RIS316022 Bijlage

24 Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM

- 50 -

Figuur 8.3

Eenzaamheid en sociale uitsluiting

Bron: % eenzaamheid: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 GGD’en, CBS en RIVM, % sociaal uitgesloten: Gezondheidsgids Haaglanden 2020

Figuur 8.4 laat de ontwikkeling zien van het percentage inwoners dat zich (matig t/m zeer ernstig) eenzaam voelt. Het aandeel volwassenen (18-64 jaar) dat zich eenzaam voelt, is gestegen van 39% in 2008 tot 59% in 2022. Het aandeel ouderen dat aangaf zich eenzaam te voelen steeg iets minder hard; van 46% in 2008 tot 54% in 2022. Figuur 8.4

Ontwikkeling eenzaamheid 2008-2022

Bron: Gezondheidsgids Haaglanden

Sociale uitsluiting is een breed begrip en verwijst naar het onvermogen van groepen of individuen om als gevolg van individuele en maatschappelijke factoren volledig deel te nemen aan het maatschappelijk leven. Er is een verband tussen sociale uitsluiting en ervaren gezondheid 25. Mensen die de eigen gezondheid als (zeer) slecht ervaren voelen zich vaker sociaal uitgesloten. In 2020 voelt 6,8% van de Haagse 65-plussers zich matig tot sterk sociaal uitgesloten (zie figuur 8.3). Dit aandeel is lager dan het gemiddelde voor alle inwoners van Den Haag van 18 jaar en ouder (11,9%).

25 Bron: Gezondheidsgids Haaglanden

- 51 -

Om eenzaamheid bij volwassenen tegen te gaan werkt de gemeente Den Haag samen met diverse instellingen in de stad; hierbij subsidieert de gemeente meerdere projecten op het gebied van eenzaamheidsbestrijding. Ouderen in de Wijk In 2015 is een landelijk project ‘Ouderen in de Wijk’ gestart met als doel eenzaamheid onder ouderen met een laag inkomen tegen te gaan binnen de G4 steden. Vanuit de bibliotheken wordt een breed aanbod aan activiteiten georganiseerd voor deze ouderen. Enkele voorbeelden zijn filmavonden, lezingen, koffiemiddagen en cursussen digitale vaardigheden. In Den Haag wordt het project uitgevoerd door Bibliotheek Den Haag vanuit verschillende locaties in de stad. In 2022 zijn er met de activiteiten voor Ouderen in de Wijk ruim 1.300 mensen bereikt en met de spreekuren Ouderen in de Wijk ruim 800 personen.

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Respect en Sociale Inclusie: Respondenten geven aan weinig te maken te krijgen met vervelende opmerkingen of discriminatie vanwege hun leeftijd. Wel is voor een aanzienlijk deel van de respondenten niet bekend waar men terecht kan voor hulp of met een klacht in het geval men te maken krijgt met leeftijdsdiscriminatie. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 52 -

9

Communicatie en informatie

Om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen wonen is het van belang dat er goede voorzieningen en activiteiten voor senioren zijn. Belangrijk hierbij is dat ouderen weten dat deze voorzieningen en activiteiten er zijn en bij wie zij voor hulp kunnen aankloppen. Dit hoofdstuk gaat over de verschillende aspecten rond communicatie en informatie. Hoeveel ouderen maken gebruik van internet? Waar kunnen Haagse ouderen terecht met vragen? En zijn deze voorzieningen bij ouderen in de buurt?

9.1

INTERNETGEBRUIK

Er zijn meerdere instanties in Den Haag die informatie en advies aan ouderen kunnen geven en hen kunnen helpen bij bijvoorbeeld het aanvragen van bepaalde voorzieningen. Daarnaast is veel informatie via internet te vinden. Niet alleen over voorzieningen, maar ook over activiteiten in de buurt en mogelijkheden om te participeren. In het Inwonersonderzoek Den Haag wordt gevraagd of men gebruik maakt van internet. 82% van de Haagse 65-plussers geeft aan gebruik te maken van het internet (zie figuur 10.1). Het internetgebruik onder Haagse ouderen is minder dan gemiddeld onder de gehele Haagse bevolking (93%). De groep 75-plussers maakt duidelijk minder vaak gebruik van internet (72%) dan 65-74-jarigen (89%). Over de frequentie van het gebruik van internet onder Haagse ouderen en of dit via een computer thuis is, is niets bekend. Figuur 9.1 Gebruik van internet onder Haagse ouderen (2021)

Bron: Gemeente Den Haag, Inwonersonderzoek 2021

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. communicatie en informatie: • Er is behoefte aan informatie op papier, zoals een papieren stadsgids of seniorenwijzer. • De verbinding tussen huisartsen en ouderenconsulenten wordt als belangrijk beschouwd. • Digitalisering wordt als een belangrijk aandachtspunt gezien door senioren. Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via de link: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 53 -

9.2

(GESUBSIDIEERDE) VOORZIENINGEN GERICHT OP INFORMATIE EN ADVIES

Haagse senioren hebben meerdere bronnen tot hun beschikking om geïnformeerd te blijven over voorzieningen en activiteiten. Internet, huis-aan-huisbladen en wijkkranten, maar ook familie, vrienden, kennissen en buren kunnen een bron van informatie zijn. Daarnaast zijn er verschillende (gesubsidieerde) voorzieningen in Den Haag die gericht zijn op het geven van informatie en advies. Stadsdeelkantoren: Advies- en informatiebalies en Sociaal Raadslieden In elk stadsdeel van Den Haag is een stadsdeelkantoor te vinden waar inwoners juridisch advies kunnen krijgen en/of hulp bij het aanvragen van verschillende voorzieningen. Twee stadsdeelkantoren (Centrum en Leyweg) hebben hiervoor zogenaamde Advies- en informatiebalies ingericht en bij zes stadsdeelkantoren kan men terecht bij de Sociaal Raadslieden. De Sociaal Raadslieden hebben ook spreekuren in het Loosduinse Hof, bij de Gemeentelijke Kredietbank en Gezondheidscentrum Rubenshoek. Servicepunten XL Ouderen (en andere inwoners van Den Haag) kunnen voor informatie over zaken als wonen, welzijn en zorg ook bij de Servicepunten XL terecht. Bij een Servicepunt staan computers die voor algemeen gebruik zijn. Er zijn vrijwilligers die kunnen helpen bij het gebruik van de computer en het invullen van online formulieren.

Bij een Servicepunt XL kunnen inwoners ook terecht voor hulp bij de administratie en financiën, hulp bij het vinden van de nodige zorg, ondersteuningsmogelijkheden en voorzieningen, een maatschappelijk werker, een cliëntondersteuner of een ouderenconsulent, hulp (van buren) in de directe omgeving en hulp bij het vinden van vrijwilligerswerk. De welzijnsinstelling Wijkz26 biedt, via de servicepunten XL in 7 stadsdelen (exclusief stadsdeel Scheveningen), verschillende diensten aan. In 2022 zijn er 4.230 ouderen ondersteund. Den Haag telt 17 Servicepunten XL27. In figuur 9.3 zijn de locaties van deze servicepunten weergegeven. Figuur 9.3 Locaties van Servicepunten XL in Den Haag

Bron: www.denhaag.nl, maart 2023, bewerking OCW/Business Analytics

Ouderenconsulenten/Ouderenadviseurs Bij de ouderenconsulenten/-adviseurs, werkzaam bij de welzijnsorganisaties, kunnen ouderen terecht met allerlei vragen en problemen die spelen rond het ouder worden. De ouderenconsulent/-adviseur informeert en adviseert over diensten en voorzieningen op het gebied van wonen, welzijn en zorg en verwijst de oudere zo nodig door. Daarnaast coördineren zij het werk van vrijwilligers die zich inzetten voor het ouderenwerk.

26 27

Bron: Wijkz Bron: www.denhaag.nl

- 54 -

De welzijnsinstelling Wijkz biedt, via de servicepunten XL in 7 stadsdelen (exclusief stadsdeel Scheveningen), verschillende diensten aan. In 2022 waren er bij Wijkz 28 ouderenconsulenten/adviseurs werkzaam. Samen met vrijwilligers ondersteunen zij ouderen op diverse gebieden en bieden zij diverse diensten aan, zoals signalerende huisbezoeken onder 75-plussers, vrijwillige vervoersdiensten, hulp bij administratie, burenhulpdienst en Welzijn op Recept. In 2022 zijn 2.368 ouderen ondersteund door de ouderenconsulenten van Wijkz. In tabel 9.4 is een aantal diensten weergegeven en het bereik van deze diensten. Signalerende huisbezoeken 75-plus In 2022 zijn er door welzijnsorganisatie Wijkz (exclusief stadsdeel Scheveningen) 6.754 brieven verzonden aan inwoners van 75 jaar en ouder met als doel om iedere inwoner in deze leeftijdscategorie jaarlijks aan huis te bezoeken en te signaleren of er behoefte is aan (mantelzorg) ondersteuning, de inzet van voorzieningen, hulp of informatie over activiteiten. Zo nodig wordt professionele hulp aangeboden en ingeschakeld. In 2022 zijn er 588 ouderen van 75 jaar en ouder bezocht. Welzijn op Recept Veel mensen die regelmatig de huisarts bezoeken hebben last van lichamelijke klachten, stress, hoofdpijn, somberheid of slecht slapen.

Omdat medicijnen niet altijd de oplossing zijn voor deze klachten, kan de huisarts ‘Welzijn op Recept’ voorschrijven. Via ‘Welzijn op Recept’ worden patiënten verwezen naar de welzijnscoach. De welzijnscoach biedt informatie, advies en ondersteuning. In 2022 zijn 593 ouderen doorverwezen naar een welzijnscoach. Tabel 9.4 Aanbod en bereik diensten Wijkz in 7 Haagse stadsdelen (exclusief Scheveningen) 2016

2017

2019

2022

Aantal ouderen ondersteund via Servicepunt XL

4.230

Aantal ouderen ondersteund door ouderenconsulenten

2.368

Aantal ouderenconsulenten/-adviseurs

34

33

28

28

Signalerende huisbezoeken 75-plus Aantal brieven verstuurd aan ouderen van 75 jaar en ouder Aantal signalerende huisbezoeken aan ouderen 75-plus

6.754 2.133

1.556

1.232

588

ca. 146

ca. 270

ca. 118

593

Welzijn op recept Aantal doorverwezen ouderen Welzijn op Recept Bron: registratie Wijkz

Bibliotheken Inwoners van Den Haag kunnen ook in de openbare bibliotheken terecht voor allerlei informatie en activiteiten. Den Haag telt in maart 2023 18 openbare (buurt)bibliotheken28. Buurtbibliotheken hebben een beperkte collectie en beperkte openingstijden en zijn bedoeld voor minder mobiele ouderen (en kinderen tot en met twaalf jaar). Voor vragen en/of hulp over digitaal contact met de overheid kan men terecht bij het Informatiepunt Digitale Overheid. Dit informatiepunt is te vinden in vier bibliotheken in Den Haag: Bibliotheek Transvaalkwartier, Bibliotheek Schilderswijk, Bibliotheek Escamp en in de Centrale Bibliotheek.

28

Bron: websites bibliotheken in Den Haag

- 55 -

Figuur 9.5 Locaties van (buurt)bibliotheken in Den Haag

Bron: websites van bibliotheken in Den Haag, maart 2023

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de ervaringen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Communicatie en Informatie: Respondenten tonen zich tevreden met de informatie die zij ontvangen met betrekking tot activiteiten voor ouderen in hun buurt of die van belang is voor hun gezondheid. Ook de leesbaarheid en het taalgebruik van de informatie die zij van gemeente of andere maatschappelijke organisaties ontvangen stemt tevreden. Wat lager scoort is de tevredenheid met de wijze waarop er naar hen geluisterd wordt in het geval van een klacht en hoe zij te woord worden gestaan wanneer zij contact opnemen met de gemeente of een andere maatschappelijke instantie. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 raadsinformatie.nl)

- 56 -

10 Gemeenschap en gezondheidszorg Goede gezondheidszorg en voorzieningen zijn noodzakelijk om gezond en zelfstandig te blijven wonen. In de voorgaande hoofdstukken is een aantal voorzieningen reeds de revue gepasseerd. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar het gebruik van professionele zorg en naar het ontvangen van mantelzorg. Deze gegevens zijn afkomstig uit de bestanden van Vektis, de website van het CBS en de Gezondheidsgids Haaglanden. Dit is in de tekst en/of met een voetnoot aangegeven. In de bijlage is hierover meer informatie te vinden. 10.1 PROFESSIONELE ZORG In deze paragraaf kijken we naar de ondersteuning die senioren krijgen, als het gaat om gezondheid en de belemmeringen die zij ervaren. Hoe vaak maken zij gebruik van bijvoorbeeld een huisarts of van de thuiszorg? En krijgen zij hulp bij het huishouden? 10.1.1

Gezondheidszorg

Vektis geeft inzicht in het gebruik van zorg op basis van declaratiedata en stelt deze op gebiedsniveau en leeftijdsgroep beschikbaar. Uit deze Vektisbestanden blijkt dat een groot deel van de 65-plussers in Den Haag in 2021 contact heeft gehad met de huisarts (83%), de farmaceutische zorg (87%), een medisch specialist (59%) of een specialist in de geestelijke gezondheidszorg (3%). Haagse 65-plussers hebben vaker contact met de huisarts, een medisch specialist en de farmaceutische zorg dan gemiddeld. Van alle inwoners in Den Haag is 72% op bezoek bij de huisarts geweest, 66% bij de farmaceutische zorg en 57% bij een medische specialist. Alleen het percentage inwoners dat een specialist bezoekt in de geestelijk gezondheidszorg is iets hoger dan bij Haagse ouderen. 13% van de Haagse 65-plussers heeft in 2021 contact gehad met de thuiszorg (wijkverpleegkundige). Dit aandeel is hoger dan gemiddeld. Van alle inwoners van 19 jaar en ouder heeft 3% contact gehad met de thuiszorg. Figuur 10.1 Gebruik professionele zorg (2021)

Bron: Vektis

- 57 -

Tabel 10.2 Gebruik professionele zorg Haagse ouderen (2016-2021) 2016

2017

2018

2019

2020

2021

%

%

%

%

%

%

Aantal

Huisartsenzorg

88,6%

88,2%

83,3%

83,3%

82,1%

82,9%

69.179

Farmaceutische zorg

89,0%

89,2%

89,2%

88,9%

88,2%

88,6%

73.972

Medisch specialistische zorg

85,8%

85,9%

86,1%

85,7%

81,9%

83,8%

69.965

Wijkverpleging

13,1%

13,1%

13,7%

13,4%

13,0%

12,8%

10.685

Geestelijke gezondheidszorg

3,4%

3,1%

3,1%

3,1%

2,8%

2,7%

2.236

Bron: Vektis

Enquête Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ) In 2020 is door de Haagse Hogeschool, door middel van de AFCCQ, onderzoek gedaan naar de bevindingen van 400 ouderen over de seniorvriendelijkheid van de stad. De vragenlijst bestaat uit 74 vragen verdeeld over de 8 domeinen van de Wereldgezondheidsorganisatie en een aanvullend domein over de financiële situatie. Bevindingen m.b.t. Sociale en Gezondheidsvoorzieningen: Over het algemeen tonen respondenten zich tevreden met het aanbod en de kwaliteit van zorg- en welzijnsvoorzieningen in hun stad, de bereikbaarheid van deze voorzieningen alsmede de informatie die zij daarover hebben. Daar tegenover staan relatief lage scores wanneer het gaat om de huishoudelijke zorg die men ontvangt, de ondersteuning die men ontvangt in het geval men mantelzorg verleent en de zorg en hulp die men ontvangt in het geval van ziekte of beperking. Ook de communicatie over crisissituaties de stad is een punt van aandacht. Bron: Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020, Integrale Rapportage Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

10.1.2

Hulp bij het huishouden

Inwoners die afhankelijk zijn van hulp en niet meer zelfredzaam zijn, kunnen bij de gemeente via de WMO huishoudelijke ondersteuning aanvragen. In 2021 zijn er ruim 15.000 cliënten met huishoudelijke ondersteuning (zie tabel 10.3) waarvan twee derde (65%) in de leeftijdscategorie van 65 jaar en ouder. Van alle Haagse 65-plussers maakt 13% gebruik van huishoudelijke ondersteuning via de WMO. Het aantal gebruikers van huishoudelijke ondersteuning is ten opzichte van 2017 toegenomen en is voornamelijk toe te schrijven aan de stijging van het aantal ouderen dat hiervan gebruik maakt. Tabel 10.3

Aantal gebruikers WMO huishoudelijke ondersteuning (2017 - 2021) 2017

2018

2019

2020

2021

Aantal gebruikers huishoudelijke ondersteuning

14.300

14.200

15.500

15.364

15.316

Aantal gebruikers huishoudelijke ondersteuning 18 tot 65 jaar

4.900

5.200

5.500

4.988

4.831

Aantal gebruikers huishoudelijke ondersteuning 65-plus

9.300

9.000

10.000

10.376

10.485

% gebruikers huishoudelijke ondersteuning 65-plus

13%

12%

13%

13%

13%

Bron: t/m 2019 CBS/ Onderzoek gebruik huishoudelijke ondersteuning in Den Haag, 2020 en 2021 Vektis

10.2 INFORMELE ZORG; OLDEST OLD SUPPORT RATIO De kans dat een 85-plusser zorgbehoefte heeft, is relatief groot. Vaak staat een 85-plusser er alleen voor, omdat de partner is overleden. De informele zorg voor deze groep komt dan meestal terecht op de kinderen van deze ouderen, vaak mensen in de leeftijd tussen 50 en 75 jaar. Het is de vraag of er in de toekomst voldoende potentieel is om deze informele zorg te geven. Om de verhouding tussen deze leeftijdsgroepen weer te geven, is hier een indicator voor ontwikkeld, de ‘Oldest Old Support Ratio’. Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de leeftijdsgroep die deze informele zorg kan leveren (50 tot 75-jarigen) en de 85-plussers29.

29

Planbureau voor de leefomgeving

- 58 -

In de volgende figuur is de OOSR voor Den Haag en Nederland weergegeven over de periode 19752040. De waarde van de indicator in Den Haag in 2020 is 15, dat betekent dat er voor elke 85-plusser 15 potentiële informele zorgverleners zijn. Landelijk is deze verhouding 14. Landelijk daalt de ratio al jarenlang en de verwachting is dat deze nog verder zal afnemen tot 6 in 2040. De OOSR in Den Haag is in de periode 1995-2020 juist gestegen. De verwachting is dat het aandeel Haagse potentiële informele zorgverleners zal gaan afnemen tot 8 in 2040, iets gunstiger dan het landelijk cijfer. Figuur 10.4 Oldest Old Support Ratio 1975-2040, Den Haag en Nederland

Bron: Planbureau voor de Leefomgeving

10.2.1

Mantelzorg

In de Gezondheidsmeter 2020 geeft 16% van de Haagse 65-plussers aan dat zij, het jaar voorafgaand aan het onderzoek (2020), mantelzorg hebben ontvangen. Dit wil zeggen dat zij regelmatig op vrijwillige basis hulp kregen van iemand in hun omgeving vanwege een chronische ziekte en/of handicap. Onder de 65-74 jarigen geeft 10% aan mantelzorg te hebben ontvangen, onder de 75-84 jarigen 20% en van de 85-plussers geeft bijna de helft (47%) aan mantelzorg te hebben ontvangen. Vrouwen ontvangen iets vaker mantelzorg dan mannen, respectievelijk 18% ten opzichte van 13%. Figuur 10.5 Ontvangen mantelzorg Haagse ouderen (2020)

Bron: Gezondheidsgids Haaglanden 2020

- 59 -

10.3 AANWEZIGHEID VOORZIENINGEN IN DE ZORG In deze paragraaf worden drie kaarten met de locaties van voorzieningen op het gebied van zorg gepresenteerd. We noemen alleen de voorzieningen die het meest relevant zijn voor senioren: de huisarts, ziekenhuis en apotheek en de fysiotherapeut. Volgens de gegevens van de Sociale Kaart Den Haag zijn er in Den Haag (maart 2023) 3 ziekenhuizen, circa 80 apotheken, circa 150 huisartspraktijken en circa 160 praktijken voor fysiotherapie. Per huisartsenpraktijk of praktijk voor fysiotherapie kunnen meerdere huisartsen c.q. fysiotherapeuten werkzaam zijn. Figuur 10.6 Locaties van apotheken en ziekenhuizen in Den Haag

Bron: Sociale Kaart Den Haag, maart 2023 *legenda: groen=apotheek, lichtblauw=ziekenhuis

Figuur 10.7 Locaties van huisartsenpraktijken in Den Haag

Bron: Sociale Kaart Den Haag, maart 2023

- 60 -

Figuur 10.8 Locaties van praktijken voor fysiotherapie in Den Haag

Bron: Sociale Kaart Den Haag, maart 2023

Figuur 10.9 Loopafstand naar huisarts, apotheek of fysiotherapeut

Bron: Woonzorgwijzer, https://dh.wzwkaart.nl/, juni 2023

Stadsateliers Seniorvriendelijk Den Haag Atelier Samenkracht biedt ouderen in dialoogbijeenkomsten een podium om hun wensen en mogelijkheden op het gebied van ‘meedoen en van betekenis zijn’ met elkaar en met vertegenwoordigers van lokale instituties te delen en actief uit te dragen. In Den Haag zijn diverse ateliers in verschillende wijken georganiseerd waar thema’s op het gebied van een seniorvriendelijke stad worden besproken. Enkele bevindingen m.b.t. sociale en gezondheidsvoorzieningen: • Er is behoefte aan plekken om samen te komen voor senioren. Dit kan ook juist op laagdrempelige, onopvallende plekken zoals in winkels. • Een deel van de senioren zou een periodieke check-up bij de huisarts op prijs stellen, ook om hen voor te bereiden op mogelijk komende ouderdomsklachten. Bron: Hulsebosch Advies/SamenKracht.Nu (2020) Meer informatie via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl)

- 61 -

Bijlage: overzicht van de gebruikte bronnen en onderzoeken In deze rapportage is een aantal verschillende bronnen en onderzoeken gebruikt om informatie te verzamelen over Haagse ouderen: • Basisregistratie Personen, • Bevolkingsprognoses, • Armoedemonitor CBS, • Gezondheidsgids Haaglanden, • Onderzoek Onderweg in Nederland, • Inwonersonderzoek Den Haag, • Veiligheidsmonitor, • Sociale Kaart Den Haag • Rapportage ‘Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt 2021, uitkomsten Woon 2021’ • Integrale rapportage Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020 Basisregistratie Personen (BRP) Alle inwoners van Den Haag staan geregistreerd in de Basisregistratie Personen (voorheen de Gemeentelijke Basis Administratie, GBA). In dit bestand zijn alle inwoners opgenomen met daarbij diverse kenmerken, waaronder leeftijd, geslacht, geboorteland, huisadres, etc. Dit bestand wordt door de Dienst Burgerzaken beheerd. Omdat er elke dag mutaties kunnen plaatsvinden in de BRP is voor dit onderzoek gebruik gemaakt van zogenaamde ‘bevroren’ bestanden. Peildatum hierbij is 31 december van ieder jaar; dit wil zeggen dat het bestand de situatie weergeeft op 1 januari (van het volgende jaar). Via de website Home - Den Haag in Cijfers worden de bevolkingsgegevens digitaal beschikbaar gesteld.

Gebruik uitkomsten in deze monitor Er worden uitkomsten gepresenteerd uit vijf jaren; 2014, 2016, 2018, 2020 en 2023. Als er in de tekst dus een jaartal wordt genoemd, bijvoorbeeld 2023, gaat het dus om de aantallen op 1 januari 2023. Bevolkingsprognose Jaarlijks maakt de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente Den Haag een prognose van de ontwikkelingen in de bevolkingsopbouw, de huishoudenssamenstelling en de ontwikkeling van de bevolking naar etnische groepen. De prognose wordt gemaakt op basis van inzichten wat betreft demografische kenmerken als geboorte, sterfte, binnenlandse en buitenlandse migratie en op basis van het Investering Programma Stedelijke Ontwikkeling woningbouwprogramma voor de korte termijn. Voor de berekening wordt gebruik gemaakt van een gemeentelijk bevolkingsprognose model (GBPRO) dat ontwikkeld is door de Vereniging van Statistiek en Onderzoek (VSO). Via de website Home - Den Haag in Cijfers worden de bevolkingsprognoses digitaal beschikbaar gesteld. Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage wordt gebruik gemaakt van de prognoses voor de periode 2025-2030. De prognose geeft de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen weer op basis van de huidige inzichten. De gepresenteerde cijfers geven de richting op lange termijn aan. Dat betekent niet dat de cijfers ook jaarlijks precies zo uit zullen komen.

Armoedemonitor De Armoedemonitor heeft als doel zicht te houden op de ontwikkeling van de omvang en de samenstelling van de doelgroep voor het armoedebeleid van de Gemeente Den Haag, inclusief het gebruik van inkomensondersteunende regelingen. Voor het onderzoek worden registraties van verschillende regelingen aan elkaar gekoppeld, zoals bevolkingsgegevens, inkomensgegevens en gebruiksgegevens van voorzieningen. Voorheen werd de Haagse Armoedemonitor in opdracht van de gemeente Den Haag uitgevoerd door KWIZ. In 2020 is de Haagse Armoedemonitor tot stand gekomen door samenwerking met het Urban Data Center Den Haag en het CBS. Hierdoor is vergelijking met de cijfers die gepresenteerd zijn in de vorige edities van de Ouderenmonitor niet mogelijk. Meer cijfers zijn te vinden op de website van het CBS: Armoedemonitor gemeente Den Haag, 2020 (cbs.nl) Home - Den Haag in Cijfers. Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage wordt gebruik gemaakt van de uitkomsten van het onderzoek in 2020. - 62 -

Gezondheidsgids Haaglanden De Gezondheidsenquête wordt eens in de vier jaar uitgezet onder een deel van de Haagse bevolking van 18 jaar en ouder die zelfstandig wonen. In de gezondheidsenquête worden vragen gesteld over gezondheid, leefstijl en leefomstandigheden. In het najaar van 2020 is nog een extra onderzoek uitgevoerd; de Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen waarin gegevens over de impact van Covid 19 zijn opgenomen. Deze cijfers zijn niet opgenomen in de Ouderenmonitor maar wel in te zien in het Corona dashboard van GGD Haaglanden. De Gezondheidsenquête wordt via internet of schriftelijk afgenomen onder een representatieve steekproef van de Haagse bevolking (van 19 jaar en ouder die zelfstandig wonen). Om een zo representatief beeld te krijgen, zijn de uitkomsten in de analyses gewogen, zodat er uitspraken kunnen worden gedaan over de gehele populatie. Uitkomsten van de Gezondheidsenquête worden gepubliceerd op de website van de Gezondheidsgids Haaglanden: Home - Gezondheidsgids Haaglanden (ggdhaaglanden.nl) Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage worden verschillende uitkomsten van de Gezondheidsenquête (of wel Gezondheidsmeter) 2020 en 2022 voor de doelgroep 65-plus gepresenteerd. Het gaat hierbij om de gewogen uitkomsten.

Omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef en de uitkomsten gewogen zijn, mogen we ervan uitgaan dat de uitkomsten representatief zijn voor de gehele populatie Haagse ouderen. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges (zie kader). Overigens is het ook van belang om hierbij rekening te houden met het feit dat personen in verpleeg- en verzorgingshuizen (vaak ouderen) niet in de steekproef betrokken zijn. Bij de interpretatie van de cijfers moet rekening worden gehouden dat de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande maatregelen mogelijk invloed hebben gehad op het gedrag en de gezondheid van de geïnterviewde zelf.

Onderzoek Onderweg in Nederland (ODiN) Het Onderzoek Onderweg in Nederland is een landelijk onderzoek dat doorlopend wordt uitgevoerd. Ook onder een deel van de Haagse bevolking. In ODiN wordt het verplaatsingsgedrag van de Nederlandse bevolking onderzocht o.a. naar plaats van herkomst en bestemming, tijdstip waarop het vervoer plaatsvindt, gebruikte vervoermiddelen en motieven voor de verplaatsingen. Het ODiN is afgenomen via internet, aan de hand van telefonische interviews en aan de hand van persoonlijke interviews onder een representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking. Bij het trekken van de steekproef is rekening gehouden met de verdeling naar leeftijd, sekse en etniciteit om een zo representatief beeld te krijgen van de gehele bevolking (van 0 jaar en ouder). Om dezelfde reden zijn de uitkomsten ook nog eens (achteraf) gewogen, zodat er uitspraken kunnen worden gedaan over de gehele populatie. Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage worden verschillende uitkomsten van de ODiN 2021 voor de doelgroep 65-plus gepresenteerd. Het gaat hierbij om de gewogen uitkomsten. Omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef en de uitkomsten gewogen zijn, mogen we ervan uitgaan dat de uitkomsten zo veel mogelijk representatief zijn voor de gehele populatie Haagse ouderen.

Wel moet hierbij rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges (zie kader). Overigens is het ook van belang om hierbij rekening te houden met het feit dat personen in verpleeg- en verzorgingshuizen (vaak ouderen) niet in de steekproef betrokken zijn.

Inwonersonderzoek Den Haag Het Inwonersonderzoek Den Haag (voorheen de Stadsenquête) is een onderzoek dat onder een deel van de Haagse bevolking wordt gehouden. In het Inwonersonderzoek komt een groot aantal actuele beleidsonderwerpen aan bod, o.a. over cultuur, welzijn, jeugd, burgerschap, zorg en sport. Verschillende diensten binnen de gemeente Den Haag leveren input voor de vragenlijst. Het Inwonersonderzoek bestaat uit een aantal verschillende vragenlijsten en wordt telefonisch of via internet afgenomen onder een representatieve steekproef van de Haagse bevolking. Niet iedereen krijgt dezelfde vragen. Bij het trekken van de steekproef is rekening gehouden met de verdeling naar stadsdeel, leeftijd, sekse en etniciteit om een zo representatief beeld te krijgen van de gehele Haagse bevolking (van 16 jaar en ouder). Om dezelfde reden zijn de uitkomsten ook nog eens (achteraf) gewogen, zodat er uitspraken kunnen worden gedaan over de gehele populatie. - 63 -

Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage wordt een aantal uitkomsten van het Inwonersonderzoek voor de doelgroep 65plus gepresenteerd. Het gaat hierbij om de gewogen uitkomsten. Omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef en de uitkomsten gewogen zijn, mogen we ervan uitgaan dat de uitkomsten zo veel mogelijk representatief zijn voor de gehele populatie Haagse ouderen. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges (zie kader). Overigens is het ook van belang om hierbij rekening te houden met het feit dat personen in verpleeg- en verzorgingshuizen (vaak ouderen) niet in de steekproef betrokken zijn.

Betrouwbaarheid en nauwkeurigheidsmarges Bij de diverse onderzoeken die gebruik maken van een steekproef onder de Haagse bevolking moet rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges. Kort gezegd betekent dit dat de uitkomsten die worden gepresenteerd in werkelijkheid een aantal procenten kan afwijken. De mate van nauwkeurigheid neemt af naarmate het aantal respondenten kleiner is. Bij de berekening van de marges wordt doorgaans uitgegaan van 95% betrouwbaarheid. Dit betekent dat als het onderzoek 100 maal herhaald wordt er 95 keer een waarde wordt gevonden die binnen de marges ligt.

Tabel B1.1

Nauwkeurigheidmarges bij een betrouwbaarheid van 95% Percentage (uitkomsten) 5% / 95%

10% / 90%

20% / 80%

30% / 70%

40% / 60%

50%

100

4,3

5,9

7,8

9,0

9,6

9,8

200

3,0

4,2

5,5

6,3

6,8

6,9

300

2,5

3,4

4,5

5,2

5,5

5,6

500

1,9

2,6

3,5

4,0

4,3

4,4

700

1,6

2,2

3,0

3,4

3,6

3,7

1000

1,4

1,9

2,5

2,8

3,0

3,1

N

Veiligheidsmonitor De Veiligheidsmonitor is een landelijk onderzoek dat tweejaarlijks wordt gehouden. Ook onder een deel van de Haagse bevolking. In de Veiligheidsmonitor worden vragen gesteld over de beleving van leefbaarheid en veiligheid. De Veiligheidsmonitor bestaat uit één vragenlijst en wordt telefonisch of via internet afgenomen onder een representatieve steekproef van de Haagse bevolking. Bij het trekken van de steekproef is rekening gehouden met de verdeling naar stadsdeel, leeftijd, sekse en etniciteit om een zo representatief beeld te krijgen van de gehele Haagse bevolking (van 16 jaar en ouder). Om dezelfde reden zijn de uitkomsten ook nog eens (achteraf) gewogen, zodat er uitspraken kunnen worden gedaan over de gehele populatie. Meer cijfers uit de Veiligheidsmonitor zijn te vinden op de website Home - Den Haag in Cijfers. Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage worden verschillende uitkomsten van de Veiligheidsmonitor 2021 voor de doelgroep 65-plus gepresenteerd. Het gaat hierbij om de gewogen uitkomsten. Omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef en de uitkomsten gewogen zijn, mogen we ervan uitgaan dat de uitkomsten zo veel mogelijk representatief zijn voor de gehele populatie Haagse ouderen. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges (zie kader).

Overigens is het ook van belang om hierbij rekening te houden met het feit dat personen in verpleeg- en verzorgingshuizen (vaak ouderen) niet in de steekproef betrokken zijn.

De Sociale Kaart Den Haag De Sociale Kaart Den Haag (Home Page - Sociale Kaart Den Haag) is er om professionals, inwoners en hun netwerk te helpen hun weg te vinden in de veelheid aan organisaties en hun aanbod op het terrein van welzijn, wonen en zorg. De onderliggende data wordt onderhouden door de gemeente Den Haag in samenwerking met stadspartners en diverse Haagse organisaties. Gebruik uitkomsten in deze monitor De gegevens die gepresenteerd worden hebben betrekking op de stand in maart 2023. - 64 -

Rapportage ‘Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt 2021, uitkomsten Woon 2021 Het Woononderzoek Nederland is een landelijk onderzoek dat eens in de drie jaar wordt uitgevoerd. Ook onder een deel van de Haagse bevolking. In het WoOn worden vragen gesteld over hoe mensen wonen en willen wonen. En kijkt daarbij onder meer naar de samenstelling van huishoudens, de woning, de woonlasten, woonwensen en woonomgeving. Het WoOn is afgenomen via internet, aan de hand van telefonische interviews en persoonlijke interviews onder een representatieve (a-selecte) steekproef van de Haagse bevolking. De uitkomsten worden (achteraf) gewogen, waardoor zij een representatief beeld geven van de gehele Haagse bevolking van 18 jaar en ouder. Gebruik uitkomsten Woon in deze monitor In deze rapportage worden de uitkomsten uit de rapportage ‘Ontwikkelingen op de Haagse woningmarkt 2021, uitkomsten Woon 2021’, uitgevoerd door ABF Research gepresenteerd. De uitkomsten hebben betrekking op 65-plushuishoudens. Het gaat hierbij om de gewogen uitkomsten. Omdat er gebruik is gemaakt van een steekproef en de uitkomsten gewogen zijn, mogen we ervan uitgaan dat de uitkomsten zo veel mogelijk representatief zijn voor de gehele populatie Haagse ouderen. Wel moet hierbij rekening worden gehouden met de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheidsmarges (zie kader).

Overigens is het ook van belang om hierbij rekening te houden met het feit dat personen in verpleeg- en verzorgingshuizen (vaak ouderen) niet in de steekproef betrokken zijn.

Integrale Rapportage Onderzoek Den Haag Seniorvriendelijke Stad 2020 Begin 2020 is door De Haagse Hogeschool in samenwerking met Hulsebosch Advies en AFEdemy een integrale monitor ontwikkelt waarbij onderzoek is gedaan naar de stand van zaken van Den Haag als seniorvriendelijke stad en tevens te kijken naar huidige trends aangaande ouderen. Tevens is een vragenlijst ontwikkelt (Age Friendly Cities and Communities Questionnaire (AFCCQ)) en zijn er dialoogbijeenkomsten (Stadsateliers) georganiseerd waar ouderen naar hun bevindingen is gevraagd. Bijna 400 ouderen hebben de vragenlijst ingevuld en 50 ouderen hebben deelgenomen aan de Stadateliers. De aan de ouderen gestelde vragen gingen over acht onderwerpen die volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gezamenlijk de seniorvriendelijkheid van een stad bepalen. Het integrale rapport is te downloaden via: RIS308365_Bijlage_1_Onderzoek_Den_Haag_Seniorvriendelijke_Stad_2020 (raadsinformatie.nl) Gebruik uitkomsten in deze monitor In deze rapportage worden de verschillende bevindingen gepresenteerd uit de Stadsateliers en uit de AFCCQ.

- 65 -