RIS316314 Notulen van de raad van 29 juni 2023

U heeft mij ook horen zeggen dat ik daarbij de gespreksverslagen van de individuele fracties zal meenemen. Daarin staan onder het kopje 'samenstelling van het college' andere dingen bij verschillende oppositiepartijen. Ik denk dat op die manier inderdaad de aanschuifvariant op de agenda komt te staan van het gesprek met Hart voor Den Haag, als u daarop doelt. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dank. Dat schept iets van duidelijkheid. Maar ik stelde de vraag meer omdat Hart voor Den Haag natuurlijk niet 'een van de oppositiepartijen' is. Het is de grootste partij, maar belangrijker: het is een partij waarbij drieënhalf jaar lang een rechtszaak boven het hoofd heeft gehangen, waarin de hoofdrolspelers vrijgesproken zijn waardoor nu een nieuwe situatie is ontstaan. Dat was ook de aanleiding om deze gesprekken te gaan voeren. Is GroenLinks het met de Haagse VVD eens dat dat dus een ander gesprek moet zijn dan met de andere partijen? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Misschien doorgrond ik niet helemaal wat mevrouw Van Basten Batenburg mij vraagt, maar volgens mij doet de motie daar ook recht aan, dus aan de rechtszaak, de uitspraak in eerste aanleg en de ontstane politieke situatie. Er staat ook: in het bijzonder in gesprek gaat met Hart voor Den Haag als onderdeel van het herstel van de verhoudingen. Volgens mij doet de motie dus recht aan die bijzondere positie die u benoemt.

32

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoor dat de heer De Vuyst nu antwoordt met een motie, maar eigenlijk gaat mijn vraag over hoe GroenLinks ernaar kijkt. Ik zou dus graag van GroenLinks willen horen of zij het ermee eens is dat er bij Hart voor Den Haag daadwerkelijk een andere situatie speelt, wat ook aanleiding is voor andere gesprekken met die partij. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb het gevoel dat de vraag wat te vaag is om er makkelijk op te antwoorden. Ja, er is een andere situatie bij Hart voor Den Haag. Ja, dat staat ook in de motie. Ik heb gezegd dat wij de motie steunen. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de rechtszaak, de uitspraak in eerste aanleg en de ontstane politieke situatie. Daarnaast is het ook by far de grootste oppositiepartij. Ze hebben negen van de negentien zetels van de oppositie. Ook dat is anders. Dat erkennen we ook. En dat twee van de leden vrijgesproken zijn, is allemaal onderdeel van de andere situatie. Ik zie u nu kijken alsof ik uw vraag niet beantwoord heb, maar dit was wel een oprechte poging om die vraag wel te beantwoorden. Kavish Partiman (CDA). Dan wil ik het toch nog even pogen. Het advies van Bruins geeft een tweesporenpad. We hebben met mekaar getracht deze motie op te stellen om ook recht te doen aan dat tweesporenpad; laten we daar gewoon open over zijn.

Daarin staat enerzijds dat een gesprek gevoerd moet worden met alle oppositiepartijen, wat heel goed is. Het is goed om een goed gesprek te voeren met iedereen. Maar er is echt een aparte situatie, die ook benoemd wordt in de brief van Bruins. Dus kan GroenLinks dan wel bevestigen dat dit ook op die manier gezien wordt in de manier waarop we de discussie met elkaar voeren en zoals ook het tweede dictum van de motie luidt? Maarten De Vuyst (GroenLinks). Misschien vind ik de vraag iets te veel een open deur. We voeren dit hele debat naar aanleiding van de situatie rond de vrijspraak van de heer De Mos, de heer Guernaoui en mevrouw Davituliani. Dus ja, dat zie ik. Daarom hebben we dit gesprek zo ongeveer voor de derde keer. Kavish Partiman (CDA). Dat is fijn om te horen. Dan kan ik dus wel concluderen dat GroenLinks aangeeft dat het gesprek met de partij Hart voor Den Haag een ander gesprek is, en ook een andere lading heeft, dan het gesprek dat wordt gevoerd met de overige oppositiepartijen. Dat is namelijk het antwoord waarnaar ik op zoek was. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik kan u niet helemaal meer vertellen welke interruptie het precies was waarop ik heb geantwoord dat we het juist ook moeten hebben over het herstel van verhoudingen tussen de partijen en Hart voor Den Haag. Dus ja. Ik geloof dat ik even ergens een lading mis. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Even hierop aanhakend. Nu de heer Partiman erover begint, ben ik wel benieuwd of dan inderdaad de coalitiepartijen met Hart voor Den Haag alleen gaan praten, naast het gesprek dat u gaat voeren met alle oppositiepartijen. Dan proef ik hier dus, als ik de heer Partiman goed begrijp en ook uw antwoord goed begrijp, dat u met de coalitie met Hart voor Den Haag gaat praten en u dat dan ook doet volgens die twee sporen, dus ook over de samenstelling van het college. Maarten De Vuyst (GroenLinks). U stelt twee vragen. Er zijn meerdere gesprekken. Daarom … Oké, misschien zat hier de verwarring. Daar zat ook het dilemma tussen vertrouwelijkheid en transparantie. We hebben hier een gesprek met alle partijen, maar we zien daarbij een gesprek voor ons tussen coalitie en Hart voor Den Haag, coalitie en Partij voor de Dieren enzovoorts. Dat heeft iedere keer een agenda. Daar vragen de heer Partiman en mevrouw Van Basten Batenburg naar, denk ik. Hoeveel opties hebben we? Acht. Dat zullen dus acht gesprekken zijn, met acht verschillende agenda's, gebaseerd op alleen al de acht verschillende verslagen die door de heer Bruins en zijn team zijn opgesteld. En u bent er ook bij wat daar op de agenda staat. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik vraag maar gewoon aan u wat er op de agenda staat.

Dan wordt het dus op korte termijn, volgens het advies van Bruins, een agenda met twee sporen, namelijk spreken over bouwen aan vertrouwen en spreken over de samenstelling van het college. 33

Maarten De Vuyst (GroenLinks). We bespreken alle elementen die er staan, maar u … Ja, die bespreken we. Ik heb uw verslag gelezen en ik neem dus aan dat u het wil hebben over de aanschuifvariant. Die bespreken wel, open en pittig, zonder … De voorzitter. Laatste keer, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, toch nog wel eventjes. Bij het indienen van de motie werd erover gesproken om het eerst tijdens het reces over herstel van vertrouwen te gaan hebben, daarna op vakantie te gaan en na het reces eens te gaan kijken of die samenstelling kon. Maar nu heb ik dus goed begrepen dat we op korte termijn - lees: voor het reces - gaan beginnen met gesprekken volgens twee sporen, namelijk samenstelling college en bouwen aan vertrouwen. Ik wil het allemaal even helder hebben. Als ik dat goed begrepen heb, dan komen we ergens. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Die twee sporen van de overwegingen van de heer Bruins mag u herhalen, maar in de motie staat in het eerste dictumpunt: 'herstel van vertrouwen zoals geschetst' en vervolgens 'in het bijzonder in gesprek gaat met Hart voor Den Haag'. En samenwerking is breed. Daar kunnen alle vormen van samenwerking onder vallen. Dat heb ik nu toch echt een paar keer gezegd. Ik verwacht van u dat u de aanschuifvariant op tafel legt, en u verwacht daar van mij een aantal pittige vragen over. De voorzitter. Goed.

U was allang aan het eind van uw betoog, maar goed, we hebben inmiddels de vierde ronde. Meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Dit is wel landelijk nieuws, want eigenlijk is dit de eerste keer dat de GroenLinksfractie de Partij voor de Vrijheid zo openlijk uitnodigt tot samenwerking. Ik las laatst dat bijvoorbeeld mevrouw Ellemeet dan bijvoorbeeld direct haar lidmaatschap zou opzeggen. Kunnen we dus vaststellen dat GroenLinks vanaf nu openstaat voor samenwerking met de Partij voor de Vrijheid? Maarten De Vuyst (GroenLinks). U haperde even, maar wij zouden zelf ook vergeten waar 'PVV' voor staat. Volgens mij krijgen we nu een semantische discussie over samenwerking. Als coalitie hebben wij ons te verhouden tot alle partijen hier. Met verschillende mensen werk ik op verschillende manieren samen. Ik heb in het verslag van de PVV niet gelezen dat ze wilde toetreden tot dit college. U kent ons standpunt daarover; dat heeft u zonet volgens mij zelf aangegeven. Sebastian Kruis (PVV). Dat spreekt voor zich. Ik wil altijd toetreden tot elk college, en ook tot dit college. Het idee is dus eigenlijk een open samenwerking. Maar als u bij voorbaat zegt 'we gaan niet verder samenwerken met de PVV dan enkel even een gesprek over de begroting', kan ik net zo goed niet komen toch? Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Dat zou mij verdrieten, al was het maar omdat het begrotingsrecht het hoogste recht is dat je als volksvertegenwoordiging hebt. Dus ik zou het niet voor mijn rekening willen nemen om daar niet over te willen praten of het af te doen als tussendoortje. De voorzitter. Laatste keer, meneer Kruis. Sebastian Kruis (PVV). Het punt is: dat doen we hier toch sowieso elk jaar in de raad? Daar hoeven we toch niet separaat voor te worden uitgenodigd door de coalitiepartijen? Ik zie dus niet de meerwaarde daarvan voor een partij als die van mij, omdat ik dat recht sowieso elk jaar heb in de raad. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik zou dit zelf graag op de agenda zetten van het gesprek dat de coalitie heeft met de PVV. Wat zijn de verschillende manieren om als raad te praten over de begroting en hoe kunnen we het begrotingsrecht van de raad verder versterken? Ik kijk uit naar een constructief, open en ongetwijfeld pittig gesprek.

34

Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Het debat ging over het advies van de gespreksleider. We zijn allereerst dankbaar dat de gespreksleider bereid was om die taak op zich te nemen en hij daar de nodige tijd in heeft gestopt, om transparant te maken wat de verschillende partijen vonden. Dank dus daarvoor. Wat ons betreft is het advies ook helder, maar is dit pas het begin. Eigenlijk blijkt ook wel uit dit debat dat we er nog niet zijn. Ik zal de twee wegen uit het advies kort langslopen. De ene weg gaat over het bouwen aan vertrouwen. We vinden het goed dat we als raad verder werken aan zaken als het grijze gebied, transparantie in partijfinanciering, omgangsvormen en brede samenwerking. Dit lijken ons nuttige en ook noodzakelijke gesprekken, die kunnen bijdragen aan herstel. Specifiek vinden we het van belang te werken aan een veilig klimaat om iedereen te kunnen aanspreken op integriteit en persoonlijke aanvallen. Het is ook best confronterend om te lezen wat daarover in de verslagen staat. Mensen moeten zich vrij voelen, zeker ook in een gemeenteraad, om hun idealen uit te kunnen spreken. We vinden het van belang om daar meer aandacht voor te hebben. Verder is het van belang om breder over samenwerking binnen de raad te spreken.

Dualisme is wat ons betreft daarbinnen een kernwoord; iedereen is als raadslid gekozen om zelf een afweging te maken zonder altijd doorslaggevend te laten zijn wat het college vindt. Wat ons betreft kan een raadsconferentie nuttig zijn om over deze onderwerpen verder te spreken, maar is er meer nodig. Het is goed dat een aantal thema’s al worden opgepakt. Om hiermee aan de slag te gaan, dien ik een motie in, samen met SP, VVD, Hart voor Den Haag, CDA, GroenLinks en PvdA. Het dictum luidt: verzoekt de burgemeester en het presidium de leiding te nemen in het uitvoeren van het advies van Bruins voor wat betreft het onderdeel bouwen aan vertrouwen, hiervoor gesprekken te faciliteren om achterstallig onderhoud in de verhoudingen weg te werken en te werken aan vertrouwen tussen partijen door met elkaar in gesprek te gaan in klein verband over onder andere omgangsvormen, samen met de voorbereidende werkgroep praktische dilemma's met betrekking tot het grijze gebied uit te werken, waaronder in ieder geval belangenafwegingen, dualisme en de samenwerking coalitie-oppositie, ter bespreking tijdens de raadsconferentie, en spreekt af hun partijbestuur te verzoeken om op korte termijn maar uiterlijk in het najaar te komen met gezamenlijke onderlinge afspraken over transparantie over hun partijfinanciering, donaties van verenigingen en aanverwante stichtingen, met aandacht voor het gelijke

speelveld. Dat is dus wat ons betreft de visie op de eerste weg. Dan de tweede weg. Die is een beetje de kern van dit debat, maar die is niet per se de kern van de motie. Ik had ook het idee dat ik naar een slechte B-film aan het kijken was, met een vage motie waarbij het ook vaag was wie daar nou precies onder stond en hoe die geïnterpreteerd moest worden. Ik vraag me dus ook af wat we daaraan hebben. Wij hebben in ieder geval als Partij voor de Dieren altijd transparant gezegd dat we de aanschuifvariant niet wenselijk vinden, omdat die in de praktijk gewoon een nieuwe coalitieonderhandeling zou betekenen maar dan met nóg meer uiteenlopende partijen dan bij het huidige akkoord. Dat zou weer een tijdrovende exercitie zijn. We begrijpen het advies echter, want uit de gespreksverslagen blijkt dat een grote meerderheid op een of andere manier die gesprekken met Hart voor Den Haag over coalitievorming wil aangaan. Het is dan logisch dat Bruins een gesprek hierover aanbeveelt. Voor de stad is het wenselijk dat partijen zich vanavond duidelijk hierover uitspreken en zich niet achter elkaar verschuilen. Ik vrees dat de motie die nu wordt ingediend vooral uitstel van executie is en niet per se voor meer transparantie maar eerder voor minder transparantie zal zorgen. Dat vind ik heel zorgelijk. Wat mij betreft, ga je óf in gesprek, óf niet.

Laten we de stad niet gijzelen, maar duidelijkheid geven. Marieke van Doorn (D66). De motie wil juist aangeven dat we als coalitie in gesprek gaan. Ik snap dit dus even niet. De verwarring die ik veroorzaakte bij het indienen moet niet nog groter worden gemaakt door de heer Barker. Robert Barker (PvdD). Volgens mij heeft D66, en daarna ook GroenLinks en trouwens ook de VVD, die zonet wat anders zei, alleen maar bijgedragen aan meer verwarring. Alle coalitiepartijen interpreteerden de motie namelijk anders. Voor mij is het heel vaag wat er nu gaat gebeuren. Het is vaag of het proces transparant wordt of niet, vaag wanneer we een uitkomst horen en überhaupt vaag wat het idee van het gesprek is. Wat mij betreft was het advies van Bruins een stuk duidelijker. Het is mij niet duidelijk of de coalitie nou het advies uit gaat voeren of niet. Als de coalitie zegt het niet uit te

35

gaan voeren, is dat een keuze, en ook als de coalitie zegt het wel uit te gaan voeren. Maar wees in ieder geval duidelijk en dien niet zo'n vage motie in. Marieke van Doorn (D66). Volgens mij is de motie klip-en-klaar. Die zegt dat de coalitie in gesprek wil met Hart voor Den Haag en alle oppositiepartijen over de zaken die we in die motie hebben beschreven. Robert Barker (PvdD). Dat is juist het punt. Het is heel vaag wat nou precies in die motie is beschreven. Er staan namelijk constateringen en overweging in, maar nergens staat eigenlijk duidelijk wat nou precies het doel van het gesprek is, of er transparantie is over het proces en waar dat toe zou kunnen leiden. Ik vind het best een vage motie. En de manier waarop de indiening ging, liet volgens mij alleen maar zien dat het risico op een rookgordijn en een eindeloos vertraagde val van het college eerder waarschijnlijk dan onwaarschijnlijk is. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, laatste keer. Marieke van Doorn (D66). Ja, alleen maar om aan te geven dat we de wat pessimistische visie van de Partij voor de Dieren hierop niet delen, natuurlijk ook omdat we zo hard hebben gewerkt aan deze motie en aan het zetten van de stap om met de coalitie deze gesprekken aan te gaan. Robert Barker (PvdD). Ik zou niet willen zeggen dat wij een pessimistische visie hebben.

Ik zou willen zeggen dat wij het gesprek met de gespreksleider heel erg belangrijk vonden, waarin transparant werd gemaakt hoe nu verder. Vervolgens zou je denken dat iedereen, zoals de heer Bruins aanbeveelt, zich erover uitlaat of ze wel of niet iets gaan doen en of ze wel of niet het advies gaan overnemen. Misschien zit het pessimistische deel meer in het feit dat je vervolgens als coalitie gedurende een week een gevecht hebt, dat vooral in de media wordt gevoerd, over hoe zo'n motie eruit moet zien en dat het op zulke woorden zit. Uiteindelijk blijft er dan een heel vaag product over, waardoor de stad na vanavond helemaal niet weet waar ze aan toe is. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Arp, mevrouw Van Basten Batenburg, de heer De Mos, de heer Partiman, de heer De Vuyst en mevrouw Holman, wordt de volgende motie (C.1 PvdD) ingediend:

Motie C.1 PvdD Pak bouwen aan vertrouwen op De raad van de gemeente Den Haag in vergadering bijeen op 29 juni 2023, ter bespreking van de brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943) Constaterende, dat: • de door het fractievoorzittersoverleg aangewezen gespreksleider Bruins in overweging geeft om in de komende periode twee wegen tegelijk te bewandelen; • de ene weg gaat over het bouwen aan vertrouwen met onderwerpen, zoals het grijze gebied, transparantie in partijfinanciën/donaties, het ongelijke speelveld, omgangsvormen en brede samenwerking; • deze thema's waar nodig in samenwerking met partijbesturen, dienen te worden voorbereid op weg naar de raadsconferentie van 25 augustus. Overwegende dat: • partijvoorzitters voornemens zijn met elkaar in overleg te treden over partijfinanciering, mede om inzicht te krijgen in de verschillen die er zijn tussen verschillende partijen (“het ongelijke speelveld”).

36

Van mening, dat: • het van belang is dat goede afspraken worden gemaakt op het gebied van de genoemde thema’s; • het van belang is dat partijvoorzitters in hun overleg over partijfinancien inzicht krijgen in en begrip voor de verschillen die er zijn tussen partijen (“het ongelijke speelveld”) en in afwachting van wetgeving komen tot gezamenlijke afspraken over transparantie; • het wenselijk is dat daarvoor een plan wordt gemaakt om op deze thema’s het goede gesprek aan te kunnen gaan bij de raadsconferentie en vervolgens ook stappen op al die thema’s te zetten. Verzoekt de burgemeester en het presidium: • de leiding te nemen in het uitvoeren van het advies van Bruins voor wat betreft het onderdeel bouwen aan vertrouwen; • hiervoor gesprekken te faciliteren om achterstallig onderhoud in de verhoudingen weg te werken en te werken aan vertrouwen tussen partijen door met elkaar in gesprek te gaan in klein verband over, onder andere, omgangsvormen; • samen met de voorbereidende werkgroep praktische dilemma’s met betrekking tot het grijze gebied uit te werken, waaronder in ieder geval belangenafwegingen, dualisme en de samenwerking coalitie-oppositie, ter bespreking tijdens de raadsconferentie.

En spreekt af hun partijbestuur te verzoeken om op korte termijn, maar uiterlijk in het najaar, te komen met gezamenlijke onderlinge afspraken over transparantie over hun partijfinancien en donaties, van verenigingen en aanverwante stichtingen, met aandacht voor het gelijke speelveld. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Dan weet ik, meneer Icar, dat u achter de schermen heeft gevraagd of het niet verstandig is om even te schorsen, maar ik zou me kunnen voorstellen … Ik kan meneer Icar nu niet zien, maar mijn water zegt me, hoewel dat ook maar betrekkelijk is, dat het nu vrij vlot kan gaan en dat we daarna echt even gaan schorsen. Is dat een idee? Ondertussen kunnen mensen toch een broodje pakken. Lesley Arp (SP). Ik heb respect voor de afweging van de voorzitter, maar voor het beeld vond ik het echt een beetje ontluisterend. De heer Bruins heeft hier werk voor ons gedaan, en de helft van de raad zat buiten te eten. Met alle respect, maar dat vond ik echt een heel raar beeld. Misschien is het dus wel goed, maar ik vond het echt heel gek. De voorzitter. Ik neem daar nu even kennis van en stel voor dat we toch doorgaan. We zijn al tweeënhalf uur bezig. Gaat uw gang, mevrouw Holman. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Dit hoeft natuurlijk maar heel kort te duren.

Allereerst wens ik iedereen die het viert een fijn offerfeest. En Marieke, natuurlijk van harte gefeliciteerd met je verjaardag. Dank aan iedereen voor de flexibiliteit om hier vandaag met elkaar te spreken over de terugkoppeling die Bruno Bruins heeft gedaan aan de gemeenteraad. Sebastian Kruis (PVV). Ja, zo kennen we de partij van de Arabieren natuurlijk weer, maar … De voorzitter. Hou even op, kom op! Sebastian Kruis (PVV). Nou, nee, hallo! Ik vind het belachelijk dat hier een Nederlandse volksvertegenwoordiger van de Partij van de Arbeid zo gratuit aandacht hiervoor vraagt, echt in een soort deugmoment, ten koste van al die dieren die die hieraan op gruwelijke wijze ten onder gaan. Ik 37

vind het gewoon belachelijk. Als ik dat niet benoem, denken ze dat het normaal is, en ik ga hier niet normaal maken wat niet normaal is. Het deugt van geen kanten dat ze dat hier zegt. Echt, weg met je offerfeest, Partij van de Arbeid. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter, een punt van orde. We spreken elkaar hier aan bij de partijnaam. Op het einde ging dat goed, maar aan het begin ging dat duidelijk niet goed. De voorzitter. Waarvan akte. Ik ben het met u eens. Mevrouw Holman. Janneke Holman (PvdA). Ja, ik was gebleven bij Bruno Bruins. Via deze weg wil ik hem ook bedanken voor zijn tijd en zijn betrokkenheid, en voor het goede gesprek dat we hebben gehad. Ik deel ook helemaal wat hij schrijft, namelijk dat politiek moet gaan over onze stad en haar inwoners. Daar moeten we het weer over laten gaan, in plaats van het druk te hebben met elkaar. Ik ben blij dat er een breed gedeeld beeld is dat we aan de slag moeten met het bouwen aan vertrouwen in deze raad, en met het afspraken maken over het grijze gebied, transparante partijfinanciering en omgangsvormen. De heer Barker heeft zojuist een uitstekende motie ingediend om dit verder uit te werken. Die hebben wij dan ook mede ingediend. Die steunen wij van harte. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat was een hele mooie riedel, maar ik miste er eentje. Misschien komt die nog. Dat is de samenstelling van het college.

U was daar heel stellig in. Hoe zit dat? Dat is namelijk een duidelijk advies van de heer Bruins. Hoe kijkt de Partij van de Arbeid daarnaar? Janneke Holman (PvdA). Ik zal mijn tekst even afmaken. Dan kunt u daarna vragen wat u wilt. Dat lijkt mij het meest wijze. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik vraag het u nu. Het is gewoon een simpele ja/nee-vraag. Laten we ook geen kiekeboe spelen. De mensen die thuis kijken hebben gewoon behoefte aan een helder antwoord. Ja of nee? Janneke Holman (PvdA). Ik wou zo in mijn spreektekst gaan zeggen dat wij de motie van mevrouw Van Doorn ondersteunen. Daarin staat dat wij gesprekken gaan voeren met alle oppositiepartijen en dat dit open gesprekken zijn waarin iedereen agendapunten mag aandragen. Als de heer De Mos of Hart voor Den Haag daarin wil spreken over de aanschuifvariant, kan dat. Dan hebben we daar een gesprek over. Maar ons standpunt daarin is bekend en helder. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan moet u mij toch een beetje helpen. U zegt: het standpunt is helder. Dat klopt ook. Ik citeer: 'De Partij van de Arbeid heeft altijd aangegeven een rechts college niet aan een meerderheid te helpen en wenst dus niet over te gaan tot een verkenning voor een nieuw te vormen college.

De PvdA is van mening dat dat niet goed is voor de stabiliteit van het besturen van de stad.' Dat eerste is trouwens heel gek, want de VVD zit er nu in. Maar er wordt dus niet gesproken over de samenstelling. Waar moet dan in godsnaam een gesprek toe leiden? Wat gaat dan van uw kant het begin zijn om het vertrouwen te herstellen? Janneke Holman (PvdA). In die motie staat inderdaad niet dat het verkennende gesprekken zijn. Er staat ook niet dat het de start van een onderhandeling is of iets dergelijks. Dat klopt. De afgelopen weken hebben wij gesprekken met elkaar gevoerd via Twitter, via de media en indirect via gespreksverslagen. Het lijkt mij alleen al buitengewoon nuttig om een keer om tafel te gaan en gewoon face to face te praten over hoe we allemaal in de wedstrijd zitten. Ons standpunt is helder en het is ook helder wat u wilt. Laten we er in ieder geval mee beginnen om elkaar eens te bevragen op waar we vandaan komen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Uw standpunt is helder. U heeft goed uw best gedaan om dat standpunt in de media, via Twitter en via alle andere kanalen in de ether te brengen. Uw standpunt is helder; u wil niet. Maar dan is nogmaals mijn vraag: waar moet een gesprek dan toe leiden? Want als u 38

niet wil en de hakken in het zand heeft, waarom zouden wij dan aanschuiven bij een gesprek? Dat moet toch ergens toe leiden? Onze inzet is het advies van Bruins, dus het tweewegenpad: bouwen aan vertrouwen aan de ene kant en gelijktijdig, conform advies, praten over de samenstelling van het college. Ook de burgemeester zegt nu: schiet eens een beetje op. Als u zegt dat u dat niet gaat doen en u de hakken in het zand zet, blijven wij weg bij zo'n gesprek. Dat leidt dan namelijk nergens toe. Dan moet u niet aankomen met 'herstel van vertrouwen', want dat vertrouwen is bij ons helemaal weg. Daar wil ik dus een stukje duidelijkheid in. De voorzitter. Mevrouw Holman. Dit was wel de laatste keer nu. Janneke Holman (PvdA). De heer De Mos begon ermee dat hij zo bronstig was als een edelhert in september. Nou, dit is echt de moeilijkste date die ik ooit heb geprobeerd te krijgen om gewoon een drankje te drinken en te praten, zonder het te hebben over wat er daarna moet gebeuren of over de uitkomst, dus gewoon praten en elkaar kritisch bevragen op wat we vinden. Dat is wat ik voorstel. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan wil ik wel een persoonlijk feit maken: die bronstigheid is ook in één klap weg. Maar goed, het is ook nog geen september, dus dat kan nog komen. U wilt praten. Nou, de telefoon staat bij mij 24/7 aan, maar ik heb u nog nooit gehoord.

Collega Dubbelaar en ik zijn bij u op de koffie geweest voor een gesprek, waarin we hebben gezegd dat we graag met u wilden spreken. Nee, dat ging niet gebeuren. De deur was eigenlijk dicht. We hebben een kopje koffie gedronken - dat was lekker - maar we kregen niet te horen: we gaan praten over de samenstelling van het college. Dat hebben wij nodig om het herstel van vertrouwen te vinden in elkaar. Dan kunt u zeggen dat het de moeilijkste date ooit is … Ja, het is zeker de moeilijkste date als je drieënhalf jaar gecriminaliseerd bent, waar uw partij ook aan heeft deelgenomen. Dan moet dat herstel van vertrouwen dus wel gaan beginnen, en dat gaat bij ons over hetgeen wat ons op oneigenlijke gronden is afgenomen. Janneke Holman (PvdA). Nogmaals, als de heer De Mos het in dat gesprek wil hebben over de aanschuifvariant, kan dat. Dan is dat onderdeel van het gesprek. Ons standpunt daarin is helder en dat standpunt nemen we ook mee naar dat gesprek. Zo staan wij erin. De voorzitter. Ik ga nu geen interruptie meer toestaan van u, meneer De Mos, maar er komt straks vast nog wel een gelegenheid. Mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Ik wil toch nog even terug naar uw standpunt. Kunt u uw standpunt hier herhalen? U heeft het steeds over uw standpunt, maar wat is dat standpunt dan nu precies? U staat namelijk onder een motie, hoorde ik even toen ik aan kwam lopen.

Wat is dus het standpunt van de Partij van de Arbeid? Janneke Holman (PvdA). Ons standpunt is dat wij erg hechten aan deze coalitie en daar veel vertrouwen in hebben. Wij hebben altijd gezegd, ook voor en na de verkiezingen, dat samenwerking met Hart voor Den Haag niet waarschijnlijk is omdat we een rechts college niet aan een meerderheid helpen, omdat de inhoudelijk verschillen heel groot zijn en ook de verschillen in politieke stijl. Zo staan wij erin. Fatima Faïd (HSP). Maar u realiseert zich geloof ik wel dat er andere partijen in de coalitie zitten die een hele andere definitie geven van deze motie. Hoe ziet u dat? Op zich ben ik wel blij met uw standpunt, daar niet van. Janneke Holman (PvdA). Ik ga niet spreken voor deze coalitie, maar ik vind ook dat we dat gesprek met elkaar vanuit vertrouwen aan moeten gaan, iedereen vanuit zijn eigen vertrekpunt, dus vanuit hoe hij dat ziet. Dat doen wij ook op deze manier. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Eerst een klein puntje van orde. Uw partij is goed in framen. Uw partij is in 2017 begonnen met het woord cliëntalisme, en nu bent u aan het framen dat wij zo'n 39

rechtse partij zijn. Wij zijn een lokale partij, en in onze lokale partij zitten rechtse mensen, linkse mensen en mensen van het middenpad. Er zit van alles wat. Dat maakt ons ook zo sterk als lokale partij. Ik zou u dus willen verzoeken om daarmee op te houden. Dan een vraag over het uitsluiten. Dat heeft u gedaan. Ik citeer de heer Balster in een tv-opname in maart 2022: 'De rechter oordeelt. Wanneer ze niet schuldig zijn, kunnen ze uiteraard weer deelnemen.' Daar maakte hij trouwens nog een fout, want hij haalde schuldig en onschuldig door elkaar. Maar kunt u daar nou eens op ingaan? We zijn hartstikke onschuldig, bewezen onschuldig zelfs. We kunnen dus gewoon weer deelnemen. Waarom komt u dan aan met praatjes van 'een rechtse partij'? Janneke Holman (PvdA). De heer De Mos shopt nu wel heel selectief in citaten, want wij hebben altijd gezegd wat ik zonet heb gezegd. Ja, de rechtszaak was destijds onderdeel van de afweging, maar we hebben ook altijd gezegd dat de inhoudelijke verschillen groot zijn, dat we verschillen van politieke stijl en dat de links-rechtsbalans in een college belangrijk voor ons is en wij een rechts college niet aan een meerderheid gaan helpen. De voorzitter. Meneer De Mos, ten slotte. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nu doet u het weer: rechtse meerderheid. We zijn lokaal, dus ik probeer het te de-framen.

Het citaat van de heer Balster is duidelijk. Ik wil het nog wel een keer voorlezen en straks nog wel een keer op Twitter zetten: 'Wanneer ze niet schuldig blijken te zijn, kunnen ze uiteraard weer deelnemen'. We zijn bewezen onschuldig. Dus wanneer gaan we beginnen? Janneke Holman (PvdA). Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik hier anders op zou moeten zeggen dan wat ik net al gezegd heb. De voorzitter. Dan zet u uw betoog voort. Janneke Holman (PvdA). Ik heb mijn tekst eigenlijk net al afgerond in de interrupties. De voorzitter. Mevrouw Arp heeft nog wel een vraag aan u. Lesley Arp (SP). Eigenlijk dezelfde vraag als de heer De Vuyst over de transparantie van het proces. Snapt de PvdA de behoefte van mijn fractie aan een transparant proces, zeker gegeven het feit dat er de afgelopen week in de media verschillende standpunten zijn geventileerd, en dat je niet wilt dat na zo'n gespreksronde eenieder zijn eigen interpretatie heeft van het gesprek met de heer De Mos of andere mensen van zijn fractie, en we vervolgens daar weer over gaan kissebissen? Janneke Holman (PvdA). Ik heb het interruptiedebatje net gehoord en ik moet eerlijk zeggen dat ik het ook niet goed heb doordacht en ik er ook geen antwoord op heb.

Aan de ene kant vind ik het belangrijk wat de heer De Vuyst zei, dat je zo'n gesprek in vertrouwen moet kunnen voeren en dat alles op tafel moet kunnen komen wat je op tafel wil hebben, maar aan de andere kant snap ik uw oproep op. Ik denk dat we daar dus nog een mouw aan moeten gaan passen. Lesley Arp (SP). Ik vind het lastig dat ik dat antwoord nu niet heb, want dat maakt het voor mij moeilijk om zo'n motie te steunen. Maar stel dat die motie het haalt, stel dat de VVD ervoor kiest om die ook te steunen, gaan de coalitiepartijen dan snel duidelijkheid geven over dat proces? Erkennen ze dan ook dat in ieder geval, los van woordelijke verslagen, een onafhankelijk leider van zo'n proces van toegevoegde waarde zou kunnen zijn? Janneke Holman (PvdA). Ik denk dat we dat laatste punt ook mee moeten nemen in de verdere uitwerking van deze motie. Ik denk ook dat er zeker nog gesprekken over gaan komen over hoe we verder invulling geven aan deze motie. Het lijkt mij ook heel verstandig om die met de oppositie erbij te voeren.

40

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb de collega van de PvdA zojuist horen zeggen dat de PvdA haar standpunt mee zal nemen naar de gesprekken. Ik wil haar dan dezelfde vraag stellen als die welke ik zojuist stelde aan GroenLinks. Is zij bereid om ervoor open te staan om dat standpunt achter zich te laten en om misschien een nieuw standpunt in te nemen? Janneke Holman (PvdA). Als de heer Martini morgen het licht ziet, terugkeert naar de sociaaldemocratie, zijn hele fractie ervan overtuigt dat de sociaaldemocratie de 'way to go' is en de heer Sluijs vanaf morgen alleen nog maar tweet over het delen van kennis, macht en inkomen, dan hebben we een heel interessant gesprek en dan zal ik daar nog eens over nadenken. Maar zonder gekheid, wij nemen dit standpunt inderdaad mee naar het gesprek en dat is wel hoe we er vanaf het begin in staan. Maar een gesprek is een gesprek en dat moet gebeuren. En dat is het. Constant Martini (Hart voor Den Haag). Nu ik aangesproken word, wil ik alleen maar zeggen dat ik de sociaaldemocratie nooit heb verlaten maar dat helaas de Partij van de Arbeid wel de weg kwijt is geraakt. De voorzitter. Dat is toch weer een ander debat, denk ik. Mevrouw Van Basten Batenburg, laatste keer. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter, ik snap dat u haast heeft, maar dit is pas mijn tweede interruptie. Dus wellicht dat ik er hierna toch nog eentje wil.

Ik vind het een interessante suggestie van mevrouw Holman. Ik hoor daarin ook een beetje zoiets van: als de zon morgen twee keer opkomt, dan is er inderdaad ook wel een kans dat wij van standpunt veranderen. Als dat zo is, wat het goed recht is van de PvdA, dan zou ik mevrouw Holman willen vragen om duidelijk uit te spreken dat zij inderdaad denkt dat het ongeveer dezelfde kans heeft als dat de zon morgen twee keer opkomt. Janneke Holman (PvdA). Nogmaals, het is geen geheim dat we die aanschuifvariant niet zien zitten. En daarmee gaan we het gesprek in. Dat is echt waarmee u het nu moet doen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We zijn hier nu een paar uur bezig en ik hoor mevrouw Holman praten waarbij het mij opvalt dat zij op zoek is naar de verschillen in plaats van naar de overeenkomsten. Volgens mij moet het juist een instapmoment voor een gesprek zijn dat je kijkt naar waar je elkaar wel kunt versterken en waar je wel de overeenkomsten kunt vinden voor de stad. En als u aan de voorkant zegt 'aanschuifvariant onbespreekbaar', dat de zon eerst twee of drie keer moet opkomen - die gaat meestal onder bij de Partij van de Arbeid - dan is dat gewoon waardeloos. De voorzitter. Ik heb geen vraag gehoord, maar u mag natuurlijk reageren. Janneke Holman (PvdA). Nee, hoor. De voorzitter. Oké.

Dan gaan we gauw door, want ik wil eigenlijk voor de schorsing wel echt iedereen aan het woord gelaten hebben in eerste termijn. Het woord is aan de heer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. We voeren vandaag het debat over de brief van de heer Bruins, maar als u mij de ruimte gunt wil ik toch eerst even terugkomen op een incident van vorige week in de commissie Bestuur. Ik opperde toen een idee waar ik inmiddels wat spijt van heb. Dat voorstel heb ik inmiddels ingetrokken. Ondanks mijn goede bedoelingen heeft dat debat veel emotie losgemaakt waaronder ook persoonlijke reacties. Dat heeft mij de afgelopen week diep geraakt. Ik hoop deel uit te maken van een raad waarin het maken van fouten en het aanbieden van excuses daarvoor wordt geaccepteerd en waarin we op een constructieve manier met elkaar omgaan, zowel binnen als buiten deze zaal. En over die verhoudingen spreken we ook vandaag. (Geroffel op de tafels) De voorzitter. Keurig, dank u wel. U begint nu met uw betoog. 41

Kavish Partiman (CDA). Dank u wel, voorzitter. Voorzitter. Vandaag bespreken we de brief en de bevindingen van de heer Bruins. Allereerst wil ik hem en zijn ondersteuning bedanken voor de voortvarende manier van werken. Het is prettig dat we zo snel de conclusie van het traject hebben ontvangen. Het CDA heeft met veel interesse kennisgenomen van de gespreksverslagen. We hebben de constateringen van de heer Bruins ook met interesse gelezen en we erkennen dat er veel werk aan de winkel is voor ons. Onze standpunten en het traject zoals wij dat voor ons zien, zijn uitgebreid te lezen in ons gespreksverslag. Daar hoef ik niet verder op in te gaan. Tegelijkertijd beseffen we dat er gezocht moeten worden naar een manier om de onderlinge samenwerking en het vertrouwen te verbeteren. Daarom ondersteunen we ook de motie van de heer Barker en die van mevrouw Van Doorn. We denken dat hiermee de eerste stappen kunnen worden gezet in het herstellen van het onderling vertrouwen. De voorzitter. Dank u wel, meneer Partiman. Dan geef ik het woord aan de heer Icar van DENK. Nur Icar (DENK). Voorzitter. Allereerst wil ik de heer Bruins namens mijn fractie en namens de hele stad bedanken voor zijn inzet en tijd.

Zijn advies aan de raad is helder: laten we het gesprek aangaan en werken aan een betere bestuurscultuur, met respect voor de stem van de Hagenaars en laten we streven naar een inclusief bestuur, want samen kunnen we Den Haag sterker en transparanter maken. Toch sta ik hier vandaag wederom bezorgd over de huidige situatie binnen de Haagse politiek en naarmate de tijd verstreek werd dat gevoel bij mij erger en erger. Het valt mij op dat bepaalde partijen niet meer naar het stadsbelang kijken. Het valt mij op dat er een tunnelvisie is ontstaan en dat we eigenlijk alles naast ons neer leggen. Dan denk ik: waren de gesprekken met de heer Bruins dan überhaupt nodig? We hebben al genoeg debatten gehad hierover, dus ik zal proberen niet in herhaling te treden. In plaats daarvan wil ik de nadruk leggen op het stadsbelang en de zorgwekkende staat van het huidige politieke klimaat waar we in zitten. Gebrek aan eenheid heeft geleid tot een verslechterde situatie en veel wantrouwen naar elkaar toe. De verhoudingen tussen de coalitiepartijen zien er niet goed uit wat mij betreft. Dit is niet bevorderlijk voor Den Haag en haar inwoners die juist gebaat zijn bij een open en transparante bestuurscultuur. Als oppositiepartij missen wij het open debat waarin we onze standpunten kunnen uiten, onze ideeën kunnen delen met het bestuur.

Het is essentieel dat de oppositie een actieve rol kan spelen in het politieke proces, zodat er een evenwichtige en breed gedragen besluitvorming kan plaatsvinden. Ik schrok net dan ook van het feit dat er een motie opgesteld werd waar de oppositie niets van wist. Ik dacht ook meteen: dit is een herhaling van zetten want dit hebben we eerder meegemaakt. Ik wil nogmaals benadrukken dat de DENK-fractie geen voorstander is van de aanschuifvariant, aangezien daarmee de oppositie volledig vleugellam gemaakt wordt en overbodig dreigt te raken. Door de aanschuifvariant zou de oppositie slechts 20% van de raad vertegenwoordigen. Het is dan ook niet realistisch dat deze situatie zich voordoet. Tegelijkertijd kijken we naar de realiteit en het dienen van de stad. Dat betekent dat we partijoverstijgend moeten gaan denken en we moeten gaan kijken naar wat in het voordeel van de Hagenaars is. Het belang van een dialoog om problemen op te lossen kan niet genoeg worden benadrukt. Door het niet eens met elkaar te willen bespreken of echte open gesprekken te willen voeren, blijven we voor altijd vastzitten in een impasse. Het is van cruciaal belang dat alle betrokken partijen bereid zijn om naar elkaar te luisteren, elkaars pijnpunten en standpunten te begrijpen en gezamenlijk tot oplossingen te komen.

Alleen door een constructieve dialoog kunnen we de problemen aanpakken die onze stad teisteren en een betere toekomst voor Den Haag creëren. Ik wil tevens het heldere advies van Bruins onderstrepen: we moeten de krachten bundelen, onze politieke verschillen opzijzetten en ons gezamenlijk richten op het dienen van het stadsbelang. Daarom de volgende motie, meeondertekend door de ChristenUnie/SGP en de SP, met als dictum: besluit het advies van de heer Bruins op te volgen en roept de coalitiepartijen op zo spoedig mogelijk verkennende gesprekken te faciliteren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. Wat ons betreft wordt, als de motie wordt aangenomen, ook een verkenner aangewezen.

42

Maarten De Vuyst (GroenLinks). U brengt mij in verwarring en ik weet dat dit niet uw bedoeling is. U constateert, zoals inderdaad ook in uw gespreksverslag staat, dat aansluiting van Hart voor Den Haag bij de huidige coalitie geen optie is voor de fractie van DENK. En vervolgens omarmt u het hele advies waarin ook staat: aansluiting van Hart voor Den Haag bij de coalitie. Ik weet dat het niet uw bedoeling is, maar u creëert nu wel verwarring bij mij. Nur Icar (DENK). Om die verwarring weg te nemen sta ik hier te spreken in de stad van vrede en recht, sta ik hier een verhaal te houden dat we allemaal partijoverstijgend en in het belang van de stad moeten gaan denken. We hebben vanaf dag één gezegd dat het politieke proces eerlijk doorlopen moet worden door iedereen. We verschillen enorm van standpunten als we kijken naar Hart voor Den Haag - dat weet iedereen - maar tegelijkertijd pleiten wij voor rechtvaardigheid en voor een eerlijke behandeling van iedereen. Dan zou het hypocriet van mij zijn als ik, wanneer het mij niet zint, zou zeggen: ga de gesprekken maar niet aan. Dus samengevat, soms moet je in het belang van de stad dingen doen die je niet leuk vindt. Marieke van Doorn (D66). Misschien heb ik het gemist, maar ik ben verrast door deze motie. De heer Icar zei zo-even terecht dat ik de motie die ik heb ingediend niet met de oppositie heb gedeeld.

Heb ik gemist dat hij zijn motie eerder wel heeft gedeeld? Nur Icar (DENK). Ik vind het fijn om te horen dat u meemaakt wat wij de afgelopen twee vergaderingen hebben meegemaakt, en dat is dat een motie 'by surprise' voor onze neus wordt gelegd. De inhoud van onze motie komt een-op-een uit het advies van de heer Bruins. Die is niet doorgestuurd maar wordt nu wel ingediend. Marieke van Doorn (D66). Een koekje van eigen deeg, begrijp ik. Nogmaals, terecht. Ik reken dan ook op de vergevingsgezindheid van de heer Icar ten aanzien van de 'mindere indiening' van mijn motie. Nur Icar (DENK). Ik ben vergevingsgezind ingesteld. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Dient u de motie in vanwege dat koekje van eigen deeg of bent u van mening veranderd en vindt u dat er aansluiting van Hart voor Den Haag bij de coalitie moet plaatsvinden? Dus even die duidelijkheid graag. Die vroeg u aan mij, ik vraag die nu aan u. Nur Icar (DENK). Een motie indienen vanwege een koekje van eigen deeg zou een beetje kinderachtig zijn. Ik dien de motie in omdat Den Haag duidelijkheid verdient. Alle uren dat ik hier geluisterd heb, heb ik hier geen duidelijkheid mogen horen. Dus laten we die duidelijkheid nu wel scheppen en laten we het advies van de heer Bruins, over wie alle fractievoorzitters het eens waren om hem aan te stellen, overnemen zodat de stad Den Haag de duidelijkheid krijgt die ze verdient.

De voorzitter. Meneer De Vuyst, derde keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik probeer goed te luisteren en dan denk ik blijkbaar wat langzamer. Het advies van de heer Bruins is ook: het is aan u als raad om te spreken over deze twee wegen. En dat doen we nu. Dus ik ben eigenlijk op zoek naar wat u dan beoogt met te zeggen: we omarmen de overwegingen van de heer Bruins. Het zijn overwegingen, hè, want de heer Bruins noemt het zelf ook geen advies. Nur Icar (DENK). Ik ben op zoek naar eensgezindheid. Ik merk dat er binnen de coalitie niet één lijn is, wat heel veel onduidelijkheid schept, niet alleen voor de stad maar ook voor ons hier. Wij proberen door die motie de partijen op een lijn te krijgen. Iedereen is natuurlijk vrij om voor of tegen te stemmen. De voorzitter. Meneer De Vuyst, ik denk nu voor de derde keer.

43

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, ben ik met u eens, derde keer. Wat betreft die eensgezindheid: we zitten hier natuurlijk vanuit dertien verschillende kampen et cetera. Wat de heer Bruins ook opmerkt en wat ons bindt, is de motivatie om goede dingen te doen voor de stad. Ik zie dat ook. U wilt het proces misschien wat sneller zien, maar wat u nu voorstelt draagt volgens mij niet bij aan dat wat u zelf wilt. Integendeel, u probeert nu andere partijen iets op te leggen om te gaan doen. Zo zie ik het wel. Nur Icar (DENK). Om het duidelijk te maken: het verschil tussen mij en andere partijen is dat ik geen Nostradamus ben. Ik voorspel niet de uitkomst. Ik zeg ook niet dat de uitkomst van die gesprekken een aanschuifvariant zal zijn. De motie-Barker had nooit de intentie om uit te spreken: de uitkomst van die gesprekken moet ervoor zorgen dat het college valt. Dat is de interpretatie of de invulling die eraan werd gegeven door andere partijen. Het enige wat wij zeggen is het volgende. Volg het advies op en ga het gesprek aan. Nogmaals, ik ben geen Nostradamus, het kan ook zijn dat de uitkomst zal zijn: dank je wel voor je bijdrage, beste Hart voor Den Haag, we liggen inhoudelijk gezien veel te ver uit elkaar af en we gaan op dezelfde voet verder. Dat is hoe ik naar de situatie kijk. Kavish Partiman (CDA).

Volgens mij wordt de onduidelijkheid alleen maar groter door al dit soort moties. Ik ben trouwens nog steeds op zoek naar die motie, want ik kan die op het RIS niet vinden. Los daarvan, de heer Icar wil hebben dat de gesprekken plaatsvinden conform het advies van Bruins. Ik zou hem dan willen uitnodigen om onder de motie van D66 te gaan staan. Bespaar de griffie dat extra werk om uw motie te gaan uploaden en dan zijn we tevens af van die verwarring. Want aan die verwarring waarover u het zelf heeft, draagt u vanavond behoorlijk bij. Nur Icar (DENK). Ik denk dat ik niet bijdraag aan verwarring. Ik ben juist heel pragmatisch en ik beoordeel deze hele situatie ook heel feitelijk. Feitelijk zie ik onenigheid binnen de coalitiepartijen en zie ik onduidelijkheid over een multi-interpretabel dictum. Als het zonder de oppositie is samengesteld en we er nu al zo veel discussie over hebben of het tweede punt van het dictum aansluit op het tweede punt van de constatering en hoe we het moeten interpreteren, dan betekent het dat er duidelijkheid nodig is. En die duidelijkheid schep ik nu. Kavish Partiman (CDA). Dan wil ik de heer Icar toch wel enorm dankzeggen voor zijn pragmatische en zijn feitelijke lezing van het geheel. Maar nog steeds kan ik niet constateren wat het doel is van zijn voorstel.

Er ligt een advies van de heer Bruins waarin de gemeenteraad wordt opgeroepen om een xaantal stappen te zetten. Dat is een advies. Daarmee hebben we te doen wat we daarmee te doen willen hebben. Tegelijkertijd ligt er een motie die precies oproept tot datgene wat er met zo veel woorden in die brief staat. En dan komt u met een verhaal om hierover duidelijkheid te scheppen. Dus nogmaals de uitnodiging om gewoon onder de motie van mevrouw Van Doorn te gaan staan. Nur Icar (DENK). Ik weet niet of ik het nog duidelijker kan zeggen dan ik het al gedaan heb. Deze motie is niet multi-interpretabel. Deze motie is letterlijk het advies van de heer Bruins. Ik ben heel efficiënt met mijn tijd en ik vind dat je dat niet van dit proces kan zeggen. Met een heel ruime motie waarbij we allemaal discussiëren over de inhoud, komen we geen stap vooruit. Misschien moeten we dus wel moeilijke, pijnlijke conclusies trekken door de heldere uitspraak of het heldere advies van de heer Bruins een-op-een over te nemen en te zeggen: dit is het advies en wat doet de raad hiermee? Ik roep u allen op om dat straks tot uiting te brengen. Ik zet mijn betoog voort. Ik wil tot slot benadrukken dat het vandaag offerfeest is. Gisteren was het offerfeest, vandaag is het offerfeest. Besef een ding: het is alsof we nu vergaderen op tweede kerstdag. Ik ben een kerstkindje; op 25 december ben ik jarig.

Iedereen viert dan mijn verjaardag, maar houd u er erkenning mee dat vandaag ook een soort tweede kerstdag is waar we allen bijeen zijn gekomen. Dus ik wil vanaf dit podium van de gelegenheid gebruikmaken om alle Haagse moslims een heel mooi en gezegend offerfeest te wensen. Wat betreft mijzelf en mijn collega's van DENK wil ik iedereen bedanken dat ze hier alsnog aanwezig zijn, ook de andere raadsleden die vandaag deze mooie feestdag vieren. Den Haag is van ons allemaal! (Geroffel op de tafels) 44

De voorzitter. Door de heer Icar, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw Arp, wordt de volgende motie (C.3 DENK) ingediend:

Motie C.3 DENK Volg advies onafhankelijke gespreksleider Bruins op De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 29 juni 2023, ter bespreking van Debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943). Constaterende, dat: • de heer Bruins onze raad een duidelijk advies heeft gegeven waarin de komende periode twee wegen tegelijk dienen te worden bewandeld. Overwegende dat: • de raad – en met name onze stad – duidelijkheid verdient over de te volgen stappen en het oordeel van de raad hierover. Besluit: • het advies van de heer Bruins op te volgen en roept de coalitiepartijen op zo spoedig mogelijk verkennende gesprekken te voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Allereerst wil ik natuurlijk meneer Bruins er hartelijk voor bedanken dat we een gesprek met hem mochten voeren. Zoals ook in het verslag staat, zijn wij volgens mij heel duidelijk geweest over wat wij vinden van de aanschuifvariant. Wij zijn geen voorstander van die variant. Bij de raadsconferentie willen wij verder praten over herstel van vertrouwen et cetera, et cetera. Mij moet echter nog wel het volgende van het hart.

Ik ben toch wel een beetje geschrokken van hoe wij vandaag hier met elkaar deze vergadering aan het voeren zijn. Ik vind het persoonlijk eigenlijk niet kunnen dat we op deze manier met elkaar vergaderen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Het is inderdaad een bijzondere vergadering. Allereerst wil mijn fractie langs deze weg de heer Bruins bedanken voor het geleverde werk. Wat de SP betreft ligt er een helder advies, al vragen sommige punten uit dat advies om nadere afspraken. Het advies van de heer Bruins sluit goed aan bij de visie van de SP op de ontstane situatie, namelijk dat deze vraagt om een meer open manier van het besturen van de stad op alle fronten. Of het nu gaat om waar partijen hun centen en ideeën ophalen, hoe besluiten in het IJspaleis tot stand komen of hoe partijen inhoudelijk naar elkaar kijken, op al deze fronten moeten we meer open kaart spelen, zowel richting elkaar als richting de stad. Ik ga graag nader in op het advies. De heer Bruins adviseert gelijktijdig twee wegen te bewandelen. De eerste weg is bouwen aan vertrouwen. De observaties van de heer Bruins over omgangsvormen en het functioneren van ons stadsbestuur zijn voor veel mensen in deze zaal misschien niet wereldschokkend, want sommigen van ons zitten er immers jarenlang middenin, maar als je de woorden goed laat bezinken dan zijn de observaties wel degelijk zorgelijk en confronterend.

Als volksvertegenwoordigers zich bijvoorbeeld onvoldoende vrij voelen om te strijden voor hun idealen vanwege ruwe omgangsvormen, dan schaadt dat onze democratie. Nu deze observaties eenmaal helder op papier staan, hebben we de plicht om daar iets mee te doen en die plicht zou je wat de SP betreft ook moeten voelen als er geen plek op het pluche lonkt. Door het bespreken van integriteit, verhoudingen en transparantie over partijfinanciering afhankelijk te maken van een onderhandeling over coalitievorming, misken je in feite de rol van de raad als hoogste orgaan. 45

Dat brengt mij bij de tweede weg, de weg van de verkennende gesprekken met Hart voor Den Haag. De heer Bruins heeft de stemming in de raad gepeild en geconstateerd dat een ruime meerderheid vindt dat de huidige coalitiepartijen en Hart voor Den Haag het gesprek moeten aangaan. Er zijn allerlei standpunten via de media de afgelopen tijd over uitgewisseld en nu lijkt er in de vorm van een motie een soort van compromis te zijn maar het is een motie die niet simpelweg zegt, zoals de motie van de heer Icar wel doet, 'voer het advies van de heer Bruins uit', maar die eerder een beetje een rookgordijn opwerpt. Het lijkt meer alsof de motie bedoeld is voor de coalitiepartijen om een statement van vertrouwen richting elkaar te maken, zo van: we gaan nog een dag met elkaar door. Het is in mijn ogen dus een heel multi-interpretabel statement. Vandaar dat mijn fractie vandaag midden in de vergadering heeft besloten om een andere motie in te dienen samen met DENK. Ik snap heel erg goed dat een coalitie die denkt op de goede weg te zijn, elkaar vasthoudt. Mijn fractie zei ook: niet vanaf nul beginnen, alsjeblieft niet, voor de stad.

Maar de vraag die de gespreksverslagen en de uitingen in de media bij mij oproepen is toch echt: houden de coalitiepartijen elkaar vast of houden ze elkaar in een wurggreep? Uiteindelijk is het aan de coalitiepartijen zelf om te bepalen of de tweede weg wordt bewandeld. Laat ik daarbij het volgende benadrukken. Nu we weten dat een deel van de coalitie openstaat voor gesprekken met Hart voor Den Haag zou een verkenning in ieder geval voor de stad blootleggen wat de onderlinge inhoudelijke raakvlakken en pijnpunten zijn. Een ronde van verkennende gesprekken is daarnaast geen garantie voor Hart voor Den Haag op toetreding tot het college. Maar komt er geen ronde van verkennende gesprekken, bijvoorbeeld op grond van het motto 'samen uit, samen thuis', dan staat het partijen natuurlijk niet verder in de weg om alsnog met een kop koffie, kruidenthee of een pilsje nader tot Hart voor Den Haag te komen. Er is namelijk ook een derde weg en dat is die van ontransparante gesprekken en dat is eigenlijk niet wat de voorkeur heeft van mijn fractie. Door ervoor te kiezen om niet te praten over dit onderwerp, krijg je naar mijn idee de geest niet zomaar terug in de fles. Het bizarre schouwspel van de afgelopen dagen heeft dat denk ik wel duidelijk gemaakt.

Dus daarom zegt mijn fractie: durf door de zure appel heen te bijten en leg in ieder geval de inhoudelijke verschillen en de raakvlakken bloot met een gesprek. Afsluitend nog wat woorden over de eerste weg, die van bouwen aan vertrouwen. Die bewandelen we wat de SP betreft hoe dan ook en met wie daar maar toe bereid is. Aan de burgemeester wil ik specifiek vragen of hij bereid is om het advies om kleine ontmoetingen tussen raadsleden te faciliteren, op te volgen of op zich te nemen. Verder hoop ik, ondanks de spanningen die de afgelopen week voelbaar waren, op een vruchtbare raadsconferentie eind augustus. Laten we blijven bouwen aan een goed functionerende democratie die onze stad verdient. Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik wil allereerst aandacht vragen voor de twee wegen die de heer Bruins heeft voorgesteld. Om de eerste weg maar direct in te slaan, waar het gaat om onderling vertrouwen en omgangsvormen: de media of in ieder geval Den Haag Centraal dacht dat de heer Bruins daarbij doelde op bijvoorbeeld de aanvallen van PVV-raadslid Sebastian Kruis. Nou, ik heb nog niet vaak met zo veel verbazing een stuk gelezen, want als er nou iemand zich in deze raadzaal nog nooit schuldig heeft gemaakt aan persoonlijke aanvallen of wat dan ook, dan ben ik dat wel. Het is altijd politiek.

En dan denkt Den Haag Centraal te kunnen zeggen dat dit is omdat ik de PvdAwethouder 'Ntula Kabongo' noemde. Dat was geen persoonlijke aanval maar gewoon een politiek punt dat ik maakte over de hypocrisie van die wethouder. Als politicus moet je hier soms toch hypocrisie kunnen duiden? Dat is geen persoonlijke aanval maar ik heb wel vaak het idee dat heel veel partijen hier in deze raad kritiek op hun beleid of op het disfunctioneren van het stadsbestuur, vervolgens interpreteren als persoonlijke aanvallen om die kritiek maar te diskwalificeren, zo van: dan hebben we het er niet meer over en dan reageren we lekker niet op de heer Kruis. Maar dat maakt uiteindelijk de waarheid niet minder realiteit. Dus ik wil dat echt wel markeren. Ik doe nooit aan persoonlijke aanvallen. Als het onverhoopt wel een keertje is gebeurd dat iemand iets verkeerd van mij begreep, heb ik daarna vaak na afloop over gesproken met collega-raadsleden. Zelfs iemand zoals ik, maak wel eens een fout. Onlangs had ik iets getweet waarvan de voorzitter van de Rekeningencommissie aangaf dat hij dat niet leuk vond. Achteraf gezien had ik dat eigenlijk kunnen weten en dan moet je ook zo grootmoedig zijn, zoals ik kan zijn, om dat te erkennen en te zeggen: dat was niet goed. Als ik dat kan, dan moet dat toch ook als een lichtend voorbeeld kunnen dienen voor de meeste raadsleden. Want dat was gewoon niet goed.

Het was de eerste keer in al die jaren dat ik op dat vlak misschien een keer een fout heb gemaakt. Dan ben ik ook zo ruiterlijk om dat te erkennen. Nou goed, dat was de eerste weg. 46

Dan de tweede weg. Ik heb in mijn interrupties met de verschillende partijen volgens mij al uitvoerig betoogd dat het voorstel van de heer Bruins die we als raad gezamenlijk hebben aangesteld, onomwonden moet worden overgenomen. Ik denk dat we daarmee laten zien dat we als raad echt gezamenlijk willen werken aan vertrouwen. En ja, dat hadden we van tevoren kunnen weten maar ik heb nu soms het idee dat sommige coalitiepartijen dachten dat er misschien wel eens een uitkomst zou kunnen zijn die helemaal in hun straatje zou liggen. Maar je kon toch van tevoren zien aankomen dat er een conclusie uit voort zou komen die zij niet zo leuk vinden? Ik denk dat de heer De Mos als geen ander zich erop had ingesteld om het voorstel van de heer Bruins te accepteren, want zo kennen we hem. Helaas is het kwartje voor de coalitiepartijen nu andersom gevallen. Maar ja, het had ook zomaar anders kunnen zijn. Toch, meneer De Mos? Dus ik denk dat het uiteindelijk even door de zure appel heen bijten is. Ik zie dan ook uit naar de gesprekken. En we zijn natuurlijk zelf ook beschikbaar voor een nieuw college, maar dat begrijpt meneer De Mos als geen ander. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Allereerst vanaf deze plek namens de ChristenUnie/SGP hartelijk dank aan de heer Bruins voor de gesprekken die hij heeft gevoerd en voor de opgeleverde verslagen.

Mijn fractie heeft een prettig gesprek met hem gehad en heeft dat ook als prettig ervaren. Ik wil mijn bijdrage doen langs de lijnen van het verslag maar dan wel in omgekeerde volgorde. Allereerst over de samenstelling van het college. Want hoewel mijn fractie het idee had daar helder over te zijn geweest in het gesprek en het verslag, bleek dat voor enkelen toch minder helder te zijn. Mijn fractie heeft geen fundamentele bezwaren wanneer coalitie en Hart voor Den Haag met elkaar om tafel gaan. Het doet recht aan de verkiezingsuitslag. Mijn fractie constateerde echter dat het enthousiasme daarvoor niet bij elke coalitiepartij even groot was. Daarom staat er in het verslag dat we om pragmatische redenen twijfels hebben bij het opnieuw beginnen van onderhandelingen. Maar de heer Bruins stelt in zijn verslag dat verkennende gesprekken over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college gevoerd moeten gaan worden. Mijn fractie kan zich achter die aanbeveling scharen. Hoe zich dat verder ontwikkelt, daarvoor is de huidige coalitie aan zet maar het is de oproep van mijn partij om die aanbeveling op te volgen. Vandaar ook dat we vandaag met DENK en de SP een motie daartoe hebben opgesteld nadat er een motie kwam die veel te veel multiinterpretabel was. De heer Bruins doet aanbevelingen voor twee wegen die vandaag door twee verschillende moties goed zijn verwoord.

Voorzitter. De stad staat voor grote uitdagingen als het gaat om woningbouw, armoede, klimaat en energietransitie, uitdagingen die we als stadsbestuur samen aan moeten gaan. De heer Bruins heeft gelukkig bij elke fractie de intrinsieke motivatie geconstateerd om de stad een stukje beter te maken. Ik wil het college en de coalitiepartijen dan ook oproepen om meer werk te maken van die gezamenlijkheid. Los van de uitkomst van eventuele gesprekken die gevoerd gaan worden: maak bijvoorbeeld als college een ronde langs fracties voorafgaand aan grote besluiten en maak werk van dualisme. Hiertoe heb ik gelukkig openingen gezien in de diverse verslagen en voorzichtig ook al in deze raadzaal, maar de handreiking voor een brede samenwerking onderschrijft mijn fractie van harte. Dat vraagt tegelijkertijd vanuit de oppositie dat er meer met open vizier naar collegestukken wordt gekeken en er meer betrokkenheid is om medeverantwoordelijk te zijn voor besluiten en om niet alleen maar tegen te stemmen. Dan over de onderlinge verhoudingen, omgangsvormen en vertrouwen. De heer Bruins stelt denk ik terecht dat de verhoudingen op persoonlijk vlak over het algemeen goed zijn, maar concludeert wel dat er te vaak op de man gespeeld wordt in plaats van op de inhoud en dat beledigingen en racistische uitingen niet thuishoren in de politieke arena.