk, maar die komt natuurlijk te vervallen nu men in het nieuwe collegeakkoord heeft opgenomen dat de Grote Marktstraat nog steeds toegankelijk blijft voor fietsers. Dit betekent dat de bredere fietspaden, en eigenlijk de hele herinrichting, niet nodig zijn, en dat de € 10 mln. die eigenlijk voor de grote markt bedoeld was, gebruikt kan worden voor de volgende motie. Ik ben blij dat de Partij voor de Dieren wat meer melk in de pap te brokkelen heeft. De motie heeft als dictum: om het verdiepte gedeelte van de Grote Marktstraat te voorzien van een kleur, zodat er duidelijk wordt waar de fietser moet fietsen en de voetganger moet lopen. De voorzitter. Meneer De Vuyst, u heeft iets totaal nieuws, hè, want u bent al aan de beurt geweest. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, het gaat over deze motie, voorzitter.

Ik ben blij dat de heer Meinesz de dekking aangeeft. Als je voor deze motie stemt, zeg je dus: tweede fase Gedempte Gracht niet uitvoeren. Dat is dan de consequentie. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Nou, daar is uw onderbuikgevoel niet goed, denk ik. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Maar nu strooit u zand in de ogen, terwijl u altijd van de duidelijke taal bent. U zegt dat de € 10 mln. die voor dit project is bestemd, naar de Grote Marktstraat moet en dat u die gebruikt als dekking van deze motie, die best eens een paar miljoen kan kosten. Als deze motie wordt aangenomen, is er dus geen dekking meer voor de Gedempte Gracht, dus voor deze motie stemmen is tegen het raadsvoorstel Gedempte Gracht stemmen. Dat is toch een logische gevolgtrekking uit wat u zonet zei?

21

Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Als deze motie aangenomen wordt, heeft het eigenlijk niet zoveel nut om de boel daar te herinrichten. Dan kunnen de auto's daar gewoon blijven parkeren en kunnen de ondernemers gewoon blijven ondernemen. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dan begrijpen we elkaar goed. Voor deze motie stemmen, betekent dus dat de tweede fase van de Gedempte Gracht niet doorgaat, wat geld scheelt et cetera. En dat is de dekking voor het rood verven van die steentjes, toch? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik denk dat het geen € 10 mln. kost om die rood te schilderen. Leonie Gerritsen (PvdD). Gaat het nou om het kleuren van het pad of wilt u er een fietspad van maken? Dat vind ik wel twee verschillende dingen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U heeft volgens mij altijd met mij gestreden om het verdiepte gedeelte, waarvan iedereen denkt dat het een fietspad is, een kleur te geven. Daar bent u volgens mij ook altijd voorstander van geweest. Ik zou dus zeggen: steun de motie. Leonie Gerritsen (PvdD). Dat was niet mijn vraag. Wilt u nou kleuren of wilt u er een fietspad van maken? Kleuren vind ik echt wel iets anders. En dan moet het misschien niet rood zijn, want dan lijkt het een fietspad en dat is het niet. Ik stel nogmaals mijn vraag: wilt u kleuren of er een fietspad van maken? Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag).

Als u de motie goed leest, ziet u dat wij het verdiepte gedeelte een kleur willen geven om een duidelijk onderscheid te maken, zodat mensen aan de straat kunnen zien waar je moet fietsen en waar je kan lopen. De voorzitter. Mevrouw Gerritsen, laatste keer. Leonie Gerritsen (PvdD). Oké, maar het is dus niet om het eruit te laten zien als fietspad. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). U heeft mijn motie gelezen. De voorzitter. Door de heer Meinesz worden de volgende moties (I.1 HvDH en I.2 HvDH) ingediend:

Motie I.1 HvDH Geef fietspad Grote Marktstraat een kleur, voor minder gezeur De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 november 2023, in een debat over het voorstel inzake vaststelling voorontwerp herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2)(RIS 315503) Constaterende dat, • het tot vandaag de dag onduidelijk is voor bezoekers van de Grote Marktstraat op de fiets dat zij daar te gast zijn en zich op een fietspad wanen; • het tot vandaag de dag onduidelijk is voor bezoekers van de Grote Marktstraat met de benenwagen dat fietsers daar te gast zijn; • het vaak tot gevaarlijke en onoverzichtelijke situaties lijdt; • het met de komst van E-Bikes nog veel gevaarlijker is geworden; • er in het Haags akkoord is vastgelegd dat de Grote Markt toegankelijk blijft voor fietsers. Van mening dat: • als het verdiepte gedeelte een kleur krijgt er veel onduidelijkheid wordt weggenomen; 22

• •

je als fietser ook te gast kan zijn door alleen op het daarvoor gekleurde gedeelte te rijden; hulpdiensten ook gebruik kunnen maken van het gekleurde gedeelte.

Verzoekt het college, • om het verdiepte gedeelte van de Grote Marktstraat te voorzien van een kleur, zodat er duidelijk wordt waar de fietser moet fietsen en de voetganger moet lopen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie I.2 HvDH Herstel parkeerplekken De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 november 2023, in een debat over het voorstel inzake vaststelling voorontwerp herinrichting Gedempte gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2)(RIS 315503) Constaterende dat, • ondernemers in Chinatown veel klanten en omzet mislopen door het verwijderen van de 54 parkeerplekken; • er in het Haags akkoord is vastgelegd dat de Grote Markt toegankelijk blijft voor fietsers; • er niet veel gebruik gemaakt wordt van de fietsvlonders. Van mening dat: • er door deze wijziging van het gebruik van de Grote Markt door fietsers meer ruimte overblijft op de Gedempte Gracht; • er dus ook minder fietsers gebruik zullen maken van de Gedempte Gracht; • er voldoende parkeergelegenheid is voor fietsers in de binnenstad. Verzoekt het college, • om de parkeerplekken op de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal weer terug te brengen naar de originele staat, door de pas geplaatste fietsvlonders die op deze parkeerplekken zijn geplaatst te verwijderen. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Leonie Gerritsen (PvdD). Voorzitter. Het voorontwerp voor de Gedempte Gracht en de Gedempte Burgwal ziet er goed uit.

Het liefst had de Partij voor de Dieren gezien dat het een volwaardige fietsstraat zou worden, maar helaas zijn er voorlopig geen oplossingen voor de bevoorrading van de winkels. Dat is jammer. De Partij voor de Dieren is namelijk van mening dat deze route pas echt een veilig alternatief wordt voor fietsers die nu de Grote Marktstraat gebruiken als de straat autoluw wordt gemaakt. Dat past ook in het Binnenstadsplan, dat later op de avond nog wordt besproken. In het kader van efficiëntie en samenwerking hebben mijn collega's van D66 en de ChristenUnie en ik onze moties samengevoegd. Deze motie wordt mede ingediend met SP, PvdA en GroenLinks. Het verzoek luidt: prioriteit te geven aan het autoluw maken van de Gedempte Gracht bij de uitvoeringsagenda van het Binnenstadsplan, en nog voor de uitvoering van fase 2 te beginnen met het ontwerpen en ontwikkelen van de koppen van de straat en de bijbehorende kosten daarvan in beeld te brengen. Daarnaast wil de Partij voor de Dieren niet dat fietsers de Grote Marktstraat uit worden gejaagd, zeker niet zolang er geen veilig alternatief is. Wij dienen daarom samen met PvdA en GroenLinks ook het amendement Fietsers niet dwingen in.

Ik weet dat de wethouder een groot hart heeft voor de fiets, dus ik wil hem er ook even op wijzen dat er momenteel echt talloze fietsen in de gracht aan het waaien zijn op de Zwarteweg, omdat de alternatieve parkeerplaatsen voor station CS nog niet zijn gerealiseerd. Wanneer wordt dat gefikst? 23

De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door mevrouw Holman en de heer De Vuyst, wordt het volgende amendement (I.A PvdD) voorgesteld:

Amendement I.A PvdD Fietsers niet dwingen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 09 november 2023, ter bespreking van het voorontwerp herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2). Besluit om de volgende tekst te wijzigen onder Handhaving & communicatie: Na realisatie van de definitieve herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2), zal opnieuw een dergelijke informatiecampagne worden uitgerold en monitoring en evaluatie plaatsvinden. Op basis hiervan zal onderzocht worden of de chaotische en verkeersonveilige situatie op de Grote Marktstraat is verbeterd, of dat er toch meer dwingend gestuurd moet gaan worden op het dagelijks na 11:30 uur kiezen van de verbeterde fietsroute. Er wordt sowieso niet overgegaan tot dwingende maatregelen voor fietsverkeer in de Grote Marktstraat, zolang de ‘koppen’ (verbinding Spui en Lutherse Burgwal) van de straat niet zijn ingericht als veilige fietsroute. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Door mevrouw Gerritsen, daartoe gesteund door de heer Mekers, mevrouw Klokkenburg, mevrouw Arp, mevrouw Holman en de heer De Vuyst, wordt de volgende motie (I.3 PvdD) ingediend:

Motie I.3 PvdD Gedempte Gracht met prioriteit autoluw De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 09 november 2023 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Vaststelling voorontwerp herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal (fase 2). Overwegende, dat: • in het Binnenstadsplan wordt ingezet op uitbreiding van het autoluwe en autovrije gebied in de binnenstad; • de Gedempte Gracht een prettig en veilig alternatief zou moeten worden voor de Grote Marktstraat. Constaterende, dat: • zo lang de Gedempte Gracht intensief wordt gebruikt door autoverkeer, er geen prettig en veilig alternatief ontstaat voor fietsers; • het van groot belang is om niet alleen de Gedempte Burgwal, maar ook de ‘koppen’ (de aansluiting met het Spui en de Lutherse Burgwal) met spoed te ontwikkelen om de hele route aantrekkelijk en veilig te maken voor fietsverkeer. Verzoekt het college: • prioriteit te geven aan het autolow maken van de Gedempte Gracht bij de uitvoeringsagenda van het Binnenstadsplan; • nog voor de uitvoering van fase 2 te beginnen met het ontwerpen en ontwikkelen van de koppen van de straat en de bijbehorende kosten daarvan in beeld te brengen. En gaat over tot de orde van de dag. 24

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik heb al eerder gezegd dat het ooit een PVV-raadslid was die een motie indiende om bij de vernieuwing van de Grote Marktstraat ook de fiets een plek te geven. Dat raadslid heeft er dus voor gepleit dat er ook gefietst kan worden door de Grote Marktstraat. Ik heb ook altijd gezegd dat als ik toen onderdeel was geweest van die fractie, ik hem echt op staande voet die fractie uit had getrapt. Het is namelijk een van de grootste fouten die we ooit hebben gemaakt dat we die totale chaos hebben gecreëerd in de Grote Marktstraat. Ik zie daar zo vaak ongelukken of bijnaongelukken gebeuren. Het is één grote jungle van verkeer geworden. Het is alles wat we niet moeten hebben. Derhalve steunt de PVV de inspanningen om het verkeer beter te stroomlijnen. Wij zijn teleurgesteld dat de pijlers met betrekking tot het fietsluw maken van de Grote Marktstraat eigenlijk gewoon niet van de grond komen. Ik weet niet of het aan de campagnes ligt dat het niet werkt of dat er een andere reden voor is, maar het punt is natuurlijk wel dat de Gedempte Gracht ook een verschrikkelijk chaotische straat is. Ik ben het niet eens met de heer Meinesz dat we die parkeerplaatsen nu weer terug moeten laten komen.

Wel zou ik willen dat in de straten rondom het genoemde gebied in ieder geval bijvoorbeeld minder plekken komen voor elektrische auto's. Je ziet nu namelijk dat allerlei plaatsen worden opgeheven en er van die laadpalen komen te staan, zodat gewone mensen er hun auto niet kwijtkunnen. Dat moeten we dus niet hebben, want mensen betalen ook gewoon vorstelijk voor zo'n parkeervergunning. Het is te belachelijk voor woorden dat je dan niet eens je auto kunt plaatsen. Dat deugt natuurlijk van geen kant. Als je ergens voor betaalt, moet je het ook kunnen krijgen. Dat snapt de heer Meinesz. Ik hoorde dat de heer Mekers hem zonet steeds de heer Meinész noemde. Ik weet niet waarom hij dat deed want in mijn optiek is het gewoon de heer Méinesz, maar goed, dat terzijde. Wij hebben wel zorgen over de tijd die wordt uitgetrokken om deze drie fases af te ronden. Het duurt verschrikkelijk lang. Bewoners hebben soms het gevoel dat ze in een soort bouwput wonen. Ik wil de wethouder dus toch manen tot enige urgentie. Het duurt allemaal veel te lang. Een beetje actie dus! En dan wachten we het af. Peter Mekers (D66). Voorzitter. 'STOMP en geen pmots', heb ik eerder al eens geroepen. Stappen, trappen, ov, deelvervoer en dan de privéauto. Ruimte voor een voetganger en een fietser boven ruimte voor blik, en verkeersstromen scheiden als dit voor de veiligheid noodzakelijk is.

Het is goed dat we ruimte maken voor de fiets op de Gedempte Gracht, de Gedempte Burgwal en de Lutherse Burgwal, maar is dat genoeg in deze plannen? In 2021 hebben we schetsontwerpen gezien, en ten opzichte van die ontwerpen is er wel wat veranderd. Wij juichen verandering toe als het verbetert, maar dat lijkt niet altijd het geval. In 2021 werd nog gezegd dat deze straten in fase 3 onderdeel kunnen gaan worden van het autoluwe of autovrije gebied, maar dat kwam niet meer voor in deze plannen. In het Binnenstadsplan wordt deze optie wel besproken, dus waarom zetten we met fase 2 of fase 3 niet gelijk in op het autoluw of autovrij maken van de route? We merken dat de weg nu en straks te krap is om goed en aantrekkelijk als fietsroute te fungeren. Dit geeft ook de Fietsersbond aan. Er zijn diverse parkeergarages in de omgeving, die nog lang niet vol staan. Blik in beton levert ruimte op op straat voor fiets, groen en voetganger. Kortom, het zorgt voor een prettige verblijfsruimte. Wij zijn dan ook benieuwd of dit in de nieuwe parkeernota voldoende aandacht gaat krijgen en of we als gemeente het garagegebruik beter gaan stimuleren. Dan de aansluitingen met het Spui en de Kalvermarkt aan de ene kant en de Lutherse Burgwal en de Grote Markt aan de andere kant. Wat ons betreft moet je hier de rode loper ook echt uitleggen.

De route over de Gedempte Gracht en de Gedempte Burgwal moet natuurlijk aanvoelen als beste route. Dat mag wat ons betreft in de tweede fase plaatsvinden, of direct aansluitend daarop. Hierop wachten tot ooit in de toekomst is ongewis, en dat wordt ook door de Fietsersbond onderstreept. Wat betreft het autoluw maken en het aanpakken van de kop en de staart staan we dus onder de motie de we samen met ChristenUnie/SGP en Partij voor de Dieren indienen. Tot slot kijk ik nog even naar de Grote Marktstraat. Formeel geldt de maximumsnelheid van 15 kilometer per uur in het voetgangersgebied voor iedereen, dus ook voor fietsers. Het is ook een snelheid waarbij correcties en het voorkomen van botsingen goed mogelijk zijn. Voetgangers kunnen zo ook beter voorrang krijgen waar ze daar recht op hebben. Het bij fietsers beter onder de aandacht 25

brengen van die snelheid sneed ik eerder al eens aan, bij een voorvorige wethouder. Kan de huidige wethouder misschien aangeven wat daar nu extra aan gedaan gaat worden? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Ik kan het kort houden. ChristenUnie/SGP is voorstander van de herinrichting van de Gedempte Gracht. Aanpassingen zijn nodig om het gebied echt veiliger te maken voor fietsers, zodat zij een aantrekkelijke en veilige fietsroute hebben. Hoewel we blij zijn dat hier een klap op fase 2 gegeven wordt, kunnen we dit niet los zien van de uitvoering van fase 3. Juist die fase, waarin de aansluitingen op het Spui en de Grote Marktstraat worden aangepakt, is namelijk essentieel om van die Gedempte Gracht ook echt een volwaardige fietsroute te maken. Het ontwerpen en uitvoeren van die fase gebeurt wat ons betreft dan ook liever gisteren dan vandaag. Daarom hebben wij ook de door collega Gerritsen ingediende motie van harte meeondertekend. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. In het commissiedebat voor de zomer maakte ik al de Tindervergelijking, over de campagne om fietsers uit de Grote Marktstraat te weren en ze richting de Gedempte Burgwal en Gedempte Gracht te sturen.

De samenvatting: je kunt verleiden wat je wilt, maar als je naar rechts swipet en de alternatieve route een dubieuze catfish blijkt te zijn vol stilstaande auto's, bestelbusjes en andere red flags, wordt het nooit echte liefde. Maar, om in die terminologie te blijven, dat betekent niet dat we niet moeten gaan voor de sexy glow-up van de Gedempte Burgwal en de Gedempte Gracht. We zijn dus voorstander van de herinrichting, die de straat al een heel stuk fietsen verblijfsvriendelijker maakt. We maken ons, net als veel anderen, wel zorgen om de snelheid van het aanpakken van het begin en het einde van de alternatieve route, dus de aansluiting op het Spui en de Kalvermarkt en aan het andere uiteinde de aansluiting op de Grote Marktstraat. Daarom zijn wij mede-indiener van de motie van de Partij voor de Dieren hierover, en van het amendement dat regelt dat er geen dwingende maatregelen komen om fietsers uit de Grote Marktstraat te weren voordat dit gerealiseerd is. Want het punt blijft dat dit stukje binnenstad druk is en door veel mensen wordt gedeeld. Dat is zeker zo, maar om de stad aantrekkelijk te houden voor fietsers zullen we ook goede, veilige en snelle doorgaande fietsroutes door dit deel van de stad moeten houden. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ik kan het relatief kort houden. Ik heb geen Tindervergelijkingen.

De Gedempte Gracht is nu simpelweg geen veilig alternatief voor fietsers. Daarom steun voor de motie van de Partij voor de Dieren om die met prioriteit autoluw te maken. Nog even een terugblik naar het commissiedebat van voor de zomer. Toen hebben wij ook aandacht gevraagd voor het bewonersparkeren, dat in de zienswijze terugkwam. Door het opheffen van die straatparkeervakken worden bewoners die een gegarandeerde parkeerplek in hun omgeving willen, nu namelijk eigenlijk gedwongen om een abonnement af te sluiten in een commerciële parkeergarage, voor een duurder tarief. Wethouder Mulder zei daarover in de commissie dat hij gesprekken voerde met Q-Park over zowel de bezetting van de garages - de heer Mekers haalde dat al aan - als de mogelijkheid van een gereduceerd tarief. Over de uitkomst daarvan tasten we echter nog in het duister. Daarom ook vanuit mijn fractie aan het college de vraag of de raad bij de nieuwe Nota parkeernormen een overzicht kan krijgen van de bezettingsgraad van die garages in de stad en de gemaakte afspraken rond de tarieven van bewonersparkeren. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Doorgaans zeg je in dit soort gevallen 'we kijken terug op een goed debat in de commissie en daarom kan ik het kort houden', maar dat debat is met mijn voorvoorganger gevoerd dus daar was ik niet bij.

Maar ik ga ervan uit dat het een goed debat was en dat ik het ook kort kan houden. Even resumerend. Voor ons ligt fase 2 van de herinrichting Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal. Eigenlijk zijn dit no-regretmaatregelen, bedoeld om de verblijfskwaliteit te verbeteren. Dat verdient dit stuk van de stad ook. Dit is een stuk stad waar heel veel mensen komen en waar ook heel veel fietsers doorheen fietsen. We moeten echt volgende stappen gaan zetten om het daar verkeersveiliger, publieksvriendelijker en aantrekkelijker te maken, en dat is wat we gaan doen. Ik loop nu snel de vragen langs en daarna de moties. Er zal ook één motie door collega Barker worden afgedaan. 26

GroenLinks had een aantal vragen. Wanneer komt de derde fase? Wat dit college betreft, is dat zo snel mogelijk. We hebben het natuurlijk niet voor niks gefaseerd. We gaan fase 2 ook evalueren als dit allemaal doorgaat. Er ligt ook een relatie met de hardline, dus het grotere doorgaande project, en ook met het Binnenstadsplan. Maar 2030, zoals ik de heer De Vuyst hoorde zeggen, is in ieder geval niet wat dit college voor ogen heeft. Dat moet echt veel sneller kunnen. Sebastian Kruis (PVV). Ik hoor steeds van het college dat het allemaal sneller moet kunnen, maar niks gáát sneller. Kijk naar de bestrating rondom het gemeentehuis. Dat zou drie maanden duren en dat gaat inmiddels bijna twee jaar duren. Ik wil dus echt gewoon op papier zien wat nou precies de planning is, zodat we het college daarop eventueel ook kunnen afrekenen. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). We gaan nu eerst fase 2 doen, als u daar ook mee akkoord gaat, wat ik van harte hoop. Daar zit ook een tussenevaluatie in, en dan gaan we naar fase 3. Er is een samenhang met andere projecten, maar ik kan sowieso toezeggen dat daar in Q1 al wat meer voortgang over te melden zal zijn. Een andere vraag van GroenLinks ging over het kruispunt Lutherse Burgwal en Paviljoensgracht. Dat nemen we mee in fase 2.

Ik heb begrepen dat dat een soort verhoogd kruispunt gaat worden, waardoor de nu inderdaad wat onduidelijke verkeerssituatie, met name voor fietsers, verbeterd wordt. Dan de taxi's. De afspraak met de taxibranche is dat zij alleen maar met passagiers door het pollergebied mogen. Dat gebeurt niet altijd. Ik ga de taxibedrijven daarop aanspreken in mijn kennismakingsgesprek met hen. Ik denk dat handhaving een lastig punt is, maar dit is een terecht punt en ik ga hier sowieso aandacht voor vragen. Dan ben ik bij de vraag van Hart voor Den Haag wat de campagne heeft gekost. Misschien kan ik het een heel klein beetje in proportie brengen. Het was een pilot om fietsers erop te attenderen of ze te nudgen, zoals dat tegenwoordig heet, om de Gedempte Gracht ook eens te proberen. Ik weet niet welke woorden de heer Meinesz precies gebruikte, maar het was een hele lichte actie om te proberen om fietsers die gewoonlijk door de Grote Marktstraat fietsen, ook eens te laten ervaren hoe de Gedempte Gracht is. Wat het precies gekost heeft? Ik las in de krant dat het € 66.000 was. Ik heb dat niet gecheckt, maar het zal een bedrag in die orde van grootte geweest zijn. Ik zal de moties van Hart voor Den Haag meteen meenemen. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Dat is toch raar? Daar gaat u toch over? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik heb u toch antwoord gegeven? Ik ga nu naar uw moties.

Motie I.2 HvDH heet 'Herstel parkeerplekken'. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Heel apart dit. Maar dan kunt u misschien wel zeggen of die acties een beetje geholpen hebben. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ja, ik denk zeker dat er meer fietsers door de Gedempte Gracht en de Gedempte Burgwal gefietst zijn, en dat zij ook ervaren hebben dat het nu met fase 1 al een stapje beter en veiliger is, maar dat we er nog lang niet zijn en we daarom aan de slag moeten met fase 2, en snel daarna met fase 3, wat het college betreft. De voorzitter. Laatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Nou ja, het werkt niet, want u heeft besloten om het fietspad op de Grote Marktstraat toch te laten blijven. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dan kan ik misschien beter motie I.1 HvDH eerst behandelen, want die gaat over de Grote Marktstraat. De Grote Marktstraat is al heel lang, al sinds het ontwerp, de belangrijkste winkelstraat van de stad Den Haag. Het is ook een straat met allure, die een voetgangersgebied is. Fietsers mogen daar ook fietsen, alleen hebben voetgangers voorrang. Dat is de situatie en die is in de afgelopen tien jaar ook niet veranderd. Ik zal maar meteen antwoord geven op 27

uw motie. Het past dan ook niet om het verdiepte gedeelte van een kleur te voorzien. Dat past niet in het doorlopende fietsbeleid, want dan krijg je opeens een stuk gekleurd asfalt, dat nergens begint en dan ophoudt. Het is een random stuk rood asfalt. Misschien nog wel belangrijker is dat het ook in strijd is met de inrichting van het gebied. Het is echt een voetgangersgebied, en fietsers moeten voetgangers voorrang geven. Door de indruk te wekken dat ze op een fietspad rijden, creëer je alleen maar meer onveilige situaties. Deze motie moet het college dus ontraden. De voorzitter. Meneer Meinesz, ik zie dat u wilt interrumperen, maar u bent al drie keer geweest over dit onderwerp. Jawel, u bent drie keer geweest. Maar goed, gaat uw gang. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). De wethouder begint nu ineens op mijn motie te reageren. De wethouder vindt dus dat de veiligheid niet in het geding is in de Grote Marktstraat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Nou, de situatie is daar soms wat ingewikkeld. Dat heeft ermee te maken dat het een heel druk bezocht gebied is. We willen er juist een nog groter succes van maken, omdat we willen dat er nog meer mensen naar die Grote Marktstraat komen. Dat wilt u ook, denk ik. U wilt ook dat de winkeliers daar nog succesvoller zaken kunnen doen en dat de sfeer daar nog veel beter wordt.

Juist daarom willen we de Gedempte Gracht verbeteren voor de fietsers en ook voor de verblijfskwaliteit, en is het een slecht idee om de Grote Marktstraat van een fietskleurtje te voorzien. Leonie Gerritsen (PvdD). Maar het zou toch ook een andere kleur kunnen zijn? Dan maken we het groengeel of regenboog of wat dan ook, maar dan is de distinctie in elk geval duidelijker. Het hoeft geen rood te zijn; het kan een andere kleur zijn, toch? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ja, maar dat zou echt ingaan tegen de hele systematiek van denken over dit gebied. Fietsers moeten meer beseffen dat voetgangers voorrang hebben en dat zij te gast zijn in een voetgangersgebied. Door het fietspad een kleur te geven, ga je fietsers juist het gevoel geven dat zij op een fietspad fietsen, terwijl dat daar dus niet het geval is. Ik vind het een interessante suggestie om het een andere kleur te geven, maar ook daarmee kan het college niet uit de voeten. Leonie Gerritsen (PvdD). Maar het kan toch juist een opvallend iets zijn? Als je het een felle kleur geeft, ziet iedereen: o, er is hier iets! Dan hoeft het toch niet per se rood te zijn? Mensen hoeven niet te denken dat ze er voorrang hebben, maar wel dat ze even moeten opletten. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat is volgens mij precies de vraag die ik zojuist beantwoord heb.

Nee, daarmee creëer je een soort van schijnveiligheid, want dan gaan fietsers alleen maar harder door de Grote Marktstraat fietsen. Ze denken dan namelijk dat ze op een baan zitten waarop ze voorrang hebben, terwijl ze geen voorrang hebben. De voetgangers hebben voorrang in de Grote Marktstraat. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Gerritsen. Leonie Gerritsen (PvdD). Ik denk dat de wethouder hier een aanname doet, want volgens mij is niet per se bewezen dat je harder gaat als je over een gekleurd iets gaat. Bij een fietspadkleur snap ik dat, maar bij een andere kleur denk ik niet dat het zo is. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). U doet ook een aanname, zal ik maar zeggen, en mijn aanname is gebaseerd op het Handboek Openbare Ruimte en op de ervaringen die verkeerskundigen hebben met dit type gebied. Sebastian Kruis (PVV). Ik wil de wethouder graag even bijvallen; ik denk dat hij dat ook even goed kan gebruiken. Ik wil er echt voor waken, samen met de wethouder, dat de stad in één grote kermis verandert. Het is al een rotzooi overal, dus ik wil de wethouder echt hartgrondig steunen om niet de kleuren aan te passen. Ik bedoel: hoe lelijk moet het worden?

28

De voorzitter. Wilt u reageren op deze leuke steunbetuiging, wethouder? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Er zijn klaarblijkelijk ook raadsleden die dit om esthetische redenen geen goed idee vinden. Dat zou niet mijn eerste argument zijn. Maar ik ga door met de motie. De voorzitter. De heer Meinesz, voor de vijfde keer. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Ik heb even een vraag aan de wethouder. Komt u zelf weleens in de Grote Marktstraat? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Alleen al voor mijn meer dan dagelijkse transport op de fiets tussen mijn huisadres en dit stadhuis frequenteer ik regelmatig de Grote Marktstraat. De voorzitter. Nou, frequenteren is in ieder geval een mooi woord. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). En wordt u dan ingehaald of denkt u dat ze zich allemaal aan de snelheid houden? De voorzitter. Dit was de laatste vraag van de heer Meinesz. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). De vragen worden steeds persoonlijker. Ik probeer rekening te houden met het feit dat ik op de fiets te gast ben in de Grote Marktstraat en dus de voetgangers de ruimte te geven, zoals iedereen dat zou moeten doen. Ik hoop dat ik die route ook wat vaker kan gaan gebruiken met een snellere en veiligere Gedempte Gracht. De voorzitter. U zet uw betoog voort. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik ben bij motie I.2 HvDH, Herstel parkeerplekken.

In lijn met mijn betoog zal het niemand verbazen dat ik deze motie moet ontraden. Het gaat namelijk volstrekt tegen in het plan en tegen alle bedoelingen om de parkeerplekken weer terug te brengen, en dat is wat deze motie vraagt. Er zijn laad- en losplaatsen gekomen en er is ook volop parkeerruimte in de QPark. Ik heb zelf vorige week of de week ervoor de mobiliteitshub geopend in de Q-Park op de Amsterdams Veerkade. Daar zijn ook deelfietsen en andere manieren van transport beschikbaar. Het is dus niet de bedoeling om parkeerplekken terug te brengen. Sterker nog, we gaan naar fase 2 en we gaan hele mooie dingen doen op de plek van tijdelijke parkeerplekken, waar nu vlonders liggen. We gaan daar bomen planten en bankjes neerzetten. De voorzitter. Meneer Meinesz, over de andere motie. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Wat vindt u dan van het artikel over de ondernemers daar, die hier veel schade van ondervinden? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). We doen dit ook allemaal in overleg met ondernemers. We hebben de klankbordgroep en we proberen op allerlei manieren de hele omgeving hierin mee te nemen. Dat betekent ook dat we goed luisteren naar de ondernemers, maar dat we soms ook, in het kader van het grotere belang, een besluit moeten nemen dat misschien niet op ieders instemming kan rekenen. Dat moet af en toe; dat hoort bij het besturen van de stad. De voorzitter.

De voorlaatste keer, meneer Meinesz. Jelle Meinesz (Hart voor Den Haag). Maar ik las in het artikel toch dat die ondernemers zich totaal niet gehoord voelden en dat ze ook de parkeertarieven in de garage veel te hoog vonden. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Dat zijn geen signalen die wij herkennen. Ik denk dat wij de stappen die wij nu aan het zetten zijn, in goed overleg zetten met de ondernemers en ook met alle 29

andere omwonenden. Dat niet iedereen even enthousiast is, is soms helaas niet te voorkomen; dat zei ik zonet al. Ik ben nu bij de inbreng van de Partij voor de Dieren, die een vraag stelde over de fietsers aan de Zwarteweg. Deze vraag ligt een beetje buiten dit agendapunt, maar als u mij een foto stuurt, ga ik daarnaar kijken. Dat zeg ik toe. Dan de motie Gedempte Gracht met prioriteit autoluw. Dat is I.3 PvdD. Dat is eigenlijk in lijn met wat we al aan het doen zijn, maar ik beschouw dit vooral als een extra aansporing. Dit is inderdaad de bedoeling, ook in relatie tot het Binnenstadsplan. Dat heb ik natuurlijk even afgestemd met collega Bruines. Het autoluw maken van dit deel van de binnenstad is belangrijk voor de bereikbaarheid en voor de leefbaarheid, en ook gewoon voor de kwaliteit van de binnenstad. De uitvoering van fase 2 is voorzien in 2025. Het verzoek om het komende jaar te gebruiken om daar alvast ideeën over te ontwikkelen en eerste ontwerpen te maken, kan het college dus helemaal volgen. Deze motie kan ik dus aan de raad laten. Dan ben ik bij amendement I.A PvdD, dat heet 'Fietsers niet dwingen'. Dat amendement kan het college ook omarmen. Het is ook niet de bedoeling om voorafgaand aan de uitvoering van fase 3 dwingende maatregelen te nemen om het fietsverkeer uit de Grote Marktstraat te weren.

Met het aannemen van dit amendement wordt dat nog eens extra benadrukt en daar kan het college mee uit de voeten. Ik moet even kijken of ik mijn administratie op orde heb, voorzitter. De voorzitter. Meneer Mekers heeft nog een belangstellende vraag. Peter Mekers (D66). Ja, om te voorkomen dat we een tweede ronde ingaan. Ik had nog gevraagd of we de fietsers over de Grote Marktstraat nog wat meer kunnen wijzen op de snelheidsbeperking. Dat had ik eerder al aan uw voorvoorganger gevraagd. Is daar al nieuws over te melden? Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Ik denk dat een belangrijk onderdeel van het veilig blijven gebruiken van de Grote Marktstraat is dat we fietsers ook op hun verantwoordelijkheid blijven wijzen. De toegestane maximumsnelheid voor de fiets is daar 15 kilometer per uur. Ik zal er in de volgende stappen van dit plan nader op ingaan hoe we dat verder kunnen doen. Q1, heb ik volgens mij gezegd. Dan de Partij van de Arbeid. Ik laat de vergelijking met datingsites even aan me voorbijgaan. Ik heb verder niet heel veel vragen gehoord; ik hoorde vooral steun. Tot slot van mijn stukje kom ik bij de SP. Hoe gaan de gesprekken met Q-Park over het bewonersparkeren? Het is terecht dat u daarnaar vraagt. Hij zit in mijn overdrachtsdossier en ik heb 'm langs zien komen, dus hij is genoteerd. Ik ben er nog niet mee aan de slag kunnen gaan, maar dat ga ik wel doen.

Ik zal deze vraag ook nog even expliciet meenemen bij het volgende moment. Voor de laatste motie geef ik het woord aan collega Barker. De voorzitter. Ik neem dat voorstel over. Wethouder Barker. Wethouder Barker (PvdD). Voorzitter. Dit is de eerste motie die ik mag appreciëren en in de titel staat 'vrede', dus het is ook een mooie motie om te appreciëren. De motie gaat over Chinese spreuken en de vraag of daar ook andere talen bij kunnen, zoals Oeigoerse en Tibetaanse talen. Het college is bereid om daarnaar te kijken en in overleg te gaan. Het is belangrijk om hierbij te spreken met de BIZ, dat de originele spreuken heeft voorgesteld. Dat zullen we doen als de motie wordt aangenomen. Daarom geven we deze motie als college oordeel raad. De voorzitter. De heer Kruis gaat u complimenteren. Sebastian Kruis (PVV). Ik zit hier inderdaad wel te spinnen van plezier, omdat het het eerste optreden is van de heer Barker als wethouder. Dat doet me echt deugd. Hij is ook een beetje míjn wethouder, heb ik soms het gevoel, en daar ben ik heel blij mee. Maar ik ben niet zo blij met zijn eerste appreciatie, want ik zit natuurlijk niet te wachten op Oeigoers in het bijzonder, maar ook eigenlijk niet op Tibetaans. Dan is het einde namelijk zoek. Dan kunnen we straks elke wereldtaal overal in de stad gaan opschrijven. Ik zou de wethouder dus toch willen vragen om af te zien van deze 30

toezegging om hier onderzoek naar te doen. Ik zit daar gewoon niet op te wachten, en als ik er al niet op zit te wachten, zitten heel veel mensen in de stad dat zeker niet. Wethouder Barker (PvdD). Allereerst dank voor het compliment. Ik denk niet dat je hiermee de deur wagenwijd openzet, want de motie beperkt zich tot Chinese talen. Dat lijkt me ook logisch, gegeven dat het in Chinatown is. Het is geen Worldtown of zo. Wij kunnen met de motie uit de voeten, maar het is aan de raad, en dus uiteindelijk ook aan de heer Kruis, hoe die stemt. Als er een meerderheid is, gaan we er als college gewoon mee aan de slag. De voorzitter. Dank u wel, wethouder Barker. Nou, ik heb dat nu drie keer gezegd en het begint langzaam te wennen. Is er behoefte aan een tweede termijn? Nee, zie ik. We gaan aan het eind van de vergadering stemmen over de moties en over het voorstel zelf. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: J. Gewijzigd voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerpbestemmingsplan Kop Assumburgweg 2023 (RIS316318). De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Heeft het college een vrije dag genomen? Of de helft van het college? Ik mis zo veel wethouders. De voorzitter. Ja, maar ik denk dat de portefeuillehouder er zit. Gaat uw gang. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Nou, gelukkig heeft dan nog een deel van het college interesse in mijn inbreng, voorzitter. Allereerst wil ik raadslid De Groot bedanken. In de commissie was ik zeer kritisch op het bestemmingsplan en zij vroeg waarom Hart voor Den Haag dan in 2020 voorgestemd had. Dat was een uitstekende vraag, waar ik op dat moment geen heel goed antwoord op had. Het was in december 2020. Dat was een hele bijzondere tijd; sommigen van u weten dat nog wel. Er mocht één raadslid per keer de raadzaal in vanwege corona. 's Avonds moest dat raadslid dan als een speer naar huis om te stemmen, onder leiding van meneer Van der Helm. Het was echt wel een hele bijzondere tijd. Ik kan me herinneren dat we er geen enorme discussie over hebben gevoerd binnen de fractie, dus collega De Blok en ik, hoe moeilijk dat op dat moment ook ging. Hart voor Den Haag wil namelijk bouwen en we zitten in een wooncrisis.

Hart voor Den Haag vindt de omgeving van stations ook een geschikte locatie voor hoogbouw. Wat is er dan anders aan dit voorstel vergeleken met de vorige keer? Ik heb veel tijd gestoken in het maken van een tijdlijn. Op welk moment is welk besluit genomen dat er direct of indirect mee te maken heeft? De uitkomst is toch wel schokkend, vind ik zelf, want het grote verschil is het betaald parkeren. Het college misbruikt Levels om betaald parkeren Moerwijk-Oost in te fietsen. In september 2017 wordt de raad geïnformeerd over een draagvlakonderzoek. De conclusie: Moerwijk-Oost wil geen betaald parkeren. In december 2017 wordt de gebiedsverkenning MoerwijkOost naar de raad gestuurd. Deze is onder andere met input van de bewoners tot stand gekomen en hierin staat dat er nieuwe woningen komen en dat het parkeren op straat kan worden ingepast. In juli 2019 wordt de raad wederom geïnformeerd: op basis van de parkeerdruk behoeft er geen betaald parkeren ingevoerd te worden. In november 2019 stuurt het college dan die parkeervrijstelling voor Levels, en omdat dit impact heeft op de parkeerdruk besluit het college wederom om de bewoners te vragen wat zij willen. In november 2020 ontvangt de raad de resultaten van het draagvlakonderzoek. Voor de tweede maal is de conclusie dat de bewoners het niet willen.

In november 2020 ontvangt de raad dan het bestemmingsplan Assumburgweg, wel met een verlaagde parkeernorm maar op dat moment nog zonder betaald parkeren.

31

In Moerwijk-Oost gaat slechts 27% van de bewoners naar de stembus, maar de bewoners die wel gaan, of die wel deelnemen aan een draagvlakonderzoek, hebben zich tot twee maal toe uitgesproken tegen het invoeren van betaald parkeren. Twee maal was de conclusie van een draagvlakonderzoek dat de bewoners het niet wilden. De tweede keer was de aanleiding zelfs dat de parkeerdruk in het gebied als gevolg van die gebiedsontwikkeling mogelijk kan gaan stijgen. De uitkomst van beide onderzoeken was dat de bewoners in Moerwijk-Oost geen betaald parkeren willen. Bij de Parkeerstrategie in 2020 is er een amendement aangenomen, ik meen van de heer Van der Helm van de VVD. Dat amendement zag erop dat bij het besluit tot invoeren van parkeerregulering het draagvlak in het gebied waarin het wordt ingevoerd als voorwaarde moet worden gezien voor invoering. En wat gebeurt er nu? Het college gaat toch betaald parkeren invoeren. Deze ontwikkeling wordt door de wethouder gebruikt als reden. Het is misdadig. O nee, dat mocht ik niet zeggen van de heer Van Esch. Het is onbehoorlijk. Het is niet netjes om zo met bewoners om te gaan in een van de armste wijken van Den Haag. Wethouder Balster stuurt ze straks allemaal een rekening. Het is niet netjes om zo met bewoners om te gaan. Het is niet netjes als wij dit als raad toestaan. Nog een puntje.

In het raadsvoorstel Parkeerstrategie 2021 staat op pagina 3: 'De bewoners van Zuidwest die om deze reden te maken krijgen met parkeerregulering zullen de eerste vijf jaar na invoering van de parkeerregulering hun parkeervergunning tegen een gereduceerd tarief kunnen verkrijgen.' Dat is RIS308711. Waarom betalen de bewoners in Moerwijk-Noord dan het volle tarief? Moerwijk-Noord is ook Den Haag Zuidwest. Hier is overduidelijk iets misgegaan. De raad heeft besloten om bewoners in Zuidwest die te maken krijgen met parkeerregulering de eerste vijf jaar een gereduceerd tarief te geven. Kan Hart voor Den Haag ervan uitgaan dat dit gecorrigeerd gaat worden met terugwerkende kracht? Ik heb nog drie moties voorbereid. Eerst de motie Geen betaald parkeren in Moerwijk-Oost. Ik zou de raad willen uitnodigen om daarvoor te stemmen; het is ten slotte wat de bewoners in meerderheid willen. Ik verzoek het college in het dictum om geen parkeerregulering (betaald parkeren) in te voeren in Moerwijk-Oost. Dan de motie Geen betaald parkeren in Den Haag Zuidwest. Het dictum luidt: verzoekt het college om geen parkeerregulering (betaald parkeren) in te voeren in Den Haag Zuidwest. De derde motie heet 'Geef bewoners Zuidwest een goedkopere parkeervergunning'. Dat is uitvoering van beleid.

Het dictum luidt: verzoekt het college bewoners in Zuidwest die geconfronteerd worden met het invoeren van betaald parkeren een gereduceerd tarief te bieden voor hun parkeervergunning. Daar wil ik het in eerste termijn bij laten. De voorzitter. Dank u wel, meneer Dubbelaar. En for the record: ik ben het eens met meneer Van Esch in zijn rol als commissievoorzitter. We hebben afgesproken om dat te doen, dus om één lijn te trekken als voorzitters. Door de heer Dubbelaar worden de volgende moties (J.1 HvDH, J.2 HvDH en J.3 HvDH) ingediend:

Motie J.1 HvDH Geef bewoners Zuidwest een goedkopere parkeervergunning De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 november 2023, ter bespreking van het raadsvoorstel ‘Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerpbestemmingsplan Kop Assumburgweg 2023’ (RIS316318). Constaterende dat, • bewoners in Den Haag Zuidwest te maken krijgen met grootschalige bouwontwikkelingen waarbij onvoldoende parkeerplaatsen voorzien zijn; • een ruime meerderheid van de respondenten bij twee verschillende draagvlakonderzoeken in Moerwijk-Oost (RIS 297755 en RIS 306919) tegen de invoering van betaald parkeren is; • het college ondanks deze uitkomsten van deze draagvlakonderzoeken toch betaald parkeren wil invoeren. 32

Overwegende dat, • Zuidwest een van de armste gebieden van Den Haag is. Moerwijk één van de armste wijken van Nederland is. Het gemiddelde inkomen per inwoner in de wijken Bouwlust en Vrederust (€ 19.500), Morgenstond (€ 21.000) en Moerwijk ( € 18.200) tot de laagste van Den Haag behoort; • een kwart van de bewoners van Zuidwest in armoede leeft en het inkomen gemiddeld 8000 euro lager ligt dan in andere wijken in Den Haag. Van mening dat, • het onbehoorlijk is om betaald parkeren in te voeren zonder draagvlak, in een van de armste gebieden van Den Haag. Verzoekt het college, • bewoners in Zuidwest die geconfronteerd worden met het invoeren van betaald parkeren een gereduceerd tarief te bieden voor hun parkeervergunning. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.2 HvDH Geen betaald parkeren in Moerwijk-Oost De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 november 2023, ter bespreking van het raadsvoorstel ‘Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerpbestemmingsplan Kop Assumburgweg 2023’ (RIS316318). Constaterende dat, • een ruime meerderheid van de respondenten bij twee verschillende draagvlakonderzoeken in Moerwijk-Oost (RIS 297755 en RIS 306919) tegen de invoering van betaald parkeren is; • het college ondanks deze uitkomsten van deze draagvlakonderzoeken toch betaald parkeren wil invoeren. Overwegende dat, • Zuidwest een van de armste gebieden van Den Haag is. Moerwijk één van de armste wijken van Nederland is. Het gemiddelde inkomen per inwoner in de wijken Bouwlust en Vrederust (€ 19.500), Morgenstond (€ 21.000) en Moerwijk ( € 18.200) tot de laagste van Den Haag behoort. Een kwart van de bewoners van Zuidwest in armoede leeft en het inkomen gemiddeld 8000 euro lager ligt dan in andere wijken in Den Haag. Van mening dat, • het onbehoorlijk is om betaald parkeren in te voeren, zonder draagvlak, in een van de armste gebieden van Den Haag. Verzoekt het college, • om geen parkeerregulering (betaald parkeren) in te voeren in Moerwijk-Oost. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie J.3 HvDH Geen betaald parkeren in Den Haag Zuidwest De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 november 2023, ter bespreking van het raadsvoorstel ‘Voorstel van het college inzake Vaststelling ontwerpbestemmingsplan Kop Assumburgweg 2023’ (RIS316318).

33

Constaterende dat, • bewoners in Den Haag Zuidwest te maken krijgen met grootschalige bouwontwikkelingen waarbij onvoldoende parkeerplaatsen voorzien zijn; • het college betaald parkeren wil invoeren in alle wijken van Den Haag Zuidwest, ook als uit draagvlakonderzoeken blijkt dat bewoners het niet willen. Overwegende dat, • Zuidwest een van de armste gebieden van Den Haag is. Moerwijk één van de armste wijken van Nederland is. Het gemiddelde inkomen per inwoner in de wijken Bouwlust en Vrederust (€ 19.500), Morgenstond (€ 21.000) en Moerwijk ( € 18.200) tot de laagste van Den Haag behoort. Een kwart van de bewoners van Zuidwest in armoede leeft en het inkomen gemiddeld 8000 euro lager ligt dan in andere wijken in Den Haag. Van mening dat, • het onbehoorlijk is om betaald parkeren in te voeren zonder draagvlak, in een van de armste gebieden van Den Haag. Verzoekt het college, • om geen parkeerregulering (betaald parkeren) in te voeren in Den Haag Zuidwest. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Het bestemmingsplan Kop Assumburgweg, het plan Levels, is een langslepend dossier waar maar geen einde aan lijkt te komen. Het is een dossier waarin veel is gebeurd, tot aan een ontwikkelaar die geld aan een bezwaarmaker biedt om het bezwaar in te trekken.

Eerder heeft mijn fractie zijn wenkbrauwen al gefronst bij de berichtgeving daarover. We hebben er ook schriftelijke vragen over gesteld, maar ik wil het hier toch nogmaals noemen, want er is toch geen sprake meer van een minnelijke regeling als een doodnormale burger een ton aangeboden krijgt van een projectontwikkelaar? Maar daar gaan we het vandaag niet meer over hebben, hoewel ik er morele bezwaren tegen heb. Ik vind het dan ook jammer dat we Stebru niet als inspreker hebben gezien of gehoord. Dan naar het voorliggende bestemmingsplan. Mijn fractie heeft nog een flink aantal zorgen, waar ik een motie of amendement voor heb. Allereerst hebben wij zorgen over de huidige gebruikers van De Kazerne. Nog steeds hebben niet alle ondernemers of maatschappelijke en religieuze organisaties vervangende ruimte. Hulp daarbij vanuit het stadhuis is hard nodig, waarbij er expliciet oog moet zijn voor het soort organisatie. Een ondernemer is nou eenmaal anders dan een maatschappelijke organisatie. Daarom is het van belang dat er voor hen ook een contactpersoon komt.

Daarom dien ik een motie in, met collega De Groot van het CDA, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college vergelijkbaar met de bedrijfscontactfunctionaris één aanspreekpunt binnen de gemeente aan te wijzen die helpt met het vinden van een alternatieve locatie voor maatschappelijke en religieuze organisaties, te onderzoeken of en hoe de ontwikkeling van het schoolgebouw aan de Twickelstraat geschikt zou kunnen zijn voor organisaties die nu gehuisvest zijn in De Kazerne, in de leegstandsaanpak Zuidwest maatschappelijke voorzieningen en organisaties die reeds gehuisvest zijn in Zuidwest mee te nemen en op korte termijn te bezien of leegstaande panden ingezet kunnen worden voor (tijdelijke) herhuisvesting, en de raad hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 te informeren. Rutger de Ridder (VVD). Ik heb een vraag over het eerste deel van uw dictum, over de bedrijfscontactfunctionaris. Is dat binnen bestaande middelen of moeten we daar middelen voor aanwenden? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). De bedrijfscontactfunctionaris is er al, en wat mij betreft zou er ook iemand moeten zijn die gericht is op religieuze en maatschappelijke organisaties, juist 34

omdat dat een ander soort organisaties is dan een bedrijf of een onderneming. Die persoon kan er al zijn; dat hoeft niet extra te zijn. Volgens mij zitten daar in het coalitieakkoord mooie haakjes voor. Joren Noorlander (D66). Ik wilde eigenlijk aanhaken op hetzelfde punt, en misschien ook wel op het haakje dat mevrouw Klokkenburg net gaf. In het coalitieakkoord staat ook aangegeven dat er een gemeentelijke contactpersoon komt voor levensbeschouwelijke organisaties. Kan dit dezelfde persoon zijn of zoekt mevrouw Klokkenburg dan naar een andere persoon? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Als deze persoon geschikt is om maatschappelijke en religieuze organisaties te helpen aan vervangende ruimte, of in ieder geval te helpen in de zoektocht daarnaar, kan dat prima dezelfde contactpersoon zijn wat mij betreft. Er is wel haast geboden om dit te doen, aangezien er nu nog zulke organisaties in De Kazerne zitten, die er snel uit moeten als dit bestemmingsplan aangenomen gaat worden. Omdat de Plintenstrategie vorig jaar pas is vastgesteld, is die nog onvoldoende verwerkt in dit bestemmingsplan. Om dat alsnog te doen, heb ik een amendement om te regelen dat er meer mogelijkheden zijn om een goede plint te realiseren. Daarom dien ik een amendement in, met een heel lang dictum, dat ervoor zorgt dat stimuleren als strategie voor de plint kan worden toegepast.

Ik hoop dat ik met deze omschrijving mag volstaan. De afgelopen weken hebben we hier meermaals gedebatteerd, en ook een technische sessie gehad, over de parkeerparagraaf van dit bestemmingsplan. Dit was immers het deel dat vernietigd was door de Raad van State. Meermaals hebben we de wethouder bevraagd op de beschikbaarheid en de betaalbaarheid van de parkeerplekken voor de mensen in de sociale huur. Keer op keer zag de wethouder dit probleem ook, en voelde ik ergens zelfs welwillendheid om wat te regelen als het gaat om betaalbaarheid en beschikbaarheid voor de sociale huurders. Sociale huurders uitsluiten van nieuwbouwwoningen omdat ze afhankelijk zijn van een auto vindt de ChristenUnie/SGP namelijk niet gepast. Ik had al een amendement klaarliggen om dat ook daadwerkelijk te aan regelen, maar wat schetste mijn verbazing? Gistermiddag kregen we een briefje van de wethouder met daarin de mededeling dat er al in 2018 afspraken zijn gemaakt tussen Hof Wonen, toen nog Vestia, en ontwikkelaar Stebru: Hof Wonen zou geen parkeerplekken afnemen voor zijn bewoners. Dit was, als je goed kon zoeken, te lezen in de bijlage bij het oude bestemmingsplan, dat was vastgesteld in 2020, namelijk in een zogenaamde m.e.r.-aanmeldnotitie. Daarin is echter niet te lezen dat er een afspraak is, maar slechts dat Vestia het heeft aangegeven.

Hoe kan het dat dit in alle debatten in de afgelopen weken en maanden niet naar voren is gekomen? Waarom hebben we meermaals moeten aandringen op maatregelen? Wilde de wethouder misschien nog wel kijken wat er kon, maar blijkt dit helemaal niet te kunnen en kon dat allang niet meer? Waarom is die afspraak niet met het gewijzigde bestemmingsplan meegestuurd? Het had immers effect op het deel dat door de Raad van State vernietigd was. Wat is de exacte afspraak tussen Stebru en Hof Wonen zoals die op papier staat? Kan de wethouder daar meer over zeggen en de afspraak aan de raad doen toekomen? Wat verwacht de wethouder nog van een gesprek met Stebru en Hof Wonen, zoals in de brief van gisteren te lezen was? En hoe zit het met andere nieuwbouwplannen? Zijn er plannen waarbij ook al afspraken zijn gemaakt tussen corporaties en ontwikkelaars over het niet afnemen van parkeerplekken? Ik vind dit een zeer vreemde gang van zaken, om het zacht uit te drukken, en ik hoor er graag meer over. Ten slotte heb ik nog twee moties. De eerste motie, samen met collega Bos van GroenLinks, gaat over het deelvervoer, dat geborgd moet blijven zolang het gebouw er staat. Het dictum luidt: verzoekt het college te komen met een mechanisme om verhuurders c.q.

exploitanten van locaties waar reductie van parkeerplekken ten behoeve van deelvervoer onderdeel is van het bestemmingsplan, gedurende de levensduur van het gebouw te controleren of deelvervoer geborgd is en de raad hierover uiterlijk in het eerste kwartaal van 2024 te informeren. Ten slotte heb ik nog één motie, over goed en eerlijk communiceren richting nieuwe bewoners, die ik eveneens indien met collega Bos. Het dictum luidt: verzoekt het college met de ontwikkelaar heldere afspraken te maken over eerlijke communicatie omtrent het aantal parkeerplekken, de kosten daarvan en de onmogelijkheden van straatparkeren, onder andere via projectsites, brochures et cetera, zodat nieuwe bewoners vooraf goed op de hoogte zijn.