Document · PDF

RIS316022 Bijlage

Commissie Samenleving 19 september 2024, gemeente Den HaagBij agendapunt: Commissiebrief: inzake Aanbieding Ouderenmonitor 202325.437 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.5.2

Voeding en overgewicht

Voeding Het eten van voldoende fruit en groente heeft positieve effecten op de gezondheid van mensen. Het eten van groente en fruit verlaagt bijvoorbeeld het risico op hart- en vaatziekten, beroertes en suikerziekte. Naast het eten van voldoende groente en fruit, is ook ontbijten belangrijk voor de gezondheid. Het ontbijt is de eerste maaltijd op een dag, het breekt het vasten na een periode van slaap en brengt daarmee de spijsvertering op gang. Daarnaast levert het ontbijt energie en voedingsstoffen voor een goede start van de nieuwe dag5. Een gezond voedingspatroon bestaat volgens de Richtlijn goede voeding 2015 uit groente, fruit, peulvruchten, zuivel, noten, graanproducten en thee. Rood vlees, suikerhoudende dranken, alcohol en zout dienen beperkt te worden genuttigd. De aanbeveling is om dagelijks tenminste 2 ons groente, 2 ons fruit en 90 gram bruin brood, volkorenbrood of andere volkorenproducten te eten. Het Voedingscentrum adviseert verder om geen ontbijt over te slaan 5. In 2020 voldoet 34,8% van de Haagse 65-plussers aan de richtlijn voor het eten van voldoende groente; minimaal 5 dagen per week 250 gram groente/rauwkost. 56,5% van de ouderen eet dagelijks gemiddeld 200 gram fruit en voldoet daarmee aan de richtlijn. Daarnaast ontbijt 90,5% van de 65plussers minimaal vijf dagen per week.

65-plussers voldoen minder vaak aan de richtlijn voor wat betreft het eten van groente en rauwkost, maar vaker aan de richtlijn voor het eten van fruit dan gemiddeld onder alle inwoners van Den Haag van 18 jaar en ouder. Ook ontbijten 65-plussers vaker minimaal vijf dagen per week dan gemiddeld. Overgewicht Overgewicht kan ernstige gevolgen hebben op de gezondheid. Het risico op bepaalde ziekten en aandoeningen, zoals suikerziekte en hart- en vaatziekten, stijgt naarmate de BMI (Body Mass Index), een indicator voor overgewicht, of de buikomvang toeneemt5. Ruim de helft (55,5%) van de Haagse 65-plussers heeft in 2022 te maken met (ernstig) overgewicht (zie figuur 3.11). Dit percentage is hoger dan gemiddeld; van alle Hagenaars van 18 jaar en ouder heeft 48,7% (ernstig) overgewicht. Bij (ernstig) overgewicht heeft men een BMI van 25 of hoger.

3.5.3

Roken en alcohol

Roken Het is algemeen bekend dat roken verslavend is en slecht is voor de gezondheid. Roken verhoogt het risico op veel aandoeningen, zoals kanker en luchtwegklachten, gaat gepaard met een slechtere kwaliteit van leven, meer ziekteverzuim en een hoger zorggebruik 5. Van de 65-plussers in Den Haag rookte in 2022 12,7% (zie figuur 3.12). 87,3% rookte dus niet, wat overigens niet wil zeggen dat zij nooit gerookt hebben. Het aandeel rokers onder 65-plussers is lager dan gemiddeld onder Haagse inwoners van 18 jaar en ouder (19%). Het aandeel rokers onder volwassenen en ouderen is in de afgelopen jaren gedaald.

Bron: Gezondheidsgids Haaglanden

- 26 -

Alcohol Het drinken van alcohol brengt verschillende gezondheidsrisico’s met zich mee. Zo hangt matig alcoholgebruik samen met een hoger risico op borstkanker en diabetes en wordt een hoog alcoholgebruik geassocieerd met meer risico op een beroerte en borst-, darm- en longkanker. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft het terugdringen van overmatig alcohol drinken tot één van de speerpunten in haar gezondheidsbeleid gemaakt, omdat hier veel gezondheidswinst te behalen is. De ambitie is dat in 2030 het aantal overmatige drinkers substantieel afgenomen is6. In 2022 geeft 54,5% van de Haagse 65-plussers aan geen of maximaal 1 glas alcohol per dag te hebben gedronken in het jaar voorafgaand aan het onderzoek (zie figuur 3.12) en voldoet hiermee aan de richtlijn alcohol. Dit aandeel is hoger dan het gemiddelde onder alle inwoners van Den Haag van 18 jaar en ouder (49,5%). In de Gezondheidsmeter 2020 geeft 7% van de ouderen aan dat zij per week meer dan 21 glazen (mannen) of meer dan 14 glazen (vrouwen) alcohol drinken (overmatige drinker). 5,3% is een zware drinker en drinkt minstens één dag per week zes of meer glazen alcohol (voor mannen) of vier of meer glazen alcohol (voor vrouwen). Het aandeel in de leeftijdsgroep van 18 en jaar en ouder dat een overmatige drinker of een zware drinker is, is respectievelijk 4,7% en 6,9%.

6 Gezondheidsgids Haaglanden

- 27 -

4 Huisvesting In hoofdstuk 2 hebben we gezien waar 65-plussers in Den Haag wonen. In dit hoofdstuk kijken we naar verschillende aspecten rond de woonsituatie van Haagse senioren. Hoeveel van hen wonen nietzelfstandig en hoeveel wel? Welk type woningen hebben de zelfstandig wonende ouderen? Willen zij verhuizen? Hebben ouderen aanpassingen in hun woning om zo langer thuis te kunnen blijven wonen? De gegevens die we in dit hoofdstuk presenteren, komen uit de Basisregistratie Personen (BRP), het rapport van ABF Research ‘Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021’ en de Veiligheidsmonitor. Dit is in de tekst en/of met een voetnoot aangegeven. In de bijlage is meer informatie over de gebruikte bronnen te vinden. De gegevens uit de BRP hebben betrekking op alle Haagse senioren. De uitkomsten uit het WoON en de Veiligheidsmonitor hebben betrekking op ouderen die zelfstandig wonen.

4.1

ZELFSTANDIG VERSUS NIET-ZELFSTANDIG

In 2022 wonen bijna 4.000 ouderen niet-zelfstandig, oftewel intramuraal (zie tabel 4.1). Dit is een klein aandeel van alle 65-plussers, namelijk 4,7%. Het aandeel ouderen dat intramuraal woont is in de afgelopen jaren iets afgenomen. Twee derde van de groep ouderen die niet-zelfstandig wonen is 80 jaar of ouder. Van alle 80-plussers in Den Haag woont 13% intramuraal. Onder ouderen in de leeftijd van 65 tot 80 jaar is dit aandeel ongeveer 2%. Tabel 4.1

Verdeling van de groep ouderen naar woonvorm (absoluut en procentueel) 2014

2016

2018

2020

2022

Zelfstandig

66.034

69.338

72.344

75.544

78.873

Intramuraal

4.179

3.972

4.121

4.346

3.889

Totaal ouderen 65+

70.213

73.310

76.465

79.890

82.762

Zelfstandig

94,0%

94,6%

95,3%

Intramuraal

6,0%

5,4%

4,7%

Totaal ouderen 65+

100%

Aantal

Percentage

Bron: Gemeente Den Haag, BRP 2014-2022

De stadsdelen met het hoogste aantal niet-zelfstandig wonende ouderen, zijn Loosduinen en Escamp. In Loosduinen wonen 982 ouderen intramuraal en in Escamp 730. Daarna volgen de stadsdelen Haagse Hout en Scheveningen met respectievelijk 694 en 662 ouderen die intramuraal wonen.

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Huisvesting: In de eerste plaats bevestigt een analyse van de afzonderlijke vragen het positieve beeld met betrekking tot de situatie op het gebied van huisvesting. Zo wordt positief gescoord op de toegankelijkheid van de woning, de veiligheid en het onderhoud van de woning, de betaalbaarheid van de woonlasten, de aanwezigheid en bereikbaarheid van voorzieningen als winkels, restaurants, huisarts en openbaar vervoer in de directe woonomgeving. Ook voelen respondenten zich over het algemeen veilig in de eigen buurt. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 28 -

In de volgende figuur zijn de locaties van de verpleeg- en verzorgingshuizen in Den Haag weergegeven. Figuur 4.2 Locaties verpleeg- en verzorgingshuizen in Den Haag

Bron: Sociale Kaart Den Haag maart 2023, bewerking OCW/Business Analytics

Over senioren die niet-zelfstandig wonen, weten we alleen dat ze intramuraal wonen. Over 65plussers die zelfstandig wonen hebben we meer informatie. Onder andere in welk type woningen zij wonen of zij plannen hebben om te verhuizen.

4.2

TYPERING WOONSITUATIE

Uit het onderzoek ‘Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt 2021, uitkomsten Woon 2021’ dat in opdracht van de gemeente Den Haag is uitgevoerd door ABF Research, blijkt dat ruim driekwart van de zelfstandig wonende Haagse ouderenhuishoudens in een appartement woont en een kwart in een eengezinswoning. Wanneer we naar het eigendom van de woning kijken, zien we dat 48% van de Haagse 65-plus huishoudens in een koopwoning woont (zie figuur 4.3). Ouderenhuishoudens in de leeftijd van 65-74 jaar wonen vaker (51%) in een koopwoning dan 75-plussers (44%). Van de Haagse 65-plus huishoudens woont 38% in een woning van een woningcorporatie. Dit aandeel is hoger dan gemiddeld; van alle Haagse huishoudens woont 30% in een corporatiehuurwoning. 14% van de ouderenhuishoudens woont in een particuliere huurwoning. De verdeling van ouderenhuishoudens naar woningtype laat zien dat 44% in een huurappartement woont, 32% in een koopappartement, 16% in een koop eengezinswoning en 8% in een huur eengezinswoning. Ouderen wijken wat dit betreft niet veel af van het Haagse gemiddelde. Van de Haagse ouderenhuishoudens woont 17% in een woning die speciaal bestemd is voor ouderen (zie tabel 4.5).

- 29 -

Figuur 4.3 Woonsituatie naar eigenaarschap 2021

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

Figuur 4.4 Woonsituatie ouderenhuishoudens naar eigenaarschap en woningtype 2021

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

De onderstaande tabel laat de woonsituatie van ouderenhuishoudens over de periode 2015-2021 zien. Vergeleken met 2015 is het aandeel Haagse ouderenhuishoudens dat in een koopwoning woont gestegen en het aandeel dat in een huurwoning van een woningcorporatie woont gedaald. Tabel 4.5 Woonsituatie ouderenhuishoudens naar eigenaarschap en type woning, 2015 – 2021 2015

2018

2021

% koopwoning

40%

47%

48%

% corporatie huurwoning

44%

38%

% particuliere huurwoning

16%

15%

14%

% woning bestemd voor ouderen

18%

15%

17%

% koop eengezinswoning

13%

17%

16%

% koop appartement

26%

30%

32%

% huur eengezinswoning

11%

% huur appartement

49%

46%

44%

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

- 30 -

4.3

WEL OF NIET VERHUIZEN

Het merendeel van de ouderenhuishoudens (77%) geeft aan beslist niet te willen verhuizen in de komende twee jaar (zie figuur 4.6). De verhuisgeneigdheid is onder de ouderenhuishoudens duidelijk lager dan gemiddeld; van alle Haagse huishoudens wil 50% beslist niet verhuizen. Figuur 4.6 Verhuisgeneigdheid Haagse ouderenhuishoudens 2015-2021

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

De 65-plushuishoudens die eventueel wel zouden willen verhuizen, geven als belangrijkste redenen aan dat zij dit zouden doen voor hun gezondheid of de behoefte aan zorg (46%), vanwege de huidige woning (24%), of vanwege de woonomgeving / buurt waarin zij nu wonen (15%). In vergelijking met 2015 lijkt de verhuisgeneigdheid onder ouderenhuishoudens te zijn toegenomen. De verschillen zijn echter niet heel groot (zie tabel 4.6).

4.4

WOONWENSEN OUDERENHUISHOUDENS

In het onderzoek is ook aandacht voor de woonwensen van huishoudens die aangeven te willen verhuizen. Van de verhuisgeneigde ouderenhuishoudens geeft 90% aan een voorkeur te hebben voor een appartement en 10% voor een eengezinswoning. Bijna de helft (49%) van de ouderenhuishoudens dat aangeeft te willen verhuizen, heeft de voorkeur voor een ouderenwoning. In figuur 4.7 is weergegeven welk type ouderenwoning de voorkeur heeft. De meeste ouderen die willen verhuizen naar een ouderenwoning geven de voorkeur aan een woning in een wooncomplex. Figuur 4.7 Percentage ouderenhuishoudens dat wil verhuizen naar een woning speciaal bestemd voor ouderen 2021

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

- 31 -

Huishoudens die aangeven te willen verhuizen is gevraagd of men groter of juist kleiner wil gaan wonen. In grafiek 4.8 zijn duidelijke verschillen te zien tussen de leeftijdsgroepen; waar 77% van de huishoudens tussen de 25-34 jaar wil verhuizen naar een woning met meer kamers, heeft 69% van de 75-plussers de voorkeur voor een woning met minder kamers dan de huidige woning7. Figuur 4.8 Woonwens aantal kamers toekomstige woning Haagse huishoudens, % 2021

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

4.5

AANPASSINGEN AAN DE WONING

Om langer zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen is het mogelijk om via de gemeente (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) hulpmiddelen en/of een woningaanpassing te krijgen. Hulpmiddelen zijn losse voorzieningen zoals elektrische rolstoelen, buggy's en transferhulpmiddelen. Woningaanpassingen worden aard- en nagelvast aangebracht in de woning. Voorbeelden van woningaanpassingen zijn trapliften, elektrische deuropeners of deurautomaten, hellingbanen en wandbeugels. Tabel 4.9 geeft de toegekende woningvoorzieningen weer van 2017 tot en met 2022. Vanaf 2022 worden woonvoorzieningen geregistreerd als hulpmiddel en niet meer onder woningaanpassingen. Hierdoor valt ten opzichte van 2021 het aantal hulpmiddelen hoger en het aantal woningaanpassingen lager uit. Van de cliënten die in 2022 een verstrekking van een hulpmiddel wonen kregen is 57% in de leeftijd van 65 jaar en ouder. Van de verstrekking woningaanpassingen of een vergoeding voor een woningaanpassing is 61% in de leeftijd van 65 jaar en ouder. Tabel 4.9 Aantal toegekende woonvoorzieningen (2017 – 2022) 2017

2018

2019

2021

2022

2022 65plus

Wonen hulpmiddelen

3.504

3.575

3.596

3.414

4.213

2.416

Woningaanpassingen

2.804

2.685

2.600

1.291

615

373

Bron: Gemeente Den Haag, Dienst OCW (registratie WMO)

Bron: ABF Research, Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt, uitkomsten Woon 2021

- 32 -

Programma Gezond Lang Thuis De meeste ouderen willen, ook als zij kwetsbaar worden, in hun eigen huis blijven wonen. Technologie kan helpen om zelfredzaam te blijven en om in contact te blijven met de (sociale) omgeving. De gemeente werkt daarom samen met partners én bewoners aan de ontwikkeling en uitvoering van innovatieve zorgtechnologie. Deze technologie helpt ouderen om langer gezond en zelfstandig te blijven wonen. Via de website www.technologievoorthuis.nl kan informatie en ondersteuning worden verkregen over o.a. welke hulpmiddelen kunnen helpen om langer gezond, prettig en zelfstandig thuis te wonen. Ook kunnen de producten worden getest en/of geleend bij de diverse uitleenpunten in de stad. Inwoners kunnen op vrijdag een rondleiding krijgen in de iZi-ervaarwoning. In dit driekamerappartement op de Steenhouwersgaarde, staan ruim 90 slimme oplossingen die het leven van ouderen prettiger en makkelijker kunnen maken. Bron: www.denhaag.nl & technologievoorthuis.nl

4.6

BIJZONDERE WOONVORMEN

Een bijzondere woonvorm voor ouderen is groepswonen. Groepswonen is een woonconcept dat in Den Haag rond 1984 is gestart. Deze groepen waren van oorsprong bedoeld voor 50-plussers. Het idee was om met een aantal generatiegenoten bij elkaar in een groep te gaan wonen. Voor aanspraak en ook om een beetje voor elkaar te zorgen. Zo zijn de eerste woongroepen voor ouderen ontstaan. Een woongroep voor senioren bestaat over het algemeen uit 20 huishoudens die een gemeenschappelijke ruimte delen en samen een zelfstandige vereniging vormen. Elke woongroep bepaalt de eigen statuten en cultuur.8 In 2022 zijn er in Den Haag 49 projecten waar ouderen in groepsverband kunnen wonen. Hoeveel Haagse 65-plussers gebruik maken van groepswonen is niet bekend. In figuur 4.10 zijn de groepswoonprojecten op de kaart weergegeven. Figuur 4.10 Groepswoonprojecten voor ouderen in Den Haag

Bron: Centrum Groepswonen, maart 2023

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. huisvesting: • Help ouderen met verhuizen door een wooncoach in te schakelen die helpt met de inventarisatie van woonwensen, de zoektocht naar een huis en financiering tot en met het op-/uitruimen van het oude huis. • Er is een behoefte aan betaalbare levensloopbestendige woningen, appartementen met lift en balkon. • Senioren zien zowel voor- als nadelen als het gaat om het gemengd wonen met jong en oud. • Er is een behoefte aan hofjes voor starters en ouderen. • Er is een behoefte aan nieuwe woonvormen, waarbij ontmoeting en onderling contact basisuitgangspunt is. 8

Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Bron: Centrum Groepswonen Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 33 -

Publieke ruimte

In dit hoofdstuk kijken we naar verschillende aspecten die te maken hebben met de publieke ruimte, oftewel de leefomgeving van Haagse ouderen. Zijn zij tevreden met de buurt waarin zij wonen? En voelen zij zich er veilig? De gegevens die in dit hoofdstuk worden gepresenteerd, komen uit de Veiligheidsmonitor. In de bijlage is hierover meer informatie te vinden. De uitkomsten uit de Veiligheidsmonitor hebben betrekking op ouderen die zelfstandig wonen.

5.1

WAARDERING VAN DE LEEFOMGEVING

Haagse senioren lijken in het algemeen redelijk tevreden met hun leefomgeving. Ze geven gemiddeld een 7,4 als waardering voor hun woonomgeving. Alle Hagenaars bij elkaar geven gemiddeld een 7,2 voor hun woonomgeving. 5.1.1

Ontwikkeling van de buurt

Hoe heeft de buurt waarin Haagse 65-plussers wonen zich ontwikkeld? Is deze erop vooruitgegaan, achteruitgegaan of is deze gelijk gebleven? Bijna tweederde (64,5%) van de Haagse 65-plussers geeft aan dat de buurt waarin zij wonen het jaar voorafgaand aan het onderzoek niet vooruit, maar er ook niet op achteruit is gegaan (zie figuur 5.1). Een kwart (25,4%) geeft echter aan dat de buurt achteruit is gegaan. Een relatief klein deel (8%) van de 65-plussers vindt dat de buurt erop vooruit is gegaan. Ze hebben hiermee een lagere score dan het Haagse gemiddelde van 13,3%. Figuur 5.1 Beleving van de ontwikkeling van de buurt door Haagse ouderen in 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

In de Veiligheidsmonitor is ook aandacht voor het ervaren van overlast in de buurt. De vijf grootste problemen in de buurt waar 65-plussers zelf veel overlast van ervaren, zijn (in 2021): 1. parkeerproblemen 2. te hard rijden 3. hondenpoep op straat 4. rommel op straat 5. agressief verkeersgedrag Vooral de eerste vier problemen zien 65-plussers graag door de gemeente aangepakt worden. - 34 -

5.1.2

Tevredenheid met voorzieningen in de buurt

Voor een aantal voorzieningen in de woonbuurt is er gevraagd in welke mate men daar tevreden mee is. Ruim 80% van de senioren van 65 jaar en ouder is tevreden met de straatverlichting, bijna 70% is tevreden met het onderhoud van de plantsoenen in de buurt en ruim 60% is tevreden over het onderhoud van de stoepen, straten en pleintjes. Over de voorzieningen voor jongeren is men minder tevreden (43%). Vergelijking met de tevredenheid van de gemiddelde Hagenaar laat geen grote verschillen zien. Voor de fysieke kwaliteit van de woonomgeving geven 65-plussers een waardering van 6,5. Dit cijfer wijkt niet af van het Haags gemiddelde. Figuur 5.2 Tevredenheid met een aantal voorzieningen in de buurt 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

5.2

VEILIGHEID

Veiligheid is een belangrijk onderwerp bij het thema publieke ruimte. Voelen ouderen zich veilig in het algemeen, in de buurt en in hun woning?

Figuur 5.3 Beleving van veiligheid door Haagse ouderen 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

- 35 -

Haagse ouderen geven gemiddeld een 7,1 als rapportcijfer voor de veiligheid in hun buurt. Niettemin geeft 18% aan dat zij zich wel eens onveilig voelen in de buurt (zie figuur 5.3) en 4% voelt zich vaak onveilig. 13% van de ouderen vindt dat criminaliteit in de buurt veel voorkomt. Een derde van de ouderen voelt zich in het algemeen weleens onveilig. Dit is lager dan het (algemene) onveiligheidsgevoel van de gemiddelde Hagenaar (40%). Om onveilige plekken te vermijden, loopt of rijdt een deel van de ouderen (3,1%) wel eens om (zie figuur 5.4). Het aandeel ouderen dat zich ’s avonds onveilig voelt op straat is nog iets hoger (6,8%). Ook in hun eigen huis voelt een klein deel van de ouderen (3,2%) zich ’s avonds niet veilig. 17% van de ouderen doet ’s avonds de deur niet open; dit is hoger dan het Haags gemiddelde van 12%. 4% van de ouderen geeft aan vaak bang te zijn om slachtoffer te worden. Figuur 5.4 Risicomijdend gedrag door Haagse ouderen 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Buitenruimte en Gebouwen: De buitenruimte en gebouwen is een domein dat, hoewel nog steeds positief, lager scoort dan de overige domeinen. Kijken we naar de afzonderlijke vragen dan zien we dat deze lagere score met name te maken heeft met de volgende factoren: onvoldoende toiletten die schoon en goed toegankelijk zijn, de toegankelijkheid van de buurt en de winkels in de buurt voor wie gebruik maakt van een rollator of rolstoel, en in iets mindere mate met de kwaliteit van de openbare ruimte, de aanwezigheid van zitplaatsen en bankjes en de veiligheid van voetgangersoversteekplaatsen. De toegankelijkheid van openbare gebouwen, de veiligheid van straat en buurt, de nabijheid van winkels en het gemak waarmee men zich te voet in de buurt kan verplaatsen, worden daarentegen duidelijk positief gewaardeerd. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 36 -

Mobiliteit

In dit hoofdstuk kijken we naar verschillende aspecten die te maken hebben met de mobiliteit van Haagse ouderen. Hoe vaak gaan Haagse senioren op pad? Welke vervoersmiddelen gebruiken zij daarbij? Met welk doel gaan zij op pad? En van welke (gesubsidieerde) voorzieningen kunnen Haagse ouderen gebruikmaken, zodat zij mobiel blijven? De gegevens die we in dit hoofdstuk presenteren, komen uit het Onderzoek Onderweg In Nederland (ODiN) en gegevens afkomstig van interne registraties binnen de gemeente en/of registraties van organisaties. Dit is in de tekst en/of met een voetnoot aangegeven. In de bijlage is hierover meer informatie te vinden. De uitkomsten uit het ODiN en de Veiligheidsmonitor hebben betrekking op ouderen die zelfstandig wonen. Over ouderen die in verpleeg- of verzorgingshuizen wonen, hebben we geen informatie uit deze onderzoeken.

6.1

MOBILITEIT ONDER HAAGSE SENIOREN

Gemiddeld verplaatsen Haagse senioren zich per persoon per dag 1,9 keer. Met een verplaatsing bedoelen we een beweging buitenshuis van een beginpunt naar een eindpunt. Binnen een verplaatsing kunnen meerdere ritten met verschillende vervoersmiddelen gemaakt worden. Zo kan een verplaatsing van huis naar een winkel in het centrum van Den Haag bestaan uit meerdere ritten; rit 1 lopend van huis naar de tramhalte, rit 2 met de tram naar de binnenstad en rit 3 lopend naar de betreffende winkel. Haagse 65-plussers verplaatsen zich gemiddeld per dag per persoon iets minder vaak dan alle inwoners van Den Haag bij elkaar. Gemiddeld maken alle inwoners van Den Haag 2,2 verplaatsingen per persoon per dag. Binnen de groep 65-plussers lijkt het erop dat geldt; hoe ouder, hoe minder verplaatsingen men maakt (65-74 jaar 2,2 en 75 jaar en ouder 1,4 verplaatsingen per dag). Vervoersmiddel Haagse ouderen verplaatsen zich vooral te voet (41%), per auto (30%), of per fiets (21%). 5% van de verplaatsingen van 65-plussers wordt met het openbaar vervoer gedaan. Vergeleken met Den Haag als geheel zien we geen grote verschillen in vervoerswijze (zie figuur 6.1). Figuur 6.1 Vervoerswijze Haagse ouderen 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Onderzoek Onderweg In Nederland 2021

- 37 -

Redenen voor verplaatsing Het doen van boodschappen en winkelen is voor Haagse ouderen de belangrijkste reden om zich te verplaatsen (38%). Een vijfde van de verplaatsingen heeft wandelen of toeren als doel. Bijna een vijfde van de verplaatsingen heeft een sociaal doel; visites (6%) of een ander sociaal recreatief doel (13%). Logischerwijs gaan ouderen minder vaak op pad voor werk en onderwijs dan gemiddeld. Vergelijking met het jaar 2018 laat zien dat het percentage verplaatsingen met een sociaal doel is gedaald van 30% naar 18% en het percentage verplaatsingen wandelen of toeren als doel is gestegen van 5% naar 20%. De maatregelen in het kader van Covid-19 zouden hierin een rol kunnen hebben gespeeld. Figuur 6.2 Redenen voor verplaatsingen door Haagse ouderen 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Onderzoek Onderweg In Nederland 2021

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Transport: Het openbaar vervoer in de stad wordt over het algemeen positief gewaardeerd: het sluit aan bij wat men nodig heeft en is betaalbaar, bus- en tramhaltes zijn goed te bereiken en ook het instappen in tram of bus gaat gemakkelijk. Ook kan het merendeel van de respondenten zich zonder problemen verplaatsen in de buurt. Twee aspecten worden minder positief beoordeeld: de mogelijkheid om dicht bij huis te kunnen parkeren en het aantal invalidenparkeerplaatsen in de stad. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

6.2

(GESUBSIDIEERDE) VOORZIENINGEN GERICHT OP MOBILITEIT

Er is in Den Haag een aantal voorzieningen die ervoor kunnen zorgen dat ouderen langer mobiel blijven. Er zijn bijvoorbeeld wijkbussen die ouderen kunnen gebruiken om naar bepaalde voorzieningen te gaan en er is een boodschappenbegeleidingsdienst die ouderen helpt bij het doen van de dagelijkse boodschappen. Daarnaast kunnen ouderen bij de gemeente terecht voor vervoersvoorzieningen vanuit de Wmo, zoals de Taxibus. In deze paragraaf kijken we naar het bereik van een aantal van deze voorzieningen. Overigens zijn deze voorzieningen niet uitsluitend voor ouderen, maar ouderen vormen wel een belangrijke doelgroep.

- 38 -

Wmo-voorzieningen Om mobiel te blijven kunnen Haagse 65-plussers bij de gemeente via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) terecht voor verschillende vervoersvoorzieningen, zoals taxibuspassen, scootmobielen en/of een financiële tegemoetkoming voor vervoerskosten. In tabel 6.3 is het aantal vervoersvoorzieningen weergegeven die verstrekt zijn via de Wmo in de afgelopen vijf jaar. Van de cliënten die in 2022 een pas hadden voor vervoer met AV070 is 72% in de leeftijd van 65 jaar en ouder. Het aandeel ouderen bij de verstrekte voertuigen en financiële vergoedingen is respectievelijk 57% en 52%. Tabel 6.3

Vervoersvoorzieningen WMO Den Haag 2018-2022 2018

2019

2020

2021

2022

2022 65 plus

Pashouders taxibus (AV070)

15.402

15.495

16.644

15.732

14.639

10.516

Scootmobielen, (driewiel)fietsen, gesloten buitenwagens

7.662

7.651

7.169

7.489

7.391

4.236

Financiële vergoeding vervoerskosten

1.742

1.759

2.278

1.658

1.727

903

Bron: Gemeente Den Haag, Dienst OCW (registratie Wmo)

Boodschappenbegeleidingsdienst De Boodschappenbegeleidingsdienst begeleidt ouderen en mindervaliden die weinig contacten hebben, slecht ter been zijn of zich onveilig voelen met als doel isolement tegen te gaan 9. Dagelijks gaat de Boodschappen Begeleidingsdienst naar winkels waar ouderen hun wekelijkse boodschappen kunnen doen. Deelnemers worden thuis opgehaald, waarna er in kleine groepjes boodschappen wordt gedaan. De begeleiders bieden een arm en helpen bijvoorbeeld met het zoeken van de gewenste artikelen en het dragen van de boodschappentassen. Na afloop wordt gezamenlijk een kopje koffie gedronken, waarna de deelnemers weer thuis worden gebracht. Voor mensen die boodschappenhulp nodig hebben maar niet zelf mee kunnen, worden boodschappen aan huis bezorgd. Naast het doen van boodschappen biedt de Boodschappenbegeleidingsdienst ook dagelijks uitstapjes aan met begeleiding en vervoer en enkele keren per jaar vakanties. Rond de 6.000 Hagenaars hebben een abonnement op de Boodschappenbegeleidingsdienst. Wijkbussen Den Haag kent 10 wijkbusorganisaties10. Elke wijkbus heeft een eigen (vastgelegd) rijgebied. Vaak ligt dit binnen een stadsdeel. Inwoners van dat gebied kunnen op afspraak en tegen geringe kosten vervoerd worden binnen dat rijgebied.

De wijkbus haalt mensen thuis op en brengt hen naar hun bestemming, zoals de dokter/ziekenhuis, fysiotherapeut, pedicure of kapper, supermarkt en winkels, familie en/of het stadsdeelkantoor. Hoeveel personen er per jaar vervoerd worden en hoeveel kilometers er jaarlijks worden gereden, is niet bekend. Begeleiden en Rijden De welzijnsinstelling Wijkz biedt, via de servicepunten XL in 7 stadsdelen (exclusief stadsdeel Scheveningen), verschillende diensten aan. Begeleiding en Rijden is een vervoersdienst voor inwoners van 60 jaar en ouder. Een team vrijwillige chauffeurs biedt hulp met vervoer (met eigen auto) en begeleiding op de plaats van bestemming. In 2022 hebben 1.262 deelnemers gebruikt gemaakt van Begeleiden en Rijden door Wijkz en zijn er 4.741 ritten uitgevoerd11. Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t.

transport: • Zorg dat de regiotaxi’s en AV070 ook uitgerust zijn om mensen met rollators mee te nemen, dat is soms niet mogelijk vanwege de brandstoftanks in de kofferbak. • Er is behoefte om een hond mee te nemen, dit is niet altijd mogelijk. Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

Bron: www.bbddenhaag.nl (geraadpleegd in januari 2023) Bron: www.denhaag.nl (geraadpleegd in januari 2023) 11 Bron: Wijkz, maart 2023 10

- 39 -

7 Participatie In dit hoofdstuk gaat over de verschillende aspecten rond de participatie in de maatschappij van Haagse senioren. We kijken hierbij naar werk, het verlenen van mantelzorg, vrijwilligerswerk, of ouderen betrokken zijn bij activiteiten voor de buurt en of ouderen en hun buren elkaar helpen. Vervolgens kijken we naar de mogelijkheden of voorwaarden die er zijn om te kunnen participeren. Nodigt de buurt waar de ouderen wonen uit tot participatie? Zijn er voldoende activiteiten en ontmoetingsplekken voor ouderen? En hebben 65-plussers voldoende financiële middelen om te kunnen participeren? De gegevens die in dit hoofdstuk worden gepresenteerd, komen uit de Veiligheidsmonitor en het Inwonersonderzoek, de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, het CBS en registraties van organisaties. Dit is in de tekst en/of met een voetnoot aangegeven. In de bijlage is hierover meer informatie te vinden. De uitkomsten hebben betrekking op ouderen die zelfstandig wonen. Over ouderen die in verpleeg- of verzorgingshuizen wonen, hebben we geen informatie. 7.1

WERK

In 2021 waren ruim 7.500 ouderen van 65 tot 75 jaar werkzaam, dit is 16% ten opzichte van de totale beroeps- en niet-beroepsbevolking in die leeftijdsgroep. De arbeidsdeelname van heel Den Haag (15 tot 75-jarigen) is 64%. Bijna de helft van de werkzame 65 tot 75-jarigen is zelfstandige ondernemer, voor heel Den Haag is dit aandeel 21%. Verder heeft ruim een derde van de werkende 65 tot 75jarigen een vast contract en 16% heeft een flexibel contract. Voor de groep 15 tot 75-jarigen is dit respectievelijk 50% en 29%. Tabel 7.1

Arbeidsparticipatie Haagse 15 tot 75 jarigen naar positie in de werkkring 2021 15 tot 75 jaar

65 tot 75 jaar

aantal werkzame personen

267.500

7.520

% netto arbeidsparticipatie

64%

16%

% werknemer met een vast contract

50%

36%

% werknemer met een flexibel contract

29%

16%

% zelfstandige

21%

48%

Bron: CBS Statline, maart 2023

Tabel 7.1

Arbeidsparticipatie Haagse 65 tot 75 jarigen 2019-2021 2019

2020

2021

aantal werkzame personen

7.140

7.170

7.520

% netto arbeidsparticipatie

16%

15%

16%

Bron: CBS Statline, maart 2023

7.2

VERLENEN VAN MANTELZORG EN VRIJWILLIGERSWERK

Van de Haagse 65-plussers geeft een derde (33%) aan dat zij in het jaar voorafgaand aan het onderzoek mantelzorg hebben verleend. Dit wil zeggen dat zij regelmatig op vrijwillige basis hulp boden aan iemand in hun omgeving die vanwege een chronische ziekte en/of handicap hulp nodig had. Het aandeel onder alle Haagse inwoners van 18 jaar en ouder is 26%. Een derde (34%) van de Haagse 65-plussers heeft in het jaar voorafgaand aan het onderzoek wel eens vrijwilligerswerk gedaan. Voor heel Den Haag is dit percentage 31%. Tabel 7.2

Verleende mantelzorg en vrijwilligerswerk van Haagse ouderen 2016-2022 2016

2017

2019

2020

2022

% verleent mantelzorg

28%

26%

30%

26%

33%

% doet vrijwilligerswerk

31%

27%

33%

31%

34%

Bron: Inwonersonderzoek Den Haag

- 40 -

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. burgerschap: • Senioren betekenen veel voor de samenleving. Hun inzet moet niet gebagatelliseerd worden door de samenleving nog door de senior zelf. • Door corona is het lastiger om actief deel te nemen aan de samenleving. Kijk naar wat er wel mogelijk is. • De noodzaak wordt geuit om vrijwilligerswerk te laten appelleren aan je talenten, verwachtingen en intelligentie, in plaats van uit te gaan van wat er moet gebeuren (de taak). Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

7.3

BURENHULP

In eerder onderzoek12 gaf 9% van de Haagse ouderen aan dat zij betrokken zijn geweest bij buurtoverleg of activiteiten om de buurt te verbeteren. 79% van de 65-plussers gaf aan wel eens iets voor de buren te doen en/of dat de buren wel eens iets voor hen deden. In veel gevallen werden pakketjes voor elkaar aangenomen. Iets meer dan de helft van de ouderen gaf aan dat zij tijdens vakanties voor elkaars planten, tuin en/of huisdieren zorgen. Een vijfde van de 65-plussers gaf aan dat zij elkaar helpen met het doen van boodschappen. Elkaar verzorgen bij ziekte, samen koken en/of eten en oppassen op kinderen wordt minder vaak gedaan. Andere dingen die genoemd worden zijn onder andere de vuilnis buiten zetten, de brievenbus leeghalen als men op vakantie is, klusjes, een oogje in het zeil houden en bij elkaar op de koffie en/of borrel. Burenhulp De welzijnsinstelling Wijkz biedt, via de servicepunten XL in 7 stadsdelen (exclusief stadsdeel Scheveningen), verschillende diensten aan. Via de dienst Burenhulp kunnen inwoners hulp vragen bij (incidentele) kleine klusjes in of rondom het huis. De medewerkers van de dienst Burenhulp bespreken vraag en aanbod en zorgen dat de juiste buren met elkaar in contact komen. In 2022 waren er in de 7 stadsdelen van Den Haag 13 locaties waar gebruik kan worden gemaakt van Burenhulp.

In 2022 waren er 2.526 inwoners van 60 jaar en ouder met een hulpvraag via Burenhulp en 366 deelnemers wilden juist hulp bieden 13.

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Burgerschap en Werkgelegenheid: Ook het domein van Burgerschap en werkgelegenheid scoort in de AFCCQ positief. Respondenten geven aan voldoende mogelijkheden te hebben om ook met jongere generaties om te gaan en voelen zich een gewaardeerd lid van de samenleving. De scores op een aantal afzonderlijke vragen zijn aanzienlijk lager. Voor zes vragen geldt dat zij in alle stadsdelen in een lage score hebben. Daarbij gaat het met name om vragen die betrekking hebben op het geïnformeerd en betrokken worden bij wat er in de buurt gebeurt, het gehoord worden bij inspraak en besluitvorming en de mate waarin gemeentelijke plannen die betrekking hebben op ouderen ook daadwerkelijk met ouderen tot stand zijn gekomen. De mogelijkheden tot het verrichten van betaalde arbeid dat aansluit bij de eigen vaardigheden en interesses worden als onvoldoende beoordeeld.

De mogelijkheden om vrijwilligerswerk te doen dat aansluit bij de eigen vaardigheden en interesses worden daarentegen wel positief beoordeeld. Wat niet wegneemt dat slechts een beperkt aantal respondenten aangeeft regelmatig actief te zijn als vrijwilliger. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

12 13

Bron: Gemeente Den Haag, Veerkrachtmeting 2015 Bron: Wijkz, maart 2023

- 41 -

7.4

(SOCIALE) KWALITEIT WOONOMGEVING

De buurt waarin Haagse ouderen wonen kan invloed hebben op de mate waarin ouderen participeren. Voelen zij zich thuis bij de mensen in de buurt? Gaan buurtgenoten prettig met elkaar om? Worden er in de buurt samen activiteiten ondernomen? Deze vragen en meer, zijn in het hoofdstuk 5 aan bod gekomen. We herhalen hier kort de uitkomsten. We hebben gezien dat bijna 60% van de Haagse ouderen zich thuis voelt in de eigen buurt en dat 64% vindt dat mensen in hun buurt op een prettige manier met elkaar omgaan14. De helft (49,6%) geeft aan dat zij in een gezellige buurt wonen waar mensen elkaar helpen (zie figuur 8.1). Naast het sociale aspect kan ook het fysieke aspect van de buurt een rol spelen bij de participatie van ouderen. Wat vinden 65-plussers van de leefbaarheid van hun woonomgeving? Worden de wegen, paden en de groenvoorzieningen in de buurt goed onderhouden? In hoofdstuk 5 over de publieke ruimte kwam al naar voren dat Haagse ouderen gemiddeld een 7,4 geven voor de leefbaarheid van hun woonomgeving en dat alle inwoners van Den Haag dit gemiddeld met een 7,2 waarderen. Ruim 60% van de Haagse ouderen is tevreden over het onderhoud aan de wegen, paden en pleintjes in de buurt (zie hoofdstuk 5 figuur 5.3). Daarnaast is bijna 70% tevreden over het onderhoud aan perken, plantsoenen en parken in de buurt.

Voor de fysieke kwaliteit van de woonomgeving geven 65-plussers een waardering van 6,5.

7.5

ACTIVITEITEN EN (GESUBSIDIEERDE) VOORZIENINGEN

Er zijn in Den Haag meerdere voorzieningen die de gemeente subsidieert waar activiteiten worden georganiseerd en waar senioren elkaar kunnen ontmoeten. Er zijn o.a. wijk- en buurtcentra en ook de verschillende maaltijdvoorzieningen kunnen we in dit rijtje meenemen. Een deel van deze voorzieningen, zoals de buurthuizen, is toegankelijk voor iedere Hagenaar. Andere voorzieningen, zoals de ouderensociëteiten, zijn uitsluitend bedoeld voor ouderen. De website van de Sociale Kaart van de gemeente Den Haag biedt de mogelijkheid om organisaties en activiteiten op het gebied van ondersteuning en zorg in de buurt op te zoeken. In 2022 zijn er 112 subsidies verleend aan 84 organisaties 15 vanuit de Subsidieregeling Samen Sociaal en Vitaal. Deze organisaties zetten zich in voor het versterken van de vitaliteit, participatie of zelfredzaamheid van kwetsbare Haagse inwoners. Hieronder valt ook het organiseren van activiteiten voor zelfstandig wonende senioren. Wijkcentra, Buurthuizen, Buurthuizen van de Toekomst en Buurtkamers In de wijk- en buurtcentra kunnen ouderen terecht voor een kop koffie en verschillende activiteiten. Deze accommodaties zijn in beheer van de verschillende welzijnsinstellingen in de stad. Ook in Buurthuizen van de Toekomst kunnen ouderen terecht. Deze accommodaties zijn vaak in beheer van sportclubs, scholen, culturele- of zorginstellingen.

Zij delen een accommodatie met andere organisaties. Buurtkamers zijn ontmoetingsplekken voor en door buurtbewoners. Doel is in de eerste plaats om de sociale cohesie in de buurt te bevorderen en vereenzaming tegen te gaan 16. Begin 2023 zijn er 71 wijk- en buurtcentra en 10 buurtkamers in Den Haag. In figuur 7.4 zijn deze locaties op de kaart weergegeven. Ouderensociëteiten Ouderensociëteiten zijn plekken waar ouderen bij elkaar kunnen komen en waar activiteiten georganiseerd worden, gericht op ontspanning en/of persoonlijke ontwikkeling. Ouderensociëteiten zijn daarmee ook plekken waar ouderen sociale contacten kunnen opdoen en waar een sociaal netwerk kan ontstaan. De ouderensociëteiten zijn verspreid over de hele stad. In 2022 is er door de gemeente Den Haag aan 121 ouderensociëteiten17 subsidie verleend.

Bron: Veiligheidsmonitor. De uitkomsten hebben betrekking op zelfstandig wonende 65-plussers. Bron: Ouderenbeleid gemeente Den Haag 16 Bron: www.denhaag.raadsinformatie.nl/document/3374989 (geraadpleegd op 30-09-2016). 17 Bron: Jaarrapportage 2022 WMO 15

- 42 -

Figuur 7.4 Locaties van Wijk- en Buurtcentra en Buurtkamers in Den Haag

Bron: Sociale Kaart Den Haag maart 2023, bewerking OCW/Business Analytics * legenda: groen=Wijk-en Buurtcentra, geel=Buurtkamers

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Sociale Participatie: Ook de verschillende aspecten van sociale participatie scoren over het algemeen positief. Zo scoren het aanbod op het terrein aan vrijetijdsbesteding, de mogelijkheid om mensen te ontmoeten en mee te doen aan activiteiten, het aantal keren dat men vrienden of familie spreekt, de verhoudingen in de buurt en de bereikbaarheid en betaalbaarheid van activiteiten en de informatie over activiteiten en evenementen allen positief. De enige vraag die in alle stadsdelen beduidend lager scoort heeft betrekking op de (onvoldoende) aandacht voor mensen die dreigen te vereenzamen. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

Haags Ontmoeten Haags Ontmoeten is een voorziening met als doel het leefplezier en de vitaliteit van ouderen te versterken. Bij Haags Ontmoeten kunnen alle ouderen en hun mantelzorgers vrij binnenlopen. Het is een plek om te ontmoeten, ervaringen te delen en te ontspannen. Ook voor informatie en advies kan men hier terecht. Door de coronaperiode werd er minder gebruik gemaakt van Haags Ontmoeten. Inmiddels is het aantal deelnemers weer gestegen: in 2022 maakten gemiddeld 2.128 deelnemers en 373 mantelzorgers gebruik van Haags Ontmoeten18. Het aantal locaties steeg van 42 in 2020 naar 57 in 2022. In figuur 7.5 zijn deze op de kaart weergegeven. In alle stadsdelen zijn er meerdere locaties van Haags Ontmoeten te vinden. De stadsdelen Leidschenveen-Ypenburg en Laak hebben het minst aantal locaties.

Bron: jaarrapportage WMO 2022

- 43 -

Figuur 7.5 Locaties van Haags Ontmoeten in Den Haag

Bron: website Haags Ontmoeten, maart 2023

Maaltijden Ouderen die het niet lukt om zelf eten te maken, kunnen gebruik maken van maaltijdvoorzieningen. Zij kunnen bijvoorbeeld maaltijden nuttigen bij zorginstellingen, buurthuizen, verzorgingstehuizen, migrantenorganisaties, kerken en wijkcentra in de eigen omgeving. Of deze maaltijden thuis laten bezorgen. Bij sommige zorginstellingen kunnen ouderen met een Ooievaarspas met korting eten of eten laten bezorgen19. Volgens de Sociale Kaart Den Haag zijn er 160 locaties in de stad waarbij het mogelijk is om met buurtbewoners gezamenlijk een maaltijd te gebruiken. Uit eerder onderzoek onder maaltijdgebruikers20 blijkt dat niet alleen de maaltijd zelf de belangrijkste reden is om van de maaltijdvoorziening gebruik te maken maar dat ook de sociale contacten een belangrijke rol spelen. Naast de maaltijd en de sociale contacten worden ook nog andere redenen genoemd; de maaltijd is een reden om het huis uit te zijn, om de dag door te komen en het geeft mensen een veilig gevoel dat er op hun ‘gelet’ wordt. In 2022 zijn er ruim 27.250 maaltijden verstrekt (zie tabel 7.6). Het aantal jaarlijks verstrekte warme maaltijden laat vanaf 2015 een dalende trend zien. Tabel 7.6

Aantal gebruikers van maaltijdvoorzieningen voor ouderen 2020-2022 2015

2017

2019

2020

2021

2022

68.501

54.497

51.485

41.000

34.000

27.250

Warme maaltijden Aantal verstrekte warme maaltijden

Bron: Gemeente Den Haag: 2015 -2017 Haeghe groep, 2019 Dienst SZW, 2020-2022, Dienst OCW/Ouderenbeleid

19 20

Bron: www.denhaag.nl Bron: Gemeente Den Haag (2010), Ontmoetingen tussen ouderen tijdens de maaltijd.

- 44 -

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. sociale participatie: • Meedoen in de samenleving is erg belangrijk om prettig ouder te worden, hierbij is het belangrijk dat mensen elkaar stimuleren om mee te blijven doen. • Buurtapps worden gewaardeerd zodat men elkaar op de hoogte kan houden. • Amateur cultuurclubs spelen een belangrijke rol in het meedoen, hierop zou niet bezuinigd dienen te worden. • Wat je wilt doen, staat of valt met je fysieke conditie. Er is behoefte bij senioren om samen aan hun conditie te werken. Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

7.6

FINANCIËLE MIDDELEN

Of senioren kunnen participeren hangt voor een deel ook af of ze over voldoende financiële middelen beschikken. 7.6.1

Inkomen

In figuur 7.7 is het gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar inkomen weergegeven van huishoudens met aan het hoofd een 65-plusser ten opzichte van het totaal aantal huishoudens in Den Haag21. Het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen is het inkomen dat huishoudens kunnen aanwenden voor particuliere consumptie, gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden. Hierdoor is het welvaartsniveau van verschillende typen huishoudens onderling vergelijkbaar. Het gestandaardiseerd inkomen is een maat voor de welvaart van (de leden van) een huishouden. In 2021 hadden 65-plus huishoudens 29.400 euro te besteden, dat is minder dan een gemiddeld huishouden in Den Haag (32.800 euro). In de grafiek is te zien dat het gemiddeld te besteden huishoudinkomen vanaf 2011 is gestegen; het gemiddelde besteedbaar huishoudinkomen van 65plussers steeg echter minder hard dan het Haags gemiddelde. Figuur 7.7 Gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen Haagse ouderen, 2011 – 2021

Bron: CBS Statline

Bron: CBS Statline maart 2023

- 45 -

Minimahuishoudens In de Armoedemonitor wordt aandacht besteed aan minimahuishoudens, de doelgroep voor het armoedebeleid van de gemeente. Binnen het armoedebeleid worden verschillende inkomensgrenzen gehanteerd. In de onderstaande tabel zijn de (minima)huishoudens van mensen met een inkomen van 110 procent van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm)22 weergegeven. In 2020 zijn er in Den Haag 53.400 huishoudens met een 65-plusser als hoofdkostwinner. Hiervan heeft 15,5% (8.300 huishoudens) een inkomen tot 110% van het wettelijk sociaal minimum. Dit aandeel is hoger dan het gemiddelde voor alle huishoudens in Den Haag (14,2%). Bij 13,2% van het aantal huishoudens met een 65-plusser aan het hoofd is er sprake van langdurige minima. Dat wil zeggen dat deze huishoudens meer dan drie jaar van een inkomen tot 110 procent van het sociale minimum leven. Dit aandeel is hoger dan voor heel Den Haag (9,4%). Tabel 7.8

Aantal en aandeel minimahuishoudens onder Haagse ouderen, 2020 Aantal

Aandeel

Den Haag

65plus

Den Haag

65plus

Totaal huishoudens

240.800

53.400

100%

Huishoudens met een inkomen tot 110% van het WSM

33.800

8.300

14,2%

15,5%

Huishoudens met een langdurig inkomen tot 110% van het WSM

22.600

7.200

9,4%

13,2%

Bron: CBS/Armoedemonitor Den Haag

7.6.2

Rondkomen

De hoogte van het (huishoud)inkomen zegt niet alles over de financiële positie van Haagse ouderen. Belangrijk is de vraag of zij kunnen rondkomen van hun inkomen. Het gaat hierbij om de beleving van de ouderen wat betreft hun eigen financiële positie, waarbij er geen rekening gehouden wordt met de ontwikkeling van de hoogte van het inkomen van ouderen in de afgelopen jaren. In het Inwonersonderzoek Den Haag 2021 geeft 18% van de Haagse ouderen aan dat hun financiële positie het laatste jaar (het jaar voorafgaand aan het onderzoek) is verslechterd (zie figuur 7.9). Dit is iets hoger dan het gemiddelde voor heel Den Haag (16%). Haagse ouderen zien minder vaak (5%) verbetering in hun financiële situatie dan gemiddeld in Den Haag (21%). 10% van de Haagse 65plussers moet door geldgebrek wel eens bezuinigen op zaken als eten en kleding of moet wachten met het betalen van de telefoonrekening en/of de energierekening, voor geheel Den Haag is dit 16%. Daarnaast heeft 4% van de 65-plussers schulden. Dit aandeel is lager dan gemiddeld. Van alle inwoners van Den Haag van 16 jaar en ouder heeft 9% schulden. Dit percentage is exclusief hypotheekschuld en studieschuld. Figuur 7.9

Financiële situatie van Haagse ouderen aan de hand van een aantal indicatoren 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Inwonersonderzoek

Het wettelijk sociaal minimum is de actuele bijstandsnorm voor het betreffende huishoudtype. Deze normbedragen worden halfjaarlijks vastgesteld. Voor 65-plussers is de netto AOW-uitkering het normbedrag voor het wettelijke sociale minimum.

- 46 -

Tabel 7.10 Financiële situatie van Haagse ouderen, 2016 - 2021 2016

2017

2019

2021

% met verslechterde financiële positie

33,3%

22,5%

26,5%

18,2%

% dat moet bezuinigen

18,2%

18,8%

14,0%

10,0%

% dat schulden heeft

5,4%

3,4%

5,8%

3,7%

Bron: Gemeente Den Haag, Inwonersonderzoek

7.6.3

Inkomensondersteunende voorzieningen

Mensen met een laag inkomen in Nederland hebben de mogelijkheid gebruik te maken van inkomensondersteunende voorzieningen, zoals de zorgtoeslag en de huurtoeslag. Inwoners van Den Haag kunnen ook gebruikmaken van regelingen van de gemeente om het inkomen te verhogen of de lasten te verlagen. Volgens de Armoedemonitor Den Haag 2020 maakte 91% van de 65-plus huishoudens met een inkomen van maximaal 110% van het Wettelijk Sociaal minimum van deze regelingen gebruik. In tabel 7.11 is het gebruik van een aantal van deze regelingen weergegeven voor de groep 65-plussers en voor heel Den Haag. Tabel 7.11 Bereik van de inkomensondersteunende voorzieningen, 2020 Aantal

Aandeel

Den Haag

65plus

Den Haag

65plus

Huishoudens met een inkomen tot 110% van het WSM23

33.800

8.600

100%

Gebruik van tenminste één gemeentelijke regeling

28.200

7.800

83%

91%

Haagse zorgverzekering

18.100

5.900

54%

69%

Bijzondere bijstand

3.600

200

11%

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen

18.000

4.600

53%

Ooievaarspas

25.400

7.000

75%

82%

Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten

7.900

2.800

23%

33%

Bron: CBS/Armoedemonitor Den Haag

- 47 -

Collectieve zorgverzekering Huishoudens met een minimuminkomen kunnen zich aansluiten bij een voordelige collectieve zorgverzekering: De Haagse Zorgverzekering. De gemeente heeft afspraken met zorgverzekeraar VGZ gemaakt en afhankelijk van het gekozen pakket en/of inkomen betaalt de gemeente mee aan de premie en/of het eigen risico van de deelnemer. In 2020 heeft 69% (5.900 huishoudens) van de huishoudens met een inkomen van 110% met aan het hoofd een 65-plusser gebruik gemaakt van deze regeling. Voor totaal Den Haag is dit aandeel 54%. Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand wordt verstrekt als iemand met een laag inkomen, noodzakelijke en niet uitstelbare kosten niet zelf kan betalen. In 2020 heeft 3% (200) van de huishoudens met een inkomen van 110% met aan het hoofd een 65-plusser gebruik gemaakt van deze regeling. Voor totaal Den Haag is dit aandeel 11%. Ooievaarspas Met de Ooievaarspas kunnen mensen met een laag inkomen door middel van kortingen deelnemen aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten. In 2020 was 82% (7.000 huishoudens) van de 65plus huishoudens met een inkomen van 110% van het wettelijk sociaal minimum in het bezit van een Ooievaarspas. Voor totaal Den Haag is dit aandeel 75%. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Personen met een laag inkomen kunnen in aanmerking komen voor kwijtschelding van gemeentelijke heffingen en/of belastingen.

In 2020 heeft 53% (4.500 huishoudens) van de 65-plus huishoudens met een inkomen van 110% van het wettelijk sociaal minimum hiervan gebruik gemaakt. Voor totaal Den Haag is dit aandeel ook 53%. Tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten De tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten is bestemd voor alle chronisch zieken en gehandicapten met een minimum inkomen. De vergoeding is 125 euro en kan 1 keer per jaar worden aangevraagd. In 2020 maakten 33% (2.800 huishoudens) van het aantal 65-plus huishoudens met een inkomen van maximaal 110% van het wettelijk sociaal minimum gebruik van deze regeling. Voor totaal Den Haag is dit aandeel 23%.

- 48 -

8 Respect en sociale integratie In dit hoofdstuk kijken we naar verschillende aspecten rond respect en sociale integratie. Voelen senioren zich thuis in hun eigen buurt? Hebben zij veel contact met buurtgenoten? Worden Haagse ouderen met respect behandeld? En in welke mate voelen Haagse ouderen zich eenzaam? De gegevens die we in dit hoofdstuk presenteren, komen uit de Veiligheidsmonitor, de Gezondheidsgids Haaglanden, de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020, GGD’en, CBS en RIVM en overige onderzoeken. De bronnen zijn in de tekst en/of met een voetnoot aangegeven. In de bijlage is hierover meer informatie te vinden. De uitkomsten van de Veiligheidsmonitor, de Gezondheidsgids en de Gezondheidsmonitor hebben betrekking op ouderen die zelfstandig wonen. Over ouderen die in verpleeg- of verzorgingshuizen wonen hebben we geen informatie.

8.1

SOCIALE COHESIE IN DE BUURT

In de onderstaande figuur is een aantal aspecten uit de Veiligheidsmonitor rond sociale cohesie in de buurt weergegeven. Bijna 60% van de Haagse 65-plussers voelt zich thuis in de buurt waarin zij wonen (zie figuur 8.1). Bijna twee derde (64%) geeft aan dat de mensen in hun buurt op een prettige manier met elkaar omgaan en bijna 70% durft bij langere afwezigheid hun huissleutel af te geven aan de buren. De helft van de ouderen geeft aan dat zij in een gezellige buurt wonen waar mensen elkaar helpen en is tevreden met de samenstelling van de bevolking. Ongeveer een derde (34,5%) van de Haagse ouderen geeft aan veel contact te hebben in de buurt en een vergelijkbaar deel (35,6%) durft elkaar aan te spreken op onwenselijk gedrag. Bijna 40% van de 65-plussers vindt echter (ook) dat mensen in hun buurt elkaar nauwelijks kennen. Figuur 8.1 Beleving van Haagse ouderen van de sociale cohesie in hun woonbuurt 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

8.2

RESPECTLOOS GEDRAG

In de Veiligheidsmonitor zijn ook vragen opgenomen over respectloos gedrag. Mensen kunnen hierbij aangeven in hoeverre het wel eens voorkomt dat iemand hen respectloos behandelt. In het algemeen vinden ouderen dat zij met voldoende respect worden behandeld; 15% van de Haagse 65-plussers geeft aan dat zij wel eens door onbekenden op straat respectloos worden behandeld (zie figuur 8.2). 10% van de ouderen geeft aan dat dit weleens voorkomt in het openbaar vervoer en door personeel in winkels en/of bedrijven. 9% van de ouderen vindt dat zij door personeel van overheidsinstanties niet altijd met respect worden behandeld en 4% door bekenden zoals partner, familie of vrienden. In vergelijking met alle Hagenaars lijken Haagse senioren met meer respect te worden behandeld. - 49 -

Figuur 8.2 Beleving van Haagse ouderen over respectloos gedrag 2021

Bron: Gemeente Den Haag, Veiligheidsmonitor 2021

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. respect en sociale inclusie: De generatiekloof lijkt toe te nemen. De noodzaak wordt gevoeld om met bewoners het gesprek aan te gaan over hun overeenkomsten en verschillen, juist ook tussen jong en oud. Het idee leeft om via de school een oudere aan een kind plus ouder te koppelen. Aan de hand van thema’s (bijv. buiten spelen) is er dan een uitwisseling van verhalen en waarden en normen ‘hoe hoort het toen en nu, hoe doen we het, hoe zijn we het gewend’. Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

8.3

EENZAAMHEID EN SOCIALE UITSLUITING

Er zijn drie vormen van eenzaamheid: emotionele, sociale en existentiële eenzaamheid. Bij emotionele eenzaamheid ervaart iemand een sterk gemis van een intieme relatie of een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in). Bij sociale eenzaamheid mist iemand betekenisvolle relaties met een brede groep mensen, zoals collega’s, kennissen, buurtgenoten of mensen met dezelfde belangstelling. Bij existentiële eenzaamheid voelt iemand zich alleen in het bestaan zelf, bijvoorbeeld door confrontatie met sterfelijkheid of het gebrek aan zingeving. Volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen24 was ruim de helft (54,2%) van de 65plussers in het jaar voorafgaand aan het onderzoek matig tot zeer ernstig eenzaam (zie figuur 8.3). Gemiddeld voor Den Haag is dit aandeel 58,5%. Van de 65-plussers was 14,5% ernstig tot zeer ernstig eenzaam. Ook dit aandeel is iets lager dan gemiddeld onder Haagse inwoners van 18 jaar en ouder (20,2%). Eenzaamheid lijkt daarmee niet voorbehouden aan ouderen. Bij 30,2% van de 65-plussers is sprake van emotionele eenzaamheid, het aandeel onder de groep 18 jaar en ouder is bijna 40%. Bij 41,7% van de Haagse ouderen is er sprake van sociale eenzaamheid, het aandeel onder de groep van 18 jaar en ouder dat zich sociaal eenzaam voelt is 43,8%.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12966712/1