RIS316933 Notulen van de raad van 11 oktober 2023

Wat betreft de bestuurscultuur: daar hoort gewoon bij dat als we het over de structuurvisie hebben, er ook serieuze moties en amendementen gaan komen, naar ik aanneem ook van de kant van de Partij voor de Dieren. Lesley Arp (SP). De heer Barker heeft een aantal mooie punten genoemd waar zijn partij voor heeft gestreden in de onderhandelingen. Er zitten ook een hoop punten bij waar we ons in kunnen vinden. Er staan wel een paar passages in het coalitieakkoord die wat ons betreft een beetje vlees noch vis zijn; en dat is niet bedoeld als compliment, dit voor de goede orde. Specifiek doel ik dan op de paragraaf over het coffeeshopbeleid en die over het raamsekswerk. Ik was benieuwd of de heer Barker kan uitleggen wat er nou eigenlijk precies staat in die passage over raamsekswerk en wat dit betekent voor de komende twee jaar. Robert Barker (PvdD). Volgens mij waren het twee punten die u noemde. Vlees noch vis vind ik alleen maar fijn, want we gaan meer plantaardig eten. Over coffeeshops is duidelijk afgesproken dat er twee worden verplaatst. Over raamsekswerk is afgesproken dat gekeken wordt om die straten te sluiten maar dat er dan wel een alternatief moet zijn op die locatie. Dat moet er dus eerst wel zijn. Dat is de afspraak.

49

Lesley Arp (SP). Op die coffeeshops kom ik zo meteen nog terug, maar nu even over het raamsekswerk. De Partij voor de Dieren was natuurlijk heel vocaal daarover, namelijk dat je niks moet sluiten zonder een alternatief. Moet ik hetgeen er nu over in het coalitieakkoord staat, zo interpreteren dat de Partij voor de Dieren zich wel heeft gecommitteerd aan de sluiting ervan en dat er bijvoorbeeld vanuit de fractie moties of voorstellen daarover gesteund zullen worden? Dus loopt dat nou parallel, in de zin dat er eerst een alternatief moet zijn, of heeft de Partij voor de Dieren zich echt al gecommitteerd aan het doel van sluiting? Robert Barker (PvdD). Wat ons betreft is duidelijk dat die alternatieven er moeten zijn. Als die alternatieven er zijn op die locatie kan er gesloten worden. De voorzitter. Mevrouw Arp, voor de laatste maal. Lesley Arp (SP). Oké, dank voor die verheldering. Dat stelt mij al iets meer gerust. Dan over de coffeeshops. De heer Bredemeijer haalde bij Spuigasten aan dat hij zo trots is op het strenge coffeeshopbeleid. We zien ook dat er aan de criteria voor de verplaatsing niet getornd gaat worden, terwijl wij ook hebben geconstateerd dat dit best wel een knelpunt is. Wat ik lees in het akkoord is dus: burgemeester, zoek het lekker uit. Ik vraag mij dan ook af waarom de Partij voor de Dieren hiermee heeft ingestemd.

Want je biedt op deze manier toch eigenlijk heel weinig perspectief voor die verplaatsing. Robert Barker (PvdD). Waar we mee hebben ingestemd, is dat we inzetten op verplaatsing. En inderdaad: de door de raad vastgestelde criteria vormen het uitgangspunt. Dat is wat we hebben afgesproken. Ik heb er vertrouwen in dat de burgemeester op basis daarvan ervoor zal zorgen dat die twee zaken verplaatst zullen worden. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Laten we stoppen met het verleiden van mensen om naar onze kwetsbare duinen te komen die momenteel al erg onder druk staan en laten we prioriteit geven aan het versterken van de natuur, de ecologische verbindingszone en bufferzones. Wat vindt de heer Barker van deze uitspraak? Robert Barker (PvdD). Ik vind het goed dat we de natuur prioriteit geven en dat we de ecologische zones versterken. Dat staat ook in het coalitieakkoord, maar volgens mij is dit niet de tekst uit het coalitieakkoord. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat klopt. Het was uw collega Gerritsen die dit onlangs zei bij het debat over het nationaal park Hollandse Duinen. En ze sloeg natuurlijk de spijker op de kop. En nu zie ik in het akkoord dat er € 2,6 mln. moet gaan naar dit prestigeproject om het toegankelijk te maken zodat er nog meer mensen naar onze kwetsbare duinen kunnen gaan komen.

En als het allemaal doorgaat, wordt u morgen ook nog verantwoordelijk wethouder voor een eventueel nationaal park Hollandse Duinen. Is dat de gifbeker die de Partij voor de Dieren helemaal gaat leegdrinken? Robert Barker (PvdD). Nee, ik ben heel trots, want de passage die u noemde, is eigenlijk ook gewoon zo in het coalitieakkoord beland. Dus we gaan die stedelijke groene hoofdstructuur versterken. Er is ook heel veel budget voor om die te versterken. Er komen natuurgebieden bij, waar ik ook heel blij mee ben. Verder gaan we aan het strand het primaat van natuur geven bij de Natura 2000gebieden. Dat zijn allemaal mooie dingen in het vooruitzicht. Rond Hollandse Duinen is inderdaad gekozen om geld te reserveren voor Madestein, wat niet een Natura 2000-gebied is. Dat gaan we toegankelijk maken, juist om het Natura 2000-gebied aldaar wat te ontlasten. Maar inderdaad, als de raad ermee instemt word ik wethouder die over natuur gaat. Ik denk dat dit heel goed past bij de Partij voor de Dieren. De voorzitter. Mevrouw Klokkenburg, voor de laatste maal.

50

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik blijf het toch bijzonder vinden dat, waar we de Partij voor de Dieren tot voor kort aan onze zijde vonden als het gaat om het nationaal park Hollandse Duinen en het feit dat dit een prestigeproject is, de heer Barker vanaf morgen opeens aan de andere kant van de tafel zit en het opeens anders gaat zien. Dat vind ik jammer. Robert Barker (PvdD). Volgens mij is Hollandse Duinen een samenwerkingsverband tussen verschillende organisaties waaronder Dunea waarvan wij aandeelhouder zijn. Het is dan goed om dit in samenwerkingsverband door te zetten. Zoals ik zei, staan er een aantal punten in om de natuur echt te versterken. Daar heb je juist ook samenwerkingsverbanden voor nodig. Juist in een Natura 2000gebied dat voor een groot deel beheerd wordt door Dunea heb je dat nodig. Dus volgens mij is het dan juist verstandig om door te zetten op het versterken van de natuur. Fatima Faïd (HSP). Ik wilde toch nog even teruggaan naar het interruptiedebatje tussen mevrouw Arp en de heer Barker over sekswerk. U zegt: we gaan niks doen zonder dat er een alternatief is. Aan welke alternatieven voor het raamsekswerk moet ik dan denken? Robert Barker (PvdD). Dus juist niet achter het raam. Op dezelfde locatie maar niet achter het raam. Dat is het alternatief dan, bijvoorbeeld. Fatima Faïd (HSP).

Maar bent u zich ervan bewust dat heel veel van de raamsekswerkers helemaal geen alternatief willen? Die willen gewoon zelfstandig achter een raam kunnen zitten waar zij gaan over hoeveel het allemaal kost, hoe lang ze er zitten. Dat is eigenlijk een heel goede vorm van ondernemerschap. Is uw alternatief dan, dat ze in een club moeten of zo? Robert Barker (PvdD). Nee, dat is niet het alternatief. Er zijn meerdere alternatieven waarnaar gekeken moet worden. Bijvoorbeeld op die locatie kan het andere vormen hebben. We hebben juist heel erg veel contact met sekswerkers die ook positief zijn over andere vormen. De voorzitter. Mevrouw Faïd, voor de laatste maal. Fatima Faïd (HSP). Ik hoor steeds het woord 'alternatief' maar ik hoor niet de invulling ervan. Nogmaals, wat is dan een alternatief voor het raamsekswerk? Waaraan denkt u dan? Robert Barker (PvdD). Ik heb geprobeerd een paar keer uit te leggen waaraan dan gedacht kan worden. We hebben gezegd dat er een alternatief moet zijn als je gaat sluiten. Voorbeelden wat betreft dat alternatief heb ik al aangegeven. Ik snap de vraag dus niet helemaal want volgens mij heb ik heel goed aangegeven wat de alternatieven zouden kunnen zijn. De voorzitter. U komt daar niet uit op dit moment. Meneer Kruis heeft nog een vraag. Sebastian Kruis (PVV). Nee, hij komt daar zeker niet uit, want dit is natuurlijk gewoon onbehoorlijk bestuur.

Dit speelt namelijk al jaren en dit houdt ook elke vorm van ontwikkelingen in de huidige sekswerkstraten tegen. Dat weet de heer Barker zelf ook. En nu krijgen we weer opnieuw die onzekerheid en wordt er weer opnieuw gezocht naar alternatieven die ook in alle jaren hiervoor niet gevonden zijn. Is de heer Barker het vanuit zijn raadsrol - want dat is toch de rol waarin we hem altijd hebben gekend en waarin ik hem zelf ook heel erg ga missen - met mij eens dat dit toch eigenlijk onbehoorlijk bestuur zou zijn? Robert Barker (PvdD). Allereerst fijn dat de heer Kruis zegt: ik zal hem missen. Maar ik zei het zeker niet zoals de heer Kruis het typeert. In het coalitieakkoord staat juist dat er aandacht is voor de leefbaarheid, voor de kwetsbaarheid van de positie van de sekswerkers, voor veiligheid, gezondheid en uitbuiting. Dat zijn allemaal dingen die heel erg belangrijk zijn en waar we op in gaan zetten. Sebastian Kruis (PVV). Het punt is dat we ook realistisch moeten zijn. Dit college gaat er maximaal tweeënhalf jaar zitten en als het aan ons ligt een stuk korter. Maar binnen die tijd gaat dit toch nooit 51

rondkomen? Dat weet de heer Barker toch zelf ook wel? Dus dit had er dan toch net zo goed niet in kunnen staan? Robert Barker (PvdD). Het is ook niet iets van de hele korte termijn. Volgens mij gaat het om het perspectief. Dat is van belang. De heer Kruis vergelijkt het met voorgaande colleges maar voorgaande colleges hadden het over een verplaatsing maar dat is niet wat in dit akkoord staat. Het klopt dat het niet waarschijnlijk is dat in tweeënhalf jaar alles gesloten is, maar dat staat ook niet in het akkoord. De voorzitter. Meneer Kruis, voor de laatste maal. Sebastian Kruis (PVV). Dan concludeer ik dat er inderdaad perspectief is, maar dan vooral op meer onzekerheid, en dat dankzij de Partij voor de Dieren. Robert Barker (PvdD). Dat zou dan de verkeerde conclusie zijn van de heer Kruis. De voorzitter. Mevrouw Faïd, heeft u een nieuwe vraag? Fatima Faïd (HSP). Ik ben wat laat van begrip vanavond, waarvoor excuses, maar ik wilde toch nog even terug naar dat natuurverhaal. U richt zich heel erg op Natura 2000 in Scheveningen, maar hoe zit het dan met Kijkduin? Betekent dit dan dat we daar wel mogen bouwen? Robert Barker (PvdD). Eigenlijk snap ik uw vraag niet zo goed, want natuur gaat niet alleen om Natura 2000, aangezien het alleen een deel is. Het gaat juist ook over de stedelijke groene hoofdstructuur, om daarin te investeren.

In het coalitieakkoord hebben we ook als voorbeeld genoemd de Vlietzone, als een gebied waar natuur komt. Dus ik snap niet zozeer hoe u tot die afbakening komt. Bij Kijkduin is het nog steeds Natura 2000-gebied. Dus dat is een aandachtspunt waar ook zeker op ingezet wordt. Die zero-emissiezone draagt er juist toe bij dat de natuur ook bij Kijkduin, wat ook Natura 2000-gebied is, kan worden versterkt. Fatima Faïd (HSP). Maar dan zegt u nu eigenlijk ook: daar gaan we zeker niet bouwen? Robert Barker (PvdD). We gaan zeker niet in een natuurgebied bouwen. De voorzitter. Mevrouw Faïd, voor de laatste maal. Fatima Faïd (HSP). Maar misschien wel net daarnaast, in Kijkduin. Ik heb het vooral nu even over Kijkduin. Robert Barker (PvdD). Ik weet niet over welk plan mevrouw Faïd het heeft, maar wat mij betreft ligt bij een Natura 2000-gebied het primaat bij de natuur, wat ook duidelijk staat in het akkoord. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ook toch alvast vanaf deze plaats heel veel succes voor de heer Barker in zijn beoogde nieuwe rol. Ik heb nog wel een vraag aan hem over de leefbaarheidseffectrapportage, iets wat zijn partij en ook mijn partij zeer na aan het hart ligt. In het coalitieakkoord staat: we zetten onder andere de leefbaarheidseffectrapportage in als middel om participatie vorm te geven. Is de heer Barker blij met die afspraak? Robert Barker (PvdD).

Die tekst vanuit het coalitieakkoord was ook van de VVD. Wat mij betreft zijn we er blij mee dat we de LER gaan uitvoeren. De afgelopen tijd, toen de VVD nog in het college zat, is dat steeds niet gelukt, maar wij gaan er wel volop voor dat de LER echt wordt ingezet. Lotte van Basten Batenburg (VVD). De grap is nou juist dat dit net niet precies de tekst is die stond in het coalitieakkoord dat wij hadden gesloten en dat er recent nog een motie is aangenomen die nog iets verdergaat. En dit lijkt een stapje terug. Dus staat de heer Barker nog voor die motie die we voor

52

de zomer hebben ingediend of is dit het maximale dat hij nu nog wil bereiken met die leefbaarheidseffectrapportage? Robert Barker (PvdD). Eerlijk gezegd, zie ik die motie van de VVD niet als tegenstrijdig of zelfs aanvullend aan dit, maar wat mij betreft wordt die motie gewoon uitgevoerd. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, voor de laatste maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik ben heel blij om dat te horen. Ik hoop ook dat dit zo blijft want die motie ging verder dan alleen participatie. Het moet daadwerkelijk een serieus instrument zijn en dus niet alleen maar iets waarover je in gesprek gaat. En dat was de essentie van die motie die we destijds samen gesteund hebben. Dus ik ben heel blij als de heer Barker hierbij aan onze zijde blijft staan en dat hij zich in die zin hiervoor ook hard gaat maken binnen het college. Robert Barker (PvdD). Als we toch aan geschiedenisles doen, dan zou ik willen zeggen dat er op dat moment een voorstel lag van de Partij voor de Dieren dat een stuk verderging en waar de VVD toen tegen heeft gestemd. Als dat voorstel van de Partij voor de Dieren toen was aangenomen, lag er nu al een leefbaarheidseffectrapportage.

Dus ik had graag gezien dat de VVD het op dat moment had gesteund, maar als de VVD zegt 'laten we die LER snel invoeren' gaan we daar zeker samen in optrekken of neem ik aan dat de fractie van de Partij voor de Dieren daarin samen met u wil optrekken. Voorzitter: de heer Van Zanen. De voorzitter. De volgende spreker is mevrouw Arp van de SP. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Voor de SP staan vandaag twee vragen centraal. De belangrijkste vraag is: waar gaat dit heen met de stad en met dit nieuwe college? Maar allereerst is het goed om stil te staan bij hoe we hier terecht zijn gekomen. Het is al vaker benoemd dat het aantreden van dit centrumlinkse college ontstaan is uit een politieke crisis rond de vrijspraak van de heren De Mos en Guernaoui. Na het opstappen van de VVD volgde een bizarre impasse. Een zomer lang zijn er aan tafel van verkenner Slob allerlei emoties en frustraties geuit, maar is er geen enkele stap vooruitgezet. Partijen die doorgaans de mond vol hebben van leiderschap tonen en bestuursverantwoordelijkheid nemen, waren soms niet eens bereid om met elkaar aan tafel te zitten. In feite begonnen de gesprekken over de inhoud pas toen fracties met drie, twee of een zetel moesten worden ingevlogen om de impasse te doorbreken.

Dat er uiteindelijk toch een meerderheidscoalitie is samengesteld, is dan ook vooral te danken aan de doortastendheid van de heer Slob en niet aan de bestuurderspartijen in het IJspaleis. Voorzitter. Sinds we weten welke coalitie we de komende jaren gaan krijgen, is het geen verrassing dat bij een deel van de raad de druiven zuur zijn. En ook buiten de muren van dit stadhuis zullen er vast inwoners zijn die zich niet vertegenwoordigd voelen of allang cynisch zijn afgehaakt. Met slechts twee jaar voor de boeg wacht dit nieuwe college de zware taak om te laten zien dat het er voor de hele stad is. Want uiteindelijk moeten we verder. Aan nog langer duimendraaien en naar elkaar wijzen, heeft niemand wat, op welke partij je ook hebt gestemd op 16 maart 2022. Dus daarom wil ik nu graag naar de inhoud. Voorzitter. Waar ik het vorige coalitieakkoord omschreef als een opgewarmd prakje, kan ik niet ontkennen dat er wat meer pit zit in dit nieuwe coalitieakkoord. De SP is dan ook blij dat het nieuwe college met een frisse blik naar voorstellen van de oppositie heeft gekeken. Zo is armoedebestrijding meer geworden dan tijdelijk pleisters plakken dankzij de uitbreiding van de Ooievaarsregeling en worden er nu niet alleen maatregelen getroffen om autogebruik te ontmoedigen maar ook om het betaalbaarder te maken om met het gezin de tram of bus te pakken.

Ook staan er een hoop andere plannen in het akkoord waar de SP eerder voor heeft gevochten. Ik hoef ze niet allemaal te benoemen, maar denk bijvoorbeeld aan het proceskostenfonds voor huurders en de regeling voor minima met huisdieren.

53

Maar ook in dit prakje zit hier en daar een smakeloze hap. Het is voor de SP oprecht een raadsel - ik gaf het ook al richting de heer De Vuyst aan - dat een centrumlinkse coalitie zonder de VVD niet kiest voor meer sociale woningbouw dan 30% maar eerst onderzoek op onderzoek wil stapelen. De coalities in Utrecht en Amsterdam met een vergelijkbare samenstelling durfden die stap wel jaren geleden te zetten. Ook vindt de SP het diep verontrustend dat het nieuwe college niet echt een duidelijke visie lijkt te hebben op onze zorg voor ouderen en anderen die steun nodig hebben om zelfstandig te kunnen leven, maar wel een greep uit de centen hiervoor doet. Het credo lijkt hierbij toch een beetje voortzetting van het VVD-beleid maar dan met wat minder geld. Collega Klokkenburg zal hierop later nader ingaan. Mijn fractie wil zich specifiek richten op het geld voor ondersteuning van mensen in de bijstand, waar ook een greep uit wordt gedaan. De gemeente legde jarenlang miljoenen bij op de uitkering die we hiervoor van het Rijk krijgen, de zogenaamde BUIG, en voert hierover ook al jarenlang juridische procedures tegen het Rijk. Over het financiële voordeel dat hierop in de jaarrekening van 2022 is behaald, waarschuwde het zittende college dat dit van tijdelijke aard was.

Sterker nog, het college waarschuwde dat het landelijk budget voor de BUIG snel zal dalen en het gemeentelijk tekort zal toenemen. Dus de vraag voor mijn fractie is nu: wie heeft er gelijk, het zittende college of het nieuwe college waarvan weer driekwart bestaat uit het zittende college? Het kan geen verrassing zijn dat dit verwarring en ook wel wat zorgen oproept bij mijn fractie, temeer omdat het hierbij gaat om de begeleiding en steun van Hagenaars in een kwetsbare positie. Daarnaast hebben wij begrepen dat er in 2018 door het college is afgesproken dat tekorten op de BUIG niet zullen leiden tot bezuinigingen binnen het programma Werk en inkomen, maar gedekt zouden worden uit de algemene reserve. En omdat ik dit principe niet uitdrukkelijk tegenkom in het nieuwe coalitieakkoord wil mijn fractie zekerheid dat het college zich gedurende de rest van deze raadstermijn aan deze afspraak vasthoudt.

Daarom de motie Niet bezuinigen op steun voor Haagse werklozen, waarvan het dictum luidt: verzoekt het nieuwe college vast te houden aan het principe dat eventuele tekorten op de BUIG die zich kunnen voordoen in de periode 2023-2026 niet worden opgelost met bezuinigingen binnen het begrotingsprogramma, maar gedekt worden uit de algemene reserve, de raad tijdig te informeren wanneer blijkt dat de begrote middelen voor de steun en begeleiding van werkloze Hagenaars ontoereikend zijn, evenals de lessen die het college hieruit trekt, en de raad te informeren welke invloed het korten van het BUIG-budget met structureel € 10 mln. heeft op de lopende juridische procedures tegen het Rijk. Deze wordt mede ingediend door de collega's Klokkenburg en Faïd. Ten slotte wil ik even terug naar de bieb aan het Hobbemaplein, waar vorige week het coalitieakkoord is gepresenteerd. De heer Icar, kandidaat-wethouder van DENK, sprak daar uit dat hij niet langer aan de zijlijn wilde roepen, maar een plek aan tafel wilde. Nu heb ik nieuws voor de heer Icar; hij zat al die tijd al aan tafel, want de raad is immers het hoogste orgaan en niet het college. Wat de SP betreft is het nu de tijd om er als raad ook naar te gaan handelen. De onderzoekscommissie Amare benoemde terecht een wethouderscultuur waarbij de raad vaak werd geacht te tekenen bij het kruisje.

Het constante gelek aan de onderhandelingstafel waarbij de raad in feite in zijn hemd is gezet, doet mij vrezen dat die cultuur niet van de ene op de andere dag weg is. Toch zullen wij de verrichtingen van dit college met open vizier beoordelen en zullen we, zoals jullie van ons gewend zijn, met sociale alternatieven blijven komen. De bereidheid van het nieuwe college om daadwerkelijk open te staan voor doordachte alternatieven, zowel uit de raad als uit de stad, zal uitwijzen of het in de SP een bondgenoot of tegenstander zal hebben. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw Faïd, wordt de volgende motie (D.19 SP) ingediend:

Motie D.19 SP Niet bezuinigen op steun voor Haagse werklozen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 11 oktober 2023, ter bespreking van het Haags coalitieakkoord 2023-2016.

54

Constaterende, dat: • de nieuwe coalitie haar plannen wil bekostigen door onder andere het budget voor de uitvoering van de participatiewet en andere uitkeringen waar de gemeente voor verantwoordelijk is met 10 miljoen per jaar te verminderen; • het hierbij gaat om middelen die de gemeente in de loop der jaren bijpluste op de gebundelde uitkering die zij hiervoor van het Rijk ontving: de zogenaamde BUIG; • de gemeente nog altijd juridische procedures voert tegen het Rijk over de BUIG, omdat deze middelen ontoereikend zijn ten opzichte van de werkelijke bijstandslasten; • in de programmarekening van 2022 juist de verwachting is geschetst dat het landelijk budget voor BUIG-uitkeringen snel zal dalen en het tekort op de bijstandsuitkering zal toenemen; • het positieve resultaat op de BUIG in 2022 bovendien deels is veroorzaakt door coronasteunmaatregelen vanuit het Rijk en is gekarakteriseerd als een tijdelijke situatie. Overwegende, dat: • de korting van 10 miljoen per jaar op de BUIG gebaseerd is op een inschatting en de praktijk moet uitwijzen of de steun en begeleiding van Haagse uitkeringsgerechtigden hiermee onder druk komt te staan; • begeleiding van Haagse werklozen naar duurzaam werk en menswaardige steun voor hen die nog niet aan het werk kunnen niet onder druk mag komen te staan.

Spreekt uit dat het nieuwe college: • moet vasthouden aan het principe dat eventuele tekorten op de BUIG die zich kunnen voordoen in de periode 2023-2026 niet worden opgelost met bezuinigingen binnen het begrotingsprogramma, maar gedekt worden uit de algemene reserve; • de raad tijdig moet informeren wanneer blijkt dat de begrote middelen voor de steun en begeleiding van werkloze Hagenaars ontoereikend zijn en daarbij laat weten welke lessen zij hieruit trekt; • de gevolgen van het korten van het BUIG-budget met 10 miljoen structureel voor de lopende juridische procedures tegen het Rijk inzichtelijk moet maken aan de raad. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. 'Let us go forward together, the struggle continues', was de boodschap van de Amerikaanse senator Bernie Sanders nadat hij de voorverkiezing voor het presidentschap in 2020 verloor, maar tegelijk in zijn campagne ongeëvenaard veel jongeren op de been kreeg voor linksprogressieve politiek. Vanavond staat hij op het podium van TivoliVredenburg in Utrecht. En hoewel ik er heel graag bij had willen zijn, gaat onze mooie stad natuurlijk altijd voor. Let us go forward together, dat vind ik ook een mooie boodschap aan ons als Haagse raad.

Natuurlijk ben ik blij dat we met een meerderheidscoalitie van zes partijen tot een coalitieakkoord zijn gekomen, onder unieke omstandigheden. Maar de PvdA voelt ook een grote verantwoordelijkheid om de komende jaren samen met de hele raad én met de bewoners in de stad, in goede samenwerking de schouders eronder te zetten. Voor de stad die ons allemaal zo lief is. Wij onderschrijven dan ook dubbel en dwars de punten die we benoemen in het akkoord voor een gezonde bestuurscultuur, zoals samenwerking en dualisme waarbij er meer ruimte voor debat is in de raad, een betere informatievoorziening en betere besluitvorming waar de raad eerder bij betrokken wordt. Mensen in de stad hebben immers het meeste aan lokale politici die hun volksvertegenwoordigende taak goed kunnen vervullen. Ook dat kunnen we als coalitie niet alleen, dus laten we daar ook samen mee aan de slag gaan. In dat licht wil ik ook de oppositiepartijen bedanken die in zijn gegaan op de uitnodiging om input te leveren op het coalitieakkoord. Dan over het Haags akkoord. Den Haag staat voor grote uitdagingen. Mensen maken zich zorgen of ze de boodschappen nog wel kunnen betalen of een betaalbare woning kunnen vinden.

55

Zorgen om de leefbaarheid in je eigen straat of buurt, maar ook om de toekomst van de planeet door het veranderende klimaat. Met dit akkoord gaan we die uitdagingen aan, binnen de mogelijkheden die we binnen de beperkte tijd - tweeënhalf jaar - en de financiële ruimte hebben. We gaan mooie stappen zetten: meer mensen kunnen straks de Ooievaarspas aanvragen, waardoor bijvoorbeeld kinderen uit gezinnen met een laag inkomen gratis kunnen sporten of toneel- of tekenles kunnen volgen. Juist zo belangrijk voor mensen die werken, maar niet rond kunnen komen. We gaan vooruitlopen op de wijziging van de Participatiewet, waarmee we beklemmende regels voor mensen in de bijstand kunnen versoepelen of afschaffen. Vertrouwen in plaats van wantrouwen, juist zo belangrijk als we zien hoeveel de toeslagenaffaire en het fraudebeleid kapot hebben gemaakt. We gaan onverminderd door met het bouwen, opknappen en verduurzamen van woningen, en kijken ook hoe we ook bij kleinere bouwprojecten sociale huurwoningen kunnen toevoegen. We voegen de daad bij het woord als het gaat om de erkenning dat dakloosheid bovenal een woonprobleem is; dat is gisteren ook vaak genoemd bij de Mars tegen Dakloosheid. Daarom is de PvdA blij dat we extra geld uittrekken voor woningen voor dakloze mensen.

Dat geldt ook voor de Huurbalie, waar mensen hulp krijgen als ze problemen hebben met de verhuurder, achterstallig onderhoud en vocht en schimmel in huis. Een rode draad waar de PvdA trots op is, is dat we ongelijk investeren in gelijke kansen. Dat zie je terug in de investeringen in plekken waar jongeren samen kunnen komen of bibliotheken waar kinderen rustig huiswerk kunnen maken, en investeringen in wijken die extra aandacht verdienen, zoals Rustenburg en Oostbroek, de Schilderswijk en Transvaal. Je ziet het in de aanpak van afvaloverlast in de buurten waar de problemen nu het grootst zijn, en in het vergroenen van straten en pleinen waar het op warme dagen nu gewoon te heet wordt. En dat doen we in een stad waar iedereen mee kan doen en iedereen zich thuis voelt. Waar we werken aan toegankelijkheid voor mensen met en zonder beperking. Waar we een vuist maken tegen discriminatie en we het Stembusakkoord Anti-Racisme uitvoeren. Waar we ons inzetten voor gelijke rechten voor de queergemeenschap en intolerantie bestrijden. Juist vandaag belangrijk op Coming Out Day. Nu begint het pas. Voor het nieuwe college, voor de nieuwe wethouders. Robert en Nur, we stemmen straks pas over jullie benoeming, maar alvast gefeliciteerd en heel veel succes. Maar ook voor ons als raad. Samen voorwaarts. The struggle continues, voeg ik maar met een knipoog toe.

Ik kijk uit naar de inhoudelijke debatten die we de komende jaren met elkaar gaan voeren. Sebastian Kruis (PVV). Ik vroeg mij af of de fractie van de Partij van de Arbeid heeft overwogen om de kandidaat-wethouder van DENK te vragen in het college zitting te nemen namens diezelfde Partij van de Arbeid. Janneke Holman (PvdA). Nee. Sebastian Kruis (PVV). Dat antwoord bevreemdt mij, want hij past natuurlijk perfect in het plaatje dat de PvdA voor ogen heeft voor bestuurders in deze stad. Is mevrouw Holman dat met mij eens, in het kader van de diversiteit waar ze net over sprak? Janneke Holman (PvdA). Nou, ik ben heel blij dat de heer Icar straks wethouder wordt en dat hij die moeilijke klus op zich wil nemen. De voorzitter. De heer Kruis, ten slotte. Sebastian Kruis (PVV). Dan stel ik vast dat ik tot drie keer toe eigenlijk geen antwoord krijg en dat de hypocrisie nog steeds in stand blijft. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Holman voor uw bijdrage. Dan geef ik nu het woord aan de heer Kruis.

56

Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik zou graag willen beginnen met een woord van dank richting nagenoeg eigenlijk alle partijen hier in deze raadzaal die gedurende dit heel formatieproces telkens mijn partij hebben genoemd als ideale oppositiekandidaat. Want in alle voorgestelde coalities is de PVV geen een keer genoemd. Wel werd veel waarde gehecht aan onze rol als oppositiepartij, waarbij zaken werden genoemd als 'herkenbaarheid', 'continuïteit' en 'vaste kracht'. Ik dank alle aanwezigen voor dat vertrouwen. En dan nu ter zake. De PVV is onthutst over de uitkomst van deze tussenformatie na de val van het college als gevolg van de vrijspraak van de collegae De Mos en Guernaoui. Het college viel over de vraag of De Mos en co tot het stadsbestuur moesten toetreden of niet, iets waar de meerderheid van de raad van vond dat dit moest gebeuren. Een heleboel gespreksrondes later is vreemd genoeg de uitkomst dat niet Hart voor Den Haag toetreedt tot het college maar de groene volkspartij uit het grote dierenbos en het islamitische paard van Troje in de vorm van DENK, de politieke vertegenwoordigers van de vijfde colonne in de straten. Zeker die laatste partij, daar is de PVV echt woedend over. In plaats van dat dit soort onfrisse uitwassen van de grootste zwakte in een democratie te isoleren, worden ze door links omarmd en gaan ze formeren.

Links overmand door multiculturele vreugdetranen staat erbij te kraaien van plezier. Alle idealen van weleer gooien ze overboord, want de mensen thuis snappen natuurlijk wél dat linksprogressieve idealen over het algemeen minder matchen met de islamitische ideologie. Voor meer voorbeelden bij dit argument verwijs ik u graag door naar het straatbeeld in bijvoorbeeld de Schilderswijk en Transvaal. Want ik heb al eerder aangegeven vanaf deze plek dat onze stad wordt gekoloniseerd door de islam. En daar gaat dit extreemlinkse islamcollege natuurlijk helemaal niets aan doen, anders dan de stad en onze cultuur verder de vernieling in trappen. De cultuurmarxisten samen met de nieuwe islamitische bondgenoten zullen alles slopen wat ons lief is. Daar waren ze al mee bezig en dat zal onverminderd doorgaan. Het is gewoon verschrikkelijk. De invloed van DENK was afgelopen weekend al zichtbaar. Ik zal zo meteen toelichten waarom. Even een algemene analyse: ze geven onze huizen weg met voorrang aan nieuwe moslimkolonisten. Ze geven onze uitkeringen weg aan de kolonisten. Ze geven onze veiligheid weg op straat als gevolg van toenemende straatterreur, vaak door kolonisten. Ze geven onze feestdagen met alle plezier weg en ruilen die in voor die van de kolonisten. Ze geven onze verworvenheden op het gebied van gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen weg.

Ze geven onze vooruitgang op het gebied van holebi-emancipatie weg. Met halalvlees wordt overal breed geadverteerd; heel veel dank voor de warme recensies vanuit de zaal nu, maar ik ga nu graag verder met mijn verhaal. Er is natuurlijk al vaker over gedebatteerd - dat weet de heer Bredemeijer ook nog wel - dat er in Den Haag geen plek is voor islamitische begraafplaatsen. Dat is telkens hier betoogd door het toen zittende college: er is geen plek voor om dat te realiseren in Den Haag. En wat schetst onze verbazing? In het coalitieakkoord staat dan opeens, uit het niets, dat er toch een islamitische begraafplaats zal moeten worden gezocht in Den Haag. Begrijp mij niet verkeerd, ik heb helemaal niets tegen islamitische begraafplaatsen, integendeel, maar dat kán niet in Den Haag, want daar hebben we geen plek voor. Anders is het einde zoek. Ik vind een islamitische begraafplaats prima, maar niet hier in Den Haag. Zojuist heb ik een opsomming gegeven van alles wat we weggeven aan de kolonisten in het kader van 'zij vragen en links draait'. Nu afgelopen weekend een bevriend land werd getroffen door misselijkmakende misdaden tegen de menselijkheid was het hijsen of projecteren van de Israëlische vlag, in lijn met het vlaggenprotocol, ook al te veel gevraagd. Dus het gebeurde niet. Nieuwe collegepartij DENK kraaide van plezier. Ze hadden weer gewonnen.

Niet de vlag van Israël werd gehesen maar die van Den Haag werd halfstok gehangen, zogenaamd voor alle, en ik herhaal, alle slachtoffers. De VVD-burgemeester staat erbij en kijkt ernaar. De andere coalitiepartijen staan erbij en kijken ernaar. Zelfs het CDA, of all parties, staat erbij en kijkt ernaar. Het is eigenlijk met geen pen te beschrijven. Dus daarom lees ik het ook voor. Principes overboord om moslimkolonisten te behagen. Het is al jaren aan de gang en het gaat maar door. De komende tijd zullen wij als PVV alles eraan doen om dit onzalige nieuwe monsterverbond politiek aan te vallen en zo snel als mogelijk te ontmantelen. Want we hadden Hart voor Den Haag in het college gewild, we willen links en DENK eruit en we willen een Den Haag waar Nederlanders weer op één komen te staan. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Na drie weken intensieve onderhandelingen hebben we als CDA dit akkoord met enthousiasme gesloten met onze coalitiepartners D66, GroenLinks, Partij voor 57

de Dieren, PvdA en DENK. De vorming van de nieuwe coalitie volgt op een bijzonder proces. Bij de presentatie van dit akkoord gebruikten wij het woord 'beschamend', aangezien het al na een jaar tot een hernieuwd akkoord moest komen. Maar tegelijkertijd heerst er ook een gevoel van voldoening over het resultaat van de afgelopen weken waarmee we nu aan de slag kunnen gaan voor de stad. We gaan namelijk door met de plannen waar we aan waren begonnen met het vorige akkoord. Daarbovenop hebben we in dit akkoord extra aandacht voor gezinnen, kijken we naar bestaanszekerheid en investeren we in een fijne, groene en duurzame leefomgeving om te wonen. En dat doen we zonder de lasten voor onze bewoners te verzwaren. Dat was voor het CDA randvoorwaardelijk in deze tijden waarin kosten stijgen. Ik ben dan ook oprecht trots dat we dit als CDA hebben weten te bereiken. In de onderhandelingen hebben we met vastberadenheid gestreden voor een aantal punten die voor het CDA belangrijk zijn. Allereerst een verantwoorde groei van de stad. We blijven ons inzetten voor een Den Haag waar groei niet ten koste gaat van de leefbaarheid. Een thuis is meer dan een huis. Het moet er ook fijn leven zijn. Een samenleving waar naar elkaar omgekeken wordt. We willen een stad waar bewoners zich thuis voelen met voldoende voorzieningen en ruimte voor ontmoeting.

Daarvoor zetten we bijvoorbeeld de leefbaarheidseffectrapportage in en kijken we naar draagkracht van onze stad. Ook hebben we speciale aandacht voor kinderen en gezinnen met gratis openbaar vervoer voor kinderen en steun voor kinderen die deze nodig hebben. Buiten spelen wordt gestimuleerd en de Ooievaarspas wordt uitgebreid voor gezinnen die extra hulp nodig hebben. We willen dat Den Haag een prettige stad is om in te wonen voor alle levensfasen. Er wordt geïnvesteerd in evenementen. De vreugdevuren blijven bestaan en er blijft streng beleid op coffeeshops en prostitutie. We pakken ook wapenbezit door jongeren aan. Een stad waar we naar elkaar omkijken. We waarderen onze vrijwilligers en stimuleren ontmoetingsplekken. Sport krijgt extra steun en gebouwen worden opgeknapt en geïsoleerd. We brengen de gemeente dichter bij de bewoners met extra contactpunten in wijken en een contactpersoon religieuze organisaties, die juist echt geworteld zijn in die wijken. Dit coalitieakkoord weerspiegelt onze vastberadenheid om door te gaan voor onze mooie Den Haag. We kijken vol enthousiasme uit naar de samenwerking met al onze betrokken partners om onze stad nog mooier te maken. Dank u wel. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Afgelopen weekend werden we opgeschrikt door verschrikkelijke terreur van Hamas in Israël.

Onze gedachten en gebeden gaan uit naar alle onschuldige slachtoffers. Juist in een tijd van oorlog en geweld mogen we dankbaar zijn voor de vrede in onze stad. Het zet ons stil en we realiseren ons dat vrede onderhoud vraagt en hard werken is. Het was de oude profeet Jeremia die opriep om de vrede en bloei voor de stad te zoeken en ervoor te bidden. Want vrede komt je niet aangewaaid. Je moet er actief aan werken. Ook nu, ook hier. Laten we daarvan hier in deze raadzaal en online het goede voorbeeld geven en ons inzetten voor de vrede en bloei van onze stad. En met dat ik het zeg, kijk ik met schaamte naar de afgelopen maanden. Waar inwoners een stadsbestuur zagen dat veel te veel met zichzelf en elkaar bezig was, in plaats van met de bloei van de stad. Waar voor de vierde keer in vijf jaar onderhandelingen kwamen, omdat partijen niet over de eigen schaduw heen wilden stappen. Maar nu komt er weer een meerderheidscoalitie, waarmee ik hoop dat we ons met elkaar weer kunnen richten op de stad en haar inwoners. Ik wil vanaf deze plek de heer Slob danken voor zijn werk. Zijn tomeloze inzet, deskundigheid en betrokkenheid zijn er mede aan te danken dat er nu een akkoord ligt. Dank voor uw werk, we wensen u als ChristenUnie/SGP-fractie een welverdiend verlof van het Haagse en de rust en regelmaat van het ook mooie Zwolle.

Als het gaat om de bloei van de stad, dan moet het wat de ChristenUnie/SGP betreft niet gaan over de waan van de dag. We moeten ons richten op de stip op de horizon: een groene en klimaatneutrale stad. Waar we extra aandacht en zorg hebben voor mensen die kwetsbaar zijn en een stad waar we naar elkaar omzien. De bloei van onze stad vraagt om een stad waar iedereen mee kan doen. We maken een vuist tegen armoede en bieden perspectief waar dat lijkt te ontbreken. We pakken de verschillen tussen zand en veen aan en de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten. We investeren in vrede en treden op

58

tegen criminaliteit, ondermijning en messengeweld. We werken aan vertrouwen en verbinding en beginnen bij onszelf, als dienstbare overheid die het goede voorbeeld geeft. De ChristenUnie/SGP ziet veel aanknopingspunten in dit akkoord: het Haags akkoord is een aanzet die Den Haag groener, socialer en rechtvaardiger maakt. We zijn blij met de indexatie en verruiming van de Ooievaarspas tot 150% van het bestaansminimum. We zijn blij met de vergroening van de stad, extra natuur, vertrouwen als vertrekpunt in de bijstand en de investering in woningen en opvang voor dak- en thuisloze mensen. Ook is het wat ons betreft goed dat de erkenning voor en het belang van contact met religieuze en levensbeschouwelijke organisaties expliciet is opgenomen. De ChristenUnie/SGP is voorzichtig optimistisch: de ambitie om Den Haag groener en socialer te maken kan rekenen op onze steun. Toch hebben we ook zorgen en vragen. Voor vanavond drie uitgangspunten: zorg voor hen die kwetsbaar zijn, investeren in vrede en veiligheid, en een dienstbare overheid. Die thema’s zijn niet nieuw, maar toch blijft het nodig, want de vrede en bloei van onze stad staan onder druk. Deze coalitie dreigt in al haar sociale en groene ambities de dagelijkse realiteit van hulpbehoevende Hagenaars, Hagenezen en Scheveningers uit het oog te verliezen.

De grootste pijn is dat dit zelfverklaarde radicaal groene en sociale college al het geld wat het structureel anders wil inzetten, haalt uit het sociaal domein. De basis daarvan zijn rooskleurige aannames en onjuiste ideeën over hoe de stad er op sociaal gebied voor staat en dat baart de ChristenUnie/SGP zorgen. Als de basis nou op orde was geweest, dan had de coalitie de ChristenUnie/SGP aan haar zijde gehad. Geld dat over is op iets wat al heel goed gaat, kun je prima investeren in een socialer of groener Den Haag. Maar die basis is al jaren niet op orde. Bovendien is de verwachting en zien we dat mensen langer thuis wonen en dat Den Haag vergrijst. Het is dus niet alleen vandaag, maar zeker ook morgen en overmorgen een slecht idee om te bezuinigen op ouderenzorg. Daarom met de collega’s Arp, De Mos, Faïd en Kruis de volgende motie: spreekt uit dat verdere bezuinigingen op de Wmo onwenselijk zijn en verzoekt het beoogd college toekomstige tekorten op de Wmo niet op te lossen met bezuinigingen binnen het begrotingsprogramma, maar te dekken uit de algemene middelen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Zojuist is er een motie door de SP ingediend over de BUIGmiddelen die het afbakende tot deze raadsperiode, 2023 tot 2026. En dat miste ik eigenlijk een beetje in uw motie. Is het een idee om dit daaraan toe te voegen? Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP).

Uiteraard is dat een idee, want u oppert het, maar wat ons betreft zou er niet bezuinigd moeten worden op de Wmo, tot in lengte van dagen niet. Ik hoop dat GroenLinks ook die mening heeft. Als we er nu voor kiezen om daar geld weg te halen en dat op andere manieren te investeren en er ineens een tekort blijkt te zijn van misschien wel die € 3 mln. die we nu weghalen, dan moeten we daar niet minder zorg voor gaan leveren maar dan moeten we dat met z'n allen gaan betalen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dat principe snap ik en dat staat ook keurig in het dictum, namelijk om het dan te dekken uit de algemene middelen. Alleen, u verzoekt dit het nieuwe college. Dat nieuwe college heeft sowieso een houdbaarheidsdatum tot 2026. Dus vandaar dat ik de formulering in de BUIG-motie van collega Arp wat chiquer en misschien ook wel wat correcter vind. Dus ik zou u toch willen vragen om mijn idee in overweging te nemen. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik wil dat idee zeker in overweging nemen. Natuurlijk heeft deze coalitie een houdbaarheidsdatum tot 2026, maar daarmee hebben we ten minste tot die tijd maar ook eigenlijk wel daarna een verantwoordelijkheid. Ik hoop dan ook dat de heer De Vuyst en zijn partij in de coalitie de tekorten die voor die jaren en de jaren erna gaan komen, ook zorgvuldig willen gaan dekken.

Ook op de BUIG, de bijstandsgelden, ziet de nieuwe coalitie ruimte om € 10 mln. weg te halen. De ChristenUnie/SGP wil waken dat we geen rooskleurige inschattingen maken en ziet graag verdere onderbouwing van de € 10 mln. die deze coalitie verwacht over te houden en wat de impact daarvan is op de rechtszaken die lopen tegen het Rijk. Daarom sta ik van harte onder de motie van collega Arp.

59

Zorgen voor hen die kwetsbaar zijn betekent ook duidelijkheid scheppen over prostitutie en wat de ChristenUnie/SGP betreft een einde aan raamprostitutie. Wat al een vage zinsnede was in het vorig akkoord, is er nu niet veel helderder op geworden. Een gemiste kans wat de ChristenUnie/SGP betreft. Steek- en schietpartijen schrikken ons regelmatig op en er is te weinig capaciteit om kwetsbare branches en gebieden aan te pakken. Sommige wijken zuchten onder de vele overlast, onleefbare situaties en onveiligheid op straat. We moeten als stad investeren in vrede en veiligheid. De ChristenUnie/SGP is dan ook blij dat ten minste Rustenburg- Oostbroek prioritair gebied wordt maar mist concrete investeringen voor de lange termijn, want alleen prioritair gebied zijn en er eenmalig geld in pompen, dat is niet zaligmakend. Langdurige inzet van de Bibob-toets, hard ingrijpen bij ondermijning en langdurige inzet en investeringen om de kwaliteit van woningen te verbeteren en meer handhaving. Het is naïef dat er niet meer geld daarin wordt geïnvesteerd. Ambities als 'we gaan de vergunningplicht voor retail uitbreiden' en 'we investeren in het Zorg- en Veiligheidshuis' zijn loze woorden zolang er geen extra geld naartoe gaat. Wapeninleveracties zijn goed, maar alleen gaan ze zeker het verschil niet maken voor een veiliger Den Haag.

De ChristenUnie/SGP maakt zich daarom zorgen en staat daarom van harte onder de motie die De Mos hierover heeft ingediend. Een dienstbare overheid, een dienstbare gemeente, staat of valt met kundige ambtenaren. Die moet je koesteren, waarderen en niet wegbezuinigen. Zonder hen kunnen we niet de dienstbare gemeente zijn die we willen zijn. Daarom steekt het de ChristenUnie/SGP dat de taakstelling voor het ambtelijk apparaat die oploopt tot € 9 mln. in 2026 niet wordt genoemd in dit Haags akkoord. Ondanks een structurele investering in de dienstverlening voor de klantcontactcentra, is er per saldo nog steeds een bezuiniging. Mijn fractie heeft daar zorgen over en ziet dan ook uit naar de concretisering van die taakstelling en de investeringen die gedaan gaan worden in de klantcontactcentra. En wellicht is dat gelijk een mooi moment om ook de term 'klant' af te schaffen, aangezien we streven naar een dienstbare overheid die er is voor haar burgers. Voorzitter. Voor deze coalitie is het een uitdaging om het vertrouwen van de burgers in alle wijken te herstellen. Dichtbij zijn als overheid, bewoners betrekken en meenemen in besluitvorming zijn dan ook essentieel. Tekentafelpolitiek, waarbij met een pennenstreek de vreugdevuren in Leyenburg en Laak worden gecanceld, past daar niet bij. Laat het geen voorbode zijn van hoe deze coalitie te werk gaat.

Een zero-emissiezone kun je niet rücksichtslos invoeren zonder goed in kaart te brengen wat dat voor mensen en economie betekent. Het zou de nekslag kunnen zijn van de Scheveningse haven, waar de raad en het college zich juist meermaals hebben uitgesproken vóór het belang en behoud van de haven voor onze stad. Ook hier, juist hier, is een betrouwbare overheid een overheid die haar woorden na blijft komen. Helderheid over participatie en momenten van invloed zijn daarin cruciaal, evenals terug durven komen op besluiten over termijnen. We hopen dat dit college kan laten zien dat deze overheid haar inwoners niet tegenwerkt, maar écht wil samenwerken. Het Haags akkoord begint met een uitgestoken hand naar ons als raad. Maar een dienstbare overheid is niet met zichzelf bezig, maar als eerste dienstbaar naar onze stad. De ChristenUnie/SGP hoopt dat iedereen vanuit die motivatie naar dit akkoord kijkt. Om het aan te scherpen waar dat nodig is, maar ook om onze stad mooier en beter te maken. En laat dát de inhoud van de debatten zijn. Voor de bloei en vrede van onze stad. Aan de twee beoogde nieuwe wethouders in het bijzonder: jullie mogen, als er met jullie voordracht wordt ingestemd, de mooiste stad ter wereld dienen. Daarbij heel veel succes, besef én geniet van dat voorrecht. De ChristenUnie/SGP neemt de uitgestoken hand van dit collega aan.

U kunt van de ChristenUnie/SGP verwachten wat u van ons altijd heeft gehoord: een christelijk-sociaal geluid, constructief waar dat kan en kritisch waar dat moet. We wensen jullie daarbij Gods zegen toe. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Arp, de heer De Mos, de heer Kruis en mevrouw Faïd, wordt de volgende motie (D.20 CU/SGP) ingediend:

60

Motie D.20 CU/SGP niet verder bezuinigen op ouderenzorg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 11 oktober 2023, ter bespreking van het Haags coalitieakkoord 2023-2026, constaterende, dat: • in het coalitieakkoord 'voor een stad die tegen een stootje kan' een taakstelling was opgenomen op de Wmo oplopend tot 5 miljoen euro per jaar in 2026; • de nieuwe coalitie in het 'Haags akkoord' nog eens 3,27 miljoen euro uit de Wmo- middelen wil inzetten voor andere beleidsterreinen; overwegende, dat: • met de toenemende vergrijzing meer ouderen hulp en zorg nodig zullen hebben en het niet duidelijk is hoe de uitgaven voor de Wmo zich zullen ontwikkelen; • de taakstelling op de Wmo oplopend tot € 5 miljoen nog niet is uitgewerkt; • in het coalitieakkoord 'Haags akkoord’ ook niet te lezen is op basis waarvan men een extra structurele ruimte ziet van € 3,27 miljoen op de Wmo; • het onwenselijk zou zijn als een beoogde bezuiniging en een inschatting van extra ruimte ertoe leidt dat mensen niet de juiste zorg en hulp ontvangen; • de financiële spelregels van de gemeente stellen dat tekorten binnen een programma moeten worden opgelost, wat betekent dat bij een stijging van Wmo-kosten er verder zal moeten worden bezuinigd op het programma Zorg; spreekt uit dat: • verdere bezuinigingen op de Wmo onwenselijk zijn; verzoekt het beoogd college: • toekomstige tekorten op de Wmo

niet op te lossen met bezuinigingen binnen het begrotingsprogramma, maar te dekken uit de algemene middelen, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. Deelnemen aan een coalitie kent veel voordelen. Dat hebben we de afgelopen weken zeker ervaren met de prettige en constructieve houding van onze medeonderhandelaars. Een voordeel is ook dat wij heel veel van onze wensen nu terug kunnen zien in het akkoord. Maar tegelijkertijd is niet alles rooskleurig. Een van de nadelen is namelijk dat we nu pas aan het eind aan het woord mogen zijn. Vervolgens wil ik nog even terugblikken op en stilstaan bij het feit dat het zeker geen gemakkelijke boodschap is naar onze stad dat we na iets meer dan een jaar alweer een nieuwe coalitie hebben. Maar dit was nodig. Zoals u weet, hebben we zowel na de verkiezingen in 2022 als na de uitspraak inzake de oud-wethouders De Mos en Guernaoui gezegd dat het democratisch proces een eerlijke kans moet krijgen. Keer op keer hebben wij daarop gehamerd en daar staan we nog steeds achter. Daar heeft de VVD-fractie, met respect voor haar moeilijke besluit, zeker aan bijgedragen. Het ingaan van het democratisch proces betekent natuurlijk niet dat fracties het recht hebben om de uitkomst te bepalen. Dat kan ook helemaal niet.

Het wel of niet meedoen en in welke samenstelling, dat is een afweging die elke fractie afzonderlijk maakt. Wij stonden in ieder geval open voor alle opties, ook met Hart voor Den Haag, en zijn de verkenningen ook met die intentie ingegaan. Dat kunt u ook lezen in de gespreksverslagen. En uiteindelijk bleek de laatste optie, die van de zes partijen, over.

61

Terugkijkend naar het resultaat van dit mooie akkoord, vinden wij dit vooral een winst voor de stad en gaan we daarmee vooruit. Het onderhandelingsproces hebben we als zeer aangenaam ervaren, niet in de laatste plaats door de ambtelijke ondersteuning en de effectieve begeleiding door de heer Slob, waarvoor zeer veel dank. Voor DENK is dit een historisch moment omdat wij voor het eerst deelnemen aan een coalitie in Den Haag en we een wethouder mogen voordragen. Er zijn in dit akkoord veel successen te vinden voor DENK maar ik wil eerst toch stilstaan bij een onderwerp dat ons allemaal aangaat: het veranderen van de Haagse bestuurscultuur. De afgelopen jaren en ook vandaag hier weer, merken we het: de onderlinge verhoudingen waren niet oké en zijn niet oké. Hier moet dus continu aan gewerkt worden. De nieuwe coalitie heeft een aantal goede voornemens en wij met z'n allen dienen er scherp op toe te zien dat dit in de praktijk gaat werken. Niemand van buiten kan dit namelijk. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om stappen te zetten waardoor onder andere het dualisme versterkt kan worden en waarbij er ruimte is voor de raad. Lesley Arp (SP). Even over de bestuurscultuur. Wat mij opvalt, is dat alleen de heer Barker een reflectie heeft gegeven op het feit dat er een aantal keren lelijk is gelekt uit de onderhandelingen en dat dit geen schoonheidsprijs verdient.

DENK was in de raad altijd heel scherp op de bestuurscultuur. Dus hoe heeft DENK dit ervaren? Adeel Mahmood (DENK). Ik denk dat woorden hiervoor niet genoeg zijn maar het was in ieder geval heel pijnlijk dat er is gelekt. Ik denk dat ik spreek namens heel veel van mijn collega's die aan de onderhandelingstafel zaten: dit was gewoon zeer pijnlijk. Als ik had geweten wie dat heeft gedaan, had ik het ook recht in zijn gezicht gezegd, maar ik weet het niet en we kunnen dat niet voorkomen. Het is dus niets anders dan pijnlijk. Ik hoop dat wij in de lekhoofdstad nr. 1 van Nederland - zo kunnen we onszelf namelijk wel noemen - af kunnen van die term, daar we hier elke keer te maken hebben met dat lekken. Dat hoop ik echt. Lesley Arp (SP). Ik vind het fijn om zo'n kritische uitspraak daarover ook van DENK te horen, want het zegt natuurlijk ook iets over de verhoudingen met de raad dat we op zo'n manier al die informatie moeten lezen en we dat ook niet kunnen duiden. Als DENK echt de bestuurscultuur wil veranderen ik hoop daarin met DENK mee en ook ik vind dat we daar als raad een bijdrage aan moeten leveren ben ik wel benieuwd hoe dit dan ter sprake is gekomen, in de zin dat dit heel ernstig is en we daar lering uit moeten trekken, ongeacht wie het gedaan heeft. Adeel Mahmood (DENK).

Natuurlijk hebben meerdere fracties hier hun afschuw over uitgesproken en hebben ze aangegeven dat dit uitermate jammer is, niet alleen voor de raad maar ook voor de stad. Het is ook voor ons als fractieleden pijnlijk dat ze vanuit het nieuws bepaalde dingen moeten vernemen. Had ik maar een tovertruc om dit te voorkomen maar we zijn allemaal gewoon mensen. Ik denk ook dat we elkaar vaker moeten aanspreken en dat fracties ook intern heel duidelijk moeten zijn over hoe ze bepaalde processen die vertrouwelijk zijn, ingaan. Ik kan u wel een voorbeeld geven van hoe we dat in onze eigen fractie hebben gedaan. Wij hebben geen geprinte versies uitgedeeld. We hebben één gezamenlijk scherm gehad, waarbij iedereen tegelijkertijd de informatie heeft gedeeld. Zo hebben wij dat gedaan. Misschien kunnen andere fracties ook hun eigen ervaringen delen. Maar uiteindelijk gaat het om mensen en kunnen we het niet altijd voorkomen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Fijn dat ook wordt gezegd dat het een schande is geweest. Heeft u de bereidheid om te laten onderzoeken waar het lek vandaan komt, bijvoorbeeld door het presidium? Dat zou toch vrij eenvoudig te doen moeten zijn. Is daar bij u de bereidheid toe? Adeel Mahmood (DENK). Ik weet niet of dat op dit moment opportuun is. Het is gebeurd en laten we daar lering uit trekken.

Als de meerderheid van de raad dat wil, dan vind ik het zeker een goed idee om dat te doen. Alleen, ik wil dan wel weten of dat inderdaad praktisch goed uitgezocht kan worden, want dat weet ik op dit moment niet. Ik word daar graag over geadviseerd. Als dat kan, dan denk ik dat het wel een goed idee is. Maar ik weet dus niet of dat zo makkelijk kan.

62

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is in het velreden vaker gedaan toen er lekken waren. Er kan mij van een jaar of wat geleden herinneren dat toen er werd gelekt een onderzoek is gedaan dat door het presidium werd aangestuurd. Maar ik heb dus een medestander in u om dit probleem, dat gewoon heel irritant is en het controlerende functioneren van de raad belemmert, aan te pakken? Als laatsten hadden wij het akkoord, terwijl het al op diverse redacties lag. Dat is gewoon heel hinderlijk. Dus als we dat samen kunnen oplossen, zou dat heel fijn zijn. Adeel Mahmood (DENK). Ik denk dat het op dit moment gewoon goed is om een oproep te doen aan het presidium: kijk naar wat er kan, jullie weten allemaal hoe het speelt in de raad. Er zijn meerdere fracties vertegenwoordigd in het presidium, dus ga het daar vooral over hebben. Ik hoor dan graag wat voor ideeën ze hebben. De voorzitter. De heer Mahmood zet zijn betoog voort. Adeel Mahmood (DENK). Ja, met tevens de mededeling dat ik vanaf vandaag geen presidiumlid meer ben. Dus veel succes aan de nieuwe leden van het presidium. Dat heb ik dan maar gelijk van mij afgeschud. (Hilariteit) Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. Ook naar aanleiding van de eerdere discussies, hierbij een uitgestoken hand naar al onze collega's. Wij willen graag samenwerken. En ja, wij weten hoe het is om in de oppositie te blijven roepen.

Maar alleen roepen gaat natuurlijk niet werken. We moeten het ook doen. Dit voornemen betekent niet dat we stoppen met kritisch zijn als het moet. Ook wij zijn kritisch op de houding van een aantal fracties. Ik moet eerlijk bekennen dat ik mij behoorlijk heb geïrriteerd aan de opstelling van de leider van Hart voor Den Haag met al zijn negatieve uitbarstingen in de media, met het onvolledig informeren van zijn volgers waarmee hij politiek wil scoren. Al bent u volwassen en heeft u mijn advies niet nodig: uw opstelling helpt niet. Het helpt de stad niet vooruit. Het helpt de raad niet vooruit. Het helpt volgens mij uw eigen fractie niet vooruit. Dus een oproep aan u om een en ander te evalueren en te kijken hoe het de volgende keer wel beter kan. En heb ook vrede met de uitkomst. Doe er je voordeel mee. Het is nu gebeurd. Laten we vooral verdergaan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik vind de moraliteit die u hier te berde brengt bijna stuitend, stuitend! U opent de persoonlijke aanval op de frustratie dat wij niet mee mogen doen, terwijl we zijn vrijgesproken van alles en we vier jaar ellende achter de rug hebben. Met die moraliteit die u hier tentoonspreidt, kan die hele open bestuurscultuur waarover u het in uw betoog had, meteen de prullenbak in wat ons betreft. Adeel Mahmood (DENK). Maar zo werkt het natuurlijk niet.

We hebben u heel erg gesteund in het krijgen van een eerlijk democratisch proces. Dat zullen we ook altijd blijven doen. Wat betreft de casus van de uitspraak hebben we altijd achter u gestaan. Waar we niet achter kunnen staan, is dat u denkt het recht te hebben om deel uit te maken van een coalitie. Dat recht heeft niemand. Dat recht hebben wij dus ook niet. Het is een proces waarin verschillende fracties met elkaar kijken of ze een meerderheid kunnen vormen. U heeft die kans gehad. Er is een verkenning geweest en het ging voor u helaas niet verder, maar dat is een afweging die fracties kunnen maken. Dat kan gewoon. Misschien willen ze niet met u samenwerken. Als ik kijk naar uw opstelling, begrijp ik dat soms ook. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat zijn natuurlijk allemaal aannames. Natuurlijk is er het volledige democratisch recht om tot een meerderheid te komen. En dat dit is gebeurd met D66, een grote partij, en vervolgens een fiks aantal splinterpartijen, wil nog niet zeggen dat er recht is gedaan aan dat democratisch recht. Dan kunt u zeggen dat het proces goed is doorlopen … Nou, dank je de koekoek als partijen je hier stelselmatig uitsluiten, dank je de koekoek als D66 tegen de VVD zegt: nee, nu even niet. Dus dat hele eerlijke proces waar u het over heeft, is er helemaal niet geweest. We hebben geen seconde onderhandeld.

U mag dat allemaal vinden, een dikke prima, maar wij mogen aan onze eigen achterban uitleggen dat de grootste partij die tot twee keer toe de verkiezingen heeft 63

gewonnen, weer niet meedoet. Dat mogen wij doen en dat zullen wij ook doen. En daar heb ik helemaal geen belerend toontje van u bij nodig. Wat krijgen we nou? Adeel Mahmood (DENK). Ik had echt gehoopt dat ik vandaag een spiegel bij me had, want die had ik dan heel graag cadeau gedaan aan de heer De Mos, want blijkbaar lukt het hem gewoon niet om te kijken naar wat er de afgelopen maanden mis is gegaan. Het lukt u al een tijdje niet om een meerderheid te vormen in deze raad. U heeft het geprobeerd maar het lukt u niet om met partijen samen te werken. Misschien moet u dan even kritisch kijken naar waar het aan heeft gelegen. Lesley Arp (SP). Ik wil graag op een punt reageren, wat ook werd benoemd in de bibliotheek. Er werd een beetje een beeld geschetst van oppositiepartijen die roepen en mensen die aan tafel daar zitten te besturen. Ik denk dat het onbedoeld is, maar ik erger mij daaraan. Want raadsleden, ook die in de oppositie, dienen voorstellen in, dienen initiatiefvoorstellen in die beleid veranderen. Ze vormen samen met het college het stadsbestuur. Dus is het nou echt goed voor de nieuwe bestuurscultuur om dat onderscheid zo te schetsen, alsof oppositiepartijen hier alleen maar een beetje zitten te roepen en dat aan de andere kant van de tafel het echte werk wordt gedaan? Ik hoop dat dit niet zo bedoeld wordt. Adeel Mahmood (DENK). Dat heeft u zeker niet goed begrepen.

Ik weet hoe het is om vanuit de oppositie te werken. Het is dus niet zo bedoeld dat wij vanuit de oppositie alleen maar roepen, want ik denk dat alle oppositiepartijen de afgelopen jaren een hele goede bijdrage hebben geleverd. Dus die invloed hebben we. Waar ik uiteindelijk naartoe wil, is dat we het niet meer hebben over oppositie en coalitie. Ik wil dat we het hebben over de raad zelf, want die is het hoogste orgaan en dus niet een coalitie. Ik vind dat we gewoon veel vaker als raad samen moeten doen. Dat 'roepen' was zeker niet negatief bedoeld. Dat was meer een ervaring die ik deelde, namelijk dat ik mij heel vaak zo heb gevoeld dat ondanks dat je zaken roept, coalities al zaken hebben dichtgetimmerd. Ik hoop dat deze nieuwe coalitie, waarbij we ook ruimte open hebben gelaten in het akkoord over met name de uitwerkingen zelf, samen met de raad gaat kijken hoe we gezamenlijk zaken kunnen uitwerken. Voorzitter. Ik wil graag toch positief uitsluiten richting collega De Mos. U heeft vandaag aan het eind van uw betoog gezegd dat u geen boze man wil zijn en dat u er ondanks alles positief in staat. Ik zou zeggen: houd dat gevoel vast en laten we gezamenlijk werken aan een betere samenwerking in deze raad om zo dingen voor ons stad voor elkaar te krijgen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik weet niet in welke bubbel u vandaag heeft gezeten.