RIS316316 Notulen raad 6 juli 2023

Verzoekt het college: • in kaart te brengen of en hoe de 115.000 euro die nodig is voor het doorvoeren van een meerpersoonsticket in de aankomende begroting past; • in gesprek te gaan met HTM om de mogelijkheden te bespreken voor een proef met een meerpersoonsticket; • de voortgang terug te koppelen aan de raad. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door mevrouw Faïd, wordt de volgende motie (SP.4) ingediend:

Motie SP.4 Laat woonzekerheid de norm zijn De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2022. Constaterende, dat: • de raad recent is geïnformeerd over afspraken met een projectontwikkelaar over de tijdelijke sociale huurwoningen in het project Plesmanduin, waarbij jonge mensen met cruciale beroepen slechts een tijdelijk jongerencontract (met een looptijd van 5 jaar met een mogelijkheid van 2 jaar verlenging) krijgen aangeboden (RIS315800). Overwegende, dat: • het toestaan van nog meer plannen en projecten waar gewerkt wordt met tijdelijke doelgroepcontracten, onder het motto ‘beter iets dan niets’, ertoe kan leiden dat huurders in precaire situaties terechtkomen; • we in het bijzonder moeten voorkomen dat personen die vanuit een kwetsbare situatie (bijvoorbeeld de maatschappelijke opvang) een tijdelijke doelgroepwoning vinden na een paar jaar weer in een kwetsbare situatie terechtkomen; • woonzekerheid de norm zou moeten zijn;

74

•

dit besef ook is doorgedrongen in de Tweede Kamer, die met het aannemen van de initiatiefwet Nijboer-Grinwis een einde heeft gemaakt aan reguliere tijdelijke contracten, maar echter de jongerencontracten in stand heeft gehouden.

Verzoekt het college: • in principe geen medewerking meer te verlenen aan nieuwe bouwplannen en projecten waarbij projectontwikkelaars en corporaties met tijdelijke doelgroepcontracten willen werken, met uitzondering van campuscontracten; • indien hier wel medewerking aan wordt verleend de projectontwikkelaar of woningcorporatie verantwoordelijk te maken voor herhuisvesting zodra het contract afloopt. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Kruis, de heer Dubbelaar, de heer Barker, mevrouw Mostert, mevrouw Faïd, mevrouw Klokkenburg, mevrouw Butt, mevrouw Van Basten Batenburg en mevrouw Tseggai, wordt de volgende motie (SP.5) ingediend:

Motie SP.5 Maak verplaatsing Energiestraat topprioriteit De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 7 juli 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmarekening 2022. Constaterende, dat: • al jaren bekend is dat bewoners van de woonwagenlocatie Energiestraat te maken hebben met een verslechterde veiligheid en leefbaarheid en zij daarom collectief willen verhuizen naar een andere locatie; • de jarenlange hinder die de bewoners ervaren ook door het college is erkend in correspondentie met hen; • in het coalitieakkoord 2022-2026 staat dat voor de bewoners van de Energiestraat een alternatieve plek wordt gezocht; • er nog altijd geen concreet plan hiervoor ligt. Van mening, dat: • het feit dat er jarenlang nauwelijks nieuwe standplaatsen zijn gerealiseerd door de gemeente Den Haag, ook na scherpe kritiek van het College voor de Rechten van de Mens, en er nog altijd geen plan ligt voor de verplaatsing van de Energiestraat-locatie schadelijk is voor het vertrouwen van woonwagenbewoners in de gemeente; • het goed zou zijn voor het vertrouwen als er op zeer korte termijn in ieder geval een plan wordt gepresenteerd voor de verplaatsing van de Energiestraat-locatie, aangezien het onverantwoord is om inwoners van onze stad jarenlang in een onleefbare situatie te laten wonen.

Roept het college op: • uiterlijk na het zomerreces met een concreet plan te komen voor de verplaatsing van de Energiestraat-locatie. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Vandaag spreken we over de programmarekening van het kortst zittende college uit de geschiedenis van Den Haag, na de langste onderhandelingen van heel Nederland. Het college-Van Asten I wilde maar niet uit de verf komen en toen het eenmaal op het 75

bordes stond, klapte de hele zooi weer in elkaar in de tijd dat de vrouw een kind baart. Negen gure, lange maanden, maar dan heb je ook niets. Vandaag ga ik het hebben over de totale verloedering van hele stadsdelen, de ongekende geweldsgolf die onze mooie stad treft en over het feit dat talloze Hagenaars zich niet veilig voelen, zich een vreemde voelen in hun eigen wijk en bepaalde activiteiten 's avonds niet doen omdat ze hun huis niet meer uit durven. Dat kan toch niet? Dat is toch onacceptabel? Het is niet normaal dat mensen niet meer hun huis uit durven 's avonds omdat ze bang zijn. Dat is niet normaal en dat weiger ik ook te accepteren. Maar in dit huis, in deze gemeenteraad heeft wokewaanzin de boel overgenomen. Het heeft meer weg van, wat ik al eerder aangaf, politieke biodanza dan van een gemeenteraad die de zorgen en verlangens van zijn inwoners serieus neemt. Ze praten hier over de intrinsieke waarde van kunst en cultuur aan de hand van interpretatiecirkels, genderneutrale aanspreekvormen en dorstige jonge bomen, maar het is de basis in Den Haag die niet meer op orde is. Ze bezigen welvaartsgebral terwijl de stad verdrinkt in afvalproblematiek, mensen hun rekeningen niet meer kunnen betalen en onveilig zijn in hun eigen stad. Maak een ronde door de stad en je ziet wat er gaande is.

Overal bedelaars, overal deplorables die als een soort zombies door de straten heen struinen. Onlangs werd ik zelf in een niet nader te noemen straat lastiggevallen door een invasiër van kleur met ontbloot bovenlijf die mij vroeg om een sigaret. 'Nee is nee' gold niet voor deze mafkees en hij bleef maar achter me aanlopen op intimiderende wijze. Op een gegeven moment heb ik resoluut en vastberaden dat onooglijke sujet bij mij vandaan geschreeuwd. Ik hief mijn armen in de lucht en ik riep: wat een pauperstad is dit toch geworden! Die stellingname van mijzelf klopte als een bus. Want al die soortgelijke verhalen die we horen van overal uit de stad zijn gewoon ontluisterend. Er geldt op meerdere plaatsen in de stad een bedelverbod, maar dat moet natuurlijk weer stadsbreed gaan gelden. Bedelen, ja prima, maar niet hier, niet in Den Haag. Maar wat de PVV nog erger vindt, zijn die bedelaars die die hondjes meenemen. Het zijn veelal Oost-Europese fakers die allerlei aandoeningen willen uitdragen en met lieve kleine hondjes hopen op de sympathie van voorbijgangers. We moeten korte metten maken met die emotionele chantage. Daarom mijn eerste motie: Handje ophouden, hondje thuislaten.

Ik lees het dictum voor: verzoekt het college bedelen en/of straatnieuws verkopen in het bijzijn van hondjes te verbieden en in overleg met de bedelaars te kijken hoe de hondjes elders goed terecht zullen komen. Er heerst een geweldsepidemie in Den Haag. Dag en nacht wordt de stad inmiddels aan de lopende band getrakteerd op vuur- en steekwapengeweld. Het is verschrikkelijk. We zijn als stad in oorlog met dat gewapende tuig. Die oorlog moeten we gaan winnen, want anders is het einde zoek. Eerder vroeg de PVV aan deze burgemeester om preventieve fouilleeracties te houden in de stad. Toen gaf hij aan dat de driehoek dat niet nodig vond. We zijn inmiddels vele tientallen steek- en schietpartijen verder en bloed stroomt door de straten. Nu kan de burgemeester dat toch niet langer volhouden, dunkt me. Daarom heb ik samen met de heer Guernaoui van Hart voor Den Haag een motie geconcipieerd met het volgende dictum: verzoekt het college snel preventieve fouilleeracties te houden in Den Haag. Er is alle reden toe om snel hiermee te beginnen. We moeten meer doden en gewonden voorkomen. Dit helpt daarbij. Ook het vriendelijke verzoek dat dan niet te laten kapen door allerhande extreemlinkse organisaties zoals Controle Alt Delete. Geen gezanik over etnisch profileren, maar gewoon fouilleren. Controleren die handel.

Het is triest vast te moeten stellen dat vele delen van de stad inmiddels zijn gekoloniseerd. Ik heb er eerder aandacht voor gevraagd. Je waant je in steeds meer wijken eerder in Islamabad dan in Den Haag. Maar de invasiërs nemen ook steeds vaker de Boulevard over of de koopavonden in de stad. We moeten korte metten maken met die overlast en de immer aanwezige dreiging van geweld. Daarom mijn voorstel om een pilot te houden met zogeheten gepantserde zones. Dat houdt in dat bepaalde gebieden op bepaalde tijdstippen worden afgesloten met hekwerken en bezoekers daar alleen toegang toe krijgen als ze langs de beveiligde toegangspunten zijn gekomen. Dat kunnen toegangspunten zijn die door bijvoorbeeld particuliere beveiligers bewaakt worden. Op die manier creëer je een veilig gebied. Niet het ei van Columbus voor alle problemen, maar onderdeel van een heel palet aan maatregelen. Ik heb natuurlijk in de afgelopen jaren namens deze mooie partij tal van maatregelen voorgesteld, maar deze komt daarbovenop. Met dit idee zouden we bijvoorbeeld weer de koopavond kunnen teruggeven aan de gewone Nederlander, of de boulevard van Scheveningen of het Zuiderpark. Gewoon weer die locaties voor mensen die wel van goede wil zijn en niet al die vreselijke hanggroepen en niet het idee dat je elk moment neergestoken kan worden. Daarom draag ik nu mijn 76

motie voor en ik beleef dat moment zeer intens: constaterende dat Den Haag wordt geteisterd door een ongekende geweldsgolf met steek- en vuurwapens en talloze inwoners zich niet meer veilig voelen in de publieke ruimte; overwegende dat de ongekende geweldsexplosie vraagt om rigoureuze maatregelen; verzoekt het college een pilot te houden met zogenaamde gepantserde zones om veiligheid af te dwingen en het veiligheidsgevoel te vergroten. Het zou geweldig zijn als we als raad hier vandaag een tegenoffensief kunnen beginnen tegen de straatterroristen. Dat kan hier en vandaag, onder andere door mijn moties te omarmen. Ik sluit af. Het gaat niet goed met grote delen van de stad. Daar gaat dit college verder ook helemaal niets meer aan doen. Licht gloort aan de horizon voor betere tijden. We verheugen ons op de terugkeer van Hart voor Den Haag in het college. Daar heb ik natuurlijk ook zelf al die jaren hard voor gevochten. Ik heb jullie altijd gesteund, ook in de donkere dagen. Nu de zon weer aan de horizon gloort, ben ik daar ook om dat met mijn vrienden van Hart voor Den Haag mee te vieren. We zullen streng toezien op de dingen die goed zijn voor de stad. Ik hoop dat de kijkers thuis ondanks alle ellende toch een mooie zomer tegemoet gaan. De voorzitter. Door de heer Kruis worden de volgende moties (PVV.1 en PVV.2) ingediend:

Motie PVV.1 Handje ophouden, hondje thuislaten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Programmarekening. Constaterende, dat: • overal in de stad bedelaars en/of straatnieuwsverkopers door weer en wind vergezeld worden door lieve kleine hondjes. Overwegende, dat: • dit emotionele chantage van voorbijgangers is en hondjes leiden tot hogere opbrengsten, • bedelen niet mag lonen. Verzoekt het college: • bedelen en/of straatnieuws verkopen in het bijzijn van hondjes te verbieden en in overleg met de bedelaars te kijken hoe de hondjes elders goed terecht zullen komen. En gaat over tot de orde van de dag.

Motie PVV.2 Pilot gepantserde zones De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Programmarekening. Constaterende, dat: • Den Haag wordt geteisterd door een ongekende geweldsgolf met steek en vuurwapens; • talloze inwoners zich niet meer veilig voelen in de publieke ruimte. Overwegende, dat: • de ongekende geweldsexplosie vraagt om rigoureuze maatregelen. Verzoekt het college: • een pilot te houden met zogenaamde gepantserde zones (bepaalde gebieden afsluiten met hekwerk en toegang enkel door bepaalde (particulier) beveiligde toegangspunten) om veiligheid af te dwingen en het veiligheidsgevoel te vergroten. 77

En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer Kruis, daartoe gesteund door de heer Guernaoui, wordt de volgende motie (PVV.3) ingediend:

Motie PVV.3 Preventief fouilleren De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Programmarekening. Constaterende, dat: • Den Haag wordt geteisterd door een ongekende geweldsgolf met steek en vuurwapens. Overwegende, dat: • wapenbezit op meer manieren moet worden tegen gegaan. Verzoekt het college: • snel preventieve fouilleeracties te houden in Den Haag. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Vanaf deze plek allereerst dank aan de wethouder, het college, de ambtenaren, de gemeentelijke accountant en natuurlijk de leden en in het bijzonder de voorzitter van de Rekeningencommissie voor het opstellen en beoordelen van de programmarekening. Dank ook aan alle ambtenaren voor het beantwoorden van al onze technische vragen. Ook dit jaar waren het er niet weinig. De Programmarekening 2022 is een moment om de balans op te maken. We zijn het al bijna vergeten, maar we begonnen het jaar in een keiharde covidlockdown. Op 10 januari gingen de scholen pas weer open. Daarna konden we gelukkig steeds vaker weer als vanouds samenkomen. Net toen we weer gewend waren aan het normale leven, viel op 24 februari Rusland de Oekraïne binnen en zag de wereld er weer heel anders uit. Den Haag toonde en toont zich betrokken en gastvrij.

Veel mensen hebben hun huis opengesteld om Oekraïners op te vangen of hielpen op andere manieren mee. Mooi om te zien hoe barmhartigheid handen en voeten kreeg in onze stad. Het was ook het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen waarin wij, 45 raadsleden, het democratisch mandaat hebben gekregen om vier jaar lang onze stad en haar inwoners te dienen. Dat is een grote eer en uitdaging. Want als iets voor de ChristenUnie/SGP duidelijk is met deze terugblik op 2022, dan is het dat er onverminderd grote uitdagingen op ons bordje liggen. Vandaag spits ik mij toe op vier thema's, allereerst veiligheid en ondermijning. De ChristenUnie/SGP maakt zich zorgen om ondermijning en criminaliteit in onze stad. Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van JenV blijkt dat de autoverhuurbranche daarin is oververtegenwoordigd. Die steekt wat betreft ondermijning en het faciliteren van criminele netwerken met kop en schouders boven andere branches uit, zo quote ik de onderzoekers. Ook de burgemeester erkende dit probleem in de commissievergadering. Hij stelde in het debat in de commissie dat bedrijventerreinen kunnen opknappen van een vergunningplicht. We moeten dus niet naïef zijn en werk maken van een weerbare autobranche. Diverse gemeenten hebben al een vergunningplicht. Ook het naburige Rijswijk heeft een vergunningplicht voor de gehele automotivebranche.

We zien op bedrijventerreinen in Den Haag de gevolgen daarvan: malafide ondernemers vestigen zich niet meer in Rijswijk maar wel hier. Daarom een motie om werk te maken van een weerbare autobranche, die ik samen met collega Guernaoui van Hart voor Den Haag indien en waarvan het dictum luidt: verzoekt het college een vergunningplicht in te voeren voor de autoverhuurbranche; te onderzoeken op basis 78

van informatie van het RIEC en de politie voor welke andere onderdelen van de automotivebranche een vergunningplicht kan worden ingevoerd in Den Haag; en de raad hierover te informeren. Veiligheid gaat ook over veiligheid bieden aan hen die kwetsbaar zijn. Iedereen voelt aan dat een hotel met een bezettingsgraad van 130% geen zuivere koffie is. Dan heb ik het natuurlijk over seksuele uitbuiting in hotels. De staatssecretaris zei recent in een debat dat ook de hotelbranche en hotels aan zet zijn nu om seksuele uitbuiting tegen te gaan. Het Openbaar Ministerie heeft er al een training voor ontwikkeld: No Place for Sex Trafficking. Wat de ChristenUnie/SGP betreft gaan we ook in Den Haag rap daarmee aan de slag. Daarom een motie met het dictum: verzoekt het college in navolging van het verzoek van de staatssecretaris als gemeente het gesprek aan te gaan met de hotelbranche over wat zij kunnen doen om seksuele uitbuiting tegen te gaan; daarbij in ieder geval de onlinetraining van het OM te bespreken en te vragen of de Haagse hotelbranche hotels hun personeel wil laten trainen of anders uit te zoeken hoe deze training verplicht kan worden. Soms lijken regels logisch, maar schiet de papieren werkelijkheid zijn doel voorbij. Zo soms ook met de winterkouderegeling in onze stad, die opengaat als de gevoelstemperatuur 0 graden is of bij noodweer, tussen 1 november en 31 maart.

Maar wat als het na 1 april nog vriest? Dan is de WKR gesloten. In 2022 is de WKR een maand verlengd. Ook dit jaar is er een weekend aan vastgeplakt. Maar eind april vroor het nog steeds. Toch was de WKR gesloten. Terwijl ook afgelopen dagen de bomen doormidden knakten als tandenstokers vanwege de stormwind, sliepen er mensen noodgedwongen in het bos, in de duinen en op andere plekken buiten. Het tekent hoe we mensen soms onbedoeld in de kou of storm laten staan, dit keer echt letterlijk. Dat moet wat de ChristenUnie/SGP betreft anders. Daarom een motie met de collega's Smit en Arp, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college de WKR bij een gevoelstemperatuur van 0 graden, storm of weeralarm open te stellen; de WKR ten minste te openen tussen 1 november en 1 mei; ook de andere G4-steden te vragen deze periode voor de WKR aan te houden; de raad over deze gesprekken en de uitkomst daarvan te informeren. In 2022 waren er 26 wijkagenda's gereed: agenda's voor de wijken, samen met bewoners en organisaties gemaakt. Een mooi middel om samen de prioriteiten voor de wijk te bepalen. Het is goed dat we daarbij ook een wijkbudget van € 40.000 hebben gereserveerd per wijk, waarvoor goede ideeën aangedragen kunnen worden door bewoners en waarna de bewoners zelf kunnen beslissen welk idee er daadwerkelijk gaat worden uitgevoerd. Daar wordt veelal enthousiast op gereageerd.

De wijkbudgetten vergroten de betrokkenheid van bewoners bij hun wijk en versterken het vertrouwen in de overheid. Maar bewoners geven ook aan dat het jammer is dat er maar beperkt budget is. Want € 40.000 lijkt misschien veel voor je wijk, maar als je een speeltuin wil aanpakken, is het snel op. Daarom mag er wat de ChristenUnie/SGP betreft best een beetje bij, zodat er bijvoorbeeld twee ideeën kunnen worden uitgevoerd. Bovendien laat de voorjaarsnota zien dat er € 19 mln. beschikbaar is om in te zetten bij het opstellen van de nieuwe begroting. Daarom nu al een motie om daarmee aan de slag te gaan. Het dictum daarvan luidt: verzoekt het college in de begroting 2024-2027 de stadsdeelbudgetten eenmalig te verhogen met € 640.000, waardoor per jaar vier extra bewonersinitiatieven kunnen worden gerealiseerd en dit te bekostigen uit de € 19,3 mln. die vrij kan worden ingezet. In 2022 is er een vergunning verleend aan een bedrijf om freefloating deelauto's in onze stad te parkeren. Deze auto's mogen, in tegenstelling tot deelauto's die een vaste standplek hebben, in de hele stad parkeren. Eigenlijk zijn het deelscooters, maar dan auto's, bedoeld om je vooral in de stad te verplaatsen. Dat is wat ons betreft een totaal overbodige service waarmee je alleen maar autogebruik binnen de stad bevordert.

We hebben namelijk een fijnmazig ov-netwerk waarmee je kunt verplaatsen en goede fietsvoorzieningen in Den Haag. Die freefloating deelauto's nemen ook nog eens parkeerplekken in van mensen die hun auto echt nodig hebben, bijvoorbeeld voor werk. Daarom een motie samen met de collega's Gerritsen, Arp en Meinesz om de huidige vergunning grondig te evalueren, waarvan het dictum luidt: verzoekt het college de huidige vergunning voor freefloating deelauto's eind 2023 grondig te evalueren en in de tussentijd geen nieuwe vergunning af te geven aan aanbieders van freefloating deelauto's, en de raad hierover in het eerste kwartaal van 2024 te informeren. Maarten De Vuyst (GroenLinks). U noemt in de overwegingen dat freefloating deelauto's een parkeerplaats innemen van mensen die aan het werk zijn. Hoe moet ik dat duiden?

79

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik heb niet gezegd dat ze parkeerplekken innemen van mensen die aan het werk zijn, maar parkeerplekken van bewoners die hun auto wellicht nodig hebben voor werk of voor andere zaken en die nu wellicht thuiskomen en daar een deelauto geparkeerd zien staan. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Toch begint daar een beetje mijn puzzel. De freefloating deelauto's worden namelijk ook gewoon gebruikt door bewoners om naar werk te gaan et cetera. Het voordeel van freefloating cars boven deelauto's met een vaste standplaats is dat deze niet een parkeerplaats bezetten, maar kijken waar er plek is. Dus eigenlijk levert dit minder parkeerdruk op dan andere deelauto's. Ik ben echt een beetje verbaasd over uw gedachtegang. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Wij zien eerder dat die freefloating deelauto's een markt bedienen van mensen die eigenlijk juist ook op andere manieren zichzelf zouden kunnen vervoeren, omdat het vooral het gebruik binnen de stad bevordert, terwijl we binnen de stad prima ov hebben en tussen servicegebieden, bijvoorbeeld Den Haag en Leiden, een prima treinverbinding. Onzes inziens wordt dus juist het autogebruik gestimuleerd door deze service, als je het al service zou willen noemen. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Dan ben ik echt benieuwd naar welk onderzoek mevrouw Klokkenburg verwijst, want ik ken alleen maar onderzoek dat bewijst dat mensen die gebruikmaken van deelauto's de auto minder gebruiken dan wanneer ze een eigen auto hebben. Ik ben dus echt benieuwd naar welk onderzoek zij verwijst, want ik ben nog niet helemaal overtuigd. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik heb nog niet verwezen naar een onderzoek. Het gaat vooral om het verschil tussen de station-based en freefloating deelauto's. Wellicht dat daar het verschil in zit. Maar ik zie graag dus een goede evaluatie daarvoor tegemoet. Als de heer De Vuyst die ook wenst, dan zou hij de motie kunnen steunen. Ten slotte. 2022 was het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Ik refereerde er al even aan. Die verkiezingen werden wat de ChristenUnie/SGP betreft vooral gekenmerkt door de lage opkomst. Die kunnen we niet los zien van een trend waarin het vertrouwen in politiek en overheid als geheel onder druk staat. Dat vertrouwen staat nog altijd onder druk. Na lange onderhandelingen staan we hier vandaag alsnog met een gemankeerde minderheidscoalitie en met de VVD in de oppositiebanken; welkom, overigens.

We zijn blij dat de heer Slob aan de slag is om nu, en als het aan ons ligt snel, te komen tot een meerderheidscollege die samen met de raad de stad kan gaan besturen en om met u als collega's in deze zaal en met de hardwerkende, integere en kundige ambtenaren die dit stadhuis rijk is, aan de slag te gaan voor de stad. Ik wil daarbij nog opmerken dat we ons van harte aansluiten bij de motie die collega Guernaoui heeft ingediend om een goed onderzoek te doen naar de werksfeer op het stadhuis. De signalen zijn zorgelijk en het is niet de eerste keer dat we die ontvangen. Daarom moet goed, kritisch en extern worden gekeken naar de ambtelijke organisatie, en wat ons betreft in een onderzoek. Want laten we bouwen aan vertrouwen en hier in de raadzaal met elkaar, met het college, maar vooral ook naar buiten het vertrouwen herstellen van de inwoners van de stad die ons allen zo lief is. Ik wens u een goede zomer. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg worden de volgende moties (CU/SGP.1, CU/SGP.4 en CU/SGP.5) ingediend:

Motie CU/SGP.1 geen plaats voor seksuele uitbuiting in Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake programmarekening 2022 (RIS315244),

80

constaterende, dat: • seksuele uitbuiting in hotels een black box is waar onvoldoende zicht op is; overwegende, dat: • er verschillende signalen zijn dat ook in de Haagse hotelbranche seksuele uitbuiting plaatsvindt; • de staatssecretaris de hotelbranche heeft opgeroepen om werk te maken van het tegengaan van seksuele uitbuiting ( https://www.nd.nl/nieuws/politiek/1179160/steeds-jongere-meisjesworden-seksueel-uitgebuit-hotels- moete); • het OM middels een onlinetraining No Place for Sex Trafficking hotelpersoneel traint op signalen van illegale prostitutie en mensenhandel; verzoekt het college: • in navolging van het verzoek van de staatssecretaris als gemeente het gesprek aan te gaan met de hotelbranche over wat zij kunnen doen om seksuele uitbuiting tegen te gaan; • daarbij in ieder geval de onlinetraining van het OM te bespreken en te vragen of de Haagse hotelbranche hotels hun personeel wil laten trainen of anders uit te zoeken hoe deze training verplicht kan worden, en gaat over tot de orde van de dag.

Motie CU/SGP.4 winterkouderegeling bij nul graden altijd beschikbaar De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake programmarekening 2022 (RIS315244), constaterende, dat: • de WinterKoudeRegeling (WKR) open is van 1 november t/m 31 maart; • de WKR als doel heeft dat niemand in de vrieskou buiten hoeft te slapen; • de WKR bij een gevoelstemperatuur onder 0 graden of bij storm open gaat; • de WKR in 2022 een maand langer beschikbaar is gebleven tot 1 mei, omdat er vorst werd voorspeld; overwegende, dat: • het weer in Den Haag en Nederland steeds onvoorspelbaarder wordt; • in 2023 begin april nachtvorst was en toen de WKR open is gegaan; • ook eind april nog nachtvorst was en toen de WKR niet open is gegaan; • een geschikte locatie vinden en gereedmaken voor de WKR voorbereidingstijd vraagt van uitvoerende organisaties; van mening, dat: • niemand, zeker niet in de vrieskou, buiten zou moeten slapen; verzoekt het college: • de WKR bij een gevoelstemperatuur van 0 graden, storm of weeralarm open te stellen; • de WKR ten minste te openen tussen 1 november t/m 1 mei; • ook de andere G4 steden te vragen deze periode voor de WKR aan te houden; • de raad over deze gesprekken en de uitkomst daarvan te informeren, en gaat over tot de orde van de dag.

81

Motie CU/SGP.5 maak geld vrij voor de wijkbudgetten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van de Voorjaarsnota 2023 en 4-maandrapportage 2023 (RIS315797), constaterende, dat: • uit de voorjaarsnota 2023 blijkt dat er € 19,3 miljoen vanuit de algemene reserve ingezet kan worden bij de begrotingsvoorbereiding 2024; overwegende, dat: • elk jaar ongeveer aan vier wijken een wijkbudget wordt toegekend van € 40.000 waarvoor wijkbewoners plannen mogen aandragen die passen binnen de wijkagenda, waarna er door stemming één plan wordt uitgekozen en gerealiseerd; • deze wijkbudgetten zorgen voor participatie en betrokkenheid van bewoners bij hun wijk; • er vaak meerdere ideeën zijn die veel stemmen krijgen en voorzien in een grote behoefte voor de wijk; • tot en met eind 2022 26 wijkagenda’s zijn gemaakt en het doel is om in 2023 voor alle Haagse wijken een wijkagenda gerealiseerd te hebben; verzoekt het college: • in de begroting 2024-2027 de stadsdeelbudgetten eenmalig te verhogen met € 640.000 euro waardoor per jaar 4 extra bewonersinitiatieven kunnen worden gerealiseerd en dit te bekostigen uit de € 19,3 miljoen die vrij kan worden ingezet, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door de heer Guernaoui, wordt de volgende motie (CU/SGP.2) ingediend:

Motie CU/SGP.2 maak werk van een weerbare autobranche De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli 2023, ter bespreking van Voorstel van het college inzake programmarekening 2022 (RIS315244), constaterende, dat: • onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid “Criminelen Achter het Stuur” laat zien dat de automotivbranche en specifiek de autoverhuurbranche oververtegenwoordigd is in criminele cijfers (Rapportage Bekereeks Criminelen-achter-hetstuur.pdf (bureaubeke.nl)); overwegende, dat: • in diverse gemeenten, waaronder Rijswijk, Amsterdam en Rotterdam een vergunningplicht geldt voor de automotiv- of de autoverhuurbranche; • bedrijventerreinen klagen over automotivbedrijven die vanuit Rijswijk naar Den Haag uitwijken, omdat ze in Rijswijk vergunningplichtig zijn; • de burgemeester in het commissiedebat bestuur op 21 juni aangaf dat bedrijventerreinen ’opknappen van een vergunningplicht’; • het Regionale Informatie en Expertise Centrum (RIEC) Den Haag constateert dat een regionale aanpak het beste werkt om criminaliteit en ondermijning aan te pakken;

82

•

de burgemeester op grond van artikel 2:98 APV de bevoegdheid heeft om bedrijfsmatige activiteiten in voor publiek openbare panden, branches of gebieden vergunningplichtig te kunnen maken;

verzoekt het college: • een vergunningplicht in te voeren voor de autoverhuurbranche; • te onderzoeken op basis van informatie van het RIEC en de politie voor welke andere onderdelen van de autmotivbranche een vergunningplicht kan worden ingevoerd in Den Haag; • en de raad hierover te informeren, en gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg, daartoe gesteund door mevrouw Gerritsen, mevrouw Arp en de heer Meinesz, wordt de volgende motie (CU/SGP.3) ingediend: Motie CU/SGP.3 niet meer freefloating deelauto’s in Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 6 juli, ter bespreking van Voorstel van het college inzake programmarekening 2023 (RIS315244), constaterende, dat: • in de meest recente voortgangsrapportage duurzaamheid (RIS315401) staat vermeld dat aanbieder Amber in 2022 is gestart met het aanbieden van 50 freefloating deelauto’s; • freefloating deelauto’s geen vaste standplaatsen hebben en overal in Den Haag geparkeerd kunnen worden; overwegende, dat: • freefloating deelauto’s door hun stadsbrede parkeervergunning aanmoedigen om de auto’s vooral in de stad te gebruiken of tussen de verschillende grootstedelijke servicegebieden; • freefloating deelauto's daarmee verschillen van reguliere deelauto's die slechts in een klein vergunningsgebied geparkeerd kunnen worden of op een vaste plek en na gebruik altijd moeten worden

teruggebracht naar deze vaste plekken; • freefloating deelauto’s daarmee een functie aanbieden die niets toevoegt aan de stad, omdat er binnen de stad al voldoende (duurzame) mogelijkheden zijn om snel te verplaatsen, zoals (deel)fietsen en fijnmazig OV; • freefloating deelauto’s wel parkeerplaatsen innemen van mensen die zelf een auto nodig hebben; verzoekt het college: • de huidige vergunning voor freefloating deelauto’s eind 2023 grondig te evalueren en in de tussentijd geen nieuwe vergunning af te geven aan aanbieders van freefloating deelauto’s; • de raad hierover in het eerste kwartaal van 2024 te informeren. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van de eerste termijn van de zijde van de raad. Ik heb begrepen dat het college anderhalf uur nodig heeft voor onderling beraad. Het avondeten is rond half zes beschikbaar. Dat betekent dat het college tot zes uur bezig is en dan nog even moet eten. Is het handig om half zeven weer te beginnen? Het mag ook anderhalf uur zijn, maar het college moet ook eten. Half zeven? Ik schors tot half zeven. De vergadering wordt van 16.25 uur tot 18.30 uur geschorst.

83

De voorzitter. Goedenavond, beste mensen. We beginnen met de avondvergadering van de gemeenteraad van Den Haag. Het is nog steeds donderdag 6 juli 2023. Welkom aan de leden, welkom aan de mensen op de publieke tribune en de mensen van het jongerenwerk, Stichting MEION uit Vrederust. Dames en heren, ik ga niet spreken. Ik ben pas als laatste. Zo ongeveer rond een uur of half één vannacht ben ik aan de beurt. Dan kan het alleen maar meevallen. Jullie moeten dus nog even tot half één wachten voor ik aan de beurt ben. Ik ben de burgemeester. Ik moet als allerlaatste. We gaan zo meteen beginnen met de bespreking van de programmarekening en alles wat daarmee samenhangt. We beginnen zo meteen met de wethouder Financiën, mevrouw Bruines. Daarna zullen in de gebruikelijke volgorde de verschillende portefeuillehouders de vragen beantwoorden en reflecteren op de ingediende voorstellen van de raad van vanmiddag. Succes met uw werk. Fijn dat u er bent. Dat geldt ook voor de mensen thuis. Houd vol, want het wordt weer een interessante avond. We gaan beginnen. Ik geef het woord aan de wethouder Financiën, die eerst vanuit de portefeuille Financiën zal antwoorden en daarna de andere portefeuilleonderdelen voor haar rekening zal nemen. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter.

Leden van de raad, dank voor uw inbreng in eerste termijn en voor de goede gesprekken die de afgelopen weken in de commissies hebben plaatsgevonden. Ook veel dank aan alle medewerkers van onze gemeente die de jaarrekening weer hebben voorbereid, in het bijzonder de afdeling concernfinanciën, die de mooie jaarrekening en voorjaarsnota en alle andere stukken die voorliggen, hebben gemaakt. Ook dank, namens het college, aan de Rekeningencommissie en de gemeentelijke accountant, voor hun werk. Er zijn een aantal vragen gesteld aan mij. De voorzitter van de Rekeningencommissie heeft een bijdrage geleverd met drie punten. Daar zal ik kort op ingaan, want mij is gevraagd door u om daarop te reflecteren. Er zijn nog een aantal andere partijen die vragen hebben gesteld. Daarna krijgt u een preadvies over de moties en amendementen. De voorzitter van de Rekeningencommissie heeft drie onderwerpen besproken. Ik reageer per onderwerp. Het eerste ging over de positionering van de accountantsdienst, die nu onder de raadsorganisatie is komen te hangen. Het organisatorisch ontvlechten is een grote operatie geweest. Het klinkt makkelijker dan het is, maar het is een goed doorlopen proces en het zal de rol van de raad ten goede komen.

Ik denk dat we iedereen kunnen bedanken die een bijdrage heeft geleverd aan dat proces, niet in de laatste plaats de accountantsdienst zelf, want ondertussen moest het werk gewoon doorgaan. En ik wens u allen natuurlijk ook veel succes in uw nieuwe rol als werkgever. Dan de gemeentelijke regels voor de grondexploitaties. Wethouder Balster heeft u namens het college eerder toegezegd dat u nog dit jaar daarover een brief krijgt. Het is goed dat de Rekeningencommissie haar takenpakket breder oppakt dan alleen het sec controleren van de rekeningen. Het gaat ook over inzichtelijkheid, rechtmatigheid en inzicht krijgen in processen. Daar doet u veel aan. Het college komt ook graag bij u langs om dat allemaal nog weer eens uit te leggen. Grip, beheersing en inzicht, daar is het uiteindelijk om te doen. Het derde punt ging over de informatievoorziening aan de raad. Ik sluit me aan bij de voorzitter van de Rekeningencommissie dat dit een heel belangrijk onderwerp is. Het gaat mij en het college ook aan het hart. Het is wel essentieel dat we daar nog wel wat stappen in zetten. Er gaat al heel veel goed, maar het gaat niet alleen om de informatievoorziening. Het gaat ook om het inzichtelijk, transparant en helder maken van de informatievoorziening. Ook een aantal anderen van u wees daar al op.

Kunnen we de begrotingen die er de komende jaren aankomen zo presenteren dat die helderder, zichtbaarder en duidelijker worden, want daarin zit ook het begrip en het draagvlak voor het werk van de gemeente. Er zijn een aantal dingen aangekondigd in de contourenbrief. Daar hebben we onlangs ook over gesproken. Er zijn ook stappen gezet in hoe we dat proces gaan aanpakken. Ik trek daar graag samen met de Rekeningencommissie in op. Dat was het derde punt. Daar zijn we nog niet over uitgesproken. Er zijn nog stappen te zetten. Dus dank aan de Rekeningencommissie voor het positieve advies voor de vaststelling van de jaarrekening. Ik hoop van harte dat u zich als raad daarachter kunt scharen. Er waren nog een aantal andere vragen. Ik beantwoord ze in willekeurige volgorde, want zo staat het op mijn papiertje. De woordvoerder van D66 en anderen vroegen: hoe kan het college voorkomen dat er in 2023 weer een rekeningoverschot is? Dus eigenlijk: hoe zorgen we dat de begroting en de rekening zo dicht mogelijk bij elkaar blijven en we tijdig kunnen bijsturen? Er is in de 84

stukken die u gekregen heeft, ook ingegaan op hoe het komt dat er middelen overgebleven zijn. Het heeft soms ermee te maken dat het lastig was om projecten uit te voeren door de krapte op de arbeidsmarkt. Maar het heeft ook te maken met sterk gestegen prijzen en complexe regelgeving, bijvoorbeeld de stikstofwetgeving, waardoor projecten vertragen of tijdelijk stil komen te liggen. Wat ook niet helpt, is dat we vaak aan het eind van het jaar nog extra incidentele middelen van het Rijk krijgen, die niet dat jaar kunnen worden uitgeven. Maar het is wel zaak om daar zo goed mogelijk op te sturen. Dat betekent dat we gedurende het jaar, zowel als college, maar misschien ook als raad, goed inzicht moeten hebben in waar we staan. We kijken ook naar andere mogelijkheden, zoals overcommittering, dus dat je iets meer plannen maakt dan waar je feitelijk geld voor hebt, omdat je weet dat er af en toe nog weleens wat uitvalt. Dat is ook een instrument. We kunnen het niet geheel voorkomen, maar we doen ons best. We zitten ook in wat rommelige tijden op het moment, met veel incidenteel en weinig structureel geld. Dat is gelijk het punt waar de VVD het over had. Er is enerzijds onderbesteding en anderzijds sprake van bezuinigingen en een structurele krapte in de begroting.

Het college heeft, of we hebben met elkaar eigenlijk, de stap gezet om meer het pad op te gaan dat we structureel financieren wat structureel nodig is. Daar hebben we nog stappen in te zetten. Onder het vorige coalitieakkoord is daar in de afgelopen begroting een eerste stap in gezet. Het is lastig, want we stevenen af - dat heeft u ook in de voorjaarsnota kunnen zien - op een structureel tekort. Dat heeft te maken met het geld dat we vanuit het Rijk krijgen, vanuit het Gemeentefonds. U ziet die cijfers in de voorjaarsnota. We moeten daar heel behoedzaam mee omgaan. Tegelijkertijd worden wij wel met heel veel incidenteel geld voor allerlei projecten en specifieke uitkeringen door het Rijk bediend. Dat komt niet allemaal overeen. Dus we zullen daar heel voorzichtig mee omgaan. Ik zeg graag toe aan de VVD dat we in de begroting duidelijk maken waar we er niet aan ontkomen om toch iets incidenteel of meerjarig incidenteel te doen, zodat helder is dat het niet iets is wat per definitie altijd doorloopt in de toekomst. VVD en GroenLinks vroegen het college om de aanbevelingen van de Rekeningencommissie over te nemen in de P&C-cyclus. Dat doen we. Daar heb ik net iets over gezegd. GroenLinks vroeg nog hoe onderbestedingsgeld terugkomt bij de burgers. Dat geld is het overschot van de jaarrekening. Dat is de ruimte die we dan hebben om de volgende begroting te gaan inrichten.

Zo doen we dat. Het is misschien toch wel even goed om te zeggen dat het geld van de gemeente het geld van de inwoners is. We moeten dat dus met elkaar in de afwegingen en de besluiten die we daarover nemen, zo goed mogelijk doen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik bedoelde inderdaad om het geld ten goede te laten komen aan de burgers, dat daar geen misverstand over is. Ik was benieuwd of in de begroting extra aandacht komt voor hoe de € 19,3 mln. die vrijvalt, aangewend wordt. Wethouder Bruines (D66). We zitten nu natuurlijk weer in een aparte tijd, omdat opnieuw onderhandeld gaat worden. We zullen zien hoe dat gaat. Maar ik snap wat u bedoelt. U wilt zien waar de financiële ruimte in de begroting terechtkomt. Dat geldt overigens ook voor moties met een financiële consequentie die u vandaag aan gaat nemen. Het is belangrijk om aan te geven hoe dit financieel verwerkt wordt in de begroting, want niet alles wat u vandaag gaat aannemen is al voorzien van een financiële dekking. Zelfs het doen van een onderzoek kost al geld. Dat moet ergens zichtbaar worden. Dus laat dat bijdragen aan de transparantie en het overzicht van wat we doen met de middelen en de keuzes en besluiten die daar dan nog op volgen van u, want uiteindelijk gaat u daarover. Voorzitter. De VVD vroeg erom dat er geen stappen worden gezet met betrekking tot vastgoed. Dat zal wel voor meer onderwerpen gelden.

Het college zal natuurlijk nooit voorstellen maken waarvan men denkt dat er geen meerderheid in de raad voor is, maar dit is ook wel een onderwerp, naast een aantal andere, dat in een coalitiegesprek aan de orde moet komen, zij het dat we er niet al te lang mee kunnen wachten. Maar misschien is dat een stok achter de deur om tempo op dat andere dossier te maken. De mkb-toets zou worden ingevoerd. Dat klopt. We zijn met een pilot bezig, zeg ik tegen de VVD. We zijn op dit moment aan het afstemmen met de koepels hoe we een tweede pilot vormgeven. Die gaat binnenkort plaatsvinden en dan komt daar een definitief voorstel uit over de inrichting van de mkb-toets. Dus het loopt en we doen dat samen met het mkb en VNO-NCW.

85

Tot slot. GroenLinks vroeg naar de winkelstraatmanager voor de Keizerstraat. Die vraag was blijven liggen vanuit de commissie. Sorry dat die is blijven liggen. Op dit moment is er, gezien alle ontwikkelingen die er zijn, één aanspreekpunt, dat eigenlijk functioneert als een winkelstraatmanager. Op termijn zou dat nuttig kunnen zijn, al dan niet samen met andere winkelstraten, want een hele fte voor één straat is misschien wel wat veel. Maar er is ook geen dekking voor. Ik zal contact met de BIZ opnemen over hoe we daar op een of andere manier in de toekomst wellicht vorm aan kunnen geven. Wordt vervolgd. Dan de amendementen en de moties. Ik begin graag met het amendement HvDH.A met de titel Herstel van vertrouwen. Uiteindelijk wordt daarin gevraagd om een bedrag uit de resultaatbestemming te halen en om dat dit jaar al, in 2023, aan het budget toe te voegen. Laat ik daar het volgende over zeggen. De spelregels voor de resultaatbestemming zijn vastgesteld in de Verordening financieel beheer en beleid, die door uzelf is vastgesteld. Die beogen een beleidsarme en voorspelbare vaststelling en bestemming van het jaarrekeningresultaat te borgen en uw raad te helpen, en ook een beetje te dwingen, om beleidsmatige keuzes in een brede, integrale afweging te maken. De verdeling van middelen, nieuw of bestaand, doe je een keer per jaar bij de vaststelling van de begroting.

Dan weeg je dat allemaal tegen elkaar af en dan kijk je waar er middelen voor zijn. De beleidsmatige aanwending van middelen zoals u die hier voorstelt is dus in feite onderdeel van de begroting. Op dát moment vindt die integrale afweging plaats, niet bij de resultaatbestemming, en dat is wat hier gebeurt. Er zijn overigens gemeenten die er anders mee omgaan, maar dat is de werkwijze zoals we die tot nu toe hebben. Dat wil niet zeggen dat het niet kan, maar het is niet helemaal in lijn - dat vond ik toch belangrijk om even te melden - met de bedoeling van de verordening zoals u die heeft vastgesteld. Dat gezegd hebbende, is het verder aan u om te kijken wat u met deze opmerking doet. Maar vanuit het college moet ik toch even zeggen dat het niet is zoals u het eigenlijk bedoeld heeft. Wij zouden er dus niet voor zijn, maar het is verder aan de raad. De heer Barker doet op eenzelfde manier een beroep op de resultaatbestemming, maar dan ook nog met een doel. Daar geldt hetzelfde voor als ik net richting Hart voor Den Haag zei. Wat het college betreft is het niet verstandig om deze weg op te gaan. In die zin is het advies dus negatief. Maar dan zegt de heer Barker ook nog dat er een bepaald bedrag toegevoegd moet worden aan Buitenruimte ten behoeve van hondenuitlaatgebieden en ecologische zones.

Het college is daar niet voor, ook vanuit de gedachte dat als we al extra middelen zouden hebben - dat willen wij het liefst gewoon bij de begroting afwegen - er ook nog wel andere knelpunten zijn binnen het programma Buitenruimte. Dan zou de voorkeur van het college niet direct hiernaartoe gaan. Dus een negatief advies op dat punt. Robert Barker (PvdD). Ik wil dit nog wel even toelichten. Nu lijkt het alsof je iets toevoegt aan de reserve Buitenruimte, maar eigenlijk roomt het college de reserve af. Wij zeggen: room wat minder af, zodat we wat meer geld hebben voor dit soort bestedingen. Wethouder Bruines (D66). Dat snap ik, maar - ik had het net over de financiële spelregels - zo hebben we dat met elkaar afgesproken. Er gaat een bepaalde hoeveelheid weer af, conform de financiële verordening. Die ruimte gebruiken we om afwegingen te kunnen maken in den brede, zoals we dat normaal gesproken doen. Dat gezegd hebbende lijkt het het college geen goed voorstel om het zo te doen. Ik zou zeggen: houd het amendement aan tot de begroting, dan kan het mee in de afweging met andere dingen. Dan het onderwerp waarover er ook nog een inspreker van de FNV was. Dat was naar aanleiding van de brandbrief van ambtenaren, medewerkers - of medewerker, we weten niet wie het is of wie het zijn. Deze anonieme brief is ook bij mij terechtgekomen en in de krant.

Deze brief raakt mij en raakt ons allemaal. We nemen die ook zeer serieus. Dat heb ik ook in uw bijdragen gehoord. Ik vind het ook naar om te horen dat degenen die het noodzakelijk vonden om de brief op deze manier te ondertekenen en dat ook anoniem te doen, het gevoel hebben dat zij zich niet kunnen uiten bij hun leidinggevende of bij de interne of externe vertrouwenspersonen die wij in de gemeente hebben; dat zijn er ruim 33. Dat vind ik naar om te constateren. Ik vind het ook moeilijk om te duiden, want het is een brief waar heel veel verschillende aspecten in staan. De inspreker van vanmiddag gaf daar ook nog weer een aantal invullingen aan. Dat maakt het moeilijk om in gesprek te gaan en om precies te duiden wat er aan de hand is. Het is naar om daaruit te moeten constateren dat mensen het gevoel hebben dat 86

ze niet hun zegje kunnen doen. Dat moeten we uiterst serieus nemen. Er zijn ook een aantal andere dingen naar voren gekomen, over mogelijke discriminatie, over, nou ja, allerlei verschillende aspecten die je kan tegenkomen in een organisatie waarin je werkt. Het kan over reorganisaties gaan. Het kan over nieuwe werkvormen gaan. Dat zijn natuurlijk altijd onderwerpen waar discussie over kan ontstaan en zelfs ook moet ontstaan. Het is naar als mensen het gevoel hebben dat ze daar niet goed in gehoord kunnen worden. Maar ik vind het wel belangrijk om te proberen goed te begrijpen wat hier aan de hand is. Ik wil graag vanaf deze plek de schrijver of schrijvers van deze brief toch oproepen om zich wel te melden bij de gemeentesecretaris of misschien bij mij, maar in ieder geval ergens, omdat we graag willen begrijpen waar het zit, zodat we passende maatregelen kunnen nemen. De motie die voorligt vraagt om een extern onderzoek naar de werkomgeving en de signalen. Nu is het zo dat wij regelmatig, door een extern bureau, zeg ik er nadrukkelijk bij, onderzoek laten doen naar de medewerkerstevredenheid. Dat is ook onlangs gedaan. Dat leidt tot inzichten in de organisatie over waar mensen tevreden zijn en waar mensen minder tevreden zijn en welke punten je kan verbeteren.

Dat is vervolgens ook aanleiding om met leidinggevenden en met teams, met elkaar gesprekken te voeren: wat gebeurt hier nou, voel je je goed, voel je je niet goed? Dat kan soms op persoonlijk vlak. Daar wordt dus heel veel aandacht aan besteed. Een onderdeel van dat medewerkerstevredenheidsonderzoek is ook altijd een onderzoek naar ervaren sociale veiligheid. Wat ik zou willen doen, is dat onderzoek in de tijd naar voren trekken. We doen het eens in de drie jaar. Ik wil dat op korte termijn naar voren trekken en dan in het bijzonder voor dat onderdeel van die sociale veiligheid. Wat daar nog bij hoort, is dat we moeten kijken of de vragen of de thema's die daarin worden meegenomen, volledig genoeg zijn. Daar hebben we de input voor nodig van de zorgen die er zijn. Dus wat wij doen - wij, het college, maar ook de gemeentesecretaris, die ambtelijk de hoogste leidinggevende is - is spreken met de FNV, met de cor, de centrale ondernemingsraad, met de bedrijfsartsen en met de vertrouwensmedewerkers om echt zo goed mogelijk in beeld te krijgen waar de pijn zit. Dat betrekken we dan bij dat externe onderzoek dat we nu naar voren halen. Ik hoop dat we daarmee de motie de invulling kunnen geven zoals u die bedoelt. Ik wil toch nog heel kort hier iets over zeggen, omdat het soms lijkt alsof er niks gebeurt. Ik heb er net al iets over gezegd.

We hebben onlangs het nieuwe personeelsbeleid vastgesteld. Dat gaat ook over de werving en de begeleiding van mensen, het punt van discriminatie en zich niet gehoord voelen. Dit zijn echt punten die binnen het gemeentelijk managementteam, maar ook in overleg met directeuren en leidinggevenden en managementteams binnen afdelingen, onderwerp van gesprek zijn. Ook het onderwerp integriteit komt daar veel aan de orde. Onlangs is bijvoorbeeld een nieuw leiderschapsprofiel opgesteld, omdat we het belangrijk vinden dat leidinggevenden ook echt allemaal begrijpen welke thema's hierin spelen en hoe je met mensen om moet gaan. Het is dus echt wel een belangrijk onderwerp binnen het personeelsbeleid. Daarom is het des te naarder dat we moeten constateren dat een aantal mensen zich daar toch niet in lijkt te kunnen vinden. Na de zomer openen we ook nog een medewerkersloket. Dat is een algemeen informatieloket voor iedereen die bij de gemeente werkt. Daar kunnen mensen terecht voor vragen en ondersteuning op het gebied van personeelsbeleid, bijvoorbeeld over de werk-privébalans, over werkdruk, over mantelzorg, thuiswerkafspraken, maar ook voor bemiddeling bij arbeidsconflicten. Er zijn ook dialoogtafels over alle mogelijke onderwerpen. Ik vind het dus belangrijk om het in kaart te brengen.

Ik wil graag het onderzoek naar voren trekken en een onafhankelijk bureau dat laten doen, zodat we ook zo goed mogelijk maatwerk kunnen verrichten. Als we de motie zo kunnen opvatten, dan kan het college de motie omarmen. Kavish Partiman (CDA). Ik ben in elk geval blij om te horen wat er allemaal gaat gebeuren. De inspreker vanochtend was vrij helder in de manier waarop hij dit probleem en de ernst van de zaak naar voren bracht. Tegelijkertijd hoor ik de wethouder zeggen dat er op reguliere basis dit soort onderzoeken zijn gedaan. Daaruit kunnen we dus concluderen dat deze informatie door deze onderzoeken heen is geglipt. Daarom wil ik wel even voor de helderheid vragen of er wel echt specifieke aandacht hiervoor komt en of goed getoetst wordt dat de vraagstelling en dergelijke aansluiten bij de problemen die er zijn in de organisatie, zodat we niet enkel een soortgelijk onderzoek naar voren halen vanwege het probleem, maar dat dit onderzoek ook toe wordt gespitst op het probleem dat er blijkt te zijn.

87

Wethouder Bruines (D66). Daarom is het heel belangrijk om ook met de mensen van FNV, die natuurlijk heel veel signalen binnenkrijgen, goed het gesprek te voeren om te ontdekken waar we het nou precies over hebben. Dat moet inderdaad in die zin daarop worden toegespitst. Dus we zullen dat in overleg met hen, maar zeker ook met de centrale ondernemingsraad, die ook een formele taak heeft, goed afstemmen. Ik hoor wat u daarover zegt. Het is ook de bedoeling, maar dan moeten we wel eerst even goed dat gesprek voeren, want naar aanleiding van een inspraak van drie minuten is het signaal serieus, maar is er nog wel even een stap verder te zetten. Dus dat gaan we ook doen. Kavish Partiman (CDA). Een geruststellend antwoord van de wethouder. Tegelijkertijd had ik in mijn inbreng gevraagd om te kijken hoe we de raad in dezen mee kunnen nemen, want wij zijn uiteindelijk wel het controlerend orgaan op het college. Dit gaat ons volgens mij allemaal aan het hart. Ik vraag dus om te kijken hoe wij als raad mee worden genomen in dit traject, niet om mee te beslissen, maar om te weten hoe dit in elk geval verloopt. Het zou wat mij betreft ook gewoon in vertrouwelijkheid kunnen. Wethouder Bruines (D66). Het is goed dat de heer Partiman dat zegt. Ik waardeer enorm de betrokkenheid van de raad bij het goed functioneren van onze gemeente, of het nou politiek-bestuurlijk of ambtelijk is.

Dat waarderen wij zeer. Ik begrijp dus ook, gezien deze signalen, dat u daar een terugkoppeling van wil. Ik wil dat graag toezeggen. Geef me even de ruimte om te kijken wat het handigste moment is en om ook even te zien wat er nu is gebeurd, wat voor onderzoek er gaat komen, welke stappen er allemaal zijn gezet en met wie er is gesproken. Dit in algemene zin, zonder u ook die hele verantwoordelijkheid daarvoor mee te geven, want het blijft natuurlijk wel de werkgeversfunctie. Maar voor de totale organisatie van deze gemeente is het belangrijk. Ik wil ook nog graag het volgende gezegd hebben, ook richting een hoop medewerkers die zich niet herkenden in de signalen. We hebben de afgelopen dagen veel gesprekken gehad en ook veel berichten gekregen van mensen die zich hebben gemeld en zeggen 'ik herken dat en wil er graag over praten' - dat is heel fijn - maar ook van mensen die zeiden 'ik begrijp er helemaal niets van, want dit herken ik niet in mijn werkomgeving'. Ik denk dat het goed is om dat ook nog even gezegd te hebben. Daarom is het ook zo belangrijk om helder te krijgen waar het precies zit, zodat we dat gericht in het onderzoek kunnen meenemen. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Dank voor de beantwoording.

Ik vind het een heel goede toevoeging van het college om de onderzoeksopdracht aan de externe partij samen met de vakbonden en de personen die zich bij u hebben gemeld, te formuleren. Hartstikke mooi, ik zie ernaar uit. Ik hoop dat we dan snel de uitkomsten van dat onderzoek krijgen. Wethouder Bruines (D66). Dank u wel. Ik ben blij dat u dat op deze manier opvat. We gaan er dus mee aan de slag. Vervolgens is er de motie van DENK, de heer Mahmood. Die wil ik graag meenemen, want die raakt aan hetzelfde verhaal. Die is meer gericht op het integriteitsbureau. U komt eigenlijk al naar aanleiding van de inspraak met de conclusie, maar die vraag had u vorig jaar ook al gesteld. De evaluatie van het integriteitsbureau is ook aanstaande. Ik wil eigenlijk ook dit moment en de situatie die ontstaan is benutten om die evaluatie snel te gaan doen en over de inhoud van de evaluatie spreken met de partijen waar we het net over hadden. In ieder geval de centrale ondernemingsraad, maar ook de mensen die bij het lokale overleg zijn aangesloten vanuit verschillende vakbonden en anderen die daar nog een zinnige bijdrage aan kunnen leveren, zodat we tot een brede evaluatie komen van de werkwijze, van de rapportage, van wie welke besluiten neemt en van de ophanging binnen of buiten de organisatie. Dus daarin komen al die aspecten terug.

Deze motie gaat wat mij betreft iets te ver, omdat die al tot een conclusie komt. Zo ver is het college nog niet. We willen dat echt even goed met alle aspecten tegen het licht houden en ook eens kijken hoe dat in andere gemeenten gaat. Want elke gemeente is bezig met integriteitsbeleid, ook met een bureau integriteit. We hebben daar echt de afgelopen jaren veel stappen in gezet. Dus het gaat mij nu te ver om al de conclusie te trekken van uitplaatsing, want dat brengt ook nog heel wat met zich mee. Maar we moeten wel al die aspecten heel degelijk onderzoeken. Ik hoop dat u daarmee genoegen neemt. Op deze manier moet ik de motie ontraden. 88

Adeel Mahmood (DENK). Dank aan de wethouder voor de beantwoording. Wat ik proef uit de beantwoording, ook net in reactie op de motie van collega Guernaoui, is dat u vaart wil maken en niet te lang wil wachten. Dat gegeven meenemende wil ik de motie voor nu aanhouden. Wethouder Bruines (D66). Dank u wel. We maken tempo, maar we doen het wel zorgvuldig. Dat verwacht u ook van ons. De voorzitter. Aangezien motie DENK.3 is aangehouden, maakt zij geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. Wethouder Bruines (D66). Dan heb ik, denk ik, dit onderwerp voldoende behandeld en advies gegeven op de moties daarover. De volgende motie is nr. 6 van Hart voor Den Haag. Die vraagt de economische spin-off van evenementen te monitoren op basis van concrete getallen zoals bezoekersaantallen, en de raad daarover te informeren. In algemene zin kan ik het daar natuurlijk niet mee oneens zijn, maar in de overwegingen gaat het met name over de evenementen die zich in de vrije ruimte afspelen, in de openbare ruimte, op plekken waar mensen expres of per ongeluk voorbijkomen, wel of niet ernaar kijken, en er zich vaak ook andere dingen in de buurt afspelen. Daardoor weet je niet of iemand nou daarvoor komt en is het ontzettend lastig te meten, zo niet ondoenlijk. Dat is zeker zo met gratis evenementen. U gaf het voorbeeld van kunst in de openbare ruimte met de BlowUp Art.

We krijgen daar reacties op, maar hoeveel mensen dat uiteindelijk gezien hebben en hoe je dat moet meten, zou ik niet weten. Dat wordt ons ook door deskundige meters meegegeven. Ik weet dus niet of we onze tijd en geld daar dan aan moeten besteden. Wat we in algemene zin wel meten, zijn KPI's zoals bestedingen van bezoekers, hotelbezetting, koopstromen en imago-onderzoek. Dat soort dingen doen we allemaal wel. Daar rapporteren we ook over. Dus zonder de voorbeelden had ik direct ja gezegd. Met de voorbeelden denk ik: voor de openbare ruimte gaat het 'm niet worden. Bij gewone betaalde evenementen, met een hek erom, weten we natuurlijk precies hoeveel mensen er zijn. Er wordt ook publieksonderzoek gedaan, ook bij culturele evenementen. Sebastian Kruis (PVV). De wethouder haalde die BlowUp Art aan. Daar moeten we vanaf in Den Haag. Dat is verschrikkelijk. Ik heb dat eerder in de media opblaasbare soa's genoemd en dat lijkt me vrij accuraat. Dat is zo lelijk en dat gaat zo ten koste van die prachtige openbare ruimte. Kan de wethouder mij - dat vraag ik niet heel vaak aan deze wethouder - misschien een keer iets toezeggen, namelijk dat we dat nooit meer zien in Den Haag? Wethouder Bruines (D66). Dit is buiten de scope van deze motie. Ik weet dat er verschillend over gedacht wordt.

Dat is maar goed ook, want het mooie van kunst is dat iedereen er wat van kan vinden en dat je er overal met elkaar in gesprek over kan gaan. Dat ga ik graag nog een keer met u doen, maar niet nu in het kader van de jaarrekening. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Ik begrijp de complexiteit. Het is ook ingewikkeld en lastig en moeilijk. Maar daarom vragen we ook om met een voorstel te komen. Dus als u met een aantal mensen in de stad, in het stadhuis gaat nadenken over hoe we dit zouden kunnen doen, dan maakt dat het voor ons ook makkelijker om met dat soort voorstellen in te stemmen, want we denken ook wel dat dat soort zaken in de publieke ruimte grote meerwaarde heeft. Maar het helpt, bijvoorbeeld ook om meneer Kruis te beantwoorden, als we dan zien dat het ook heel succesvol is. Het is dus eigenlijk een soort onderzoeksvoorstel. Wethouder Bruines (D66). Ik ben in een goed humeur vandaag, dus ik zal … nee, dat is flauw. De voorzitter. U moest het er ook wel bij zeggen, want we hadden het niet in de gaten! Wethouder Bruines (D66). Als we afspreken, meneer Guernaoui, dat het antwoord ook kan zijn 'we willen het wel, maar we zien het echt niet gebeuren', dan laat ik deze motie verder aan de raad. 89

Voorzitter. De volgende motie is die van GroenLinks onder nr. 1 van meneer Thepass. Die vraagt te onderzoeken of de taskforce leegstand kan worden uitgebreid tegen de woningnood. Daar kan het college mee leven. We laten die dus ook aan de raad. Dan hebben we nog een motie van de Partij voor de Dieren. Daar staat boven Schaf Economic Board The Hague af, maar het verzoek is om te stoppen met subsidiëren. Dat is niet hetzelfde, zeg ik maar even, maar in beide gevallen is het college het er niet mee eens. Dat kon u zich al wel voorstellen. De wijze waarop de Economic Board The Hague wordt neergezet in deze motie, klopt niet. Het is niet een lobbyclub of een belangenorganisatie zoals MKB Nederland of VNO-NCW dat zijn. Het ontvangt jaarlijks een bijdrage van € 100.000, niet € 200.000. Het is onvergelijkbaar met de MRDH, want dat is gewoon een publiek orgaan waar wij deel van uitmaken. Maar het college hecht wel heel erg aan samenwerking met het georganiseerde bedrijfsleven. Dat doen we met MKB Nederland, dat doen we met VNO-NCW, maar dat doen we ook in samenwerking met bedrijven en kennisinstellingen, want ook Universiteit Leiden bijvoorbeeld maakt er deel van uit en mensen van TNO. De Economic Board speelt een sleutelrol in de samenwerking met het bedrijfsleven. Op alle mogelijke thema's denkt de Economic Board met de gemeente mee. Ze organiseert soms dingen en bijeenkomsten.