RIS316023 Notulen van de raad van 11 mei 2023

meneer De Mos niet over. Wij publiceren gewoon alles, dus ik begrijp niet zo goed waarom Hart voor Den Haag die motie niet steunt. U bent heel erg voor transparantie en voor duidelijkheid naar de stad en naar de mensen in de stad, dus hoe zit het nou met uw steunstichting? U heeft het de hele tijd over verenigingen, maar u heeft ook een aparte stichting en daar komt wel heel veel geld binnen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Goed dat u de steunstichting heeft ontdekt. Ik hoop dat ondernemers dat ook doen. Dan kunnen ze naar hartenlust blijven doneren. De steunstichting staat los van de fractie. Die heet steunstichting toekomst lokale politiek. Ze maken hun cijfers openbaar en die zetten we op de website van onze vereniging, waar de steunstichting mee te maken heeft. We zijn daarin transparant. Alle cijfers van 2022 zijn te vinden op onze website. Dat was een uitstekend jaar en we hebben een prachtige campagne gehad. Fatima Faïd (HSP). Het is heel fijn dat u met genoegen terugkijkt op uw campagne, maar volgens mij klopt wat u zegt niet helemaal. U zegt net: er staat nul cent op onze rekening. Ik snap niet zo goed waarom een politieke partij die in de raad zit, die gewoon verantwoording moet afleggen waar haar geld vandaan komt en waar u de voorman van bent, zoveel moeite doet om niet transparant te zijn.

Misschien kunt u het nog even beter uitleggen dan door alleen maar te zeggen: we gaan er niet over. Wat doet u hier dan? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is een heel aanvallende interruptie. Ik ben hier een debat aan het voeren namens de fractie Hart voor Den Haag. Daarvan losgekoppeld is er de vereniging Groep de Mos en daarin zit een steunstichting, net als de VVD die heeft. Die heeft ook een steunstichting; die hebben er meerdere. Die steunstichting publiceert haar cijfers op onze website. Even voor de goede orde: u heeft het over niet transparant of dingen die niet mogen. De rechter heeft ons op alle fronten vrijgesproken; ik wil het maar even herhalen. Dus wat wij doen, is gewoon binnen de wet. En die wet is er om niet overschreden te worden. Willen wij in overleg met de verenigingen, daar waar het hoort? Dat willen wij. Wij willen alleen de fractie daarmee niet belasten. De fractie heeft verantwoording af te leggen over één budget, de fractievergoeding. Daar worden de medewerkers van betaald, daar wordt de printer van betaald en misschien een leuk uitje. En daar leggen we verantwoording over af bij de gemeentelijke accountantsdienst. Zo zijn de zaken hier geregeld en niet anders. De voorzitter. Mevrouw Faïd, laatste keer. Fatima Faïd (HSP). U bent niet veroordeeld, dat klopt.

Maar naast alleen maar juridische regels bestaat er natuurlijk ook zoiets als morele regels, ethische regels et cetera. Het is mij nog steeds niet helemaal duidelijk waarom de fractie van Hart voor Den Haag … Het klopt wat u zegt over dat er meerdere partijen in de raad zitten met steunstichtingen die ook niet allemaal die motie gesteund hebben. Wij willen wel heel graag dat alles transparant is, maar ik begrijp dat u eigenlijk nog steeds vindt dat dat allemaal gescheiden moet worden. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja. En ik kan het niet anders zeggen, maar dan jokkebrokt mevrouw Faïd toch een beetje, want het staat gewoon op onze website. Ons hele campagnebedrag van vorig jaar staat op de website van onze partij. Daar kan iedereen lekker grasduinen, met een kopje koffie erbij kijken wat we hebben opgehaald met heel veel hard werken en wat we gedaan hebben. De fractie gaat hier over de politieke koers van de partij. Daar gaan we hier met elkaar het debat over aan: over politiek, over de standpunten die hier te berde worden gebracht. Wat krijgen we nou? De vereniging gaat over het verenigingsbudget en die legt verantwoording af aan de leden. Zo zit een vereniging in elkaar met een algemene ledenvergadering, en we hebben heel veel leden op dit moment. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Het is goed om te horen dat Hart voor Den Haag wil werken aan regels daaromtrent.

Toch ben ik nog steeds verbaasd waarom dan de uitvoering van de motie zo problematisch is en wat uw voorstel anders maakt dan wat de motie verzocht. De motie riep inderdaad de fractievoorzitters op om in overleg met het partijbestuur van hun politieke partij afspraken te maken over het jaarlijks publiceren van ontvangen subsidies, giften en overige inkomsten. Dat is toch een 16

oproep aan de verenigingen? Wat maakt uw voorstel anders dan wat die motie van de heer Bos en de zijnen vroeg? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat ga ik u uitleggen: omdat het hier niet thuishoort. Het hoort niet hier in de raadzaal. Wij krijgen als fractie Hart voor Den Haag geen donaties, dus wij gaan hier ook helemaal niet over praten. Dat is aan de vereniging, en de vereniging is mondig genoeg met een eigen bestuur, een losse entiteit, om het gesprek aan te gaan. Dat wil de vereniging Groep de Mos. We willen het gesprek aangaan met de andere verenigingen. Het debat over partijfinanciering hoort hier niet thuis. Het hoort thuis in de Tweede Kamer, waar landelijke regels gemaakt moeten worden, waar hopelijk eindelijk eens een keer een gelijk speelveld komt voor lokale en landelijke partijen. Daar hoort het debat. Hopelijk schieten ze op met wet- en regelgeving en hopelijk komen lokale partijen er niet bekaaid van af, want het is nu weer aan de orde. De landelijke partijen rekenen zichzelf € 25 mln. toe en hebben dan nog € 8 mln. in de binnenzak voor lokale partijen. En van dat bedrag van € 8 mln. moet dan ook nog geld naar de lokale afdelingen van landelijke partijen. Dat is niet eerlijk. Ga je dáár druk om maken. Ga naar de Tweede Kamer en zorg dat dat gelijke speelveld wordt geregeld. Zó moet politiek werken. Maar het hoort hier niet thuis.

Maarten De Vuyst (GroenLinks). Precies, dat gelijke speelveld. De rechter heeft ook gezegd dat politieke controle belangrijk is en dat transparantie over die giften daarbij helpt. Of die giften nu in een steunvereniging zitten of ergens anders, ze zorgen dat u uw werk kunt doen dankzij de campagne. Daarom is het van belang om transparant te zijn over die zweem van invloed, zodat u hier daarop aangesproken kunt worden. Ik denk dat dat het voorstel in de motie is. Ik begin nu al te twijfelen over het voorstel dat u doet over de verenigingen. Gaan we daar dan ook wel naar kijken? Krijgen we wel die transparantie? Want anders weet ik niet precies wat ik mijn voorzitter moet vragen om aan mee te werken. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is wel heel raar dat u een voorzitter klaarblijkelijk opdrachten geeft. Bij ons werkt dat anders. Wij hebben een losstaand verenigingsbestuur, maar dat geheel terzijde. Ik ben hier toch bezig met een uitgestoken hand en dat willen we ook. Maar ik begin toch een beetje geïrriteerd te raken omdat ik voor de zoveelste keer het woord transparantie hoor. Ik weet niet of u iets in de oren heeft gedaan, oordopjes of wat dan ook. Ik heb nu al tien keer gezegd dat het bij ons op de website staat, transparant en open. Dus wat is daar niet aan te begrijpen? Gaat u die in die website grasduinen, dan ziet u misschien nog een paar leuke ideeën.

Het staat gewoon op onze website, transparant en wel. De voorzitter. Meneer De Vuyst, laatste keer. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Er is nog niks mis met mijn oren. Zeker als u wat harder praat, is het goed te verstaan. Maar ik vraag me toch wel af of u ook goed naar mij luistert. Ik heb gezegd dat ik het een goed initiatief vind dat u iets wil doen rond de transparantie van de partijfinanciering, maar ik probeer duidelijk te krijgen wat u nu precies wil doen. Dus in mijn laatste interruptie nodig ik u uit over die goede intentie die u heeft: kunt u me dan nog eens uitleggen wat u wel en niet doet? Nu klinkt het alsof u transparant wil zijn over waar u het geld aan uitgeeft, maar niet over hoe het binnenkomt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik ga mezelf herhalen. Daar zit ie, de voorzitter van de vereniging. Die gaat erover met het bestuur. Bel nu de verenigingsvoorzitter van u; die moeten afspraken maken. Nogmaals, wij hebben gezegd dat we openstaan om met elkaar het gesprek te openen. Laten we wel zijn, meneer De Vuyst. We hebben hier dit debat omdat we onschuldig zijn verklaard. Er past ook een stukje zelfreflectie naar u, die ons heeft beschimpt om cliëntelisme, die naar ons heeft uitgehaald en ons heeft uitgesloten. Daar past ook een stukje zelfreflectie bij. Het zou u sieren als u dat hier in dit debat ook aan de orde stelt. Nur Icar (DENK).

Ik denk dat mijn vraag goed aansluit op het interruptiedebatje hiervoor. We hebben allemaal kunnen lezen hoe het eraan toeging bij het vorige college. Daar zijn we best wel van geschrokken. De stad werd bestuurd door een college zonder regie: koehandel, elkaar onder druk 17

zeggen. Maar blijkbaar werd dat geaccepteerd door alle coalitiepartijen en bestond deze werkwijze met instemming van het gehele college. De relaties, de verstandhoudingen waren niet helemaal koosjer. Hoe reflecteert de heer De Mos hierop en hoe gaat dat in de toekomst eventueel anders? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik denk dat het ook een beetje ontstaan is vanwege alle media rondom die zaak. Het college werkte in onze optiek prima met elkaar samen. Dat er soms een deur dichtvalt: we zitten hier niet om zweetvoeten, hè. We hebben een begroting van € 3 mld. We hebben allemaal partijbelangen. Dat het dan soms weleens botst tussen partijleiders en tussen wethouders, dat is evident. Dat gebeurt in dit college ook. Maar u slaat misschien aan op mevrouw Van Tongeren, die steeds werd aangehaald. Ik heb een mooi citaat uit de Volkskrant van mevrouw Van Tongeren. Die zegt over Richard de Mos: 'Richard de Mos doet dat ook. Goed kijken waar de mensen last van hebben, dat is zijn kracht. Hij heeft een prettige manier van in normaal Nederlands zeggen wat er gebeurd is en hij draait er niet omheen.' Nou, zo was het precies. De voorzitter. Meneer De Mos, u kunt uw betoog voortzetten. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter, nou ben ik toch weer heel veel spreektijd kwijt. Zo houd ik weinig interrupties over, maar goed. Voorzitter.

Lukt het niet met de aanschuifvariant, dan is het aan de coalitiepartijen zelf om de stekker uit een coalitie te trekken die weigert de in het verleden gemaakte fouten te herstellen. Daarom steunt mijn fractie de motie die de Partij voor de Dieren zal indienen om een verkenner aan te stellen. Collega Barker heeft gelijk als hij stelt dat het goed is dat er iemand wordt aangesteld die boven de partijen staat om te kijken of er samenwerking mogelijk is en dat het daarbij goed is om iemand van buiten erbij te hebben, omdat iedereen in de raad een bepaald belang heeft. 'Dit is een unieke situatie die niet op te lossen is door even koffiedrinken. Er moet echt iets veranderen en daar kan een verkenner mee helpen', waren de wijze woorden van mijn dierenvriend. Voorzitter. Ik rond af met de klemmende oproep om over de schaduw heen te stappen en om er samen voor te zorgen dat de stad zich weer vertegenwoordigd voelt door dit college. En daar hoort Hart voor Den Haag potdomme in! Tot zover mijn eerste termijn, voorzitter. Ik ben benieuwd of onze uitgestoken hand wordt geaccepteerd. De voorzitter. Door de heer De Mos wordt de volgende motie (F.1 HvDH) ingediend:

Motie F.1 HvDH Aanschuifvariant De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 11 mei 2023 in een debat over de uitspraak (21 april jl.) in de zaak De Mos en Guernaoui. Constaterende dat, • alle betrokkenen in de zaak De Mos volledig zijn vrijgesproken, • Hart voor Den Haag in 2019 dus ten onrechte uit het college is gezet, tijdens- en na de gemeenteraadsverkiezingen op basis van de zaak op oneigenlijke gronden is uitgesloten, • 64% van de Hagenaars bij een peiling van Maurice de Hond heeft aangegeven dat Hart voor Den Haag terug moet in het college, • in het coalitieakkoord staat dat herstel van vertrouwen en vergroten van betrokkenheid van burgers belangrijke doelen zijn. Van mening dat, • recht moet worden gedaan aan zowel de verkiezingsuitslag (grootste partij) als aan het vonnis (volledige vrijspraak), • een uitgestoken hand richting de huidige coalitie bijdraagt aan het tegengaan van polarisatie.

18

Spreekt uit dat, • Hart voor Den Haag middels een aanschuifvariant zou moeten aanschuiven aan de collegetafel, • de onderhandelingen daarover te starten en de raad uiterlijk 1 september aanstaande te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de heer De Mos, daartoe gesteund door mevrouw Verdonk, de heer Sluijs, de heer Dubbelaar, de heer Guernaoui, de heer Martini, de heer Bom, de heer Meinesz en de heer Martinez van Andel, wordt de volgende motie (F.6 HvDH) ingediend:

Motie F.6 HvDH Rehabilitatie wethouders Hart voor Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 11 mei 2023 in een debat over de uitspraak (21 april j.l.) in de zaak De Mos wn Guernaoui. Overwegende dat, • alle inwoners van Den Haag boven alles moeten kunnen vertrouwen op een integer stadsbestuur dat boven alle verdenkingen verheven is en dat de belangen van alle Hagenaars dient; • de ontwikkeling in de afgelopen weken i.c. de gerechtelijke uitspraak omtrent De Mos en Guernaoui (Hart voor Den Haag) een ondubbelzinnige rehabilitatie verlangt. Spreekt uit dat; • de raad zijn vertrouwen uitspreekt in De Mos en Guernaoui van Hart voor Den Haag en hen hierbij rehabiliteert. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Dank aan alle insprekers. Ik wil hier vanavond nogmaals Richard, Rachid en ook Nino en andere betrokkenen feliciteren met de vrijspraak van twee weken geleden. Van dichtbij hebben wij gezien hoe de afgelopen jaren zwaar waren voor hen en alle betrokkenen. Ook voor de stad en de raad waren het moeilijke jaren. Na drieënhalf jaar is daar eindelijk een einde aan gekomen. Voorzitter. Dan de inhoud van dit debat, want daarvoor zijn we natuurlijk hier. Ik wil op dit front beginnen met iets te herhalen wat ik de afgelopen weken al een aantal keren benadrukt heb.

Na de verkiezingen van vorig jaar zijn vijf partijen onder moeilijke omstandigheden erin geslaagd om samen een meerderheidscoalitie te vormen met ambitieuze toekomstplannen. We hebben het coalitieakkoord, dat antwoorden biedt op de uitdagingen van de stad zoals klimaatverandering, de woningnood en kansenongelijkheid. Toen mij werd gevraagd op de dag van de vrijspraak of de coalitie moest worden opengebroken, heb ik geantwoord dat dat onwenselijk is. Nieuwe onderhandelingen leiden tot onzekerheid, vertraging en stilstand, en dat een halfjaar na de vorige onderhandelingen. De stad heeft baat bij een stadsbestuur dat juist in deze tijden van onzekerheid met vaste hand en ambitieuze ideeën bestuurt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan ben ik wel benieuwd hoe mevrouw Van Doorn aankijkt tegen de peiling van Maurice de Hond, waarin 64% van de Hagenaars zegt dat Hart voor Den Haag het verdient om aan te schuiven in het college.

19

Marieke van Doorn (D66). Ik kan me voorstellen dat de peiling die is uitgevoerd een mooie steun in de rug moet zijn geweest. Voor de D66-fractie is van belang de meerderheid die we tijdens de verkiezingen hebben gezien en waar deze coalitie op rust. Wij kijken naar die meerderheid en wat minder naar de poll, als u het niet erg vindt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Vrij vertaald zei mevrouw Van Doorn: wat de burger ervan vindt, dat zal ons jeuken. Dat is dan een vrije vertaling. De burger vindt wat. 64% vindt dat we terug moeten in het stadsbestuur. Het rapportcijfer voor uw college is gemiddeld een 4,3. U zegt in uw coalitieakkoord; laat u daar dan op reflecteren: 'Herstel van vertrouwen en vergroten van betrokkenheid zijn belangrijke doelen. Die verantwoordelijkheid rust op de gemeente'. Nou, duidt u dat dan even met een volledige vrijspraak in de hand, met het uitsluiten in de hand en met het uit het college schoppen van Hart voor Den Haag in de hand. Duidt u even uw eigen coalitieakkoord op bladzijde 72. Marieke van Doorn (D66). Ik ben het met de heer De Mos eens, als hij bedoelt dat als je een goede democratische politicus bent en met een meerderheid werkt, je ook minderheidsstandpunten meeneemt.

Dat kan volgens mij ook in deze raad, waar ook uw partij hartstikke veel initiatieven, moties en dat soort zaken naar voren brengt, waarop we soms samenwerken als we het met elkaar eens blijken te zijn. Dat is mijn reflectie. De voorzitter. Laatste keer, althans op dit punt, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Mevrouw Van Doorn gaat het toch niet menen dat we hier een klip-en-klaar vonnis hebben liggen, dat we een partij hebben die de grootste partij is geworden in 2022, dat we wijken hebben waar Hart voor Den Haag met 25% van de stemmen by far de grootste partij is en dat u nu zegt: ja, er is het een en ander gebeurd, maar wij hebben een coalitieakkoord en voor de rest na ons de zondvloed. Dat is toch heel raar? Dat is toch ook helemaal contrair met uw eigen coalitieakkoord, waarin het herstel van vertrouwen en het vergroten van betrokkenheid belangrijke doelen zijn? Nou, maak die even waar, zou ik zeggen. Rock-'n-rollen! Marieke van Doorn (D66). Het zijn belangrijke doelen. Daarom trekken wij ook allemaal veelal de stad in. De coalitie die er nu is, berust ook op een meerderheid van de stemmen. Robert Barker (PvdD). Kan D66 duidelijkheid geven aan de stad of D66 Hart voor Den Haag nog steeds uitsluit, ook na de vrijspraak? Marieke van Doorn (D66).

We hebben in 2019 maar ook recentelijk, in 2022, gezegd dat een stadsbestuur boven elke twijfel verheven dient te zijn. Die twijfel is met de grote vrijspraak in principe weg. We hebben zelf gezegd dat wij niet willen samenwerken zolang die zaak er is. Daarmee hebben we onszelf feitelijk uitgesloten. Dus zo reflecteer ik daarop. Robert Barker (PvdD). Dat is een lang antwoord op een ja/nee-vraag. Ik vroeg: sluit D66 Hart voor Den Haag ook na de uitspraak nog steeds uit? Is het antwoord dat D66 Hart voor Den Haag niet meer uitsluit of nog wel uitsluit? Marieke van Doorn (D66). Mijn lange eerste antwoord was, kort samengevat, dat we Hart voor Den Haag nooit hebben uitgesloten, dat wij feitelijk onszelf uitsloten door te zeggen dat wij niet kunnen samenwerken met een partij waartegen zulke verdenkingen nog boven de markt hangen. We zijn ontzettend blij dat er nu duidelijkheid is gekomen voor hen, maar ook voor de raad en de stad. De voorzitter. Meneer Barker, laatste keer. Robert Barker (PvdD). Ik had nog niet verwacht te horen dat D66 zichzelf uitsluit. Dan zou mijn vervolgvraag zijn: sluit D66 zichzelf nog uit in samenwerking met Hart voor Den Haag?

20

Marieke van Doorn (D66). Mooi dat ik u heb verrast. De reden die we in 2019 en in 2022 vanwege die zaak hadden om te zeggen dat een stadsbestuur boven alle twijfel verheven dient te zijn, is sinds de vrijdag voor het reces weggevallen. Nur Icar (DENK). Ik heb tijdens de verschillende lijsttrekkersdebatten destijds gezegd: doe dat nou niet; begin niet al met het uitsluiten voordat een Hagenaar of Hagenees überhaupt is gaan stemmen. We zien achteraf dat dit niet goed uitpakt. Ik heb verschillende mensen gesproken in de stad. Die geven aan: hebben we nou niet te maken met een interim-college? Zijn wij niet eigenlijk terug bij af en in feite weer aanbeland bij de ochtend na de verkiezingsuitslag? Hoe duidt u dit met de vrijspraak die in de handen van Hart voor Den Haag ligt, waarbij de rechter best wel fel was over alles wat er is gebeurd? Marieke van Doorn (D66). In de politiek zijn we natuurlijk allemaal passanten, maar in principe zit er een college waarvan ik niet wil dat het wordt opengebroken. Dat heb ik ook direct op de dag van de vrijspraak gezegd. Nur Icar (DENK). Het gaat hier niet zozeer om het openbreken van iets. Het gaat om een eerlijk politiek proces.

We hebben na de verkiezingen gezien dat er in het politieke proces, waarin de grootste partij als eerste onderhandelaar kan gaan oriënteren hoe nu verder, uitsluitingsmechanismen zijn toegepast door verschillende partijen. Met deze realiteit moeten wij eigenlijk zeggen: wij respecteren de rechtsstaat; hoe gaan we nu om met het feit dat het argument voor het uitsluiten, namelijk de rechtszaak, er niet meer is? Wat is dan nu het argument? Marieke van Doorn (D66). Wat is dan nu het argument voor wat? Mag de heer Icar even zijn vraag verduidelijken, want ik weet even niet waar hij exact op doelt? De voorzitter. Ja, deze telt dan niet. Nur Icar (DENK). Destijds was het argument voor het uitsluiten dat er een rechtszaak is, dat er verdenkingen zijn van corruptie et cetera. Op dit moment hebben we een vrijspraak door de rechter die klip-en-klaar is. Wat is dan nu het argument van D66 in dezen om te zeggen: we kunnen niet samenwerken met Hart voor Den Haag? Marieke van Doorn (D66). Dat heeft u mij niet met die woorden horen zeggen. Ik zei net ook in het interruptiedebatje met de heer Barker dat die vrijspraak nu geldt en dat de twijfel die wij eerder hadden, totdat er een ander vonnis is of het OM eindelijk heeft besloten wat ze willen, bij ons weg is. De twijfel die we destijds hadden, is bij ons weg. Misschien bedoelt u dat. Misschien begrijp ik u.

Op de vrijdag van de vrijspraak heb ik op de vraag of de coalitie moet worden opengebroken, gezegd: van mij, van ons hoeft er niet nog meer kapot. Want deze zaak heeft al heel veel kapotgemaakt, in persoonlijke levens maar ook in verhoudingen hier in de raad en onderling. We moeten gaan herstellen en renoveren en niet nog meer slopen. Daarom heb ik zo gereageerd. De voorzitter. De laatste keer wat dit betreft voor de heer Icar. Nur Icar (DENK). Als er iets kapot is, dan is dat het vertrouwen van Hagenaars en Hagenezen in de lokale democratie en het leven van alle betrokkenen. Als er iets kapot is, dan is dat het wat mij betreft. Kan ik uit uw antwoord opmaken dat u het initiatief ondersteunt van de Partij voor de Dieren, de SP en DENK waarin wij vragen om een verkenner? Marieke van Doorn (D66). Ja, wat ons betreft regelen we onderling als raad dat we het vertrouwen herstellen. Ik heb ook een motie in mijn achterzak; daar zal ik zo wat over vertellen. We moeten ook nadenken over hoe we persoonlijke relaties weer kunnen herstellen. Dat doe je wat ons betreft niet per motie. Dat moet echt in gesprekken. We hebben deze week een eerste kopje koffie met de heer De Mos gehad. Er is nog heel veel wat nog onuitgesproken is. Omdat het bij de rechter was, omdat het bij

21

het OM was, hebben we de afgelopen drieënhalf jaar het gesprek niet kunnen voeren. Er moet echt wel even tijd voor worden genomen om dat te doen. Lesley Arp (SP). Ik probeer goed te luisteren naar wat D66 hier vertelt. De afdronk die ik heb, is dat D66 vindt dat de coalitie die er nu is moet blijven, ten eerste omdat men al zo lekker bezig is en ten tweede omdat we niet meer kapot willen maken. Begrijpt D66 dat ik die argumentatie, gegeven dat deze coalitie er zit bij de gratie van het feit dat het OM heel erg lang heeft gehandeld in deze zaak en deze zaak heel erg lang heeft geduurd, nogal dun vind richting de kiezers van Hart voor Den Haag? Marieke van Doorn (D66). Ik zou deze argumentatie niet geven als ik die zelf dun zou vinden. Het is niet per se gezegd dat zonder de zaak van het OM deze coalitie er niet zou zitten. Deze coalitie heeft in verkiezingstijd twee zetels gewonnen. Het is een beetje moeilijk om die relatie te leggen, maar die zaak heeft natuurlijk een enorme rol gespeeld. Dat snap ik wel. Maar je kan niet een-op-een zeggen: zit er bij de gratie van die zaak. Dat denk ik persoonlijk niet. Lesley Arp (SP). Ik moet zeggen dat ik nu wel een hele andere interpretatie heb van hoe het is gelopen dan mevrouw Van Doorn.

Feit is dat D66 niet de grootste partij was en dat de onderhandeling onder leiding van de heren Oplaat en Boogaard twee weken heeft geduurd omdat toen bleek dat er inderdaad geen bereidwilligheid was om een meerderheid te vormen rond die partij. Ik denk dus wel degelijk dat de zaak van invloed is geweest, want anders was die onderhandeling toch niet na twee weken geklapt? Marieke van Doorn (D66). Andere mensen die daar ook bij waren, moeten me maar corrigeren. In mijn herinnering heeft het wel wat langer dan twee weken geduurd en is er een serieuze poging geweest van de grootste partij om te onderhandelen. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Arp. Lesley Arp (SP). Ik vind het nu wel echt een heel verwarrend debat worden, want nu ga ik bijna twijfelen aan hoe ik mij de feiten herinner. Hoe ik het me herinner, is dat eerst Hart voor Den Haag de lead had voor de onderhandelingen. Ze hebben twee verkenners uitgekozen. Heel kort nadat zij hun opdracht hebben gekregen, is die opdracht teruggegeven en gegaan naar de een-na-grootste partij, die zelf weer verkenners heeft aangewezen. Of heeft D66 een hele andere herinnering van hoe dit is gelopen? Marieke van Doorn (D66). Ik ga ook in mijn agenda terugkijken. Misschien heeft mevrouw Arp wel gelijk. Mocht ik het verkeerd hebben onthouden: het leek in ieder geval langer, maar misschien was het niet zo. De voorzitter.

Ik ga nu eerst meneer De Mos gelegenheid geven tot een nieuwe interruptie over een ander onderwerp. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik ben een beetje nieuwsgierig naar het volgende. We hebben het over herstel van vertrouwen. Als je naar deze raad kijkt, dan zie je bijna allemaal nieuwe gezichten, mensen die er zin in hebben. Dus dat herstel van vertrouwen is hier snel gefikst, denk ik. Het is veel belangrijker om te kijken naar het herstel van vertrouwen in de stad. Hoe gaat u dat nou doen? Marieke van Doorn (D66). Volgens mij wordt daar hard aan gewerkt, ook in een raadswerkgroep. Volgens mij zit uw partij daar ook in en is er een analyse gemaakt van wat daar de oorzaken van zijn. Die zijn enerzijds vergelijkbaar met wat er op landelijk gebied speelt en anderzijds zijn ze heel specifiek voor de Haagse bevolkingssamenstelling. Volgens mij komen ze in september met de aanbevelingen en dat moeten we dan gaan doen.

22

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Wij zijn uit die werkgroep gestapt wegens het gebrek aan vorderingen, dus zo goed gaat dat. Maar als u nu kijkt naar het vertrouwen in de politiek: 25%. U zat in een uitzending van de Hofbar met hoogleraar Michiel de Vries. Die zegt: als er niks met deze uitspraak wordt gedaan, dan is het vertrouwen in de stad helemaal weg. Het vertrouwen is al zo broos, dus wat gaat u doen om dat vertrouwen in die Hart voor Den Haag-wijken, waar we soms 25% van de stemmen hebben gehaald, te herstellen? Uw eigen coalitieakkoord zegt: herstel van vertrouwen. Hoe gaat u dat nou waarmaken? Ik heb nog geen begin van een verhaal gehoord. Marieke van Doorn (D66). Ik denk echt dat herstel begint bij goede gesprekken met elkaar. We hebben van de week een eerste gesprek gehad. Gesprekken om zaken die kapot zijn gegaan in de afgelopen drieënhalf jaar en die we niet hebben kunnen bespreken eens met elkaar uit te spreken. Om het met elkaar te hebben over: wat zijn nou gedeelde beelden over hoe wij politiek bedrijven in Den Haag? Ook het adresseren van het grijze gebied waar de rechter het over had, lijkt me een hele goede bijdrage aan het herstel van vertrouwen, als wij dat hier als Haagse raad echt kunnen oppakken, zeker gezien wat hier allemaal gebeurd is de afgelopen jaren. De voorzitter. Meneer De Mos, laatste keer op dit punt. Richard de Mos (Hart voor Den Haag).

Ik hoor bijna een slachtoffer, zou ik willen zeggen. Maar ik concludeer dan maar wat. Vragen heeft waarschijnlijk geen zin meer. Eerst werden we via de rechtszaal uitgesloten van coalitiedeelname en nu ligt er een vuistdik akkoord dat we niet meer open willen breken, want het vonnis doet er niet toe. En dat de grootste partij wordt buitengesloten doet er ook niet toe. Dat is dan de boodschap die u heeft naar de stad. Dat is een heldere en die gaan wij dan ook vertalen. Marieke van Doorn (D66). Meneer De Mos zaagt hier van dik hout planken. Het enige wat ik heb gezegd en heb willen zeggen, is dat ik niet wil dat de coalitie ook nog stukgaat naast alles wat er al is stukgegaan de afgelopen jaren. Wat ik wil, is dat we gaan werken aan herstel op allerlei fronten. Fatima Faïd (HSP). Stel nou dat het dualisme ineens in deze raad wel gaat werken en dat de motie van de Partij voor de Dieren voor een verkenner wordt aangenomen. Bent u dan bereid als D66 om serieus te gaan onderhandelen? Marieke van Doorn (D66). Ja, het is heel belangrijk voor D66 wat de raad hier in meerderheid besluit, natuurlijk. Fatima Faïd (HSP). Dat u dat belangrijk vindt, is heel fijn.

Maar betekent dat dan ook gelijk de actie: oké, dan gaan we inderdaad met zo'n verkenner aan de slag en dan moeten we dus ook met Hart voor Den Haag om de tafel gaan zitten en gaan onderhandelen? Is dat dan een ja? Marieke van Doorn (D66). Als dat uit die verkenningsronde blijkt. Volgens mij zegt de motie: stel een verkenner aan om te inventariseren wat iedereen eigenlijk vindt. Als ik het goed heb gelezen, zou er dan een advies moeten komen. Dan moet je kijken wat er uit dat advies komt. Daar werken we natuurlijk altijd aan mee, als de hele raad dat wil. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik hoor mooie woorden van D66 over werken aan herstel op allerlei fronten. Tegelijkertijd heb ik heel veel andere dingen gehoord over samenwerking, maar ik heb eigenlijk nog geen reactie gehoord op de uitgestoken hand die de heer De Mos eerder aan het einde van zijn betoog heeft gedaan om in gesprek te willen gaan met de coalitie, om daar samen over te spreken. Ik zou nog heel benieuwd zijn naar de reactie van D66 daarop. Marieke van Doorn (D66). Dank voor die vraag, want ik was er nog niet aan toegekomen om daarop te reageren. Wat D66 betreft gaan we met de coalitie een gesprek aan met de heer De Mos, al was het maar om ook van hem te horen hoe hij het allemaal precies voor zich ziet. Dat is mij nog niet

23

duidelijk. Je hoort in de media de hele tijd verschillende dingen, dus wat mij betreft gaan we weer koffiedrinken met de coalitie. Robert Barker (PvdD). Ik hoorde D66 zeggen: we gaan aan herstel van vertrouwen werken, we gaan koffiedrinken, beelden uitwisselen. Wat is het beeld van D66? Wat moet hersteld worden volgens D66? Marieke van Doorn (D66). Op de verschillende fronten moeten er telkens andere dingen worden hersteld. Op het gebied van de collegiale verhoudingen moeten we met elkaar - dat kan ook bilateraal gaan uitspreken: wat vinden mensen een prettige manier van samenwerken? Alleen als we echt goed kunnen samenwerken, kunnen we veel betekenen voor de stad en het vertrouwen van kiezers herwinnen. Op het gebied van de politieke cultuur hier in het stadhuis - hoe gaan we met elkaar om? vind ik het heel belangrijk dat we wat meer rolvastheid zouden hebben: wat doen raadsleden, wat doen wethouders in hun reactie naar de stad, naar het college, naar de raad? Daar hoort wat mij betreft ook meer dualisme bij. Dan het grijze gebied waar de rechter het over had: de transparantie van partijdonaties. Er komen landelijke regels aan, maar ik hou een beetje mijn hart vast of die wel op tijd komen voor 2026. Ik begrijp dat ze er niet voor 2025 zijn. Dan wordt het wel kantje boord, want dan beginnen de voorbereidingen voor de campagnes.

Ik denk dat we als Haagse raad, met name gezien wat hier allemaal is gebeurd, echt een verantwoordelijkheid hebben om het gat dat er is in regelgeving met elkaar dicht te lopen. Weer een beetje een lang antwoord. Robert Barker (PvdD). Ik zat goed te luisteren. Ik hoor inderdaad: veel gesprekken. Maar ik zoek nog een beetje: wat wil D66 nou precies doen? Op zich is D66 een partij in de coalitie. D66 noemt bijvoorbeeld het dualisme weer ruimte geven. Waarom is dat de afgelopen tijd niet gebeurd? Waarom zegt D66 'laten we daar het gesprek over aangaan', als ze met mij constateert dat het in de raad niet goed gaat met het dualisme? Waarom moeten we daar nu allerlei gesprekken over hebben en koffie over drinken? Waarom gaan we het nu niet gewoon aanpakken? Marieke van Doorn (D66). Wij dachten dat we daar al best goed mee bezig waren, maar we hebben daar ook al eerder gesprekken over gehad. De oppositie vindt van niet, dus dan gaat er toch iets niet goed als je het hebt over dualisme. Ik denk echt dat we daar ruimte voor verbetering hebben. De voorzitter. Laatste keer, meneer Barker. Robert Barker (PvdD). Dat vind ik een best wel lastig antwoord. Eigenlijk zegt D66 eerst: wat vinden we dat er moet veranderen? D66 zegt dan 'meer dualisme'. En als ik dan doorvraag, zegt D66: we dachten al dat we heel veel dualisme hadden, maar blijkbaar vinden andere mensen wat anders.

Dan klinkt het een beetje als welles-nietes, waarbij je juist iemand zou moeten hebben die wat onafhankelijker is en die daarnaar kijkt en naar de verschillende visies. D66 zegt: de afgelopen jaren is daar niks aan gebeurd en is de sfeer alleen maar verslechterd. Waarom denkt D66 opeens dat je met een paar koffies daaruit kan komen? Marieke van Doorn (D66). Ik denk echt dat we een hele sloot koffie nodig hebben en dat we echt een serieus hersteltraject nodig hebben voor de sfeer die verziekt is, zoals u vaak terecht opmerkt - dat ben ik met u eens - maar ook op het punt van het dualisme. Ik wilde alleen maar aangeven … Wij horen dat de oppositie helemaal niet vindt dat er meer vrijheid is, zoals wij dachten als coalitiepartijen. Dan moeten we daarnaar luisteren. Dan moeten we daar iets mee. Dan moeten we daar verbeteringsstappen in zetten. Fatima Faïd (HSP). Ik wilde graag toch een reflectie van mevrouw Van Doorn. Ze komt met een motie. Wij als oppositie krijgen dat te horen via de pers, zeg maar. Hoe reflecteert ze erop dat ze een motie maakt over herstel van vertrouwen, maar dat ze daar geen enkele partij van de oppositie in heeft meegenomen: joh, wat denkt de rest van de raad behalve de coalitie? Of het moet gaan om herstel van vertrouwen tussen de coalitiepartijen. Dat is mij niet helemaal duidelijk.

24

Marieke van Doorn (D66). Ja, misschien heel flauw, maar de stroomstoring van gistermiddag zorgde ervoor dat die motie eerder bij de pers belandde dan bij de hele raad, hoewel dat natuurlijk geen excuus is. We hebben het wel bij een aantal oppositiepartijen gepolst maar er kwam niet direct een reactie, terwijl ik het wel belangrijk vond voor dit debat dat we een beetje kenbaar maakten waar we heen wilden. Fatima Faïd (HSP). Ik ben dan wel benieuwd welke oppositiepartijen u dan gepolst heeft en wat u dan precies gepolst heeft. Kunt u dat verduidelijken? Ik krijg namelijk andere signalen, zeg maar. Marieke van Doorn (D66). Ik heb de motie naar de twee grootste oppositiepartijen gestuurd met de vraag: doe je mee, input is welkom? Sebastian Kruis (PVV). Het is echt knap hoeveel onzin deze vrouw aaneen weet te rijgen zonder niet zelf tussendoor huilbuien te krijgen van alle treurnis, want ikzelf moet elke keer de tranen uit mijn ogen vegen. Maar mijn vraag is hoe het werkgroepje dat zij voorstelt in haar motie verschilt van de werkgroep die al bestaat voor het onderzoek naar wantrouwen. Marieke van Doorn (D66). Ik ben blij dat ik de heer Kruis tot tranen toe heb weten te roeren.

De raadsgroep die ik voorstel in de motie waarmee ik in tweede termijn zal komen, zou wat ons betreft het traject moeten vormgeven dat op eerdergenoemde drie terreinen ligt, te weten persoonlijk, politieke cultuur en het grijze gebied waar de rechter het over had. Het is dus niet zo dat die werkgroep alles gaat oplossen. Nee, die gaat een soort agenda maken waar we als gehele raad aan mee kunnen doen, want het is denk ik van belang dat we als hele raad aan zo'n hersteltraject meedoen. In de vorige periode onder burgemeester Remkes hebben we een sessie gehad in de Rode Olifant, waarvan ik niet weet of de heer Kruis daar toen bij aanwezig was. Wij denken dus aan dat soort bijeenkomsten over verschillende vlakken, maar dan aan de hand van een hele agenda. Sebastian Kruis (PVV). Nee, ik was daar zeker niet bij, ik hou niet van rode olifanten. Mijn punt is echter het volgende. Ligt dit niet een beetje in het verlengde van de reeds bestaande werkgroep? Die is er toch ook namens de hele raad of ziet mevrouw Van Doorn dat anders? Marieke van Doorn (D66). Ja, dat klopt. Die is in de vorige periode ingesteld. Ik zie het ook zo voor mij, dat zo'n raadswerkgroep een agenda maakt die vervolgens aan de gehele raad wordt voorgelegd om na te gaan of dit dan een werkwijze is om met elkaar stappen verder te zetten. Dat voorstel is toen ook geamendeerd en aangepast en is vervolgens uitgevoerd.

Ik weet niet hoe de werkgroep voor de nieuwe periode precies tot stand is gekomen, maar in de vorige periode ging het op deze manier. Dat lijkt mij ook een hele transparante manier naar de stad toe om te laten zien hoe wij werken aan herstel van vele zaken die kapot zijn. De voorzitter. Meneer Kruis, laatste keer. Sebastian Kruis (PVV). Ten slotte, laatste keer. Ik denk dat mevrouw Van Doorn dit debat zelf even moet gaan terugkijken en daarna moet terugkomen met excuses, want dit slaat echt nergens op. Ik snap ook niks van alles was ze zegt en ik denk de mensen thuis en op de publieke tribune ook niet. Dit is wel iets wat mevrouw Van Doorn zichzelf zou moeten aanrekenen bij haar eerste grote debat. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Die hoorde geen vraag, voorzitter. De voorzitter. Dan geef ik gelegenheid voor een interruptie aan de heer Icar, die ook een nieuw punt heeft. Nur Icar (DENK). Alleen maar nieuwe punten, meneer de voorzitter. Ik ben in alle oprechtheid actief aan het luisteren. Ik probeer te snappen wat er gezegd wordt. Voor mij is essentieel dat wij als raad het 25

vertrouwen terugwinnen. Dat staat voor mij voorop. En ik krijg hier geen grip op. Ik zal mijn vraag zo concreet mogelijk stellen en dan wil ik daar van D66 ook graag een concreet antwoord op, zonder eromheen te draaien. De vraag is concreet: hoe wil D66 het vertrouwen in de lokale democratie herstellen? Marieke van Doorn (D66). Door met de hele raad te werken aan zaken die kapot zijn. Alleen door goed met elkaar samen te werken als gehele raad, door gedeelde beelden te hebben over hoe dat zou moeten en door het grijze gebied waar de rechter het over had, te adresseren met elkaar, kunnen we het vertrouwen herstellen en kunnen we goed samenwerken voor de stad. Nur Icar (DENK). Ik probeer van u in gewone mensentaal te horen of te begrijpen wat er nu precies gezegd wordt. Als je het mij zou vragen, zou ik denken aan het in alle transparantie voeren van gesprekken, waarbij we kijken naar de belangen van alle Hagenaars en Hagenezen en we op basis daarvan stapsgewijze het vertrouwen terugwinnen. Dus ik doe nog een laatste poging. Kan mevrouw Van Doorn concreet en op een wijze zodat de mensen thuis het ook kunnen snappen en begrijpen, aangeven hoe volgens D66 de raad het vertrouwen gaat terugwinnen, dus in een taal die de mensen en ik ook begrijpen? Marieke van Doorn (D66). Ik spreek toch Nederlands, dus ik hoop echt dat u het begrijpt.

Wat ik probeer te zeggen, is dat wij als raad kunnen laten zien hoe dat hersteltraject er uitziet, door er hier over te debatteren in de raad. Dan kan iedereen meekijken en er wat van vinden en kan iedereen zeggen of we iets fout doen of iets vergeten te doen of dat we het op een bepaald punt beter moeten doen. Op die manier kunnen we ook voortgang laten zien aan de stad. Was dit helderder? Nee? De voorzitter. Dan mevrouw Arp, die ook iets heel nieuws heeft waarover ze ook heeft kunnen nadenken. Mevrouw Arp, Lesley Arp (SP). Uiteraard, voorzitter. Ik begrijp dat mevrouw Van Doorn haar motie in de tweede termijn gaat indienen. Ze begon haar betoog met te zeggen dat we ook door moeten. Voor mijn fractie is het vooral belangrijk dat er van verschillende partijen duidelijkheid komt richting de kiezer. Ik denk dat een verkenning dan de beste manier is om er snel duidelijkheid over te geven. D66 heeft dan een duidelijke mening over hoe zij de coalitie er het liefst uit wil laten zien. Dat kunnen ze dan delen met een verkenner en dan krijgt de kiezer netjes met een verslagje duidelijkheid. Ik vraag mij af hoe de kiezer duidelijkheid krijgt als we hier in een soort ellenlange healingsessie zonder einde gaan zitten praten met alle partijen, en dat zijn er nogal wat in deze raad. Ik maak mij er best wel heel erg zorgen over dat we dan heel lang gegijzeld worden als democratie.

Snapt mevrouw Van Doorn mijn zorgen? Marieke van Doorn (D66). Ja, die snap ik heel goed. Het is ook zeker niet mijn bedoeling om dit hersteltraject ellenlang te laten maken, want we zijn allemaal hele drukbezette mensen en dat houden we dus helemaal niet vol. Dus ik zou er zeker tempo op willen zetten. Anderzijds, wat in drieënhalf jaar kapot is gegaan, repareer je ook niet in een paar weken. De voorzitter. Dan de heer De Mos, met iets nieuws. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik probeer het ook te begrijpen. Ik ga dan een beetje mee mevrouw Arp van de SP. Die healingsessies zijn natuurlijk allemaal prachtig en we moeten ook lekker de hei op met elkaar, waar ik u ook toe uitgenodigd heb, maar daar heeft de stad nu toch helemaal niks aan? De stad wil gewoon dat hier met het vonnis en de vrijspraak wat wordt gedaan. De stad wil gewoon dat we gaan rock-and-rollen en de stad gaan besturen en niet dat we heel lang aan de kruidenthee blijven lurken. Dus wat gaat u nu doen om dat vertrouwen in de stad te herstellen? Marieke van Doorn (D66). Inderdaad, hoe lang kan je kruidenthee drinken of vingerverven? Niet al te lang. De afgelopen drieënhalf jaar hebben we wegens deze zaak gewoon geen gesprek gehad. Ik denk dat we dat ook hebben aangegeven bij het kopje koffie dat we eerder deze week met de heer De Mos hadden.

Er is gewoon nog heel veel wat nog niet is uitgesproken maar wat nog wel moet 26

gebeuren. Laten we daarmee beginnen. Dan laat je ook aan de stad zien: wij willen goede werkrelaties met elkaar hebben waardoor we als raad goed voor jullie kunnen werken. De voorzitter. Dan kijk ik naar de heer Barker voor iets nieuws. Robert Barker (PvdD). Een werkgroep is meestal een verhullende naam voor een groep, wat niet werkt. Dus hoe zorgt mevrouw Van Doorn ervoor dat die werkgroep wel gaat werken en wat oplevert? Marieke van Doorn (D66). Ik zou zeggen: een goede voorzitter regelen; de werkgroep democratie waar de heer Kruis het over had en die ik de vorige periode voorzat, ging heel traag. Dus een goede voorzitter regelen. De burgemeester, iemand die er echt de wind onder heeft, want alleen dan houden we het vol, denk ik. Robert Barker (PvdD). Ik zou dan denken aan een onafhankelijke voorzitter of misschien zelfs een verkenner. Misschien is dat een idee. Ik vraag mij nog wel af hoe D66 er tegenaan kijkt dat eigenlijk de gehele oppositie al heeft gezegd dit geen goed idee te vinden. Heeft het dan nog zin om in tweede termijn zo'n motie in te dienen, waarvan in ieder geval de oppositie van de raad heeft gezegd: laten we dat maar niet doen? Marieke van Doorn (D66). Het is iets wat ik heel graag eerst hier hoor.

Als dat inderdaad is wat de gehele oppositie zegt, namelijk dat ze geen hersteltraject in wil gaan, dan vind ik dat ook nogal wat, dus dat je voor al die zaken waarbij we als raad schade hebben opgelopen, geen verantwoordelijkheid wil nemen en daar niet op een gestructureerde manier mee aan de slag wil gaan. Wat ons betreft hoeft het ook niet per se in een raadswerkgroep. Dat leek ons de meest praktische vorm maar daar zijn we niet mee getrouwd. Als het maar een duidelijk traject is waaraan iedereen kan meedoen, grote partijen, kleine partijen, nieuwe raadsleden wier frisse blik we goed kunnen gebruiken, maar ook ouwe rotten. Dat lijkt ons een goed voorstel om vooruit te komen. Robert Barker (PvdD). Als ik zeg wat volgens mij andere partijen ook zeggen, dat een werkgroep of een praatgroep herstel vertrouwen niet zo'n goed idee is, betekent dat natuurlijk niet, wat mevrouw Van Doorn wel framet, dat we tegen herstel van vertrouwen zijn. Het betekent alleen dat je niet zo'n praatgroepje zou willen en dat je denkt dat er andere manieren zijn om vertrouwen terug te winnen. Ik zou verder nog graag een reflectie van D66 willen op het feit dat er eigenlijk al zo lang te veel kapot is gegaan, dat het onderling regelen misschien niet heel succesvol zal zijn en dat zo'n praatgroepje achter de schermen misschien niet het goede idee is.

Hoe kijkt mevrouw Van Doorn daarnaar? Marieke van Doorn (D66). Ik vind dat wel wat bagatelliserend: een praatgroepje. Mij lijkt dat het een hele serieuze werkgroep kan zijn die voor en met ons een traject uitstippelt over wat we nodig hebben. Je kan het dus ook serieus nemen, zo is mijn oproep. De voorzitter. Dan mevrouw Arp, met iets nieuws. Lesley Arp (SP). Zeker iets nieuws. Ik wil even reageren op de opmerking van mevrouw Van Doorn dat de oppositie blijkbaar geen behoefte had aan herstel van vertrouwen. De versie van de motie die ik heb gezien lezend, gaat die vooral over onderlinge cultuur. Volgens mij hebben we daar al een fenomeen voor, te weten de raadsconferentie. Na de zomer hebben we weer een raadsconferentie. De heer Sluijs en ik hebben daarbij voorgesteld om vooraf nog even wat vrijwilligerswerk te gaan doen. Dus ik kijk daar heel erg naar uit en mijn fractie is daar ook altijd bij aanwezig. Dus waarom zo'n werkgroepje invoeren als we ook die raadsconferentie op een goede manier kunnen voorbereiden? Marieke van Doorn (D66). Helemaal eens, hoor. Die raadsconferentie is wat mij betreft echt onderdeel van zo'n traject, maar ik denk niet dat het genoeg is om er een keer per jaar over te praten. Ik denk echt dat we meer nodig hebben.

27

Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ook ik sloeg aan op de uitspraak van mevrouw Van Doorn dat de oppositie blijkbaar geen hersteltraject wil; wellicht ziet de oppositie niet zo heel erg dat er een hersteltraject nódig is. Ik hoor mevrouw Van Doorn zeggen dat er drieënhalf jaar niet gesproken is met bijvoorbeeld de heer De Mos. Nou, wij hebben dat wel gedaan als partijen. Wij hebben de communicatielijnen open gehad en wij hebben samenwerking gezocht. Ik zie de noodzaak tot dat herstel dus niet. Volgens mij is dat meer een probleem van D66 en wellicht meerdere coalitiepartijen dan van de hele raad an sich. Is mevrouw Van Doorn dat met mij eens? Marieke van Doorn (D66). Ik ben blij te horen dat er op persoonlijk vlak dan niks meer ligt, maar dan is nog wel steeds de vraag of we ten aanzien van de politieke cultuur en dat grijze gebied niet met elkaar aan de slag moeten. Als u er op persoonlijk vlak geen behoefte aan heeft, dan kan dat daaruit komen. Dat is dan helemaal oké. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Ik denk dat het in ieder geval voor heel veel fracties in de oppositie geldt, dat de persoonlijke relaties met de fractie van Hart voor Den Haag ruim voldoende zijn. Dan blijft nog wel de vraag op tafel liggen hoe we de politieke cultuur herstellen. Dan is het een zaak van coalitie en oppositie, van dualisme en dan vooral een zaak van de coalitie.

Dit is ook iets waar we al langer om roepen. Ik ben dan ook verbaasd dat de D66-fractie deze zaak aangrijpt om opeens de samenwerking op tafel te leggen. Had dat dan niet veel eerder gemoeten? Marieke van Doorn (D66). Ik probeerde net al aan te geven dat wij als coalitie ten aanzien van zaken uit het coalitieakkoord samenwerken, maar dat we elkaar verder best wel vaak ruimte laten ten aanzien van onderwerpen die niet in het akkoord staan. Hoewel we al beter bezig zijn dan in de vorige perioden en het wat dat betreft dus de goede kant opgaat, horen we tegelijkertijd de signalen van oppositiepartijen dat ze er helemaal niet tussen komen. Dus daar willen we best naar kijken. Kavish Partiman (CDA). Ik wil nog even reageren op de motie die al dan niet zal worden ingediend. Ik heb mevrouw Van Doorn horen zeggen dat als partijen dit voorstel niet steunen, ze wellicht niet willen werken aan het herstel van vertrouwen. Ik hoor ook uit oppositiekringen dat wordt gezegd dat dit een coalitiemotie is. Ik durf hier dan wel te zeggen dat er ten minste één coalitiepartij is die hier heel erg kritisch naar kijkt en ook niet heel erg happig is op dit voorstel van D66. Mijn vraag aan mevrouw Van Doorn is of dit voorstel van D66 volgens haar de enige weg is naar herstel van vertrouwen. Marieke van Doorn (D66). Nee, er zijn altijd meer wegen die naar Rome leiden. Dat is net ook al gezegd.

Het is wat ons betreft een praktisch voorstel, maar als er andere, betere voorstellen zijn, dan kunnen we die ook steunen. Maar dat er aan herstel moet worden gewerkt op persoonlijk en politiek vlak en ten aanzien van dat grijze gebied lijkt ons evident. De voorzitter. Er is volgens mij nog nooit zo lang over een niet ingediende motie gesproken. Meneer Icar. Nur Icar (DENK). Ja, ik kan de verleiding ook niet weerstaan, maar het is wel een ander punt. Als de hele oppositie aangeeft tegen te stemmen, wat is volgens D66 dan nog de waarde van de motie? Zijn er eventueel andere ideeën waardoor het voorstel wel raadsbreed aangenomen zou kunnen worden? Marieke van Doorn (D66). Het zou dan wel echt iets moeten zijn wat breder wordt gedragen dan binnen coalitiepartijen, want anders heb je er niks aan en dan blijft die motie gewoon in mijn achterzak zitten. Het is voor mij een manier om een weg vooruit te schetsen. Ik wil er ook nog graag de reflectie van de burgemeester als portefeuillehouder op vragen, want die heeft er ook gedachten over, naar ik heb begrepen. Er zijn dus altijd meerdere manieren. Dit is het voorstel dat wij doen. Nur Icar (DENK). Dus dan kan ik hieruit opmaken dat dan de motie ingetrokken wordt omdat die niet ondersteund wordt.

28

De voorzitter. Dit is een spook dat nog niet te bestrijden is en dat we dus niet behoeven te bestrijden. Nur Icar (DENK). Niet ingediend wordt. De voorzitter. De motie is inderdaad nog niet ingediend. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter, u kent mij als iemand die graag helpt. Zou de nog in te dienen motie over de werkgroep er ook toe kunnen leiden dat Hart voor Den Haag in het college komt, waarbij de voorzitter van die werkgroep wellicht als verkenner aan de slag kan gaan? Misschien zijn we dan een heel eind. Marieke van Doorn (D66). Natuurlijk, als je een hersteltraject met elkaar afspreekt en je dat met elkaar ingaat, weet je niet waar het eindigt, tenminste ik kan het niet voorspellen. Maar dat we het in moeten gaan, lijkt mij evident, waarbij het ook belangrijk is dat er goede mensen worden ingevlogen die ons daarbij helpen. Dus natuurlijk moet daar een goede voorzitter voor komen. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Kijk, zo komen we ergens. Die werkgroep wordt dan de verkenner en het eindpunt zal kunnen zijn dat Hart voor Den Haag in het college komt. Dat is goed nieuws want dan kunt u die motie zodanig aanpassen en haalt u zomaar een meerderheid. Marieke van Doorn (D66). We willen graag nog in het midden laten wat de uitkomst zal zijn, want dat vinden we echt te vroeg.

Hoe je de voorzitter van zo'n werkgroep noemt: ik heb niet de indruk dat de verkennersmotie van de Partij voor de Dieren en andere partijen echt ingaat op die drie terreinen. Dus als dat kan worden omgebouwd, wil ik er best naar kijken maar wij vinden het gewoon belangrijk dat door de raad op die drie punten een serieus hersteltraject wordt ingezet. Zoals ik net al zei, ben ik niet getrouwd met de vorm raadswerkgroep. Helemaal niet. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik begin steeds blijer te worden over hoe het klinkt, zeker als we dan ook nog een termijn kunnen afspreken, bijvoorbeeld tot 1 september. Dan hebben we dus een werkgroep met een voorzitter die verkenner heet. En uit die werkgroep, ook een verkapte onderhandeling, zal dan kunnen komen dat Hart voor Den Haag bij een geslaagde onderhandeling in de coalitie komt. Dan zijn we ergens gekomen. Dus als u de motie zo aanpast, kunt u die dadelijk met een gerust hart indienen. Marieke van Doorn (D66). Dat wordt dan een lange schorsing straks, denk ik, om te kijken naar moties. Ik wil nog wel even wat zeggen over de deadline en de aanschuifvariant die u ook in uw eigen motie noemde. Ik vind dat een heel ongemakkelijk gevoel geven. Ik snap wel dat u haast wil maken, maar ik denk niet dat je zo'n deadline kan stellen voor de gesprekken die moeten worden gevoerd.

In mijn ervaring werkt dat zo niet en kan je niet aan de hand van een deadline zeggen dat dan alles moet zijn afgerond. Ik ben wel voor vaart maken maar deadlines … De voorzitter. Laatste keer, de heer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zeker, voorzitter. We houden dan natuurlijk ook rekening met de begroting. Dus in de politiek is alles deadlines. Er komt een begroting aan. Dus laten we nu voor 1 september de periode van het zomerreces gebruiken. Dan hebben we kruidenthee in overvloed. We kunnen dan op de hei gaat zitten. Het is dan lekker weer en dan hebben we die boeken erbij. Het komt dus allemaal dik en dik in orde. Dus laten we gewoon gaan beginnen. Marieke van Doorn (D66). Het hersteltraject dat wij voor ogen hebben, is wat ons betreft geen verkapte onderhandeling. Het wordt nu zo'n beetje in elkaar geschoven, maar ik denk dat we nog veel gesprekken moeten voeren voordat we daar überhaupt zijn. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik mag toch aannemen dat dit huis niet is volgepakt met allerlei sofa's om onze trauma's te verwerken. We zitten hier nota bene voor de stad. Dan mag er toch 29

een tijdslimiet op worden gezet? Dan mag toch worden gezegd: we gaan nu werk maken van het herstel van vertrouwen in elkaar maar vooral naar buiten, dus dat herstel van vertrouwen bij de kiezer? Dus een beetje vaart erin. Kruidenthee heb ik u aangeboden maar wel een beetje met vaart want de stad zit te wachten op herstel van vertrouwen. Daar kunt u bij helpen met uw motie. Marieke van Doorn (D66). Ik ben voor vaart in dat hersteltraject. Alleen, vertrouwen komt te voet en gaat te paard, zoals ze wel eens zeggen. Dat ontstaat, dat kan je niet op een tijdsplanning zitten. Of het ontstaat niet, dat kan ook. Dus dat eindstation erin zetten, vind ik geen goed begin van zo'n traject. De voorzitter. Ik stel nu voor, na ongeveer drie kwartier, dat u uw betoog voortzet en wellicht ook bijna afrondt, maar dat is aan u. Gaat uw gang. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Ik benoemde het al eerder, de afgelopen jaren hebben een zware wissel getrokken op de lokale politiek. De verhoudingen tussen collega's en het vertrouwen tussen partijen zijn door de jaren heen flink beschadigd. Die beschadigingen helen niet vanzelf. Daar moeten we als raad werk van maken. Ook hoe we met elkaar omgaan, is een veelbesproken onderwerp in deze raad. Daar valt veel te herstellen.

Daarnaast heeft de rechter een opdracht gegeven aan de lokale politiek, want er zijn politieke vragen die in de raad moeten worden beantwoord. Dat is het grijze gebied, zoals de rechter het benoemde. Dat grijze gebied waarbij we samen nieuwe en duidelijke grenzen moeten aangeven. Het is de verantwoordelijkheid van iedere partij om hieraan bij te dragen. Kortom, herstel is nodig in deze raad op drie fronten, te weten de collegiale verhoudingen en het vertrouwen tussen elkaar, de invulling van de rollen als raadslid en wethouder naar de raad, het college en de stad, zoals dualisme, en de opdracht rondom het grijze gebied. Dat zijn onderwerpen die eerst uitvoerig met elkaar besproken moeten worden. Voor D66 zijn dit nu de allergrootste uitdagingen voor iedere vorm van samenwerking. Daarom heb ik dus voor de tweede termijn een motie in mijn achterzak en we gaan kijken wat we daar in de schorsing mee zullen doen. Voorzitter. Dit is een traject dat met de hele raad aangegaan dient te worden. Sebastian Kruis (PVV). Mijn vraag aan mevrouw Van Doorn is waarom ze tussendoor steeds moet lachen. Ik zie haar namelijk bij elke vraag heel zenuwachtig lachen en ook tijdens haar inbreng. Waarom is dat? De voorzitter. Kom op! Wat is dat nou? Gaat u rustig door, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Dank, voorzitter. Sebastian Kruis (PVV).

Als ik een vraag stel, wil ik ook graag een antwoord. Mijn inschatting is dat dit komt omdat ze ook zelf niet gelooft in wat ze allemaal zegt. Het komt namelijk niet heel steady over van iemand die dit echt vindt. De voorzitter. Klaar. Sebastian Kruis (PVV). Dit is gewoon een serieuze vraag en daar wil ik ook gewoon een serieus antwoord op, wat de voorzitter daar ook van vindt. Anders stel ik geen vragen. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Ja, ik probeer het met een glimlach te brengen. Misschien helpt het. Ik kan hier ook gaan staan huilen. Ik weet niet of dát beter overkomt bij de heer Kruis. Het is in ieder geval mijn bedoeling om in te zetten op samenwerking. De voorzitter. Gaat u door. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Dit is een traject dat met de hele raad dient te worden aangegaan. Daar moeten we goed de tijd voor nemen want uiteindelijk moeten de resultaten daarvan in 30

de praktijk en in de stad zichtbaar zijn. Dat zijn we aan elkaar als collega's verschuldigd, maar ook de stad verdient een raad die deze grote uitdagingen oplost. Op die manier hoopt D66 dat we als raad het herstel gaan realiseren om te zorgen dat de Haagse politieke cultuur verbeterd wordt. Alleen als wij als raadsleden goed in de raad kunnen samenwerken, kunnen we écht veel betekenen voor de stad. Dank, voorzitter. De voorzitter. Dank u wel, mevrouw Van Doorn. We hebben een jarige in de gemeenteraad en dat is de heer Thepass. Hij wil zo meteen spekkoek ronddelen. Heeft u die zelf gemaakt? O, dat niet, maar de spekkoek zal ongetwijfeld heerlijk zijn. Ik schors de vergadering voor vijf minuten. De vergadering wordt van 21.45 uur tot 21.50 uur geschorst. De voorzitter. Het is 21.50 uur en toch zijn we nu pas bij de derde spreker. En dat is de woordvoerder van de VVD, mevrouw Van Basten Batenburg. Gaat uw gang. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. 'Een nieuwe raadsperiode is een uitgelezen kans om te bouwen aan betere verhoudingen, uitmondend in meer gedeelde waarden en wederzijds begrip'. Dat zijn woorden van Joost Sneller en Annelien Bredenoord, de tweede set verkenners van 2022. Ik heb mij in aanloop naar dit debat afgevraagd of we hiermee op de goede weg zijn.

Als ik bijvoorbeeld denk aan het recente debat over erfpacht waar we als raad gezamenlijk optrokken om de ongewenste effecten van het erfpachtbeleid tegen te gaan, dan stemt mij dat hoopvol. En ook buiten deze zaal, Twitter uitgezonderd, zijn we volgens mij wel op de goede weg. Maar wie onze vergaderingen op Twitter volgt, heeft denk ik toch een ander beeld. Er is continu ophef over elkaars moties, schriftelijke vragen of woordgebruik en we lijken vaak meer met elkaar bezig te zijn dan met de stad. Ik vind dat een trieste constatering en een waar we ons niet bij moeten neerleggen. Maar dit doorbreken is niet gemakkelijk. Om te bouwen aan betere verhoudingen moeten we voor elkaar openstaan, moeten we elkaar ook het voordeel van de twijfel gunnen. Mijn oproep vanavond is om te kijken hoe we deze vrijspraak kunnen aangrijpen om onderlinge verhoudingen te verbeteren, om te werken aan wederzijds begrip. En waarom ook niet? Want drie weken geleden zette de rechter een hele dikke streep door de aanklachten van het OM. De rechtbank stelde duidelijk vast dat er in strafrechtelijke zin niets verkeerds is gebeurd. Daarbij maakte hij een aantal belangrijke kanttekeningen die losstaan van het strafrecht. Hij stelde vast dat er geen regels zijn voor donaties aan lokale politieke partijen en dat de politiek aan zet is om zichzelf te controleren op of we wel in het algemeen belang handelen.

De Haagse VVD wil aan de slag met deze uitspraak. We zien grofweg drie acties waar we zo snel mogelijk en tegelijk aan de slag moeten. Ten eerste moeten we dit als gehele raad en college wat mij betreft aangrijpen voor een stevige zelfreflectie. Je zou kunnen zeggen over integriteit maar het gaat mij specifiek om de belangen bij ons handelen die er spelen als we onze afwegingen maken voor onze politieke inzet. Dat is van belang voor het vertrouwen in de politiek. Zijn we ons voldoende bewust dat we er niet alleen zijn voor het betere van onze eigen kiezers? We moeten het debat hierover scherper voeren in deze raad en in het college. We moeten de grenzen beter bewaken. Niet vanuit wantrouwen naar elkaar maar omdat we er als stadsbestuur zijn om het algemeen belang te dienen en omdat we ons er altijd van moeten vergewissen of we dat gewetensvol doen. Dat betekent natuurlijk niet dat we niet meer met onze donateurs, leden en kiezers mogen praten. Het betekent ook niet dat we geen specifieke problemen uit de stad meer mogen behandelen in deze raadzaal. We zouden zelfs waardeloze raadsleden zijn als we niet meer de stad ingaan om op te halen wat er speelt, waar mensen problemen mee hebben, als we niet meer analyseren waar die problemen vandaan komen en daar vanuit de politiek niet voor in actie komen.