RIS316314 Notulen van de raad van 29 juni 2023

De heer Bruins doet aanbevelingen om in te zetten op constructieve onderlinge samenwerking en daartoe kleine ontmoetingen in de komende weken te organiseren. Dat lijkt de ChristenUnie/SGP een goed begin. Welke rol ziet het presidium daarin voor zichzelf weggelegd en welke rol ziet de burgemeester hierin voor zichzelf? Ten slotte. De heer Bruins concludeert in zijn verslag dat bij alle fracties de intrinsieke motivatie leeft om de stad een stukje beter te maken. Daarom zijn we allen hier in dit stadhuis. Veel te veel en ook vandaag gaat het over onszelf en niet over de uitdagingen waar de stad en haar inwoners voor staan. En dat wens ik toch ons allen toe: minder bezig zijn met de zaken van hierbinnen maar meer naar buiten, want dat verdienen onze inwoners. 47

De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Klokkenburg, voor uw bijdrage aan het debat. We zijn hiermee gekomen aan het eind van de eerste termijn van de raad. Ik stel voor dat we nu een halfuur schorsen. De vergadering wordt van 19.45 uur tot 20.15 uur geschorst. De voorzitter. Het is inmiddels 20.15 uur, maar mij is verzocht om de schorsing te verlengen tot 20.45 uur. Don' t shoot the messenger! De vergadering wordt van 20.15 uur tot 20.45 uur geschorst. De voorzitter. We hervatten de vergadering. De griffier heeft allereerst nog een mededeling van technische aard. Mevrouw Blankwaard-Rombouts. Er was eerder vanmiddag tijdens de vergadering een storing in het technisch systeem waardoor we de spreektijden kwijt zijn geraakt. We hebben het inmiddels op 'korte raad' gezet, zodat we beginnen met de spreektijden van een korte raad. De voorzitter. Voordat u als raad aan uw tweede termijn begint, stel ik de voorzitter van het presidium in de gelegenheid om te reageren op de motie. Dat doet hij overigens ook namens mij en dan gaat het met name om het verzoek inzake de ontmoetingen en daarbij de vraag van mevrouw Arp over mijn persoonlijke bemoeienis erbij, wat ik zeker zal doen. Ik geef het woord aan de voorzitter van het presidium, de heer Groenewold. Dennis Groenewold (D66). Voorzitter.

Er is inderdaad een motie ingediend door de heer Barker waarin het presidium en u worden opgeroepen om een aantal zaken op zich te nemen. Ik heb daarover contact gehad met de burgemeester en ik kan als volgt reageren op die motie. Wij kunnen het oordeel erover aan de raad laten, wat geloof ik een moderne manier van 'omarmen' is. Dat betekent dat als de motie wordt aangenomen, wij die zullen uitvoeren. De burgemeester is voorzitter van de raad en tevens heeft hij een uitstaande uitnodiging voor vergaderingen van het presidium. Die verlopen soms intensief maar over het algemeen erg plezierig en goed. Dus wat betreft het gevraagde bouwen aan vertrouwen: ja, dat is altijd het streven geweest en dat wil het presidium ook blijven doen. Waar het gaat om het faciliteren van gesprekken: ja, de start wordt gemaakt op de raadsconferentie waar ook afspraken kunnen worden gemaakt over het vervolg. Het punt van de dilemma's over het grijze gebied is ook aan de orde op de voorgestelde raadsconferentie, waarbij dan ook een vervolg kan worden gegeven aan hoe we daar in het vervolg mee omgaan. Wellicht is het verstandig om van de commissie die nu de voorbereiding van de raadsconferentie doet, in dezelfde samenstelling of in een iets andere samenstelling een soort van permanente commissie te maken zodat er iets van continuïteit in die raadsconferenties komt.

Dat lijkt mij misschien wel een mooi idee. Ook gelet op de saamhorigheid die er vanavond is, nog het volgende. Volgende week is er een barbecue waar nog niet iedereen zich voor heeft opgegeven. Dus denk daaraan: een gezellige barbecue volgende week vrijdag. Meld je nog aan bij de griffie! De voorzitter. Ik kijk even de kring rond. Zijn er dingen blijven liggen die aan de voorkant van de tweede termijn van belang zijn? Robert Barker (PvdD). Ik wil graag een punt van orde maken over schorsingen. We hebben inmiddels met een reeks van schorsingen te maken en elke keer lopen die enorm uit. Volgens mij is dat voor de kijkers niet om aan te zien maar ook niet als we het hebben over de raad zelf. Dus ik hoop dat we de schorsingen vanaf nu tot het minimum kunnen beperken of dat we eigenlijk geen schorsingen meer doen wat betreft de tweede termijn zodat we die in een keer kunnen afmaken en we pas schorsen richting de stemmingen, zodat we er niet weer een poppenkast van maken.

48

De voorzitter. Daar ben ik het altijd zeer mee eens, maar als iemand een dringende behoefte heeft aan schorsing, dan vind ik dat we dat ook moeten honoreren, want dat is tot nu toe de lijn geweest. Wel roep ik iedereen op er zeer terughoudend mee om te gaan, ook gelet op het vergevorderde tijdstip. Dan gaan we nu over naar de tweede termijn. Daarin is allereerst het woord aan de heer De Mos van Hart voor Den Haag. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. We hebben vier uur gesproken waarbij we een coalitie hebben gehoord waarvan twee partijen zeggen: we zien die samenstelling van het college niet zitten. De bal ligt nu bij de coalitie en dat wachten wij geduldig af. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Ik zou graag nog willen verduidelijken dat de motie die ik heb ingediend, behelst dat we als coalitie bijvoorbeeld met Hart voor Den Haag een gesprek hebben en dan ook als coalitie met andere oppositiepartijen, dus niet in gezamenlijkheid, wat misschien eerder het idee was. Het gaat echt om gesprekken als coalitie die bijvoorbeeld ook gaan over de samenstelling van het college. De voorzitter. En de vragen die over de techniek zijn gesteld door een aantal fracties, zoals over transparantie en verslaglegging? Is dat iets voor het fractievoorzittersoverleg of is daar nu ook nog iets over te zeggen? Marieke van Doorn (D66). Dat is een hele relevante vraag.

We zijn nog niet zo ver - was het maar waar - dat we daar al echt antwoorden op hebben. Dus ik moet het antwoord daarop ook schuldig blijven. Maar we willen dat met alle partijen in de raad bespreken. De voorzitter. Is dat dan niet iets voor het fractievoorzittersoverleg? Goed. Robert Barker (PvdD). Ik vraag mij af wat D66 ervan vindt als de motie alleen maar door de coalitie gesteund wordt. Wat voor signaal geeft die motie dan af? Marieke van Doorn (D66). Dat zou jammer zijn. We hebben gepoogd hiermee als coalitie de hand uit te steken naar alle partijen in de raad. Dus dat zouden we jammer vinden. Robert Barker (PvdD). Waarom is dan geschorst en langer geschorst, alleen om met de coalitie te praten en niet ook met de oppositie, als die hand zo duidelijk zou zijn uitgestoken? Marieke van Doorn (D66). De vraag stellen is die beantwoorden. Als D66 willen we heel graag met de coalitie die hand geven. Inderdaad is dan de vraag hoe die hand er dan precies uitziet. Waren we maar zo ver dat we ook met de oppositie hadden kunnen praten hierover. Wij zien er erg naar uit om dat te gaan doen, maar zo ver zijn we nog niet gekomen, ondanks alle ellenlange schorsingen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Zou het wat betreft de motie van D66 dan een suggestie zijn om alle oppositiepartijen eruit te halen? Ik merk dat de oppositiepartijen minus Hart voor Den Haag er helemaal niet op zitten te wachten. Hart voor Den Haag wil graag praten over de samenstelling van het college en ook over het andere pad van de twee wegen. Dus ik zou zeggen: haal gewoon alle andere oppositiepartijen eruit en dan kunnen we vanavond nog beginnen. Jullie zijn toch aan het vergaderen de hele tijd, daar schuiven we dan graag bij aan. Marieke van Doorn (D66). Ik heb officieel geen mede-indieners maar ik zou wel graag met de opstellers ervan hierover willen praten. Dat heb ik ondanks die lange schorsingen nog niet kunnen doen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het staat u vrij om vijf minuten te nemen. Het gaat om het vervangen van de twee woorden 'alle oppositiepartijen' door 'Hart voor Den Haag', en dan kunnen we beginnen aan het uitvoeren van de brief van de heer Bruins en de conclusies over de samenstelling van

49

het college en het bouwen aan het vertrouwen. Dus ik zou zeggen: even een schorsing van vijf minuten vragen. Dat kan er ook nog wel bij vandaag. Marieke van Doorn (D66). Maar dat doen we toch wel, uitvoering geven aan de brief-Bruins. We doen alleen extra huiswerk. We doen dus niet minder maar juist meer dan in het advies staat. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar de oppositie zit helemaal niet te wachten op dat extra werk. Dus die geste kunt u gewoon terugnemen. Die staat ook niet in het advies van Bruins. Dus pak even die vijf minuten en haal die meerderheid, zou ik zeggen. De voorzitter. Wil mevrouw Van Doorn hierop reageren? Nee? Kavish Partiman (CDA). Dan heb ik nog wel een verhelderende vraag aan mevrouw Van Doorn. In haar inbreng zei ze al dat het gaat om gesprekken die gevoerd worden langs de lijn van het advies van de heer Bruins. Dat klopt toch? Marieke van Doorn (D66). Ja, de wegen die de heer Bruins daarin aangeeft, zijn inderdaad leidend voor het gesprek. Kavish Partiman (CDA). Dus dan ik toch concluderen dat wat de heer De Mos aangeeft, precies het gesprek is dat we met elkaar gaan voeren? Is dat ook niet wat ik heb begrepen uit uw inbreng? Marieke van Doorn (D66). Ja, dat klopt. Dat probeerde ik net ook tegen de heer De Mos te zeggen. We willen zelfs ook nog meer doen, zoals we ook in die motie aangeven.

Als partijen daar geen behoefte aan hebben, dan zijn ze vrij om die uitnodiging vriendelijk af te slaan, maar wij willen graag meer doen omdat we denken dat er heel veel werk is te verzetten in deze raad. Fatima Faïd (HSP). Ik ben nu toch wel een beetje verbaasd. U zegt dat u uiting geeft aan het advies van de heer Bruins, maar ik heb net van GroenLinks begrepen dat zij het een warrig advies vond. Dus hoe zit dat nou precies? U zegt dat er een helder advies ligt maar ik hoorde eerder op de avond GroenLinks zeggen: wat ons betreft is het een heel raar en warrig advies. Marieke van Doorn (D66). De overwegingen van de heer Bruins zijn volgens mij voor iedereen wel helder. Tenminste, voor ons zijn ze helder. Laat ik voor mijzelf speken en niet voor anderen. Voor ons zijn ze helder. Het ene pad is bouwen aan vertrouwen. Het andere pad is met Hart voor Den Haag gesprekken aangaan over hun wens om aan te schuiven bij coalitie en college. Wat D66 betreft doen we dat in coalitieverband. De voorzitter. Dan de heer De Mos, iets nieuws. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker, voorzitter. Het nieuwe is dat de afgelopen vier uur twee partijen steeds hebben gezegd 'we gaan niet onderhandelen, want we zien de aanschuifvariant niet zitten en daar zal je het mee moeten doen'. Dat was de boodschap van de Partij van de Arbeid en GroenLinks.

Dus dan komt er toch geen gesprek over de samenstelling van het college? U heeft dagen ik weet niet waar gezeten - dat was weinig transparant - maar twee partijen hebben de hakken in het zand gezet. Dus die hele coalitievariant die u voor ogen heeft - bij u merk ik wel een open deur, waarvoor een compliment - zit wat betreft die andere twee partijen potdicht. Dus we komen niet verder. Geef nou gewoon duidelijkheid aan de stad dat dat zo is, dat er twee dwarsliggers zijn die niet met Hart voor Den Haag over de samenstelling van het college willen praten. Marieke van Doorn (D66). Wat mij betreft, wat D66 betreft doet de heer De Mos geen recht aan de oprechte poging die ik heb gezien bij de twee partijen die misschien wel het meest ver van Hart voor Den Haag af staan, om wel een gesprek aan te knopen. Verkennende gesprekken, hoe Bruins dat 50

omschrijft, betekenen nog niet meteen onderhandelen. Dus ik zou het fijn vinden als u daarin onderscheid kunt maken. En ik heb alle coalitiepartijen vanavond horen zeggen dat ze graag het gesprek met u aangaan. Dus ik zou willen zeggen: neem onze uitgestoken hand dan ook aan. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik vind uw uitgestoken hand prima en ik gaf u er net ook een compliment voor, maar ik merk alleen dat er twee partijen zijn die zeggen: die uitkomst, daar gaan we niks over zeggen. Ik heb het herhaaldelijk gevraagd aan GroenLinks en de Partij van de Arbeid: zou het een mogelijke uitkomst kunnen zijn dat Hart voor Den Haag in het college zit? Daar durfden ze allebei geen antwoord op te geven. Vrij vertaald betekent dat: we willen niet, we kopen nog wat tijd en we schepen Hart voor Den Haag af na een kop koffie. Dat is toch geen uitgangspunt voor een gesprek? Dat moet u toch met mij eens zijn? Een gesprek ga je aan met een open vizier, waarbij de uitkomst ongewis is, dus niet met de hakken in het zand. In de gespreksverslagen staat ook klip-en-klaar dat ze niet samen willen met, zoals mevrouw Holman zegt, een rechtse partij, wat ook nog een valse framing is. We zijn vandaag niet verder gekomen. Ik vraag het nu aan u.

Heeft u wel twee partijen gezien die willen praten over de samenstelling van het college? Als dat wel zo is, heb ik namelijk naar een andere wedstrijd zitten kijken. Marieke van Doorn (D66). Ik heb inderdaad vijf partijen gezien die met Hart voor Den Haag het gesprek willen aangaan, vijf partijen die er misschien op een verschillende manier in zullen gaan en die dit doen vanuit verschillende standpunten, maar die met een open vizier dat gesprek willen aangaan en die dus ook alle achterliggende oorzaken van hun standpunt met Hart voor Den Haag zouden willen adresseren. En ik hoop dat de heer De Mos daarvoor openstaat. Nur Icar (DENK). Als ik het goed begrijp onderschrijven en ondersteunen jullie het advies van de heer Bruins. Kan ik daaruit opmaken dat jullie ook onze motie zullen steunen? Marieke van Doorn (D66). Ik zal uw motie met veel interesse bestuderen want dat heb ik nog steeds niet gedaan, waarvoor excuses. De overweging en de brief van de heer Bruins zijn ontzettend waardevol. Ik denk dat er echt haken in zitten waarmee we als raad stappen vooruit kunnen zetten. En dat moeten we ook gaan doen wat D66 betreft. De voorzitter. Was dat uw bijdrage in tweede termijn? Oké. Dan is het woord aan mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter.

Als je gesprekken aangaat, dan moet je dat niet voor de vorm doen maar om de gesprekken en de partijen aan tafel een serieuze kans te geven. In de eerste termijn hoorde de VVD onvoldoende bereidheid om zelfs voorzichtig een opening te bieden om het gesprek die kans te geven, ook zonder vooruit te lopen op uitkomsten, want daarvoor is alle begrip. Maar er is meer nodig dan alleen luisteren en bekende standpunten uitwisselen. Er moet de bereidheid zijn om standpunten te overbruggen. Als die bereidheid er wel is, dan is het een andere zaak. Mijn fractie hoort in dit debat die bereidheid op dit moment dus niet om de openheid te tonen voor de mogelijkheid dat de gesprekken tot een ander standpunt kunnen leiden over samenwerking met Hart voor Den Haag in coalitie en college op kortere termijn. Als wij dit verkeerd hebben gehoord, dan geef ik de collega's graag nog de kans om dat in tweede termijn te laten blijken. Als het klopt dat die bereidheid er niet is, dan vindt de VVD dat die gesprekken geen zin hebben. In dat geval zal de VVD de motie van DENK steunen. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Volgens mij werd ik uitgedaagd door mevrouw Van Basten Batenburg. Ik hoorde de heer De Mos net zeggen dat GroenLinks zich niet laat vastpinnen op een uitkomst. U zegt zelf dat niemand zich kan laten vastpinnen op de uitkomst.

Dus dan hebben we toch die helderheid gegeven? Dus ik mis waar u die helderheid mist. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik heb in de eerste termijn de vraag gesteld aan de heer De Vuyst of er bereidheid is bij GroenLinks om eventueel, als die gesprekken goed gaan, van standpunt te veranderen. Want je neemt een standpunt mee een gesprek in. Dat is logisch, daarvoor zijn we politici. 51

Maar ben je dan ook bereid om met een ander standpunt dat gesprek uit te komen? Dat is het antwoord dat wat ons betreft gegeven moet worden. Als die bereidheid er is, dan zijn het écht open gesprekken die we serieus kunnen voeren en die we als VVD het allerliefste met de coalitie samen gaan voeren. Marieke van Doorn (D66). Dank aan mevrouw Van Basten Batenburg dat ze mensen nog een kans geeft in tweede termijn om nader toe te lichten hoe ze het gesprek ingaan. Ik vroeg mij af of zij nog weet hoe zij aan tafel kwam wat betreft samenwerkingspartners voordat deze coalitie tot stand kwam. Dat was volgens mij toch ook met een heel stevig standpunt. De VVD is er gaan zitten en uiteindelijk is dat standpunt veranderd. Maar voordat u daar ging zitten heeft u dat toch niet al gezegd? Dat is toch iets wat moet ontstaan in gesprekken? Bent u bereid om dat ook te zien? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik wil mevrouw Van Doorn erg bedanken voor de vraag. Soms is het misschien ook wel nodig om iets langer te schorsen om mensen nog de kans te geven om een antwoord te geven. De VVD heeft toen een keuze gemaakt. Dat was in het belang van de stad. Dat was een groter belang dan ons partijpolitieke belang op dat moment. Daarom zijn we toen aan tafel gegaan, ondanks dat we eigenlijk - met excuses voor de partijen waar het over gaat - niet met hen wilden praten over coalitievorming.

Wij hebben toen de stap gezet om die verkennende gesprekken te gaan voeren. En dat is eigenlijk de vraag die vanavond ook voorligt: zijn andere partijen daartoe ook bereid? Is die bereidheid er? Ik snap dat de term 'verkennende gesprekken' een heel zwaar beladen term kan zijn voor mensen en dat dit moet beginnen met een eerste gesprek, maar dan wel met die openheid en bereidheid. De VVD heeft die getoond. Ik hoop dat de coalitiepartijen datzelfde kunnen doen. Robert Barker (PvdD). Ik heb het idee dat ik in een soort van slechte B-film of in een circus terecht ben gekomen. Ik heb namelijk de indruk dat we nu de eerste termijn gaan overdoen. Ik zeg dit ook naar aanleiding van de VVD die zo veel gesprekken heeft gevoerd, ook buiten de raadzaal, in al die schorsingen en alle andere tête-à-têtes. Dus moeten we dit nu echt weer helemaal opnieuw doen? Want we hebben toch al gehoord hoe partijen erin zitten? Kan de VVD niet gewoon de stad uit haar lijden verlossen en gewoon duidelijkheid geven? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik snap dat de heer Barker ongeduldig is, maar ik heb wel geleerd dat je in de politiek beter geduldig kan zijn. En als er gevraagd wordt om een tweede kans, dan geeft mijn fractie die ook heel graag. Dat doen we op dit moment. We horen de antwoorden nog aan en na de beraadslagingen zullen we bepalen hoe we gaan stemmen over de verschillende moties.

Robert Barker (PvdD). Wie vroeg dan om die tweede kans waar mevrouw Van Basten Batenburg het over had? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Misschien is dat meer een 'bij wijze van spreken' en is er de vraag gesteld om elkaar in de tweede termijn de kans te geven om toch de duidelijkheid te verschaffen die nodig is. Ik denk dat ik er geen doekjes om hoef te winden dat we daar in coalitieverband zojuist ook over gesproken hebben. Dat hoort er denk ik ook een beetje bij als je in een coalitie zit en je ver van elkaar af staat en je elkaar nog de open kans wil geven om er toch samen uit te komen. De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Wanneer trekt de VVD uiteindelijk haar conclusies? Horen we vanavond dan eindelijk iets? Of moeten we nog tot september wachten? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Nee, dat lijkt mij niet de bedoeling, meneer Barker. Volgens mij is het goed om vanavond duidelijkheid naar elkaar te verschaffen over wat voor gesprekken we gaan voeren. Als dat open gesprekken zijn die kunnen leiden tot een standpuntverandering, dan zijn dat duidelijke woorden waar mijn fractie mee uit de voeten kan en anders zullen we het bij de stemmingen zo dadelijk wel zien.

52

Sebastian Kruis (PVV). Ik snap eigenlijk de worsteling bij de VVD niet zo. Dit is toch gewoon een unieke kans om in het belang van de stad van die linkse wolk af te komen? Jullie hebben ongeveer het hele jaar campagne gevoerd tegen die linkse wolk. Ikzelf voer daar ook al mijn hele leven strijd tegen. Dus dit is eigenlijk toch een heel heldere keuze? Meneer De Mos is vrijgesproken, dus die kan nu in het college, ook volgens jullie, en we kunnen van die linkse wolk af komen. Nou, waar wachten we nog op? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik moet wel een beetje glimlachen om de woorden van de heer Kruis, dat hij zijn hele leven al strijdt tegen die linkse wolk. Ik had gewild dat zich dat wat vaker had geuit in constructieve voorstellen waarin we ook samen konden optrekken. Dat is helaas niet het geval. Ik weet eigenlijk niet of ik verder nog moet ingaan op deze vragen, behalve dan dat als we afspraken maken en we met een coalitie aan tafel zitten, we bereid zijn om tot het uiterste die gesprekken te voeren, totdat blijkt dat je er samen echt niet uitkomt. Dat moet je ook open kunnen doen en dat doen we vanavond. Sebastian Kruis (PVV). Dan treft u nu toch een beetje een verdrietig oppositieraadslid aan, want ik snap de sneer niet helemaal. Lees ons verkiezingsprogramma.

Dat is een verkiezingsprogramma waar iedere VVD-stemmer zijn rechtse vingers bij aflikt omdat het gewoon zo'n helder en goed rechts verhaal is voor de stad. Dus ik snap niet waar deze sneer vandaan komt. Het was ook allemaal doorgerekend en het klopte ook allemaal. Nu is het gewoon alle gaten opvullen met de reserves, terwijl ons programma gewoon deugde van het begin tot het einde. Dus ik snap de sneer van de VVD dus niet helemaal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Nu verleidt de heer Kruis mij toch om te zeggen dat als de VVD-aanhang haar vingers aflikt bij zijn verkiezingsprogramma, waarom ze dan niet op hem hebben gestemd maar op de VVD. Sebastian Kruis (PVV). Nou, omdat wij natuurlijk uiteindelijk heel veel dingen oppakken die de VVD laat liggen, bijvoorbeeld het aanpakken van de massa-immigratie of het tegengaan van de islamisering. Om maar wat voorbeelden te noemen. Fatima Faïd (HSP). Mijn vraag aan de VVD is de volgende. Wat betekent het als u voor de motie van DENK stemt en niet voor de motie van D66? Wat voor gevolgen heeft dat voor de coalitie? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Mevrouw Faïd loopt nu vooruit op de beantwoording van de collega's op de open vraag over de bereidheid in die gesprekken, onze weging daarvan en de uitkomst van de stemmingen over die moties. Het gaat mij net een paar denkstappen te ver om nu mee te willen gaan in die redenering.

Fatima Faïd (HSP). Volgens mij heb ik u ook horen roepen dat u heel erg voor transparantie bent. Dus dan lijkt mij dit een uitgelezen moment om transparant te zijn. Ik kan mij niet voorstellen dat waar u meer dan een halfuur onderling heeft vergaderd, u het er niet over heeft gehad wat voor gevolgen het zou hebben als u met uw partij niet voor de motie van D66 zou stemmen. Daar heeft u vast ideeën over. Kunt u die met ons delen? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat mevrouw Faïd hier aantoont dat zij zelf nog nooit in die coalitie heeft gezeten, want wij zijn heel goed in staat om heel lang te spreken en heel veel dingen nog steeds niet te hebben uitgewisseld. Fatima Faïd (HSP). Ik zou zeggen 'godzijdank', want als dit inderdaad is hoe jullie werken, veel praten en niks doen, dan denk ik dat het heel verstandig is dat wij daar inderdaad niet bij zitten. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg zet haar betoog voort. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter, ik had mijn betoog afgerond. Dank u wel. 53

De voorzitter. Dan kijk ik naar GroenLinks. Nee? Dan meneer Barker. Nee? Dan kijk ik naar mevrouw Holman. Ook niet. Dan de heer Partiman van het CDA. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Bij dezen wil ik nog een kort pleidooi houden voor de motie van collega Van Doorn. Ik denk dat die ons een enorme kans biedt om het gesprek te voeren zoals dat door de heer Bruins wordt aanbevolen en om tegelijkertijd verder te kijken naar mogelijkheden om de onderlinge samenwerking tussen oppositie en coalitie te verbeteren. Het een hoeft het ander wat mij betreft dus niet uit te sluiten. Dat betekent dat ook de gesprekken die met de heer De Mos gevoerd worden, volgens het tweede dictum van de motie een eigen status hebben en anders in elkaar zitten dan de gesprekken die gevoerd worden met de andere partijen, waarmee ook recht wordt gedaan aan hetgeen de heer Bruins in zijn brief stelt. Dit wil ik nog even meegeven ter overweging, ook aan de heer De Mos. Nur Icar (DENK). Voorzitter. Er staat inmiddels online een aangepaste versie van mijn motie, waarvan het dictum nu luidt: besluit het advies van de heer Bruins op te volgen en roept het presidium op zo spoedig mogelijk verkennende gesprekken te faciliteren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. De voorzitter.

Door de heer Icar, daartoe gesteund door mevrouw Klokkenburg en mevrouw Arp, wordt de volgende gewijzigde motie (C.3 DENK) ingediend:

Motie C.3 DENK Volg advies onafhankelijke gespreksleider Bruins op (gewijzigd) De gemeenteraad van Den Haag in vergadering bijeen op 29 juni 2023, ter bespreking van Debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943). Constaterende, dat: • de heer Bruins onze raad een duidelijk advies heeft gegeven waarin de komende periode twee wegen tegelijk dienen te worden bewandeld. Overwegende dat: • de raad - en met name onze stad - duidelijkheid verdient over de te volgen stappen en het oordeel van de raad hierover. Besluit: • het advies van de heer Bruins op te volgen en roept het presidium op zo spoedig mogelijk verkennende gesprekken te faciliteren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. En gaat over tot de orde van de dag. De gewijzigde motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Vervolgens is het woord aan mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Heel kort. Ik wil toch benadrukken dat er echt elementen staan in de motie van D66 die mijn fractie heus wel waardeert en die we ook wel nuttig vinden, maar voor ons is het echt heel belangrijk dat we een transparant proces doorlopen. Ik vond het ook opmerkelijk dat de burgemeester zonet D66 ging interrumperen, waarbij ik de antwoorden op de interrupties van de burgemeester niet bijster duidelijk vond. Dus mijn fractie gaat deze motie niet steunen.

De voorzitter. Dan is het woord aan de heer Kruis van de PVV. 54

Sebastian Kruis (PVV). Voorzitter. Ik was net vergeten nog iets te zeggen over de manier waarop mijn partij hier wordt bejegend zonder dat het vaak tot weerklank leidt. We zijn hier bruinhemd genoemd. We zijn hier met de Tweede Wereldoorlog in verband gebracht. Er is bijvoorbeeld ook een oppositie-app waar de PVV niet in mag. Dus over omgangsvormen en vertrouwen gesproken. Heel veel mensen weten niet dat wij uit de oppositie-app worden gehouden omdat wij mensen zouden uitsluiten. Nou, dat snapt thuis natuurlijk helemaal niemand, dat je dus een partij hebt die zogenaamd mensen zou uitsluiten en daarom niet in de oppositie-app mag. Maar wij sluiten helemaal geen mensen uit. Het is toch te gek voor woorden dat gewoon een democratisch gekozen partij wordt uitgesloten van dat soort dingen in dit hele vergadercircus? Dus als het gaat om vertrouwen en onderlinge omgangsvormen, hoop ik dat de partijen ook daar nog eens over na zullen denken in aanloop naar de raadsconferentie. De voorzitter. Dan mevrouw Klokkenburg, heeft u behoefte aan een tweede termijn? Nee? Oké. Dan gaan we nu schorsen. Ik stel voor een kwartier. Marieke van Doorn (D66). Het is mijn eigen verjaardagsfeestje waarvan ik hier nu de glazen ingooi, maar is een halfuur mogelijk? De voorzitter. Oké, een halfuur. De vetgadering wordt van 21.15 uur tot 21.45 uur geschorst. De voorzitter.

Mij is verzocht om nog een kwartier extra schorsing. De vergadering wordt van 21.45 uur tot 22.00 uur geschorst. De voorzitter. Ik heb begrepen dat mevrouw Van Basten Batenburg een punt van orde heeft. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Ik wil nog een motie indienen en daarvoor vraag ik om een korte derde termijn. De voorzitter. Daar gaat de raad over. Ik stel voor aan dit verzoek te voldoen. Dan is aldus besloten. Voordat we aan die derde termijn beginnen geef ik kort nog het woord aan de voorzitter van het presidium Dennis Groenewold (D66). Voorzitter. De gewijzigde motie-Icar cum suis lezen wij zo dat wij niet zelf die gesprekken gaan voorzitten of wat dan ook. Maar als de motie wordt aangenomen door de raad zullen we zorgen, waarschijnlijk via de griffie, dat alles wat daarvoor nodig is geregeld wordt. Verder wil ik herinneren aan de barbecue volgende week vrijdag en roep ik degenen die zich daarvoor nog niet hebben opgegeven, op dat alsnog te doen. De voorzitter. Dan geef ik in derde termijn het woord aan mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Omdat het een uitzonderlijk debat is, nu ook uitzonderlijk een motie in derde termijn.

We hebben een motie met als dictum: spreekt uit dat de raad moet werken aan het wegwerken van achterstallig onderhoud (in de verhoudingen en het vertrouwen tussen partijen), transparantie in de partijfinanciën en het grijze gebied conform overwegingen Bruins, de fracties tegelijkertijd in coalitieverband verkennende gesprekken gaan voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W conform overwegingen Bruins, en deze gesprekken spoedig dienen aan te vangen conform de overwegingen Bruins. Voorzitter, deze motie zal zo dadelijk in stemming worden gebracht. Afhankelijk van de stemming over die motie wil ik daarna nog een verklaring afleggen. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg wordt de volgende motie (C.4 VVD) ingediend:

55

Motie C.4 VVD Samen voor Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 29 juni 2023, ter bespreking van het debat over brief met terugkoppeling gespreksleider Bruins (RIS315943). Constaterende, dat: • de door het fractievoorzittersoverleg aangewezen gespreksleider de raad in overweging heeft gegeven om in de komende periode twee wegen tegelijk te bewandelen. Overwegende, dat: • de eerste weg gaat over bouwen aan vertrouwen, waaronder in ieder geval het grijze gebied, transparantie in partijfinanciën en donaties, omgangsvormen en brede samenwerking; • de tweede weg gaat over het voeren van verkennende gesprekken over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W. Spreekt uit dat: • de raad moet werken aan het wegwerken van achterstallig onderhoud (in de verhoudingen en het vertrouwen tussen partijen), transparantie in de partijfinanciën en het grijze gebied conform overwegingen Bruins; • fracties tegelijkertijd in coalitieverband verkennende gesprekken gaan voeren over deelname van Hart voor Den Haag aan de coalitie en het college van B&W conform overwegingen Bruins; • deze gesprekken spoedig dienen aan te vangen conform overwegingen Bruins. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter.

Zijn er nog anderen die het woord willen voeren in de derde termijn? Meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. GroenLinks heeft naar eer en geweten proberen aan te geven waar zij nu staat. Zij heeft daardoor het standpunt over het gesprek als coalitie met Hart voor Den Haag aangepast om comfort te geven aan de coalitie. En ja, we gaan dat gesprek in met een standpunt. Daar willen we duidelijk over zijn. En waar we ons met een open houding kunnen laten verrassen, hebben we ook al aangegeven. Daarom steunen wij nog steeds de D66-motie. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Ook omdat ik geen tweede termijn heb gedaan, wil ik hierbij nogmaals uiteenzetten dat wij heel graag bereid zijn tot het gesprek met Hart voor Den Haag dat wij ook open in zullen gaan, met ons standpunt over hoe wij hier in staan onder de arm, waarbij ook Hart voor Den Haag zal inbrengen wat zij wil inbrengen. Daarbij zullen wij ons ook laten verrassen in alle creativiteit in de samenwerking die we ons kunnen wensen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Is dat dan zonder de oppositiepartijen? Is dat conform wat de heer Bruins gezegd heeft over het tweewegenpad, namelijk bouwen aan vertrouwen en aan de samenstelling van het college? Uw opstelling in de eerdere termijnen was namelijk dat het standpunt al is bepaald. Ja, als een standpunt bepaald is, hoef je niet meer met elkaar te praten.

Als een standpunt vooraf is bepaald, dan heeft een gesprek geen zin. Janneke Holman (PvdA). U kent ons standpunt over de aanschuifvariant. Als u wilt praten over de aanschuifvariant dan moeten we dat zeker doen. Het lijkt mij heel nuttig om verder door te praten over wat we nou precies bedoelen, waar we staan en wat we voorstellen. En dat kan ik beloven. 56

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar u gaat met een standpunt een gesprek in. Kunt u zich dan laten verleiden om dat standpunt te veranderen, dus dat de uitkomst van dat gesprek zou kunnen zijn dat Hart voor Den Haag aanschuift in het college? Janneke Holman (PvdA). Gezien ons standpunt lijkt mij dat hoogst onwaarschijnlijk. Ik maakte al een bizarre vergelijking wat betreft de heer Martini, maar los daarvan: hoogst onwaarschijnlijk. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan heeft u klare wijn geschonken. De voorzitter. Ik constateer dat de overige sprekers geen behoefte hebben om nog het woord te voeren. De beraadslaging wordt gesloten. De vergadering wordt van 22.10 uur tot 22.15 uur geschorst. De voorzitter. We gaan stemmen over de moties. In stemming komt motie C.1 PvdD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 43 stemmen tegen 1 stem. In stemming komt motie C.2 D66. De voorzitter. De motie wordt verworpen met 19 tegen 25 stemmen. In stemming komt de gewijzigde motie C.3 DENK. De voorzitter. De gewijzigde motie wordt aangenomen met 25 tegen 19 stemmen. In stemming komt motie C.4 VVD. De voorzitter. De motie wordt aangenomen met 32 tegen 12 stemmen. Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Ik heb gezien dat een aantal partijen uit de coalitie voor mijn motie heeft gestemd.

Ik ben benieuwd of zij die gesprekken ook aan willen gaan, ondanks dat twee partijen tegen hebben gestemd. De voorzitter. Maar dit is een rondje stemverklaringen en dus geen nieuw debat. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Wellicht kunnen ze dat in hun stemverklaring verduidelijken. De voorzitter. Ze hebben daar de gelegenheid voor. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. We hebben onze motie in stemming gebracht omdat we als coalitie echt in gesprek willen met Hart voor Den Haag, ook al zagen we al aankomen dat die motie het niet ging halen. Toen we dat zagen hebben we als alternatief voor de VVD-motie gestemd omdat daar ook in staat 'in coalitieverband met Hart voor Den Haag in gesprek'. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. In ons gespreksverslag is ook terug te lezen dat dit ons standpunt is. We zijn bereid de gesprekken te voeren in coalitieverband.

57

De voorzitter. Zijn er nog anderen die een stemverklaring wensen af te leggen? Dat is niet het geval. Ik zie dat mevrouw Van Basten Batenburg nog het woord wil. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. In verschillende debatten heb ik namens mijn fractie gezegd dat we niet verder kunnen alsof er niets is gebeurd. Het is voor de verhoudingen in de raad niet goed, het is moreel niet juist en het is democratisch onkies. Dit zijn voor ons geen loze woorden. De Haagse VVD concludeert dat een aantal coalitiepartijen kiezen voor hun eigen belang en niet over hun schaduw heen willen stappen. Als VVD hechten we ook veel belang aan onze rol in deze coalitie. We hebben lang onderhandeld en belangrijke afspraken gemaakt voor de stad maar onze partijpolitieke belangen om in de coalitie te zitten zijn ondergeschikt aan de democratische principes waar wij voor staan. Voorzitter. Soms zijn er in het leven situaties waarin je niet kan kiezen maar alleen het juiste kan doen. Daarom zeggen wij onze steun aan deze coalitie en daarmee de samenwerking op. De voorzitter. Het woord is aan wethouder Mulder. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Wat ik nu ga zeggen, doe ik ook namens collega Parbhudayal. De Haagse VVD-fractie heeft zojuist uitgesproken de coalitie niet meer te steunen en daarmee is de basis voor dit college weggevallen.

Dat betekent dat collega Parbhudayal en ikzelf onze functie met onmiddellijke ingang neerleggen. Wij delen het standpunt van de VVD-fractie. Het is ontzettend jammer dat we er niet in slagen de grootste partij van de stad een kans op collegedeelname te geven. We hadden met de coalitie in gesprek kunnen gaan. Verschillen hadden we kunnen overbruggen en we hadden ook aan de stad kunnen laten zien dat we verschillen kunnen overbruggen, maar helaas is dat niet gelukt. Daarmee is Hart voor Den Haag de kans ontnomen om eventueel deel uit te kunnen maken van het college en daarmee is het huidige college gemankeerd. En daar willen wij geen deel van uitmaken. De voorzitter. Gelet op deze situatie kan ik mij voorstellen dat er mensen zijn die nog iets willen zeggen. Dat is niet het geval? Dan heb ikzelf nu wel even behoefte aan een schorsing. De vergadering wordt van 22.25 uur tot 22.45 uur geschorst. De voorzitter. Het is goed dat ik in mijn andere rol als voorzitter van het college even met mijn collegeleden heb kunnen spreken. Het college is bijeengeweest. Wij nemen met veel spijt kennis van het terugtreden van twee collega's. Gelet op de uitspraken van de raad en totdat u er op een ander moment op terugkomt, is het college bereid het werk voort te zetten, en daar ben ik blij om. Niets meer aan de orde zijnde, sluit de voorzitter te 22.46 uur de vergadering.

58