RIS316023 Notulen van de raad van 11 mei 2023

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 11 mei 2023 (Geopend te 19.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordiger D. Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordiger E. Datumbepaling E.1 Initiatiefvoorstel (SP) Voor een veilig Moerwijk (RIS315300) E.2 Initiatiefvoorstel (HvDH) De cultuurtram lijn 17 (RIS315304) E.3 Initiatiefvoorstel (PVV) Bescherm beschermde stadsgezichten in Den Haag (RIS315312) E.4 Initiatiefvoorstel (HvDH) Dodenmonument Bezuidenhout, herinnering en oproep (RIS315421) Beraadslaging over F. Debat over de uitspraak (21 april jl.) in de zaak De Mos - Guernaoui Stemmingen

De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 45 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Barker (PvdD), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (CDA), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Butt (GroenLinks), De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Van Esch (D66), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Van der Helm (VVD), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Icar (DENK), Klokkenburg-Reedeker (CU/SGP), Kruis (PVV), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Van Meijeren (FVD), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Roep (VVD), Sewtahal (PvdA), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GL), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag) en Verduin (D66). De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Hartelijk welkom, leden van de raad, dames en heren op de publieke tribune, vertegenwoordigers van de pers en mensen thuis. We hebben vanavond een korte agenda, maar dat wil niet zeggen dat de vergadering kort is. Deze vergadering wordt gehouden op verzoek van de fractie van Hart voor Den Haag.

Die heeft verzocht om de vrijspraak van de rechtbank en de gevolgen daarvan voor de Haagse politiek openbaar en transparant te duiden.

1

Welkom ook aan het lid Tseggai. Mevrouw Tseggai, ik ben blij dat u na uw tijdelijke afwezigheid weer kunt terugkeren in de raad. Als het goed is, bent u niet op de bloemen gaan zitten. De bloemen hebben inmiddels een goede plek gekregen. Welkom terug, mevrouw Tseggai! (Applaus) De voorzitter. Ik wijs ons allemaal, en ook u, dames en heren, op onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter, en dat ben ik of meneer Sluijs. O, meneer Groenewold; o jee, dat wordt weer een evaluatiegesprek volgende week. Overige gesprekken graag buiten deze vergaderzaal, zodat we de insprekers en elkaar in het debat goed en geconcentreerd kunnen blijven volgen. Het debat mag natuurlijk stevig op de inhoud maar niet gericht op de persoon. Voor de insprekers: u krijgt straks allemaal drie minuten en 30 seconden voor die drie minuten afgelopen zijn, vraag ik of u wilt afronden. Dat is niet om vervelend te doen. Voor de insprekers geldt dat zij hun bijdrage leveren volgens de afspraken die daarvoor gelden en ook weer via mij, via de voorzitter, en vanaf de tribune zijn geen blijken van instemming of afkeuring toegestaan. De aanwezigheid in de raadzaal is voorbehouden aan raadsleden. Daar zal ik op toezien, evenals de plaatsvervangend voorzitter, de heer Groenewold, als ik even ben plassen of iets anders aan het doen ben. Alle stemmingen zijn aan het einde van de vergadering aan de orde.

Daarna is er gelegenheid voor het afleggen van stemverklaringen. Met de fractievoorzitters is afgesproken om de vergadering uiterlijk om twaalf uur af te ronden. Dat betekent dat we waarschijnlijk rond elf uur zullen afronden en zullen schorsen om de stemming in orde te brengen. Dan gaan we stemmen. De heer De Mos heeft een punt van orde. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het is misschien ook goed om de afspraken van het fractievoorzittersoverleg nog mee te geven. In de eerste termijn voeren we het debat met de fractievoorzitters, maar in de tweede termijn is er gelegenheid om eventueel, als dat nodig is, vragen te stellen aan de lijsttrekkers dan wel partijleiders. De voorzitter. Maar dan moet ik meer dingen zeggen, meneer De Mos. Ik kijk naar alle fractievoorzitters. Dit is natuurlijk vooral een debat in en tussen de raad. Ik kan me voorstellen - maar dat is mijn persoonlijke opvatting - dat de uitspraak van de rechter ertoe aanleiding geeft dat u bijvoorbeeld aan de portefeuillehouder integriteit of aan een enkel collegelid, een wethouder of de burgemeester, over een mediavraagstuk of over personele aangelegenheden een vraag stelt. Dat kan in de eerste termijn en dat kan in de tweede termijn.

Vervolgens hebben we afgesproken dat het denkbaar is - er waren twee mensen voor en de rest van de fractievoorzitters had daar de grootst mogelijke aarzelingen over en waren zelfs tegen - dat de fractievoorzitters over de situatie bij en over de verkiezingen en rond de formatie geen antwoord kunnen geven - of willen geven, dat kan ook - op vragen die naar mening van de vragensteller alleen maar of het allerbeste door de toenmalige lijststrekker kunnen worden beantwoord. Daar bestaan dus grote aarzelingen over. Maar als Voorzitter heb ik gezegd: als de raad heel terughoudend zal zijn, dat netjes formuleert en dat zich beperkt tot de tweede termijn, dan zal ik, als dat met de grootst mogelijke terughoudendheid plaatsvindt, daar niet aan de voorkant meteen nee op zeggen. Dat zou dan ook weer tot een ordedebat kunnen leiden, want het meest zuiver is dat we het echt alleen met de huidige politieke leiding van de fractievoorzitters doen. Maar met deze nuance is het denkbaar dat in de tweede termijn, met de grootst mogelijke terughoudendheid, als de huidige fractievoorzitters, naar de opvatting van de vragensteller althans, geen adequaat antwoord kunnen geven, de vraag kan worden gesteld. Of die wordt beantwoord, geen idee. In ieder geval niet door het college, maar dan door de individuele aanwezige die toevallig hier is omdat die inmiddels een andere functie heeft.

Heel veel woorden, maar ik moet het genuanceerd zeggen, omdat het allemaal heel genuanceerd lag - meneer De Mos, zoals u weet. Ik kijk naar u. Ik hoop dat iedereen het nog kan volgen en dat ook de ondertiteling was te volgen, als u begrijpt wat ik bedoel.

2

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn acht insprekers aangemeld. Die spreken natuurlijk allemaal in over het debat over de uitspraak van de rechtbank. U heeft drie minuten en 30 seconden voor het einde vraag ik of u wilt afronden. Ik geef als eerste het woord aan P. de Lasser. De volgende is L.L.B.A Opdam. Dan weet u dat alvast. Dan kunt u misschien alvast een beetje naar voren gaan. De heer De Lasser (F). Geacht college. In de eerste plaats dank ik u dat ik hier mag staan. Ik sta hier om mijn mening te geven over het raadsdebat over Richard de Mos, Rachid, Hart voor Den Haag en alle andere betrokkenen. Waar gaat dit debat over, vraag ik me af. De uitslag staat wederom al vast, als ik de uitingen in de diverse media mag geloven. Ze willen gewoon niet dat Richard weer meedoet. De populariteit van De Mos en Hart voor Den Haag groeit met de seconde. U kent ze vast wel, de cijfers. Maar liefst 64% van de Hagenaars wil dat Hart voor Den Haag terugkomt in het college, nog eens 70% van de Hagenaars wil dat het OM afziet van het hoger beroep, en nog steeds moet er een raadsdebat volgen. Dit valt niet te begrijpen voor de kiezer, die de moeite heeft genomen om te gaan stemmen zodat u uw werk kunt doen zoals er van u verwacht wordt. Wat is de bizarre realiteit? Richard mag niet meedoen. Hij is uitgesloten. Ondanks zijn overtuigende vrijspraak wordt hij weer uitgesloten.

Hij mag niet meedoen, hij mag niet meespelen, hij hoort er niet bij; alle tekenen wijzen erop. Heel lang geleden is ons geleerd om samen te spelen, samen te werken, samen een kasteel te bouwen in de zandbak. Dus daarom: stuur dit college terug naar de kleuterschool om misschien een poging te doen voor een stukje heropvoeding, als het nog niet te laat is; ik vrees het ergste. Dus, college, een dringend advies: stap op en hou de eer lekker aan jezelf. Nog eenmaal wat cijfers: er hebben meer dan 30.000 kiezers op Hart voor Den Haag gestemd. Bij eventuele nieuwe verkiezingen zal dit minimaal verdubbeld worden. Of negeren we twee verkiezingsuitslagen op rij? Ik verzeker u: het geduld raakt op, bij de kiezer en bij heel veel mensen die zich nu echt besodemieterd voelen door dit college. Ik waarschuw u: de grenzen van het redelijk fatsoen zijn bereikt. Wat dit college nog te doen staat? Wilt u echt wachten tot er 30.000 boze Hagenaars op de stoep staan en luidkeels een stadsgreep plegen? Nee toch? Stap lekker op en ga wat anders doen. De voorzitter. Dank u wel. Ik geef het woord aan L.L.B.A. Opdam en daarna volgt J. van der Wal. De heer Opdam (F). Geachte voorzitter. Mijn naam is Lloyd Opdam. Ik ben 21 jaar oud. Ik kom uit Harderwijk, dat wellicht bekend in de oren klinkt vanwege het Dolfinarium. U vraagt zich waarschijnlijk af wat ik hier doe.

Mijn vader en oma komen uit Den Haag en hebben hier gewoond vroeger op de Badhuisweg. Mijn vader is vertrokken, maar mijn oma woont hier nog steeds. Ik ben zeer geïnteresseerd in de politiek en studeer daarom bestuurs- en organisatiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Wanneer ik met mijn oma Jopie over politiek praat, heeft zij het vaak over Richard de Mos. Zij vertelt mij dan verhalen over de goede dingen die hij voor de stad doet. Zij herhaalt dagelijks dat De Mos eens een haring bij haar heeft gehaald en ik zie de vreugde in haar ogen als zij over hem spreekt. Dat inspireert mij. Ik wilde altijd al de politiek in om mensen te helpen en hiermee bij te dragen aan het algemeen belang. Nu weet ik ook hoe dat moet. Ik heb het hier over ombudspolitiek, een geheel nieuwe manier van politiek bedrijven waarbij de menselijke maat weer terugkomt. De politicus als ombudsman is een uitvinding van De Mos waar veel toekomst in zit. In 3

deze tijd van politieke versnippering en wantrouwen is het cruciaal om niet alleen degenen te horen die spreken, maar juist degenen te horen die zwijgen. Dat zijn er velen. Jaloezie is een politieke ziekte die voortkomt uit eigenliefde en politiek lijfsbehoud en rondwaart in vele stadhuizen. Het aanvallen van de grootste partij en de meest populaire politicus lijkt dan zeer aantrekkelijk voor partijen, maar eerlijk is dat niet. Vorige week kreeg ik de volgende quote van Churchill mee: 'Politiek is bijna net zo spannend als de oorlog, en net zo gevaarlijk. In de oorlog kun je maar één keer gedood worden. Maar in de politiek vele malen.' Maar ik kan jullie beloven dat Hart voor Den Haag iedere keer zal opstaan. Ik wil de raad dan ook adviseren om de politicus als ombudsman te omarmen en deze aanpak juist over te nemen. Wie weet wordt uw partij dan ook eens de grootste. Ombudspolitiek draait om de bewoners, de mensen in de straten en de wijken. Dat is een zeer democratische gedachte. Begin dus vandaag met het luisteren naar de Haagse meerderheid en besluit om Hart voor Den Haag op te nemen in het college. Neem hen serieus. Neem die 30.000 kiezers serieus. Anders nemen zij jullie niet meer serieus. De voorzitter. Dank u wel. Dan nodig ik nu uit J. van der Wal en daarna R. van Druninck. De heer Van der Wal (F). Voorzitter. Ik ben John van der Wal.

Ik woon sinds kort in Den Haag, de mooiste stad van de wereld. Beste voorzitter. In 2022 heeft de partij Hart voor Den Haag de stadsverkiezingen gewonnen en daarbij negen zetels gehaald als de grootste lokale partij, gevolgd door D66 met acht, VVD zeven, GroenLinks vijf, en CDA, PvdA en Partij voor de Dieren drie. Het OM is in 2018 al een onderzoek gestart en is op 1 oktober ingevallen bij de wethouders van Hart voor Den Haag thuis. De heer De Mos en de heer Guernaoui hebben gelijk gezegd onschuldig te zijn en gewoon ombudspolitiek te hebben bedreven. Richard en Rachid hebben hun functie opgezegd na de zware aanklacht. Er waren zeker andere kandidaten die het stokje konden overnemen. Helaas hebben de zittende wethouders na hun aanhouding gelijk de partij uit het college gezet en dus de hele partij en haar kiezers veroordeeld. Maar men is in Nederland onschuldig totdat de rechter zijn oordeel heeft uitgesproken. Tenminste, zo is mij geleerd op school hoe een rechtsstaat werkt. De heksenjacht was begonnen. Ik hoop dat de wethouders die er nu zitten zoiets nooit zelf hoeven mee te maken. Zoveel onrecht en dan drieënhalf jaar in onzekerheid zitten en zo kaltgestellt te worden als persoon en als partij, is ondemocratisch en Nederland onwaardig, op zijn zachtst gezegd.

Nadat de ex-wethouders De Mos en Rachid op 21 april jongstleden zijn vrijgesproken van alle aanklachten - alle! - zou men zeggen na drieënhalf jaar dat het OM het niet bij het rechte eind had. Nu wil Hart voor Den Haag weer meebesturen in het stadsbestuur van Den Haag. De Mos heeft gevraagd waar de partij ook recht op heeft, omdat Hart voor Den Haag gewoon de grootste gekozen partij is van Den Haag en wij in een democratisch land leven waar het recht heeft zegegevierd. Maar eigenlijk hadden de zittende bestuurders Hart voor Den Haag de hand moeten reiken en moeten zeggen: jullie blijken onschuldig te zijn, willen jullie weer meebesturen? Maar dat is helaas niet gebeurd. Het blijkt dat op dit moment nog maar 25% van de Nederlanders vertrouwen heeft in de politiek in Nederland. Dat is niet voor niets. De zittende wethouders in Den Haag hebben ook zeker meegeholpen aan de afbreuk van het vertrouwen in de politiek. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Van der Wal. Ja. Ook de kiezers hebben recht op terugkeer van Hart voor Den Haag als partij in het college. Die voelen zich ook benadeeld. De meeste stemmers zijn voor Hart voor Den Haag. Vele mensen in Den Haag omarmen de ombudspolitiek, omdat deze partij dicht bij de mensen staat, ongeacht of ze arm of rijk zijn, ongeacht kleur of seksuele voorkeur.

Voor sommigen is een klein probleem een groot probleem voor hun voortbestaan, bijvoorbeeld een winkel. Daar helpt de ombudspolitiek. Geen probleem is te klein of te groot. De voorzitter. U bent klaar nu. De tijd is om. Dank u wel. Ik zeg het nog maar een keer. Drie minuten en zo'n 30 seconden van tevoren zeg ik: let u op, het is bijna zover. Ik geef het woord aan R. van Druninck en daarna aan N. Davituliani. 4

De heer Van Druninck (F). Voorzitter. De inwoners van Den Haag hebben in ruime meerderheid tijdens de verkiezingen van 2022 gekozen voor een college met Hart voor Den Haag, ondanks de juridische aantijgingen van het Openbaar Ministerie. Op 21 april jongstleden heeft het Hof in Rotterdam uitspraak gedaan over deze aantijgingen en onschuldig geoordeeld alle tenlasteleggingen. Deze uitspraak houdt mijns inziens dan ook in dat Hart voor Den Haag terug dient te keren in het college van de stad van vrede en recht, dit om de inwoners van Den Haag hun democratisch gekozen college terug te geven en Den Haag weer bestuurbaar te maken. Uitsluiting, demonisering en polarisering van groepen, partijen en/of personen past niet in Den Haag. Namens de inwoners van Den Haag verzoek ik het college de terugkeer van Hart voor Den Haag in het college mogelijk te maken en het vertrouwen in de democratie en de politiek te herstellen. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Davituliani en daarna aan de heer Reitsma. Mevrouw Davituliani (F). Geachte voorzitter. 'Al te goed is buurmans gek.' Helaas is mijn dienstbaarheid mezelf en andere betrokkenen bij de zaak erg duur komen te staan. De zaak die heel goed past in het rijtje van de meest geruchtmakende justitiële dwalingen heeft mij getekend voor het leven.

Drieënhalf jaar van mijn leven is van mij afgenomen, en dat voor het zijn van een figurant, zoals de rechter mij op de eerste dag van de zitting zo treffend noemde. De inval bij mij thuis, als zwangere, met een tienjarige dochter, was een behoorlijk heftige gebeurtenis. Daarnaast verkeerde ik weken erna in een totale shock en dacht dat het bijna niet erger kon, totdat ik erachter kwam dat het onderzoek met mij begon. Voorzitter. Bijna iedereen gaat de politiek in om zijn of haar omgeving een stukje mooier te maken. Ik deed dat ook. Maar na de inval moest ik leven met de onverdraaglijke gedachte dat mijn keuze om raadslid te worden in Den Haag, de stad, de wethouders, mijn familie in een ongelofelijke ellende had gestort. Ik moest denken aan Richard en aan Rachid, die na het afleggen van een lange politieke weg hun droombaan kwijtraakten. Aan mijn dochter die nu mentaal moest omgaan met het hebben van een verdachte moeder. Aan mijn zoontje, wiens geboorte en het nieuws over het heimelijk opgenomen gesprek en de anonieme melding elkaar kruisten, waardoor ik, zijn moeder, hem onmogelijk de affectie kon tonen die hij verdiende. Na al deze heftige gebeurtennissen kwam er ook nog bij dat ik in het licht van de verdenkingen aan mijn adres mijn portefeuille Veiligheid moest afstaan. Dat was een enorm bittere pil.

Immers, nog voor mijn installatie als raadslid was het vergroten van veiligheid in Den Haag mijn primaire doel. Tegelijkertijd had ik een verantwoordelijkheid als volksvertegenwoordiger. Ik begreep al te goed dat raadslid zijn meer was dan het kunnen beheren van een geliefde portefeuille. Veel kracht heb ik kunnen putten uit de steun van mijn naasten, mijn fractiegenoten en überhaupt de onverzettelijke eenheid van onze toenmalige fractie. Mijn grootste ruggensteun waren echter de bewoners uit de wijken waar ik als raadslid actief was. Ik ben ze ontzettend dankbaar voor hun waardering en betrokkenheid. Mijns inziens hebben die bewoners er nu alle recht op dat de grootste partij de stad gaat meebesturen. De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Davituliani. Tot slot wil ik vanaf deze plek de burgemeester verzoeken om de minister van Veiligheid en Justitie, mevrouw Yeşilgöz, erop te wijzen dat het OM tijdens de zitting heel duidelijk heeft aangegeven dat de rechter maar moest oordelen of deze zaak nou onder de noemer van corruptie valt, ja of te nee. Nou, dat heeft de rechter gedaan. Dus als verder iedereen uitgelezen is bij het OM, kunnen zij dan de zaak sluiten? Ik wil graag verder met mijn leven. Dank u wel. De voorzitter. Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan B. Reitsma en daarna aan D. Raatgever. De heer Reitsma (F).

Geachte voorzitter, leden van de raad en college van wethouders. Mijn naam is Bram Reitsma, voorzitter van Groep de Mos. Ik spreek hier namens alle leden van onze mooie en 5

actieve vereniging. 'Den Haag, stad van vrede en recht.' Of moet ik na het lezen en zien van diverse interviews spreken van 'Den Haag, stad van onvrede en onrecht'? Het begon na 1 oktober 2019, u allen bekend, met het opzeggen van het vertrouwen in onze wethouders. Binnen no time was er een nieuw college gevormd en tot onze teleurstelling zonder Hart voor Den Haag, naar nu blijkt op oneigenlijke gronden. Ondanks dit onrecht ging onze partij, onder leiding van Richard, met opgeheven hoofd oppositie voeren en bleef de fractie bij elkaar. Ze werd er zelfs alleen maar sterker van. Daar ben ik als voorzitter heel trots op. De toenmalige en huidige fractieleden verdienen hiervoor een dikke pluim. Vol vertrouwen in de goede afloop van de rechtszaak zijn we de campagne gestart in een moeilijke tijd met strenge coronamaatregelen. Ons hart voor Den Haag ging sneller kloppen. We werden daarin gesteund door twee peilingen en zelfs peilingen gedaan door andere partijen. Maar nog meer door onze vrijwilligers, het stijgende aantal leden en bovenal de spontane en warme reacties van inwoners als we in de wijken waren, waar we altijd zijn. Al snel werd duidelijk dat een aantal politieke partijen deze campagne gebruikten om 'de zaak' het hoofdthema te laten zijn. Jammer, want kiezers hadden er meer aan gehad als zij verteld hadden wat ze wilden doen om de problemen in de stad aan te pakken.

De verkiezingsuitslag van maart 2022: ruim 30.000 Hagenaars, Hagenezen, Scheveningers en Loosduiners hebben van Hart voor Den Haag wederom de grootste partij gemaakt. Een geweldig en terecht blijk van vertrouwen. Helaas bleken de hakken hier in het stadhuis onvermoeibaar verankerd in het zand. Weer werd de zaak gebruikt om geen college te willen vormen met Hart voor Den Haag. Er werd zelfs gezegd dat Richard de Mos de totale fractie representeert en daarom werd de hele fractie uitgesloten. Beschamend. De handreiking van oud-wethouders De Mos en Guernaoui om geen wethouder te willen worden in een nieuw college was onvoldoende. De hele fractie en partij werden gecriminaliseerd. Na onderhandelingen met een recordlengte kwam er een verstandshuwelijk. Onze achterban en leden begrijpen hier niets van. De grootste partij mag niet in het college vanwege het feit dat enkele partijen de zaak gebruiken voor een blokkade. De voorzitter. Wilt u afronden? De heer Reitsma. 21 april 2023. De zaak. Volledige vrijspraak. De partijen in het college die Hart voor Den Haag hebben uitgesloten vanwege de zaak zouden op zijn minst op hun schreden moeten terugkeren. Het tegendeel is waar. We horen plots nieuwe argumenten en gekwetste persoonlijkheden die de indruk wekken alsof zij, de partijen die ons uitsluiten, het slachtoffer zijn.

Wat is het reflecterend vermogen van deze partijen? Immers, Hart voor Den Haag heeft niet gevraagd om de zaak. De voorzitter. Uw tijd is om. Dank u wel, meneer Reitsma. Dan geef ik nu het woord aan D. Raatgever en dan ten slotte aan C. Schermer. De heer Raatgever (F). Voorzitter. Ik leg graag een stuk van Sjaak Bral over deze zaak voor. 'Geachte leden der Haagse gemeenteraad. Vandaag kan, dankzij u, een historische dag worden voor onze stad. Een dag waarop de democratie in ere wordt hersteld. Een dag waarop u besluit om de politieke partij Hart voor Den Haag de plek aan de coalitietafel terug te geven waar zij het recht toe heeft. Aan u de keuze: doet u wat juist is of laat u deze stad nog langer gijzelen door een incompetent gebleken organisatie die wij inmiddels Openbaar Mysterie noemen? Een niet-democratisch gekozen orgaan dat een verlammende werking heeft op ons stadsbestuur: wie kan daar voor zijn? Wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui maakten drie jaar geleden plaats. Nu is het moment om hen weer in uw politieke armen te sluiten. In het college van B en W, waar ze thuishoren! Hart voor Den Haag is geen 'standaard' partij, dat geef ik grif toe. Raadslid Jelle Meinesz heeft het Haagse hart op de tong. Arjen Dubbelaar is een omnipotente ombudsman. En laten wij recalcitrante Ralf niet vergeten, of Gietijzeren Rita.

Ja, ook voor senioren is plek aan tafel, zelfs voor Constant Martini, maar waarom niet? Van een oude kip trek je de beste bouillon, zeggen ze weleens. De vertegenwoordigende democratie heeft Hart voor Den Haag aangewezen om stevig zitting te nemen in het stadsbestuur. Er is geen enkele reden om daar nu niet mee voort te gaan. Hun handelen was misschien niet handig geweest, maar u weet als geen ander: gemeenteraadsleden zijn de pioniers

6

van de democratie. Wie een wettig gekozen volksvertegenwoordiger op oneigenlijke gronden uitsluit, heeft in onze stad niets te zoeken. Zegt u het maar: laat u de waan van het OM regeren of doet u recht aan de wens van de meerderheid van Den Haag? 64% van de burgers vindt dat Hart voor Den Haag per direct recht heeft op een plek in het college. Een opmerkelijk hoog percentage, zeker gezien het feit dat nog slechts 25% van de Nederlandse burgers überhaupt vertrouwen heeft in de politiek. Wat de burger vooral niet wil is politiek gedoe. Een stadsbestuur dat recht doet aan de meerderheid én de minderheid: dat is waar het vandaag in uw raadsvergadering om draait. En dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. De Raad voor het Openbaar Bestuur heeft het eenvoudig en doeltreffend geformuleerd: doe maar gewoon, wees praktisch, en betrek zo veel mogelijk mensen zo vaak mogelijk bij het bestuur. Zoek de overeenkomsten, niet de verschillen. Ik wens u een zegenrijke vergadering.' De voorzitter. Dank u wel. Dan, ten slotte, geef ik het woord aan C. Schermer. Mevrouw Schermer (F). Geachte gemeenteraad van Den Haag. 'Wij politici streven naar het goede, dat wil zeggen door het goed organiseren van de wijze waarop we met elkaar omgaan, dit met respect en begrip voor elkaar', aldus de staatsman Cicero in het verleden.

In het Haags bestuur speelt nu de vraag of de grootste partij van Den Haag weer in de coalitie hoort. Daar zijn geen duidelijke regels voor. Wat is dan het goede? Volgens onderzoek vindt ruim een meerderheid van de Haagse bevolking dat opname in de coalitie de juiste weg is. Het voelt als rechtvaardig en de weg om weer in goede samenwerking de stad te laten besturen. Niet altijd behoeft klakkeloos de wens van de meerderheid te worden gevolgd. Echter, nu krijgt de Haagse politiek negatieve aandacht en kritiek door het niet erkennen en inwilligen van de wens van de grootste partij. Indien de Haagse politici in de huidige coalitie hun weerzin nou eens zouden laten varen? En vanwaar die weerzin? De wens van Hart voor Den Haag en een groot deel van de Hagenaars is gezien de omstandigheden de juiste. De partij is immers sinds 2018 met acht zetels en in 2022 met negen zetels de grootste, tot tevredenheid van vele Hagenaars. En waarom? Uiteraard wegens goede belangenbehartiging, maar met name wegens de actieve en open ombudspolitiek. De partij, de wethouders en de raadsleden staan dicht bij de burgers. De regering heeft het steeds over het belang van de burgers meer bij de politiek te betrekken en het vertrouwen van de burgers in de politiek te herwinnen. Politici worden vaak als onbetrouwbaar gezien, als zakkenvullers en baantjesjagers.

De gang naar de stembus wordt dan gemeden en enige betrokkenheid bij de Haagse politiek ontbreekt. Richard was nu een van hen. Een hardwerkende, gewone burger, makkelijk bereikbaar, zonder ingewikkelde linkse of rechtse keuzes. Wie schetst ieders verbazing dat nu juist deze wethouder van corruptie werd verdacht - en ernstig, deed het optreden van het Openbaar Ministerie vermoeden. Weer een klap voor het vertrouwen in de politiek. Niet iedereen weet dat invallen door het Openbaar Ministerie slechts op vermoedens berustten. Door onnodige persaandacht, een afwijzende houding van de Haagse bestuurders en met name traag en onduidelijk optreden van het Openbaar Ministerie zijn niet alleen de wethouders, de partij en de raadsleden van Hart voor Den Haag in aanzien geschaad, maar de hele Haagse politiek. Gelukkig is de wil tot herstel er wel. Iedere goede politicus … De voorzitter. Wilt u afronden? Mevrouw Schermer. … van welke partij ook wenst in een goed, gewaardeerd bestuur te functioneren. Opname van Hart voor Den Haag in de coalitie is de stap daarnaartoe. Het is al erg genoeg dat ruim drieënhalf jaar de grootste partij van Den Haag bestuursinvloed in de coalitie is onthouden. Wij zijn geen voorstander van eigenbelangen. 'Zakkenvullers', dat soort benamingen gelden toch niet voor de Haagse politici? Nee, in Den Haag werken goede, integere politici, toch? Dank u wel.

De voorzitter. Dank u wel.

7

Aan de orde is: C. Verslag van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven nieuw benoemde fractievertegenwoordiger. De voorzitter. De fractie van de Partij van de Arbeid draagt de heer Ahraui voor als fractievertegenwoordiger. Wij volgen de richtlijn van de Kiesraad om ook bij herhaling de procedures steeds zorgvuldig te doorlopen. Ik geef het woord aan de voorzitter van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven voor een verslag van de bevindingen. Lesley Arp (SP). Voorzitter. De commissie tot onderzoek bescheiden fractievertegenwoordigers deelt de gemeenteraad mee dat, gebruikmakend van artikel 4 van de Verordening raadscommissies, als fractievertegenwoordiger is voorgedragen de heer Samir Ahraui. De commissie verklaart dat betrokkene aan de gestelde eisen voldoet en mitsdien op grond van artikel 4 van de Verordening raadscommissies kan worden toegelaten als fractievertegenwoordiger. De voorzitter. Dank u wel.

Aan de orde is: D.

Beëdiging van de nieuw benoemde fractievertegenwoordiger.

De voorzitter. Ik verzoek u allen te gaan staan. De tekst van de eed luidt als volgt: 'Ik zweer dat ik, om tot fractievertegenwoordiger benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik zweer dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik zweer dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractievertegenwoordiger naar eer en geweten zal vervullen.' De heer Ahraui. Voor de vierde keer. Zo waarlijk helpe mij God almachtig! De voorzitter. Van harte gefeliciteerd! (Applaus) De voorzitter. Ik schors de vergadering twee minuten. De vergadering wordt van 20.04 uur tot 20.06 uur geschorst.

Aan de orde is: E.

Datumbepaling.

E.1 E.2 E.3 E.4

Initiatiefvoorstel (SP) Voor een veilig Moerwijk (RIS315300). Initiatiefvoorstel (HvDH) De cultuurtram lijn 17 (RIS315304). Initiatiefvoorstel (PVV) Bescherm beschermde stadsgezichten in Den Haag (RIS315312). Initiatiefvoorstel (HvDH) Dodenmonument Bezuidenhout, herinnering en oproep (RIS315421).

8

De voorzitter. Namens het college kan ik mededelen dat een reactie van het college uiterlijk verwacht mag worden in het derde kwartaal van 2023, drie maanden na ontvangst.

Aan de orde is: F.

Debat over de uitspraak (21 april jl.) in de zaak De Mos - Guernaoui.

De voorzitter. De fractie van Hart voor Den Haag heeft dit debat aangevraagd om de vrijspraak van de rechtbank en de gevolgen daarvan voor de Haagse politiek openbaar en transparant te duiden. Aan de orde is de eerste termijn van de raad. Ik geef u allen het woord in de volgorde van fractiegrootte, allereerst aan Hart voor Den Haag, de heer De Mos. De beraadslaging wordt geopend. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Het is vandaag op de kop af 1.318 dagen geleden dat bezige bijtjes van de Rijksrecherche mijn huis binnenvielen en naar hartenlust met hun gretige handjes door mijn persoonlijke bezittingen en paperassen begonnen te grasduinen. Meer dan drieënhalf jaar geleden begon op 1 oktober 2019 met knotsgekke en snoeiharde beschuldigingen van het Openbaar Ministerie een lijdensweg voor oud-wethouder Rachid Guernaoui, oud-raadslid Nino Davituliani, betrokken ondernemers en ondergetekende. Een periode van veel verdriet, pijn, woede en machteloosheid, iedere dag, ieder uur en dat jarenlang. De zaak heeft een enorme wissel op alle personen getrokken. Ikzelf heb meer dan eens overwogen om de pijp aan Maarten te geven. Maar mede vanwege de grote steun uit de stad en omdat ik meer dan 30.000 kiezers niet in de steek wilde laten, bleef ik strijden. Daarbij heb ik ook veel liefde en warmte gevoeld.

Vanaf deze plek, vanuit de grond van mijn hart, een dankwoord aan al die lieve mensen. Aan mijn achterban, die volgens Peil.nl met elf tot vijftien zetels nog nooit zo groot is geweest. Hart voor Den Haag was en is de grootste partij. Een groot deel van de Hagenaars en Hagenezen is nooit gestopt met ons te vertrouwen. Die groep heeft waarschijnlijk zelf geen idee wat hun steun voor ons heeft betekend. Nogmaals: veel dank! Voorzitter. Na mijn vertrek bij de PVV werd ik vanwege het Kamerlidmaatschap voor die partij verguisd. Toen ik na honderden sollicitaties in de zogenaamde iedereen-doet-mee-maatschappij nog niet aan het werk kwam, is het mij met bloed, zweet, tranen en vooral met heel hard werken gelukt om een mooie lokale partij op te bouwen. Een partij die bestuursdeelname had afgedwongen en kwam in een college van hoop en optimisme, hetgeen werd gevoeld door vriend en vijand. Mooi waren de woorden van oud-vicepremier Hans Wiegel in het boek Van campagne tot compromis: 'De Mos is de maker van deze coalitie. Hoe hij omging met de anderen, heel open.' Met opgestroopte mouwen en vol passie ging ik aan de slag, samen met collega Guernaoui en een dolenthousiaste jonge, onervaren fractie. Daarbij leefde ik voor mijn werk. Ik knokte te vuur en te zwaard voor mijn kiezer.

Heel misschien ben ik een wat aanwezige persoonlijkheid, maar alles ging tezamen met ambtenaren, waarvan ik met de meesten heel fijn heb samengewerkt. Ik ben hen ook heel dankbaar voor de steun die zij mij hebben gegeven, tijdens mijn wethouderschap, maar ook na mijn gedwongen vertrek. In het college zaten we met acht wethouders en een voorzitter, de burgemeester. Niet alleen een wethouder neemt dus een beslissing, maar dat doe je in collegiaal bestuur binnen dat college, veelal gevolgd door besluitvorming in de gemeenteraad. Op 1 oktober 2019 veranderde alles. Nadat ik 's morgens naast mijn bed voor mij volslagen idiote verdachtmakingen had aangehoord, werd alles waar ik jaren voor gewerkt heb in één ochtend van me afgenomen. Binnen 24 uur werden Guernaoui en ik kaltgestellt, werd een hele partij tot persona non grata bestempeld, werden we onderworpen aan een trial by media en lieten collega's ons keihard vallen. We zijn kapotgegaan, helemaal kapot. Wat denk je dat het met een mens doet om corruptie aangewreven te krijgen, terwijl je geeft om geld noch goed? Om gecriminaliseerd te worden vanwege je onuitputtelijke inzet voor de stad die je zo lief is? Om gecriminaliseerd te worden omdat jouw partij anders is dan de gevestigde politieke partijen? En laat dat nou net de bedoeling zijn.

Om gecriminaliseerd te worden vanwege je ombudspolitiek, waar ik geen millimeter aan kan of wil 9

veranderen? Het heeft mij in mijn diepste zijn geraakt. Ik heb partijgenoten zien stukgaan, betrokken ondernemers gebroken zien worden en het partijkader, waaronder zo veel lieve vrijwilligers, werd in het verdomhoekje gezet. Het erge was het gevoel van machteloosheid. We konden ons niet verdedigen tegen moraalridders die onder het mom van een integer stadsbestuur een mooie gelegenheid zagen om de grootste partij uit de weg te ruimen. Maar is het integer om jarenlang op de stoel van de rechter te gaan zitten en daarmee een hele partij en haar kiezers uit te sluiten van coalitiedeelname? Is het integer om als voorman van een partij op social media te suggereren dat een wethouder onder de tafel betaald werd door een zalencentrum? Is het integer om ombudspolitiek als gevaarlijk te bestempelen? Is het integer om the new kid in town jarenlang cliëntelisme aan te wrijven en als zodanig te framen in de media? Is het integer om als wethouder als een soort inspecteur Clouseau de activiteiten van je voorganger op Economie te inventariseren? Is het integer om de wethouders De Mos en Guernaoui via oud-burgemeester Krikke op 1 oktober te vragen zich tijdelijk terug te trekken, om ze vervolgens een dag later, zonder dat zij zich konden verdedigen, met een motie van wantrouwen weg te sturen? Is het integer om als college je collega-wethouders voor de bus te gooien, om ze te laten vallen als

een baksteen, om ze als ambtenaren geen juridische ondersteuning te geven? Is het integer om te dringen voor de camera van het landelijke journaille om niet gehinderd door enige kennis van zaken je aartsrivaal een heel messenblok in de rug te steken? Voorzitter. Het zijn zomaar wat voorbeelden waarop het klip-en-klare antwoord nee is. De onschuldpresumptie is stelselmatig met voeten getreden. Onschuldig tot het tegendeel bewezen is gold even niet voor de leden van Hart voor Den Haag. Daar moeten we van leren. Daarom aan iedere fractie de vraag of zij de onschuldpresumptie in de toekomst willen eerbiedigen. Immers, iedereen kan overkomen wat ons is gebeurd. Het vonnis van de rechtbank leest als een flinke tik op de vingers van het Openbaar Ministerie. Waar de aanklagers een donker beeld schetsten van een crimineel syndicaat rond mijn partij, hetgeen de laatste jaren maar wat graag is overgenomen door diverse partijen in dit huis en een deel van het journaille, ziet de rechtbank slechts welwillende ondernemers en politici die elkaar legitiem helpen. Na wekenlange gedegen inhoudelijke zittingen was volgens de rechter niets mis met de donatie die onze partij heeft gekregen. Er was geen sprake van kwade bedoelingen bij betrokken ondernemers. Sterker nog, de rechter stelde dat de donaties zijn gedaan uit goede bedoelingen. De rechter liet niets heel van de verdenkingen.

Hij was zeer kritisch op de werkwijze van het Openbaar Ministerie. Die werkwijze is veel te rigide geweest, oordeelde de rechter. Er is geen bewijs van deelname aan een criminele organisatie, ambtelijke corruptie, het schenden van de geheimhoudingsplicht en meineed. Al tijdens de behandeling van de zaak was er gelukkig ook erkenning voor ombudspolitiek. Een vorm van politiek waarvan de rechter zei, en ik citeer, deze 'eigenlijk heel mooi' te vinden. Blij zijn we dan ook dat ombudspolitiek zo goed scoort in de stad. Ook de helft van de stemmers van GroenLinks, D66 en de Partij van de Arbeid vinden ombudspolitiek goed klinken, zagen wij in een peiling van Maurice de Hond. 34% van deze kiezersgroep staat er zelfs achter. Wat tussenconclusies. We zijn dus op oneigenlijke gronden in 2019 middels een motie van wantrouwen uit het college gezet. We zijn tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen 2022 op oneigenlijke gronden uitgesloten en beschimpt door drie partijen die deze zaak als uitsluitingshefboom hebben gebruikt. We hebben door de uitsluiting geen eerlijke kans gehad om na de verkiezingen als grootste partij een coalitie te formeren. Tijd ook om met een motie de eerste stap naar rehabilitatie in te zetten. We hebben hierbij inspiratie gevonden in de motie van wantrouwen die op 2 oktober 2019 tegen mij en collega Guernaoui werd ingediend. De motie luidt als volgt.

Ik lees haar maar even helemaal voor. 'Rehabilitatie oud-wethouders De Mos en Guernaoui van Hart voor Den Haag: overwegende dat alle inwoners van Den Haag boven alles moeten kunnen vertrouwen op een integer stadsbestuur dat boven alle verdenkingen verheven is en dat de belangen van alle Hagenaars dient; de ontwikkeling in de afgelopen weken, i.c. de gerechtelijke uitspraak omtrent De Mos en Guernaoui, een ondubbelzinnige rehabilitatie verlangt; spreekt uit dat de raad zijn vertrouwen uitspreekt in De Mos en Guernaoui van Hart voor Den Haag en hen hierbij rehabiliteert; en gaat over tot de orde van de dag.' Deze motie is ondertekend door de gehele fractie van Hart voor Den Haag, een fractie die ik ook wil danken voor al haar steun in moeilijke dagen. Voorzitter. Je zou denken dat alles wat ik zojuist heb genoemd reden is voor woede bij mij en mijn partijgenoten, maar ik heb wijze lessen gehad in het leven. Zo leerde mijn oma mij dat boos zijn 10

menselijk is, maar kwaad blijven des duivels. Woede is ook een slechte emotie voor de stad. We moeten immers verder, verder met elkaar, verder met de stad. Daarom wil Hart voor Den Haag de naderende zomervakantie gebruiken om te onderzoeken hoe onze partij weer kan toetreden tot de coalitie in Den Haag. Dat vinden ook oud-wethouders De Jong, D66, Huffnagel, VVD en Noordanus. Terecht, het is immers niet meer dan normaal dat beoordelingsfouten en beslissingen op oneigenlijke gronden worden gecorrigeerd. Dat vindt ook een ruime meerderheid, 64%, van de Haagse bevolking, zo bleek deze week uit een peiling van Maurice de Hond. Met de woorden van voormalig VVD-raadslid Jan Pronk te spreken is het niet meer dan logisch dat Hart voor Den Haag nu weer een plek krijgt in het college: 'Deze coalitie zit er alleen maar omdat er een strafzaak liep tegen Hart voor Den Haag. Als je de kloof tussen politiek en burger wil dichten, moet Hart voor Den Haag in het college.' Naast stadsfilosoof doctorandus Bral stellen ook de hoogleraren Michiel de Vries en Geerten Boogaard dat het broze vertrouwen bij kiezers moet worden hersteld, zodat alsnog recht gedaan wordt aan de verkiezingsuitslag van maart 2022, aan het klip-enklare vonnis van de Rotterdamse rechtbank van 21 april jongstleden.

Als we de verziekte sfeer in deze raad, die nu ver onder het vriespunt ligt, willen herstellen en polarisatie écht willen tegengaan, dan krijgen de meer dan 30.000 Hart voor Den Haag-kiezers terug wat hen ten onrechte is afgenomen: Hart voor Den Haag in het college. Laat dat nou net de ambitie van dit college zijn. Ik citeer bladzijde 72 van het coalitieakkoord: 'Herstel van vertrouwen en vergroten van betrokkenheid zijn belangrijke doelen. Die verantwoordelijkheid rust op de gemeente.' Een werkgroep is aan het bekijken hoe meer kiezers naar de stembureaus kunnen worden getrokken. Hoe denkt die werkgroep van de Haagse raadsleden, burgemeester Jan van Zanen en wethouder Martijn Balster hier successen te boeken als de grootste partij ten onrechte, naar nu gebleken, uitgesloten blijft worden? Van Zanen zei over de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar, 43,03%, dat dit buitengewoon teleurstellend is en bovendien zorgt voor vragen over de legitimiteit van het lokaal bestuur. Werk aan de winkel dus. Voorzitter. Er hoeven wat ons betreft geen partijen weg uit de huidige coalitie. Maar Hart voor Den Haag moet er wel bij; de zogeheten aanschuifvariant.

Een motie, die ik ook maar even helemaal zal voorlezen, want ik ben er toch: 'constaterende dat alle betrokkenen in de zaak-De Mos volledig zijn vrijgesproken; Hart voor Den Haag in 2019 dus ten onrechte uit het college is gezet, tijdens en na de gemeenteraadsverkiezingen op basis van de zaak op oneigenlijke gronden is uitgesloten; 64% van de Hagenaars bij een peiling van Maurice de Hond heeft aangegeven dat Hart voor Den Haag terug moet in het college; in het coalitieakkoord staat dat herstel van vertrouwen en vergroten van betrokkenheid van burgers belangrijke doelen zijn; van mening dat recht moet worden gedaan aan zowel de verkiezingsuitslag (grootste partij) als aan het vonnis (volledige vrijspraak); een uitgestoken hand richting de huidige coalitie bijdraagt aan het tegengaan van polarisatie; spreekt uit dat Hart voor Den Haag middels een aanschuifvariant zou moeten aanschuiven aan de collegetafel; de onderhandelingen daarover te starten en de raad uiterlijk 1 september aanstaande te informeren.' Nur Icar (DENK). Kort wil ik toch even de visie van de heer De Mos horen op het feit dat er dan vrijwel geen oppositie meer in deze raadzaal is, want dan blijven er tien raadsleden in de oppositie zitten, als het goed is. Hoe kijkt u daar tegenaan en hoe rijmt dat met een aanschuifvariant? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat is een terechte vraag van de heer Icar.

Je zou kunnen denken bij een aanschuifvariant dat we de oppositiepartijen die nog resteren dan meenemen in een raadsakkoord. Dat zou een optie kunnen zijn. Ik steun straks ook een motie van de heer Barker voor een verkenner, om dat goed te verkennen. Ik heb een uitgestoken hand willen doen, want ik begrijp dat de huidige partijen onderhandeld hebben, een week op de hei hebben gezeten en hun best hebben gedaan. Met de uitgestoken hand heb ik ook willen laten zien dat ik wil samenwerken en dat het niet is 'hunnie moeten eruit en wij moeten erin', maar dat het echt samen is. Daar moet zeker ook de oppositie bij betrokken worden. Fatima Faïd (HSP). Ik ken meneer De Mos als een zeer bevlogen politicus. Ik kan me niet voorstellen dat meneer De Mos wethouder regen en zonneschijn gaat worden. Ik wil dus vragen aan meneer De Mos welke punten hij in ieder geval verwezenlijkt wil zien in het nieuwe coalitieakkoord van de coalitie waar hij dan eventueel deel van gaat uitmaken, en welke punten wil hij gaan inleveren. 11

Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Eerst maar over 'regen en zonneschijn': wethouder zonneschijn ben ik zeker. Daar wil ik me graag voor inzetten. Laat het zonnetje maar schijnen in het Haagse. Dan inhoudelijk op de vraag: dat is nu nog prematuur. Wij willen gewoon aan de onderhandelingstafel. Ik heb ook gezegd dat we daar de tijd voor willen nemen. Er is veel gebeurd. Ik heb gezegd: neem daar de hele zomer voor tot begin september. Wij hebben een heel dik verkiezingsprogramma. Het is natuurlijk evident dat standpunten van ons programma opgenomen worden. Daarover moeten we onderhandelen. Daar roep ik vanavond toe op. Fatima Faïd (HSP). Dank u wel aan meneer De Mos voor het beantwoorden van de vraag. Maar ik kan me toch zo voorstellen, meneer De Mos kennende - u bent, zoals u al zei, een bezig bijtje - dat er een aantal kernpunten zijn in uw programma waarvan u zegt: dat moet in ieder geval in een nieuw coalitieakkoord, anders kunnen wij niet aanschuiven. Ik wil graag, en dat is ook voor de stad heel belangrijk, horen welke punten dat zijn en welke punten u wil weggeven. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). U kent mij ook als een goede onderhandelaar. Als ik nu op voorhand al punten ga weggeven, dan is de onderhandelingsstrategie niet helemaal gelukt. Dat is dus echt een traject dat langer duurt. We hebben een verkiezingsprogramma van 84 pagina's.

Het beste is als dat helemaal wordt overgenomen. Ik roep de mensen thuis op om het goed te lezen via www.hartvoordenhaag.nl. We gaan proberen zo veel mogelijk van die standpunten erin te krijgen. Dat is evident. Maar hoe een onderhandeling loopt? Ja, daar hebben we echt de tijd voor nodig. En nog wel meer, maar daar kom ik zo meteen op. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Faïd. Fatima Faïd (HSP). Ik snap niet zo goed hoe zich dat verhoudt tot uw hele betoog dat we vooral moeten streven naar transparantie en dat mensen in de stad recht hebben op duidelijkheid. U moet nu natuurlijk zelf ook een beetje duidelijk zijn, want ik kan me toch voorstellen dat er een aantal punten in uw programma zijn die gewoon heilig zijn, ook voor uw achterban. Het hoeft niet zo heel moeilijk te zijn om dat hier nu open bloot aan te geven. Dat u dan daarna gaat onderhandelen daarover, dat lijkt me op zich heel redelijk. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik ben toch een beetje verbaasd over deze vraag. Ik zeg net dat we een verkiezingsprogramma van 84 pagina's hebben. We vinden alle punten die daarin staan goed. En we gaan alle punten meenemen om te proberen om ze erin te krijgen zoals lager belasten met parkeren en lagere erfpachtbelasting. Maar goed, we hebben zat van die standpunten. Er is een goed draaiende economie die banen schept.

Lees ons programma na en u zult er vast heel vrolijk van worden. Kavish Partiman (CDA). Ik snap de vraag van de heer De Mos wel. Tegelijkertijd zegt hij: ik geef geen punten weg omdat we daar nog over moeten onderhandelen. Maar als ik de motie goed lees, dan zegt hij wel een heel belangrijk ding, namelijk dat het eindpunt eigenlijk al is bepaald: hij neemt zitting in het college. Dat is volgens mij de uitkomst van een onderhandeling. Hoe duidt de heer De Mos enerzijds de inhoud en de uitkomst van de onderhandeling die al in de motie is opgenomen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dan is de heer Partiman voorbarig. Daar roep ik niet toe op. Ik roep op tot onderhandelingen over de aanschuifvariant. Ik geef daar ook een tijdslimiet bij. We gaan niet tot in het oneindige onderhandelen; dat verdient de stad ook niet. Ik zeg: laten we dat nou voor 1 september kortsluiten. En een onderhandeling kan klappen, hè. Dat kan in een onderhandeling gebeuren. Het kan vriezen en het kan dooien, maar het verhaal van nu is dat we proberen om aan de tafel te komen. Dat wordt een grote onderhandelingstafel met vijf partijen en één erbij. Ik zie daar heel graag naar uit. Ik wil de hele zomer daarvoor opofferen en hoop dat u er ook bij bent. Kavish Partiman (CDA). Nog een zomer opofferen, dat is een ingewikkelde. Maar ik kan het me best voorstellen, omdat hier een heel belangrijke zaak voorligt.

Dat gesprek vind ik nog wel interessant. U 12

zegt in deze motie dat u voor 1 september uitsluitsel wil geven. Welk uitsluitsel wilt u dan specifiek hebben voor 1 september? Dat u bent aangeschoven bij de coalitie? Of dat er gesprekken gaande zijn tussen de coalitie en u? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Over het uitsluitsel kan ik heel duidelijk zijn. Een onderhandeling lukt of mislukt. Als we morgen gaan onderhandelen en onszelf de tijd geven tot 1 september, dan hebben we op 1 september een boodschap aan de stad. Of we hebben een blijde boodschap: we gaan met Den Haag de goede kant, want Hart voor Den Haag zit er weer bij. Of het is niet gelukt en dan hebben we een andere situatie. Dat bedoel ik met een tijdlijn. De voorzitter. Meneer De Mos zet zijn betoog voort, althans wat mij betreft. Mevrouw Faïd, u bent al geweest. Heeft u echt een heel ander punt? Echt een ander punt, mevrouw Faïd. Zeker tegen u ben ik streng, hè. Fatima Faïd (HSP). Ja, het is echt héél anders, kan ik u verzekeren. Ik wilde nog even iets weten. Er komen dan twee nieuwe wethouders bij. Wie moet er plaatsmaken? De voorzitter. Meneer De Mos, er wordt al onderhandeld, begrijp ik. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, er wordt inderdaad al onderhandeld. Het is echt te vroeg. Nogmaals, van mij hoeft er niemand plaats te maken. Dat hebben we ook gezegd. We hebben een uitgestoken hand, niemand hoeft weg en wij moeten erbij.

Hoe we dat vorm gaan geven, handen en voeten gaan geven, dat valt allemaal te bezien. Daar gaan dan hele sloten koffie of een kratje bier, wat het ook zij, doorheen. Op 1 september hebben we een resultaat of niet. Fatima Faïd (HSP). Dat klinkt allemaal heel gezellig, maar het is natuurlijk een feit dat we maar negen wethouders mogen hebben. Als er nog twee bij komen, moet er iemand weg. Nogmaals, wie moet er dan weg? Welke partij moet inleveren wat u betreft? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Nog een keer, we gaan daarover onderhandelen en niemand hoeft weg. Ik meen me de situatie in Rotterdam te herinneren. In 2018, uit mijn hoofd, waren er daar ook tien. Dan kan je schuiven met fte's. Er zijn allerlei wegen die naar Rome leiden. Laten we daar nou lekker de tijd voor nemen. Rome is ook een mooie stad. Dus als we daar terechtkomen, kunnen we daar een afzakkertje nemen. Daarbij moet worden gewerkt aan het herstel van vertrouwen en de onderlinge verhoudingen. Dat lijkt Hart voor Den Haag ook evident. We kunnen ons vinden in het door D66 voorgestelde hersteltraject, maar dan alleen als dat traject parallel loopt met coalitieonderhandelingen en onderhevig is aan een tijdspad, met 1 september als startdatum of als mislukte datum van een nieuw college. Zo niet dan kloppen de woorden van politiek commentator Ron Fresen, vandaag ook weer lekker in de zaal; dat doet hij goed.

Die stelt dat de politiek, als ze er onderling niet uitkomen, komt met een onderzoek of een werkgroep. We zijn het aan de inwoners van Den Haag verplicht om juist niet te verzanden in deze opzichtige vertragingstactiek. Partijen in dit huis moeten ook niet de indruk gaan wekken of zíj het slachtoffer zijn, of zíj zijn afgeluisterd, zijn gevolgd, zijn opgejaagd of zijn gegijzeld. Word je niet uitgesloten wegens onterechte beschuldigingen van het Openbaar Ministerie, word je straks misschien uitgesloten vanwege de bestseller, het boek Mijn Verhaal, wat zoals de titel zegt mijn verhaal was, mijn antwoord op de volstrekt ridicule beschuldiging van deelname aan maar liefst twee tot drie criminele organisaties. Mijn antwoord op de trial by media. Mijn antwoord op de door mij gelezen verhoren van sommige politici en ambtenaren die bij de rijksrecherche dachten definitief met mij en mijn partij af te rekenen. Mijn antwoord op een totale heksenjacht en politieke karaktermoord. En lieve vrienden, als ik daarbij mensen gekwetst heb, dan spijt mij dat oprecht. Ook hebben wij meestal vanuit de verdediging uitgedeeld, en soms hard ook. Maar willen we werken aan het verbeteren van relaties, aan het uitspreken van gevoeligheden en oud zeer, aan het herstel van vertrouwen, dan moeten we daar vandaag mee beginnen. Mijn fractie wil de hei op.

We willen met iedereen kruidenthee drinken, linksgedraaide worteltaart eten, kantklossen, pottenbakken, batikken 13

met kaarsvet, vingerverven, rollenspellen spelen. En voor mijn part doen we ter verhoging van de feestvreugde ook een rituele boekverbranding van Mijn Verhaal. We hoeven het niet koud te krijgen op de hei. Ik heb namelijk nog zat exemplaren liggen. Maar dus wel met de voorwaarde dat er een proces wordt gestart dat ten doel heeft om Hart voor Den Haag uiterlijk per 1 september aanstaande terug te laten keren in het college. Want, voorzitter, als wij over woede, gekwetste zieltjes en ego's heen kunnen stappen, als wij incasseringsvermogen hebben getoond, dan mogen we dat in het belang van de stad toch ook van alle andere partijen verwachten? Voorzitter. En even nog even kort over partijdonaties, waarover de rechter en professor Voerman hebben gesteld dat wij niets strafbaars hebben gedaan. Landelijke partijen mogen hun hand ophouden bij de overheid, wij niet. Daardoor lopen lokale partijen subsidies mis, die landelijke partijen krijgen voor scholing, ledenwerving en onderzoek, wetenschappelijke bureaus en jongerenbewegingen. Door de Jetten-motie van een aantal jaren terug zijn er miljoenen euro's binnengestroomd bij de landelijke partijen. Lokale partijen moeten hun budget ophalen bij de lokale middenstand, zoals de plaatselijke bakker en de slager. Of bij een zalencentrum.

In plaats te zorgen dat de landelijke politiek zorgt voor een gelijk speelveld tussen landelijke en lokale partijen, trekken we liever de cliëntelismekaart, zodat we de oprukkende lokalo's een hak kunnen blijven zetten. Er is landelijke wetgeving aanstaande, en dat juichen wij, bij gelijke monniken, gelijke kappen van harte toe. Ook is onze vereniging Groep de Mos bereid om te spreken over partijfinanciering en welke gedachten daarover leven bij andere verenigingen. Onze verenigingsvoorzitter zal daartoe het initiatief nemen. De voorzitter. Een interruptie van mevrouw Van Doorn. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ze werd op haar wenken bediend. Marieke van Doorn (D66). Inderdaad. Ik wilde graag vragen naar een reflectie van de heer De Mos op wat de rechter heeft gezegd over dat grijze gebied, over donaties, waar hij als rechter helemaal niks mee kon, maar waarvan hij zei: dit ligt nou op het bordje van de politiek. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Zoals ik gezegd heb, ga ik heel graag reflecteren. Ik nodig u uit om dat zelf te doen. De rechter heeft gezegd dat er niks strafbaars is gebeurd, dus dat is oordeel één. Oordeel twee is dat er geen regels zijn. Dat heeft ook de heer Voerman duidelijk gezegd, toch een professor met enige kennis. Die regels moeten er komen. Die juichen wij van harte toe, want dan kan je een regel wel of niet overtreden.

Dat maakt het handhaven van de wet een stuk eenvoudiger, dus daar zijn we allemaal voor. En we zijn er ook nog voor … Ik wil ook met u thee drinken, en vingerverven met u lijkt me ook heel spannend. Ik wil dat allemaal gaan doen met u, maar het liefst met de verenigingen, want zij gaan daarover. Zij krijgen de donaties. Laten die nou eens met elkaar contact opnemen. Er zit hier een verenigingsvoorzitter die reikhalzend uitkijkt naar kennismaking met de voorzitter van uw vereniging. Laten die dan koffie gaan drinken of misschien wel een lekker wijntje. Ik ken de voorzitter; die zuipt flessen rode wijn erdoorheen. Het kan heel gezellig worden. Daar staan we helemaal voor open. Marieke van Doorn (D66). Dat klinkt inderdaad onwijs gezellig. Er is natuurlijk al door de Haagse Stadspartij in 2021 een wat ons betreft goede poging gedaan om de transparantie van partijdonaties te verbeteren met een motie waarin fractievoorzitters werden opgeroepen om in overleg met hun partijbestuur afspraken te maken over de jaarlijks te publiceren ontvangen subsidies, zowel in geld als in natura. Ik las gisteren ergens dat u dat voorstel niet steunt. Klopt dat? En kunt u uitleggen waarom? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Dat hebben wij zeker niet gesteund. Het was ook in een tijd dat dat een beetje was om Hart voor Den Haag te jennen.

Het was in een tijd dat we onder een vergrootglas lagen en dachten: nou, na ons de zondvloed. Maar even over dat voorstel. De fractie Hart voor Den Haag krijgt zegge en schrijve nul euro aan donaties, nul. Dus wij gaan daar helemaal niet over als fractie. We hebben een losse entiteit en die heet de vereniging Groep de Mos. Daar leggen wij als ledenorganisatie verantwoording af aan onze leden. De ALV bekrachtigt onze begroting en die begroting staat keurig op onze website. Voor 2022 stond daar een fors bedrag op, want we waren heel 14

ijverig met de campagnekas. Het hoort hier dus niet en dat zegt ook de burgemeester. Ik zal hem even citeren, dan is de beste man ook weer blij: 'Over de wijze waarop de informatie is aangeleverd, zijn tevoren geen bindende afspraken gemaakt. Partijen hebben de informatie uit eigen beweging beschikbaar gesteld.' Wij ook, het staat op onze website. 'De gemeenteraadsfracties noch de raadsorganisaties kunnen hierop worden aangesproken. Hartelijke groet, Jan van Zanen.' Dus laten we nou geen wassen neus optuigen, maar laten we gewoon doorpakken en goede afspraken maken. Wij zijn voor. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Ik vind het een heel goed idee om onze verenigingen met elkaar te laten spreken hierover: hoe doe je dat dan op een goede manier, die informatie transparant maken? Dan kunnen we echt een eerlijk speelveld maken. Maar om te begrijpen waarom u in 2021 die motie van de HSP niet kon steunen: zou u 'm op dit moment, nu niet meer in de verdedigingsstand, wel kunnen steunen? Want er werd toen ook al gezegd: in overleg met je partijbestuur. Dat ging volgens mij al richting de vereniging. Zo lees ik 'm tenminste. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik snap wat u allemaal zegt, maar het past hier niet binnen de fractie. Het is een schaamlap. Dat schrijft de burgemeester ook, maar in andere bewoordingen. Het ligt dus bij de verenigingen.

Bij ons komen de donaties binnen bij de vereniging. Hij zit te gluren als een aap in een roestig horloge. Hij wil heel graag met u in gesprek of met uw verenigingsvoorzitter, want daar hoort het. Het hoort bij de verenigingen. Laat ik even doorgaan op u. Als u opgeeft dat D66 € 747 heeft gekregen van diverse partijleden, dan denk ik: ja, dat klopt dan niet helemaal, want daar hang je niet voor in alle bushokjes. Dus het is echt wel wat meer of u bent een hele goede onderhandelaar. Dat is ook iets wat niet kloppend is. Laten we het kloppend maken bij de vereniging. De voorzitter. O ja, dit is natuurlijk een aantijging, mevrouw Van Doorn. Ja hoor, gaat uw gang, mevrouw Van Doorn. Marieke van Doorn (D66). Nou, aantijging, aantijging. Bij ons zijn met name de bijdragen van ons als raadsleden en wethouders inderdaad een grote inkomstenbron. En we betalen ook voor bushokjes en abri's. Die rekenen we keurig af met onze landelijke partij, want zij kunnen dat landelijk inkopen. Daar hebben we wel voordeel bij, maar daar betalen we ook voor, hoor. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Maar goed, dan geeft u eigenlijk toe dat die € 747 nietszeggend is, want de stad ziet ook dat u veel meer geld heeft. U heeft een donateur van € 1 mln., geloof ik. Dat is allemaal mooi; ik gun het u. Maar daar haken we ook dat gelijke speelveld aan. Dat is er gewoon niet.

Laten we het daarover gaan hebben en zorgen dat er landelijke regelgeving komt. Daar kunt u met uw netwerk voor zorgen. D66 zit in de Tweede Kamer. U kunt buffelen dat lokalo's gelijk worden getrokken met landelijke partijen. Ik ben helemaal uw man om daar samen in op te trekken. Ik ben helemaal uw man namens de vereniging om lokale afspraken te maken, maar laten we het wel via wegen doen die ook naar Rome leiden. Marieke van Doorn (D66). Landelijke wetgeving zit in de pijplijn, maar ik help graag duwen om dat sneller te laten verlopen. Dan over de € 1 mln. voor D66. Ik ben blij dat de heer De Mos dat zegt, want ik hoor hem dat al drie jaar zeggen en we hebben daar nooit iets op teruggezegd. Dit is inderdaad door onze landelijke partij opgehaald, maar wij als lokale afdeling zien daar echt geen cent van terug. Het is goed om ook daar eens met elkaar over van gedachten te wisselen, zodat u wat meer inzicht krijgt in hoe het bij ons werkt en wij hoe het bij u werkt, en we dit soort misverstanden niet hebben en ook niet over elkaar blijven verkondigen. Fatima Faïd (HSP). Wij zijn natuurlijk ook een lokale partij, dus wij krijgen ook helemaal niks van landelijk. Maar er waren twee moties. Een motie ging ook over de steunstichtingen en daar hoor ik 15