RIS315283 Notulen van de raad van 9 maart 2023

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. Dank aan alle insprekers voor hun bijdragen en hun komst. Het demonstratierecht is een fundament van onze democratische rechtsstaat. Dat geldt voor eenieder. De uitoefening van dat recht kan schuren en overlast veroorzaken, vergelijkbaar met het stakingsrecht. Als het openbaar vervoer staakt, kom je misschien niet op je werk. Als er gedemonstreerd wordt, moet je soms een stuk omrijden. We hebben het hier niet over een schattig aaibaar recht. De gemeente Den Haag maar ook de politie heeft hierin een faciliterende rol: het in goede banen leiden van vreedzame demonstraties. De overheid heeft een dienende, faciliterende rol, ook wat betreft de mensenrechten. Met andere woorden, overlast betekent niet dat de demonstratie geen doorgang kan vinden. Het vrijheidsrecht vormt het uitgangspunt, de beperking de uitzondering. Beperking vereist 18

rechtvaardiging. Burgers mogen verwachten dat de overheid in een democratische rechtsstaat zorgvuldig is met het demonstratierecht. Daarbij dient de overheid geïnformeerd te zijn of daarvoor open te staan, onder andere voor experts en instituten in dit land. Die kan de overheid niet afpoeieren met: ach, dat zijn maar meningen. Nee, dat is onze democratische rechtsstaat. Zeker in de internationale stad van vrede en recht, Den Haag, is dat van groot belang. Den Haag heeft zelfs een internationale voorbeeldfunctie op het gebied van recht en internationale berechting. Dan het perspectief van de handhaving. Dat is zeker relevant, maar dat kan niet het recht, onze experts of de instituten in ons land verwerpen. De Nationale ombudsman heeft al een paar jaar geleden aangegeven dat de overheid neigt naar risicomijdend gedrag en het demonstratierecht beschouwt als een belangenafweging. Amnesty luidt de noodklok en geeft aan dat het demonstratierecht onder druk staat. De inspreker van Amnesty heeft dit ook aangegeven in haar inbreng. Het College voor de Rechten van de Mens bevestigt dat het demonstratierecht onder druk staat naar aanleiding van de demonstratie van 28 januari. Hoogleraren staatsrecht zoals Wim Voermans van de Universiteit Leiden uiten hun zorg in de media en online.

Als de overheid zich niets aantrekt van deze instituten en mensen, naar wie luistert de overheid dan wel? De burgemeester schrijft in zijn brief van 7 maart: 'In alle mij bekende publicaties en berichten van wetenschappers vind ik steun voor de bovenstaande lijn'. Maar wat heeft de burgemeester gedaan met andere zorgen en geluiden? Ik had dit al eerder gevraagd in de commissie. Nogmaals, kan de raad een schriftelijke reactie van de burgemeester ontvangen waarin de burgemeester ingaat op de kritiek en zorgen van experts? Dat zijn personen en instituten. Dit zag ik niet terug in de brief van 7 maart. Ik ben ook benieuwd naar alle hem bekende publicaties en berichten van wetenschappers die hij noemt die steunend zouden zijn. Kunnen die gedeeld worden met de raad? Voor GroenLinks is het duidelijk: overheden moeten vreedzame demonstraties zo goed mogelijk faciliteren en terughoudend zijn met repressieve en verlammende maatregelen. Mijn fractie zal zich blijven uitspreken tegen misstanden die de keel kunnen dichtknijpen van het demonstratierecht, zoals het preventief oppakken van mensen, het persoonlijk aanvallen van demonstrerende ambtenaren door raadsleden in de media, waar onze burgemeester zich gelukkig over heeft uitgesproken in de beantwoording van de schriftelijke vragen van de Partij voor de Dieren en GroenLinks, en het toepassen van disproportioneel geweld bij arrestaties.

En dan het oppakken van journalisten. In Nederland pakken we onze journalisten niet op en beschermen we de persvrijheid, punt. Twee journalisten, aanwezig bij de demonstratie van 28 januari, zijn opgepakt en hebben uren doorgebracht in een politiebus; dit terwijl beide journalisten zich konden identificeren en de NVJ gebeld heeft met de politiewoordvoerder. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). We hadden het hier in de commissie ook al over. Weet mevrouw Butt inmiddels al wat een politieperskaart is? Hera Butt (GroenLinks). Een soort van. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dat is een gek antwoord, waaruit ik de indruk krijg dat ze het nog niet heeft opgezocht. Hera Butt (GroenLinks). Die indruk is onjuist, maar ik weet niet … Moet ik nu een feitelijke uiteenzetting geven voor Hart voor Den Haag over wat een politieperskaart is? Is dat de vraag? De voorzitter. Meneer Dubbelaar, derde keer. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). We hebben met elkaar afgesproken dat journalisten binnen afgezet gebied een politieperskaart moeten hebben. De NVJ roept daar op hun website ook toe op. Ik zag op Twitter dat Extinction Rebellion dat inmiddels doet. Dus ik zou GroenLinks willen verzoeken om in plaats van een motie in te dienen: roep nou op om een politieperskaart aan te vragen als journalist. Hera Butt (GroenLinks).

Ik geloof niet dat ik een motie kan indienen die een oproep doet aan journalisten, maar ik heb zo wel een vraag hierover aan de burgemeester. 19

De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Hera Butt (GroenLinks). Beide journalisten waar ik het nu over heb konden zich identificeren en de NVJ heeft hierover gebeld met de politiewoordvoerder. Mijn fractie is dan ook verbaasd dat een journalist, die overigens op een harde manier aan een arm is gepakt, volgens de aanwezige hulpofficier een artikel 11-notering achter de naam krijgt. In de brief van 7 maart van de burgemeester wordt de situatie anders geschetst. Graag een reactie hierop van de burgemeester. Sebastian Kruis (PVV). Ze kan wel doorgaan over iets waar ze blijkbaar geen verstand van heeft, maar iedereen weet, alle fotografen weten: als je naar een demonstratie gaat waar iets kan gebeuren, moet je zo'n politieperskaart hebben om direct te kunnen laten zien en agenten weten dat zij hier verslag van kunnen doen. Nogmaals, in het verlengde van de vraag van de heer Dubbelaar: als u niet eens weet wat dat is, waarom dient u dan deze motie in? Hera Butt (GroenLinks). Volgens mij weet de Partij voor de Vrijheid niet waar ze het over hebben. Op het moment dat er een demonstratie is, is die openbaar en toegankelijk, ook voor journalisten. Een politieperskaart is de uitzondering, niet de regel. Je hebt ook gewone perskaarten. Sebastian Kruis (PVV). Nogmaals, het gaat erom dat iedereen dat direct zichtbaar moet dragen. Dan voorkom je dit soort gevallen.

Als er 700 GroenLinksachtige types op elkaar geplakt zitten, kan ik het agenten wel vergeven dat ze niet direct naar die perskaart kunnen kijken, want ze moeten die zichtbaar dragen. Hera Butt (GroenLinks). In dit geval hebben beide journalisten een perskaart gehad en zijn ze ook geïdentificeerd door drie verschillende politieagenten. Aan het eind was dat niet meer voldoende. De voorzitter. U vervolgt uw betoog. Hera Butt (GroenLinks). In de brief van 7 maart van de burgemeester wordt de situatie anders geschetst. Graag een reactie hierop van de burgemeester. Is de burgemeester bereid om hierover het gesprek aan te gaan met de betrokken journalisten en de driehoek? Is de burgemeester het met mij eens dat wij onze journalisten altijd beschermen en niet arresteren? Is de burgemeester het met mij eens dat journalisten van alles verslag moeten kunnen doen? Vindt de burgemeester dat journalisten opgepakt mogen worden als ze geen perskaart hebben? Vindt de burgemeester dat journalisten opgepakt mogen worden als ze geen politieperskaart hebben? Dat zijn dus twee verschillende dingen. Ik heb zorgen over het demonstratierecht en de persvrijheid.

Daarom dient mijn fractie de motie Volledige persvrijheid in Den Haag in, waarvan het dictum luidt: roept het college op erop toe te zien dat er geen journalisten opgepakt worden of anderszins belemmerd worden in hun werk, de zorgen met betrekking tot het oppakken van journalisten mee te nemen in overleggen en overwegingen in de driehoek, en de raad over de uitwerking hiervan te informeren. De motie is medeondertekend door Mairan Sewtahal van de Partij van de Arbeid, Robert Barker van de Partij voor de Dieren, Fatima Faïd van de HSP en Lesley Arp van de SP. Lotte van Basten Batenburg (VVD). GroenLinks heeft mooie woorden over het demonstratierecht als fundament van de democratische rechtsstaat. Ik denk dat veel partijen in deze raad zich daarbij kunnen aansluiten. Hoe zit dat met uitspraken van de rechter? Hera Butt (GroenLinks). De rechterlijke macht is een onderdeel van de checks and balances van de rechtsstaat. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dan vraag ik me af of GroenLinks het met de Haagse VVD eens is dat het naleven van uitspraken van de rechter ook heel erg belangrijk is voor datzelfde belang, namelijk die democratische rechtsstaat.

20

Hera Butt (GroenLinks). Zeker, rechterlijke uitspraken leef je na. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, derde maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Tot slot zou ik graag GroenLinks willen vragen om een reflectie, als activisten die een verbod opgelegd krijgen dat ook standhoudt bij een kortgedingrechter toch dat verbod naast zich neerleggen. Hoe kijkt GroenLinks daarnaar? Hera Butt (GroenLinks). Op het moment dat een gebiedsverbod in stand blijft - volgens mij heeft de VVD ook gezien dat het niet altijd in stand is gebleven, ook in dit geval niet - en het redelijk is, kun je dat aanvechten als activist. Maar op het moment dat de rechter duidelijk aangeeft 'dit is nu de stand van zaken', zou ik zeggen: daar houd je dan rekening mee. Robert Barker (PvdD). Vindt GroenLinks het ook niet bijzonder dat er zo'n bijzonder zwaar middel van een gebiedsverbod wordt ingezet, dat de rechter eigenlijk van alle gebiedsverboden zegt dat ze te ver gaan en dat er zelfs een aantal geschorst zijn? Hera Butt (GroenLinks). Jazeker. Ik vind dit heel ver gaan. Ik vind het ook zorgelijk, dus ik begrijp de vraag van de Partij voor de Dieren. Op het moment dat de rechter daar duidelijke vraagtekens bij heeft gezet, denk ik dat Den Haag zich dat ook moet aantrekken. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Excuus dat ik toch nog net iets hoor in het laatste antwoord, namelijk dat het zorgelijk is, die uitspraak van de rechter. Dat is toch iets anders dan wat u net zei. U zei volgens mij dat er rekening moet worden gehouden met de uitspraak. De voorzitter. Mevrouw Butt zei, dus via de voorzitter. Hera Butt (GroenLinks). Is de vraag of ik iets anders zeg? Nee, volgens mij zeg ik niks anders. Het kan zorgelijk zijn hoe ik de uitspraak interpreteer met betrekking tot de praktijk in Den Haag. Daar zie ik de zorgen. Dat klopt. Dat neemt helemaal niet weg dat ik vind dat je uitspraken van de rechter respecteert en dat je daarnaar handelt. Kavish Partiman (CDA). Er is een uitspraak gedaan door mijn collega van GroenLinks over de zorgelijkheid van een uitspraak van de rechter. Daarmee heeft een politica in deze zaal dus een oordeel of een mening over een onafhankelijke rechterlijke uitspraak. Dat vind ik wel zorgelijk. Zou u kunnen reflecteren op wat u zorgelijk vindt van die uitspraak en hoe u dan de rechter beoordeelt? De voorzitter. Hoe mevrouw Butt … Hera Butt (GroenLinks). Ik zou het ook fijn vinden dat er wordt geluisterd naar wat ik zeg. Ik heb niet gezegd dat ik het zorgelijk vind wat de rechter zegt. Ik heb gezegd dat ik het zorgelijk vind dat de rechter zorgen uit over hoe het demonstratierecht in Den Haag wordt toegepast. Ik raad het CDA aan om de uitspraken te lezen.

Er worden zorgen geuit door de rechterlijke macht over hoe het demonstratierecht in Den Haag wordt toegepast. Kavish Partiman (CDA). Dat is wel wat anders, maar tegelijkertijd wordt er ook gezegd dat er rekening moet worden gehouden met een uitspraak van de rechter. Volgens mij waren dat zonet de exacte woorden. Dienen we ons in deze stad dan niet gewoon te houden aan een rechterlijke uitspraak in plaats van er rekening mee te houden? Hera Butt (GroenLinks). Ja, eens. Je hoort je daaraan te houden. De voorzitter. Door mevrouw Butt, daartoe gesteund door de heer Sewtahal, mevrouw Arp, de heer Barker, de heer Mahmood en mevrouw Faïd, wordt de volgende motie (H.2 GL) ingediend:

21

Motie H.2 GL Volledige persvrijheid in Den Haag De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 maart 2023, ter bespreking van Demonstratie A12 (RIS314474). Overwegende, dat: • persvrijheid een onderdeel is van de vrijheid van meningsuiting; • persvrijheid essentieel is voor het goed functioneren van een democratische rechtsstaat; • journalisten in de Internationale Stad van Vrede en Recht hun werk moeten kunnen doen; • het zeer onwenselijk is dat journalisten worden belemmerd in hun werk. Constaterende, dat: • er 28 januari 2023 een demonstratie heeft plaatsgevonden op de A12/Utrechtsebaan en daarboven, op de Prins Clauslaan; • er tijdens deze demonstratie meerdere journalisten die verslag deden van deze demonstratie zijn opgepakt. Van mening, dat: • het aanhouden en oppakken van journalisten, of hen anderszins belemmeren in hun werk, inbreuk maakt op de persvrijheid, en het recht op vrijheid van meningsuiting; • het inperken van de persvrijheid ontoelaatbaar is in Den Haag, de Internationale Stad van Vrede en Recht. Roept het college op: • erop toe te zien dat er geen journalisten opgepakt worden of anderszins belemmerd worden in hun werk; • de zorgen met betrekking tot het oppakken van journalisten mee te nemen in overleggen en overwegingen in de driehoek; • de raad over de uitwerking hiervan te informeren. En gaat over tot de orde van de dag.

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Allereerst dank aan de insprekers. Wij als raadsleden hebben gisteren of recent een aantal brieven gehad van de burgemeester. Dat betekent ook dat ik in mijn betoog een hoop vragen heb over die brieven. Ik begin mijn bijdrage met de aangekondigde actie van Farmers Defence Force en zal daarna ingaan op de vorige en de aangekondigde actie van Extinction Rebellion bij de A12. Hoewel er natuurlijk ook wel klachten zijn vanuit de omgeving, snapt mijn fractie op zich de keuze voor het Zuiderpark aangezien het Malieveld op 11 maart niet beschikbaar is. Wel is de SP benieuwd hoe de gemeente ervoor gaat waken dat kwetsbare delen van het park - denk bijvoorbeeld aan de heemtuin - niet beschadigd worden. En hoe voorkomen we verkeerschaos rondom het park met het gevolg dat omwonenden mogelijk gevaar lopen? Ik stel deze vraag ook omdat ik niet naïef wil zijn over eventuele pogingen om met zwaar materieel toch deze kant op te komen. Sebastian Kruis (PVV). Ik vind het wel grappig dat mevrouw Arp het heeft over de verkeerschaos als gevolg van de demonstratie in het Zuiderpark. Toen vorige keer de A12 werd geblokkeerd, hoorde ik mevrouw Arp daar niet over. Vindt ze dat zelf ook niet een beetje hypocriet van zichzelf? Lesley Arp (SP). Nee, eigenlijk niet.

Ik stel deze vraag natuurlijk omdat er meerdere uitingen zijn geweest, bijvoorbeeld van de Stichting Zuiderpark en omwonenden. Ik zie die niet echt duidelijk 22

beantwoord in de brief. Ik ga er echt wel van uit dat de burgemeester er zo meteen een antwoord op heeft, maar ik stel onder andere vragen naar aanleiding van dingen die ik niet goed terugvind in de brief. Sebastian Kruis (PVV). En dan? Wat gaat ze dan doen met het antwoord? Lesley Arp (SP). Ik hoop dat de burgemeester er een duidelijk antwoord op heeft. Anders ga ik daarop interrumperen zoals ik gebruikelijk doe. De voorzitter. Meneer Kruis, voor de derde maal. Sebastian Kruis (PVV). Daar gaan we dan maar naar uitzien. Ik denk niet dat ze hier heel veel mee gaat kunnen, maar dat is mijn inschatting en wie ben ik? De voorzitter. U bent de heer Kruis en dit is mevrouw Arp. Die geef ik nu het woord. Lesley Arp (SP). Nu voel ik me bijna gedwongen door de heer Kruis om straks allemaal vragen hierover te stellen om het vragen stellen aan de burgemeester, maar misschien heeft hij wel een heel duidelijk antwoord. We gaan het zien. Over de omwonenden gesproken. Afgelopen zaterdag stelde de voorzitter van Stichting Zuiderpark nog geen contact te krijgen met de gemeente. Ik ben benieuwd of dit contact inmiddels wel is gelegd. Dan over de acties van Extinction Rebellion. De burgemeester heeft ons inmiddels een uitgebreide brief gestuurd over de gebeurtenissen op en rond de A12 van 28 januari, waarvoor dank. Toch heeft mijn fractie nog een aantal vragen hierover.

Allereerst blijkt uit de brief dat verreweg de meeste deelnemers aan de blokkade zijn aangehouden op grond van artikel 11 van de Wet openbare manifestaties. Twaalf personen zijn echter aangehouden op basis van het strafrecht voor het treffen van voorbereidingshandelingen voor een blokkade. Zo heeft mijn fractie vernomen dat er een busje met activisten vooraf is aangehouden. Kan de burgemeester toelichten waarom sommige activisten op basis van het strafrecht zijn aangehouden en andere niet? In wat voor situaties vindt de burgemeester het gerechtvaardigd om mensen al voordat ze hebben deelgenomen aan een blokkade, aan te houden? Daarnaast heeft mijn fractie signalen ontvangen dat er rond de vorige demonstratie minderjarigen in een justitiële cellenbus zijn geplaatst, wat in feite een heel klein hokje is. Dit is in strijd met wat er in de brief van de burgemeester wordt verkondigd. Ik hoor graag of de burgemeester bereid is dit als aandachtspunt mee te geven aan de driehoek. Ik rond af. In een recent interview met de burgemeester in de Telegraaf over de protesten van 11 maart gaf hij aan radicaal neutraal te moeten zijn.

In de aanloop naar de demonstratie van januari heeft de burgemeester echter zowel in het programma Buitenhof als in de driehoek, zo hoorden wij tijdens de commissie Bestuur, laten weten begrip te hebben voor de handelswijze van het OM waarbij verschillende klimaatactivisten dagen van tevoren van hun bed zijn gelicht. Wat voor impact dit heeft op de privésfeer van mensen, hoorden wij de afgelopen raad van de insprekers. Maar deskundigen en mensenrechtenorganisaties waarschuwden ook voor het verlammende effect dat dit soort preventieve arrestaties teweeg kunnen brengen bij mensen die hun stem willen laten horen. Na zijn eerdere begripvolle uitingen lijkt het mijn fractie dus niet meer dan redelijk, als de burgemeester ook de keerzijde van deze preventieve arrestaties onder de aandacht brengt in de driehoek. Daarom dien ik met de Partij voor de Dieren en de Haagse Stadspartij een motie in waarvan het dictum luidt: verzoekt het college in de veiligheidsdriehoek de maatschappelijke zorgen over preventieve arrestaties van activisten, het afschrikwekkende effect dat hiermee gepaard gaat en de gevolgen voor het demonstratierecht onder de aandacht te brengen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Het blokkeren van een rijksweg is een misdrijf. Dat staat in het Wetboek van Strafrecht. Waar staat de SP in de casus dat de A12 structureel gebruikt wordt als demonstratieplek?

23

Lesley Arp (SP). Ik kan me eigenlijk in grote lijnen aansluiten bij wat collega Barker heeft gezegd. Er staan natuurlijk een aantal dingen in het strafrecht, maar in de context van een manifestatie is dat anders te benaderen. Dat blijkt denk ik ook wel uit het feit dat verreweg de meeste mensen die zijn aangehouden in januari, zijn aangehouden op basis van de Wet openbare manifestaties. Daarmee impliceer je dat dat in de context van een manifestatie is gebeurd. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De SP is dus voor het structureel blokkeren van de A12 als demonstratie? Lesley Arp (SP). Met de woorden die de heer Dubbelaar gebruikt over het structureel blokkeren van de A12 lijkt het wel alsof het een permanente situatie is. Dat is natuurlijk niet zo. Het is vooraf in ieder geval via social media aangekondigd, dus we weten - dat weten we ook op basis van de vorige acties dat het op een bepaald tijdstip gebeurt. Dan kunnen er inderdaad ook acties in gang worden gezet vanuit de politie om te zorgen dat er zo min mogelijk gevaarzetting is op het moment dat het start. Dat zijn een aantal dagen geweest. De heer Dubbelaar doet het met 'structureel blokkeren' overkomen alsof wij voor een permanente demonstratie op de A12 zijn. Dat is natuurlijk ook een beetje overdreven. De voorzitter. Meneer Dubbelaar, de laatste maal. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Het wordt inmiddels de zesde keer dat Extinction Rebellion dit wil gaan doen. Dan kan je wel spreken van structureel demonstreren op de A12. Hart voor Den Haag is daar fel tegen. Het Wetboek van Strafrecht verbiedt het ook; het is een misdrijf. Maar ik zie dat de SP dat anders ziet. Lesley Arp (SP). Ik constateer het volgende, ook op basis van de uitingen die de afgelopen tijd zijn gedaan. De burgemeester heeft gezegd dat het niet is toegestaan. Maar ik zie dat het waarschijnlijk gewoon gaat gebeuren. Dan is het voor de gemeente een kwestie van dat op een zo veilig mogelijke manier faciliteren. Hera Butt (GroenLinks). Bedoelt de SP dat als demonstraties op de A12 plaatsvinden, dat in die zin moet kunnen dat de burgemeester die zo veel mogelijk moet faciliteren zodat het op een veilige manier kan? Lesley Arp (SP). Volgens mij is dat in iets andere woorden wat ik net zei. Hera Butt (GroenLinks). Oké, dan heb ik het goed begrepen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vraag me af hoelang die demonstraties van de SP mogen duren. Hoelang moeten die gefaciliteerd worden? In de uitingen van de organisatie hierachter zijn die voor onbepaalde tijd aangekondigd, afgedwongen, verzocht, hoe je het ook wil noemen. Lesley Arp (SP). Ik vind het een beetje raar dat ik nu een soort van tijdstip moet noemen wanneer de politie zo'n demonstratie zou moeten afbreken.

Ik vind dat echt een hele complexe vraag. Ik ga niet zeggen: dat moet om drie uur of om vijf uur afgelopen zijn. Ik vind het eerlijk gezegd een beetje een vreemde vraag. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik constateer dat de mensen die dit willen doen, zo schrijft ook de burgemeester in zijn brief, zeggen: dit willen wij voor onbepaalde tijd totdat de overheid doet wat wij eisen. Daar zou je een term op kunnen plakken zoals chantage. Aan de andere kant hoor ik de SP zeggen dat de politie het wel moet afbreken. Ik ben toch benieuwd: is dat na 24 uur of na 48 uur? Lesley Arp (SP). Ten eerste worden mijn woorden een beetje verdraaid. Ik heb niet gezegd dat de politie dat móét afbreken. Het lijkt me wel logisch dat er een eindpunt aan zo'n actie zit, aangezien het een weg is en het toch wel wenselijk is dat die weg op enig moment weer gebruikt kan worden. Maar

24

alsnog heb ik geen zin om hier een bepaald tijdstip of iets dergelijks te noemen. Ik vind het oprecht een wat vreemde vraag. De voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg, derde maal. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik snap wel dat het een moeilijke vraag is. Ik snap ook dat u niet graag wil zeggen: drie uur is voldoende of een halfuur of drie dagen of de derde dinsdag van september of noem maar op. Maar ik vind het wel belangrijk om mevrouw Arp nog heel duidelijk te vragen: steunt u dan wel de burgemeester, als hij inderdaad de politie vraagt om die actie af te breken? Lesley Arp (SP). Dat hangt geheel af van hoe er aanstaande zaterdag gehandhaafd gaat worden. Ik ga niet nu al tegen de burgemeester zeggen: wat er daar ook gebeurt, bij voorbaat steun ik dat. Nee, zo zit ik niet in elkaar. Sebastian Kruis (PVV). Dus ze is hier wel aan het vertellen hoe de burgemeester dit allemaal moet faciliteren, maar ze heeft er geen idee van hoelang het vervolgens allemaal moet gaan duren of hoe het wordt afgebroken. Waarom moet het wel worden gefaciliteerd, als u er op dit moment geen beeld bij heeft hoe het moet worden beëindigd? Lesley Arp (SP). Volgens mij hebben we hier het debat over het belang van het demonstratie en hoe wij daar als stad mee omgaan. Tenminste, ik was in de veronderstelling dat het debat daarover zou gaan.

Als het gaat om operationele vraagstukken, lijkt het me een beetje raar om een raadslid te vragen om daar duiding aan te geven, terwijl je een driehoek hebt die daar een bepaalde expertise in heeft. Ik denk dat het niet zinvol is om hier tegen een SP-raadslid te zeggen: hoe gaan we die demonstratie managen? Ik vind het ook niet zo relevant wat u daarvan vindt of andere raadsleden, in alle eerlijkheid. Sebastian Kruis (PVV). Sorry hoor, maar vorige keer stond mevrouw Arp met zo'n grote linkse roeptoeter te blèren in de media wat de burgemeester allemaal verkeerd had gedaan, dat die preventieve arrestaties niet goed waren en dat het allemaal moet worden gefaciliteerd. Nu zegt ze: ik heb geen mening over de operationele gang van zaken. Die heeft ze vorige keer wel gehad. Daarom komt ze hier met al die vragen over onder andere die operationele zaken. Dus kom bij mij niet aan met dat het u allemaal niet zo interesseert hoe het zaterdag precies gaat. De voorzitter. Probeer het via de voorzitter te doen, alstublieft. Lesley Arp (SP). Dit is een soort 'Kruisverhoor', zeg ik met een knipoog. Ik heb volgens mij niet gezegd dat het me allemaal niet interesseert. Ik moet de hele tijd allemaal dingen gaan rectificeren. Ik heb wel degelijk een mening over die preventieve arrestaties; anders zou ik er geen motie over indienen.

Ik zeg alleen dat ik misschien niet de aangewezen partij ben om te zeggen of die demonstratie om drie uur of om kwart over drie moet worden afgebroken. Kavish Partiman (CDA). Ik wil even terugkomen op de steun voor de burgemeester. Er werd een interessante uitspraak gedaan: de manier waarop de demonstratie zou worden afgebroken. Wat is een manier die volgens de SP aanvaardbaar zou zijn om te zeggen: hier heeft de burgemeester het goed gedaan? Lesley Arp (SP). Uiteraard een zo proportioneel mogelijke aanpak, zeker als je uitgaat van het feit dat het een vreedzame demonstratie is. Tenminste, ik ga ervan uit dat die net zoals de vorige keren vreedzaam zou zijn. Ik heb een aantal zorgen genoemd, bijvoorbeeld: hoe ga je om met minderjarigen? Ik ga de reactie op die vragen afwachten. Kavish Partiman (CDA). 'Zo proportioneel mogelijk' is denk ik ook de wens van de burgemeester. Maar we zien ook dat de organisatie achter deze demonstratie trainingen verzorgt hoe mensen zich moeten verzetten tegen bijvoorbeeld arrestatie en hoe ze daar op de weg moeten blijven liggen. Het blijkt dat ook minderjarigen dit soort trainingen krijgen, mag ik vanuit social media begrijpen. In 25

hoeverre is de politie dan in staat om op een vreedzame manier zo'n demonstratie te beëindigen? Als er wordt gevraagd 'ga nu alsjeblieft naar huis, het is mooi geweest' en daar geen gehoor aan wordt gegeven, dan is het toch wel vrij aannemelijk dat de politie deze mensen op de een of andere manier van de weg zal moeten verwijderen. Is dat dan buiten proportie? Lesley Arp (SP). Er zijn natuurlijk de afgelopen periode mensen van de weg verwijderd. Ik wil hier momenteel niet zozeer twijfels zaaien over dat hele principe op zich. Het gaat mij erom dat het op een zo vreedzaam mogelijke manier gebeurt, zodat er bijvoorbeeld geen letsel wordt toegebracht aan mensen. Ik vind dat de politie daar heel erg scherp op moet letten, zeker als het om minderjarigen gaat, als je die eventueel in een cel opsluit. Daar maak ik me vooral zorgen over. De voorzitter. De heer Partiman, voor de derde maal. Kavish Partiman (CDA). De zorgen over letsel dat wordt opgelopen deel ik met collega Arp. Tegelijkertijd moeten we constateren dat er mensen zijn die zich op een bepaalde manier gedragen en het werk van de politie enorm ingewikkeld maken bij het beëindigen van zo'n demonstratie. Dat is ook het doel van die hele demonstratie, heb ik me laten vertellen. Als er daar een ongeluk gebeurt, is dat dan een reden om met de vinger naar de politie te wijzen in dezen? Lesley Arp (SP).

Laat ik allereerst benadrukken dat ik besef dat de politie een hele ingewikkelde taak heeft bij dit soort demonstraties. Dat is natuurlijk zo en dat mag ook gewoon gezegd worden. Maar dat betekent niet dat ik als fractie niet kritisch ga kijken, zoals bij alle demonstraties. Ik heb ook vragen gesteld over demonstraties van anticoronabeleidactivisten in het verleden. Ik stel daar altijd kritische vragen over en ik zal dat in iedere context proberen te blijven doen. Hera Butt (GroenLinks). Ik hoorde de SP een paar minuten geleden zeggen dat het niet aan de SP is om te bepalen hoelang een demonstratie moet duren. Daar ben ik het mee eens, maar ik ben wel bezorgd. Vindt de SP misschien dat andere partijen dat wel zouden moeten kunnen bepalen? Of vindt u dat de raad helemaal niet gaat over hoelang redelijkerwijs een demonstratie moet duren? Lesley Arp (SP). Ik heb tegen de heer Kruis gezegd dat, omdat ik niet in de driehoek zit en het niet mijn werkveld is, ik daar niet heel snel eventjes een deskundig oordeel over kan vellen, tenzij sommige raadsleden expertises hebben waar ik verder niks van weet. Laat ik het daarbij laten. De voorzitter. Door mevrouw Arp, daartoe gesteund door de heer Barker en mevrouw Faïd, wordt de volgende motie (H.3 SP) ingediend:

Motie H.3 SP Aandacht voor afschrikwekkend effect preventieve arrestaties De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 9 maart 2023, ter bespreking van Demonstratie A12 (RIS314474). Constaterende, dat: • dagen voorafgaande aan de blokkade van de A12 van Extinction Rebellion klimaatactivisten van hun bed zijn gelicht omdat zij hadden opgeroepen om deel te nemen aan deze demonstratie; • diverse non-gouvernementele organisaties (waaronder Amnesty International) en het College voor de Rechten van de Mens forse kritiek hebben geuit op deze handelswijze van het Openbaar Ministerie, die een verlammend effect (‘chilling effect’) teweeg kan brengen op mensen die gebruik willen maken van hun recht op vrijheid van meningsuiting en vreedzaam protest.

26

Overwegende, dat: • de burgemeester in het tv-programma ‘Buitenhof’, maar ook in de veiligheidsdriehoek begrip heeft geuit voor de handelswijze van het OM, zoals ook blijkt uit het debat van de commissie bestuur van 1 februari 2023 over de A12-blokkade; • de burgemeester hiermee een waardeoordeel heeft geuit over de handelswijze van het OM, terwijl het uiteindelijk aan de rechter is om hierover te oordelen; • het in het licht van deze gedane uitspraken wenselijk is dat de burgemeester ook aandacht vraagt voor de grote maatschappelijke zorgen over het verlammend effect van preventieve arrestaties van activisten. Verzoekt het college: • in de veiligheidsdriehoek de maatschappelijke zorgen over preventieve arrestaties van activisten, het afschrikwekkend effect dat hiermee gepaard gaat en de gevolgen voor het demonstratierecht onder de aandacht te brengen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Nur Icar (DENK). Voorzitter. Mijn fractie maakt zich net als veel Hagenaars zorgen over de verwachte druk en gevolgen van diverse protesten op zaterdag 11 maart. De krantenkoppen liegen er niet om: Den Haag zet zich schrap, stad dreigt op 11 maart volledig vast te lopen door protesten. Of: omwonenden vrezen chaos als tractoren naar het Zuiderpark komen voor boerenprotest.

Ik wil vooropstellen dat demonstreren een grondrecht is en de gemeente dit moet faciliteren. Tegelijkertijd vraag ik mij af hoe houdbaar dit allemaal is. Met de kennis van ruim 2.100 demonstraties per jaar vraag ik mij oprecht af of we Den Haag niet toekomstbestendig moeten maken voor demonstraties. Ik wil dan ook vragen of de burgemeester bereid is om een onderzoek hiernaar uit te voeren. Hoe gaan we binnen de kaders van de wet ervoor zorgen dat we een werkbare situatie hebben voor onze stad? Welke opties hebben we? Kunnen we misschien specifieke vaste locaties binnen en misschien rondom de stad aanwijzen? Een oproep aan de raad om hierover mee te denken. Het heeft namelijk verregaande gevolgen voor Hagenaars. Denk aan de verkeerschaos en beperkte verkeersdoorstroming maar ook aan andere activiteiten die niet door kunnen gaan, bijvoorbeeld seniorenvervoer AV 070, dat genoodzaakt is om veel Haagse senioren aan hun lot over te laten, overigens zonder dit aan hen te communiceren. Verschillende fracties, waaronder die van ons, kregen een e-mail binnen met signalen hierover, waarbij het best wel zorgelijk is dat medewerkers van het callcenter tegen deze senioren schreeuwen omdat ze ritten moeten verplaatsen vanwege demonstraties. Dit is niet de eerste keer dat ik zoiets hoor en zeker niet hoe we met ouderen dienen om te gaan.

Ik weet niet of de burgemeester en het college hiervan op de hoogte zijn. Als dat zo is, wil ik hier graag een reactie op. En zo niet, wil ik best de mail overhandigen Op 11 maart dreigt Den Haag volledig vast te lopen door verschillende protesten. We hebben het boerenprotest in het Zuiderpark. Door de voorbereidingen voor de CPC-loop op zondag 12 maart kunnen de boeren niet demonstreren op het Malieveld en is het Zuiderpark als alternatief toegewezen. Hiernaast zal er mogelijk een nieuwe demonstratie of blokkade van de A12 door Extinction Rebellion plaatsvinden. De burgemeester is hier helder over: blokkeren van de A12 is geen optie. Daarom mogen ze demonstreren bij de Koekamp. Alleen levert dit direct al een contradictie op, aangezien Extinction Rebellion aangeeft door te gaan met demonstreren op de A12 zolang het Rijk blijft doorgaan met het subsidiëren van fossiele brandstoffen. Kan de burgemeester hier een beetje meer over vertellen? Hoe gaan we hiermee om als stad? Ik wil de burgemeester ook verzoeken om meer helderheid te geven over de eerdere demo van Extinction Rebellion en de vele aanhoudingen, waarbij mensen zelfs preventief van hun bed zijn gehaald door de politie. Kan de burgemeester hierop reflecteren? Beide organisaties hebben gereageerd en geven aan woedend te zijn en niet te spreken te zijn over de besluiten van de burgemeester en de beperkingen.

Wij begrijpen wel waarom de burgemeester de beperkingen heeft opgelegd en aan Farmers Defence Force heeft aangegeven dat maximaal twee tractors welkom zijn in het Zuiderpark. We ontvangen heel veel signalen van bezorgde bewoners en 27

buurtorganisaties, die zich ernstige zorgen maken over de verwachte verkeerschaos. Ze spreken over een zeer gebrekkige communicatie vanuit de gemeente en weten niet zo goed waar ze aan toe zijn. Gelet op de reeds bestaande Haagse verkeersproblematiek, de drukte op zaterdag - ik weet niet of er mensen zijn die op de zaterdag in dat gebied rondrijden - en de slechte bereikbaarheid van bepaalde wijken, moeten we als stad vanwege die slechte bereikbaarheid gerichter communiceren naar bewoners over wat er gaat gebeuren. Volgens ons is de vraag van de bewoners gegrond dat het aanstaande zaterdag een enorme chaos zal worden rondom het Zuiderpark, wellicht op andere plekken in de stad en met name in de wijken rondom het Zuiderpark. Bewoners vrezen daar terecht voor. Het heeft ook veel impact op de bereikbaarheid van ziekenhuizen. Ik heb er ook vaker klachten over gehad dat die verkeersinfarcten ervoor zorgen dat mensen die medische hulp nodig hebben of die naar een ziekenhuis moeten daar echt heel veel tijd voor nodig hebben, en ook dat hulpdiensten er niet zo snel doorheen kunnen komen. Ik kreeg net van een ondernemer uit dat gebied te horen: waarom gaan ze niet naar het terrein buiten het ADO-stadion? Daar kan je heel veel mensen ontvangen en dan zorg je ervoor dat je een woonwijk niet op slot gooit.

DENK vraagt zich af waarom het niet gelukt is om bewoners tijdig per brief te informeren over wat hen zaterdag te wachten staat. Welke wegen zullen worden gebruikt om de boeren en tractoren - ik ben ook niet naïef; ik verwacht ook dat tractoren gewoon deze kant op komen - naar het Zuiderpark te begeleiden. Is dit met borden aangegeven? Hoe gaat het er uitzien? Kunnen we daar wat meer informatie over krijgen? DENK vraagt zich af wat de zienswijze van het college is op deze ontwikkelingen en de verwachting dat Den Haag grotendeels vast zal komen te zitten. Tevens willen wij van het college horen wat zijn reactie is op de vrees van de omwonenden voor chaos. En hoe gaan we hier lering uit trekken? Hoe zorgen we ervoor dat we in de toekomst bewoners of buurtorganisaties tijdig informeren over wat er komt, zodat we niet achteraf te horen krijgen 'hé, wat gaat er gebeuren' of verrast worden als de hele stad op slot is? Hoe wil het college ervoor zorgen dat de woonwijken in de omgeving van het Zuiderpark bereikbaar zullen blijven? Zijn er specifieke wegen waar we rekening mee moeten houden? Of zijn er specifieke wegen die volledig op slot gaan? Daar laat ik het bij, voorzitter. Kavish Partiman (CDA). Voorzitter. Allereerst dank aan mijn collega Van Doorn dat zij met mij van plek wilde ruilen.

Als we de berichtgeving mogen geloven, staat ons een spannend weekend te wachten met twee grote demonstraties die allebei behoorlijk wat zorgen met zich meebrengen. Ik begin met de eerste en de enige die gemeld is bij de gemeente: het boerenprotest van komende zaterdag in het Zuiderpark. Eén pluspuntje bij deze demonstratie is dat deze groep tenminste in gesprek wil gaan met de gemeente en ook actief oproept om ongeregeldheden te voorkomen. Uiteraard is in de oproep het misnoegen over de aan hen opgelegde spelregels wel duidelijk naar voren gekomen. Wat het CDA betreft zijn de opgelegde spelregels van de burgemeester volledig proportioneel. Meer dan de afgesproken twee trekkers zijn wat ons betreft niet welkom in het Zuiderpark en de omgeving van dit park. Het is niet de bedoeling dat dit prachtige park, dat het kloppend hart vormt van een aantal wijken die dit park echt goed kunnen gebruiken voor de leefbaarheid, omgeploegd wordt door veel trekkers. Landbouw bedrijf je op je eigen grond en niet op de grond van het Zuiderpark. Daarom dien ik de volgende motie in met als dictum: roept het college op trekkers zoveel als mogelijk te weren uit het Zuiderpark, en alle financiële kosten als gevolg van eventuele schade aan het Zuiderpark na de demonstratie op 11 maart te verhalen op de organisatie en deelnemers van deze demonstratie.

Deze motie wordt mede ingediend namens collega Van Basten Batenburg van de Haagse VVD. Nur Icar (DENK). Even uit nieuwsgierigheid. Als de burgemeester aangegeven heeft dat ze daar twee tractors mogen plaatsen, kunnen we er dan op vertrouwen of ervan uitgaan dat ze al zo veel mogelijk geweerd worden, waardoor de motie dus overbodig is? Kavish Partiman (CDA). Ik hoop dat het waar is dat er daar maar twee trekkers komen en dat niemand op de een of andere manier toch bedenkt om met wat extra trekkers naar de stad te komen. Als dat het geval is, lijkt het me wel handig dat de burgemeester deze motie uitvoert.

28

Nur Icar (DENK). Ik wil de heer Partiman toch vragen om beter te beargumenteren waarom de motie niet overbodig is, als de burgemeester aangeeft wat de spelregels zijn voor zaterdag, waardoor wij erop kunnen vertrouwen dat de burgemeester zelf de spelregels die hij heeft voorgelegd ook gaat uitvoeren. Dus geen trekkers of tractors. Kavish Partiman (CDA). Omdat de burgemeester niet achter het stuur zit van die trekkers. Hij kan dus niet bepalen hoeveel trekkers er hiernaartoe komen. De voorzitter. Meneer Icar, derde maal. Nur Icar (DENK). Kan ik er dan van uitgaan dat u, door een motie in te dienen, niet voldoende vertrouwen heeft in de strategie van de burgemeester om uit te voeren wat hij gezegd heeft? Kavish Partiman (CDA). Ik heb alle vertrouwen in de strategie van de burgemeester. Het zijn de boeren die hiernaartoe komen en die al vaker hiernaartoe zijn gekomen, in groten getale, met veel trekkers, zich niet hebben gehouden aan de regels van deze stad, barricades hebben doorbroken, door het stadscentrum heen hebben gereden. Dat zijn de mensen waar ik me zorgen om maak. Ik maak me geen zorgen over onze burgemeester. Daar heb ik vertrouwen in. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Maar waarom dan deze motie? Als het CDA vertrouwen heeft in de burgemeester, dan is deze motie compleet overbodig. Of is het CDA gewoon wantrouwend naar boeren? Kavish Partiman (CDA).

Ik ben wantrouwend naar de organisatie achter deze demonstratie. Dat klopt. Daarom dien ik deze motie in. Lesley Arp (SP). Ik was wel nieuwsgierig naar het element van het verhalen van alle kosten. We weten uit ervaring dat deze demonstraties niet alleen boeren, maar een vrij bont pluimage aan groeperingen aantrekken. Bijvoorbeeld een partij als de PVV mobiliseert daarop alsof het een soort campagne-event is. Naar wie gaan we die rekeningen dan sturen? Gaan we er ook eentje naar de PVV sturen bijvoorbeeld? Ik ben daar wel benieuwd naar. Kavish Partiman (CDA). Daarom heb ik 'm ook zo breed verwoord door te zeggen: alle financiële kosten als gevolg van eventuele schade aan het Zuiderpark na de demonstratie van 11 maart te verhalen op de organisatie en deelnemers van deze demonstratie. Wat mij betreft zijn beide verantwoordelijk, waarbij de organisatie ook een hoofdverantwoordelijkheid hierin draagt. Lesley Arp (SP). Dan ben ik toch wel benieuwd hoe je zo'n verdeelsleutel zou moeten toepassen. Welk deel gaat naar FDF, welk deel gaat naar de PVV? Misschien een beetje geïnspireerd door de vragen hoe laat we de demo afbreken ben ik daar toch benieuwd naar. Kavish Partiman (CDA). Wat mij betreft is de FDF de organisator hiervan en zullen we de kosten daarop moeten verhalen. Als de PVV voor kosten moet opdraaien, stuur ik die rekening wel aan mevrouw Arp. Hera Butt (GroenLinks).

Ik hoorde het CDA zeggen dat de kosten verhaald moeten worden op de deelnemers. Hoe werkt dat? Worden alle deelnemers eerst geregistreerd door het CDA? Kavish Partiman (CDA). Het CDA staat helaas niet voor de poort, maar ik neem aan dat daar wel politie bij zal zijn. Als er iemand wordt betrapt op wanordelijkheden en die persoon vernielingen heeft aangebracht aan het Zuiderpark, dan zou je zo iemand daarvoor wel kunnen bestraffen of beboeten, lijkt mij.

29

Fatima Faïd (HSP). Is dat niet al gebruikelijk? Is het niet het werk van de politie dat als iemand op heterdaad wordt betrapt - ik begrijp uit uw woorden dat het op heterdaad moet zijn - je die persoon dan aanhoudt en dat die een boete of een straf krijgt? Is dat niet gebruikelijk werk? Kavish Partiman (CDA). Een waarschuwing zou ook een mogelijkheid zijn in zo'n situatie, maar dat vind ik niet wenselijk. Als er schade wordt aangericht aan het park, moet er worden overgegaan tot het verhalen van die schade. Fatima Faïd (HSP). Als je ergens schade aanricht, je op heterdaad wordt betrapt en het niet jouw eigendom is, dan kom je in de problemen als de politie je op heterdaad betrapt. Ik begrijp dus niet zo goed waarom u denkt dat mensen dan een waarschuwing krijgen. Waar baseert u dat op? Kavish Partiman (CDA). Misschien moet ik deze informatie aannemen van mevrouw Faïd, want zij heeft wel wat meer ervaring met activistisch werk dan ik. Ik zal het dus van u aannemen. De voorzitter. Was u aan het einde van uw betoog? Nee? Dan vervolgt u het. Kavish Partiman (CDA). Dan naar de blokkade van de A12. In de eerste plaats is het stuitend dat deze organisatie consequent weigert in gesprek te gaan met de gemeente en ook weigert afspraken te maken over de blokkade van de A12.

Allereerst wil ik steun betuigen aan de mannen en vrouwen van ons politiekorps, die wederom voor een zware taak staan. Het is toch niet normaal dat er zelfs trainingen worden verzorgd die als doel hebben het werk van de politie moeilijker te maken? En we staan erbij en we kijken ernaar. Graag hoor ik van de burgemeester of deze trainingen ook in Den Haag worden verzorgd, of hij het goed vindt dat er trainingen in zijn stad worden verzorgd die het werk van de politie bemoeilijken en of hij van plan is hiertegen op te treden. Verder zal ik mijn vragen over de inhoud van de aanpak van de protesten maar achterwege laten. Ik snap dat het vooraf delen van te veel informatie het werk van de diensten niet makkelijker maakt. Fatima Faïd (HSP). Is meneer Partiman op de hoogte van het feit dat je gewoon trainingen mág geven in Nederland? Kavish Partiman (CDA). Ja, maar daarom stel ik ook de vraag aan de burgemeester wat hij hiervan vindt en of hij er wat tegen wil doen. Ik vind het een kwalijke zaak - dat is mijn mening - dat er trainingen worden verzorgd die het werk van de politie bemoeilijken. Dat vind ik kwalijk en ik wil daar de mening van de burgemeester over horen. Fatima Faïd (HSP). Het kan natuurlijk dat u dat allemaal kwalijk vindt, maar feit is dat je gewoon trainingen mag geven in dit land. Om heel eerlijk te zijn: volgens mij gaat de burgemeester daar ook niet over.

Kavish Partiman (CDA). En dat is volgens mij de mening van de Haagse Stadspartij. De voorzitter. Mevrouw Faïd, derde maal. Fatima Faïd (HSP). Nee, volgens mij is dat gewoon de rechtsstaat waarin we leven. Kavish Partiman (CDA). Ik heb niet aan de burgemeester gevraagd om hiertegen op te treden. Ik heb aan de burgemeester gevraagd of hij bereid is dat te doen. Dat is iets heel anders, dus volgens mij is wat ik hier heb gezegd niet strijdig met de rechtsstaat. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik heb in de commissie hiernaar gevraagd. Die trainingen worden gegeven in de Grote Pyr op de Waldeck Pyrmontkade. Ik vind dat het bevoegd gezag daartegen moet optreden. Hoe kijkt het CDA daar precies tegenaan?

30

Kavish Partiman (CDA). Dat er opgetreden moest worden tegen de mensen op de Waldeck Pyrmontkade? Zou de vraag nog eens gesteld kunnen worden? Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik heb de burgemeester daarnaar gevraagd tijdens de commissie. Toen wist de burgemeester daar niet van. Vindt het CDA dat daartegen opgetreden moet worden? Kavish Partiman (CDA). Het CDA vindt het heel zorgelijk dat er trainingen worden gegeven die als doel hebben het werk van de politie te bemoeilijken. Als die trainingen worden gegeven, dan zou ik het wel fijn vinden dat we in elk geval informatie krijgen over de mogelijkheden om hiertegen op te treden. Dan kunnen we daarover met elkaar praten. Sebastian Kruis (PVV). Als ik meneer Partiman moet geloven, vindt hij het allemaal een hele kwalijke zaak. Maar hoe vindt hij het dan dat hij zelf met dit soort figuren in een coalitie zit, met partijen die dit allemaal aanmoedigen? Ze zijn te laf om er zelf te gaan zitten, maar ze moedigen het wel aan. Ze roepen op om de rechtsstaat te ondermijnen, om je niets aan te trekken van het gezag. Wat vindt meneer Partiman daarvan? Kavish Partiman (CDA). Als ik mijn coalitiepartners dat soort rabiate teksten zou horen uiten, had ik dat heel kwalijk gevonden. Maar tot nu toe heb ik dat niet gehoord. Sebastian Kruis (PVV). Nou, dan heeft meneer Partiman denk ik eventjes in een ander debat gezeten.

Bijvoorbeeld de inbreng van GroenLinks was gewoon een oproep om je niets aan te trekken van de wet, om dit maar lekker te faciliteren, om je vast te plakken aan de A12. Zij zijn ook allemaal lid van dit soort organisaties, dus doe niet alsof het een soort van twee werelden zijn. U weet toch met wie ze sympathiseren? Kavish Partiman (CDA). Gelukkig is iedereen vrij om hier de eigen ideologie na te streven in deze zaal. Ik ben het zeker niet altijd eens met mijn coalitiepartners, maar op heel veel punten zijn we het wel met elkaar eens. Volgens mij bouwen we samen aan een mooie stad. De voorzitter. Meneer Kruis, voor de laatste maal. Sebastian Kruis (PVV). Ik denk dat meneer Partiman een soort van politiek gegijzeld wordt en vastgelijmd zit aan de mensen van GroenLinks en de Partij van de Arbeid. Anders kan ik uw inbreng van net niet rijmen met de realiteit hier in deze raadzaal. Kavish Partiman (CDA). Laat me de heer Kruis geruststellen. Ik heb niet zo veel met lijm en vastlijmen. Janneke Holman (PvdA). Ik vind de uitspraken van het CDA over de trainingen en daarop ingrijpen wel zorgelijk. Het CDA stelt ook dat het doel van die trainingen zou zijn om het werk van de politie per definitie te bemoeilijken.

Wat ik weet van die trainingen, gewoon uit openbare bronnen, media, podcasts en artikelen, is dat er juist getraind wordt op geweldloosheid, wat heel erg vooropstaat bij de demonstraties van Extinction Rebellion, en dat het een voorbereiding is: weet dat als je hieraan mee gaat doen, je het risico loopt om gearresteerd te worden, dus weet waar je voor tekent. Heeft de heer Partiman ook wat tegen dat trainen op geweldloosheid? Kavish Partiman (CDA). Tegen geweldloosheid heb ik helemaal niets. Ik ben een groot aanhanger van Mahatma Gandhi, die daar indertijd mee is begonnen. Maar we hebben ook beelden van die trainingen kunnen zien, waarbij we de uitleg hebben kunnen volgen van mensen die zeggen: als de politie jou aanhoudt, ga liggen, maak geen bewegingen, zorg ervoor dat je jezelf zo zwaar maakt. Die beelden waren er gewoon. Dat is het bemoeilijken van het werk van de politie. Want als de politie op een bepaald moment zegt 'oké, jullie hebben gedemonstreerd, jullie hebben het niet gevraagd, jullie blokkeren een weg, dat mag niet maar we hebben het toch op de een of andere manier toegelaten en nu 31

is het mooi geweest, ga nu lekker naar huis en dan zijn we er klaar mee', dan geeft niemand daar gehoor aan, want daar is ook voor getraind: we gaan liggen, we gaan vastplakken, we gaan geen bewegingen maken om het moeilijk te maken. Ja, daar heb ik een probleem mee. Janneke Holman (PvdA). Meent de heer Partiman echt dat dit voor hem voldoende reden is dat de burgemeester of wie dan ook zou moeten ingrijpen bij die trainingen? Worden hier strafbare feiten gepleegd? Houdt de heer Partiman rekening met de grondrechten die we in Nederland hebben op samenkomsten? Kavish Partiman (CDA). Volgens mij is het blokkeren van die weg niet conform de wet. Tegelijkertijd mogen we ook wel een beetje naar onze agenten kijken en hoeven we hun werk niet onnodig moeilijk te maken. Een demonstratie wordt op een bepaalde manier toch gefaciliteerd terwijl die niet is aangevraagd, terwijl er geen toestemming voor is gegeven en terwijl er wordt gezegd: dit moeten we eigenlijk niet hebben op de A12. Toch wordt het door de vingers gezien door de burgemeester en door de driehoek en wordt het voor een bepaalde tijd gefaciliteerd.

Als daarna netjes wordt gevraagd 'kunnen jullie nu alsjeblieft de A12 verlaten' en mensen daar op de grond gaan liggen, zich vasthouden en weet ik veel wat allemaal, ja, als dat trainingen zijn die worden gegeven om dit gedrag goed te keuren, dan wil ik die trainingen hier liever niet hebben. Dat klopt. De voorzitter. Mevrouw Holman, laatste maal. Janneke Holman (PvdA). Tot slot dan heel simpel. Wil de heer Partiman dus die trainingen gewoon per definitie verbieden, ja of nee? Kavish Partiman (CDA). Als die trainingen als doel hebben het werk van de politie in deze stad te bemoeilijken, dan wil ik ze niet. Dat is mijn mening. Hera Butt (GroenLinks). Is het CDA ermee bekend dat de overheid alleen mag ingrijpen of optreden als daar een wettelijke basis voor is? Kavish Partiman (CDA). Ja. Hera Butt (GroenLinks). En welke wettelijke basis ziet u hier? Kavish Partiman (CDA). Ik heb niet gevraagd om optreden. Ik heb gevraagd om een zienswijze van de burgemeester op dit probleem. Als ik had gevraagd om optreden, dan had ik deze vraag moeten beantwoorden. Nur Icar (DENK). Ik wil het toch wel duidelijk krijgen. Wil het CDA nou dat dat soort trainingen verboden worden of dat er ingegrepen wordt bij dat soort trainingen? Want dan begrijp ik die vraag wel en wil ik daar ook een antwoord op. Kavish Partiman (CDA).

Ik wil weten wat de burgemeester ervan vindt dat er in zijn stad trainingen worden gegeven die het werk van de politie bemoeilijken en wat hij van plan is daaraan te doen. De voorzitter. Meneer Icar, nog één keer. Maar volgens mij is de heer Partiman wel duidelijk. Nur Icar (DENK). Ik wil weten wat het CDA vindt van die trainingen; ik wil dat ze hun zienswijze daarop geven. Want wat ik net heb gehoord of hoe ik dat samenvat, is dat er niet echt veel respect is voor onze rechtsstaat. Ik wil dus weten wat het CDA zelf van die trainingen vindt en in hoeverre zij daar zelf op welke manier dan ook mee zouden omgaan. Kavish Partiman (CDA). Ik kan mijn antwoorden blijven herhalen. Ik zou meneer Icar verzoeken om toch een beetje op te letten tijdens het debat. Ik heb gezegd dat het CDA het niet wenselijk vindt dat er in deze stad trainingen worden verzorgd die het werk van de politie bemoeilijken. Dat is de mening 32

van het CDA. Daarnaast heb ik aan de burgemeester gevraagd wat hij hiervan vindt en of hij van plan is hier wat tegen te doen. Ik heb nimmer opgeroepen om hiertegen op te treden. Dat zijn twee verschillende dingen. Wellicht dat u het nu wel begrijpt, zeg ik via u, voorzitter. Lesley Arp (SP). Ik heb toch nog een vraag. Volgens mij is dit de tweede keer dat het CDA hierover begint. Volgens mij is er ook een reden dat het CDA geen motie indient, omdat ze weten dat het gewoon niet kan. Is het niet een beetje langs de randen van de wet schuren om een mooi quoteje binnen te halen? Ik heb toch het idee dat het CDA dondersgoed weet dat het niet kan, maar dat het vooral is voor het effectbejag. Kavish Partiman (CDA). Gezien de lengte van alle interrupties en debatten hier vraag ik me af welke journalist nog een quote hieruit haalt. (Hilariteit) De voorzitter. Ik denk dat dit 'm wordt. Ja, dit is 'm geworden hoor. Gaat u verder, meneer Partiman. Kavish Partiman (CDA). Ik wil afsluiten met de burgemeester en alle anderen die een druk en spannend weekend tegemoet gaan veel wijsheid en sterkte toe te wensen. De voorzitter. Door de heer Partiman, daartoe gesteund door mevrouw Van Basten Batenburg, wordt de volgende motie (H.11 CDA) ingediend:

Motie H.11 CDA Verhaal elke euro schade De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op donderdag 9 maart 2023, ter bespreking van Demonstratie A12 (RIS314474). Constaterende dat: • zaterdag 11 maart een grote demonstatie met trekkers is aangekondigd door de protestbeweging Farmers Defence Force; • het Malieveld niet beschikbaar is voor deze demonstratie; • het Zuiderpark is aangewezen als uitwijklocatie voor dit protest. Overwegende dat: • aannemelijk is dat trekkers aanwezig zullen zijn bij de demonstratie op 11 maart en deze schade kunnen aanrichten in de omgeving van het mooie zuiderpark; • het geen pas heeft dat de inwoners van de gemeente Den Haag via de gemeente zouden moeten opdraaien voor gemaakte kosten als gevolg van schade. Van mening dat: • demonstreren absoluut mogelijk moet zijn in onze stad maar trekkers hierbij geen noodzakelijke vereiste zijn; • trekkers onwenselijk zijn in het Zuiderpark dat een belangrijke functie heeft voor de leefbaarheid van de omliggende wijken. Roept het college op: • trekkers zoveel als mogelijk te weren uit het Zuiderpark; • alle financiële kosten als gevolg van eventuele schade aan het Zuiderpark na de demonstratie op 11 maart te verhalen op de organisatie en deelnemers van deze demonstratie. En gaat over tot de orde van de dag.

33

De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Het recht op demonstratie. Dit is in het ene jaar dat ik nu ongeveer in de raad zit al de zoveelste keer dat we het daarover hebben. Het is misschien ook wel heel mooi dat dat zo is. Het is een belangrijk grondrecht. Volgens mij delen alle partijen in deze zaal dat dit grondrecht de ruimte moet krijgen in Den Haag. Mensen moeten de ruimte krijgen om te demonstreren, of wij het nu eens zijn met de demonstranten of niet. Maar de ruimte om te demonstreren is niet onbeperkt en onbegrensd. Het demonstratierecht kent grenzen, net als alle andere grondrechten. Zo wordt het recht op vrijheid van meningsuiting begrensd door onder andere smaad, laster en het oproepen tot geweld. Het recht op onaantastbaarheid van het lichaam wordt ook begrensd, zodat bijvoorbeeld bloedtesten kunnen worden uitgevoerd door de politie als je als een idioot door deze stad rijdt. En het recht op betoging wordt begrensd door - ik citeer de Grondwet - 'ieders verantwoordelijkheid volgens de wet'. De burgemeester heeft de grenzen voor de demonstraties van komende zaterdag duidelijk kenbaar gemaakt aan Farmers Defence Force en aan Extinction Rebellion.

Voor de Haagse VVD is het van groot belang dat de burgemeester duidelijk heeft gemaakt dat het demonstratierecht geen vrijbrief is voor het plegen van strafbare feiten en ook geen recht geeft om de overheid te dwingen om iets te doen of te laten, of dat nu is door het inzetten van trekkers of door jezelf vast te plakken aan het asfalt of je aan elkaar vast te ketenen. Dat is destructief voor onze rechtsstaat en moet worden voorkomen. Wij vinden het goed om te zien dat Farmers Defence Force de aanwijzingen van de burgemeester accepteert en ook uitdraagt naar hun achterban. Ik reken erop dat de demonstranten zich aan de wet zullen houden en de aanwijzingen van de burgemeester zullen opvolgen. Als dat niet gebeurt, rekent de Haagse VVD erop dat de burgemeester en de politie daar gepast tegen zullen optreden. Toch maak ik me ook zorgen. Hoe schat de burgemeester de trekkerdreiging nu eigenlijk in? De ervaringen uit het verleden zijn slecht, schreef de burgemeester terecht in zijn brief. Daarom vindt de Haagse VVD het goed dat er legermaterieel beschikbaar is en klaarstaat om te voorkomen dat trekkers onze stad inrijden en het Zuiderpark vernielen.

Kan de burgemeester toezeggen dat hij deze materialen ook daadwerkelijk zal inzetten om het vernielen van het Zuiderpark te voorkomen? En staat ook elders in het land de hulp klaar om te voorkomen dat trekkers naar Den Haag gaan? Dat hebben we vorig jaar eerder besproken. De Haagse VVD heeft in mei 2022 een motie ingediend om dat in nationaal overleg met steun van de nationale politie te doen, zodat we die trekkers überhaupt niet in Den Haag krijgen. Naast deze aangemelde demonstratie met een aanspreekbare organisatie die heeft aangegeven de aanwijzingen van de burgemeester te willen opvolgen, is er een blokkade van de A12 aangekondigd op social media. Dank, burgemeester, voor het delen van de duidelijke aanwijzingen aan de organisatie, ondanks dat deze niet is aangemeld. Klopt het dat er nog steeds geen demonstratie is aangemeld op of rond de A12? Hoe gaat de burgemeester een illegale blokkade voorkomen? Marieke van Doorn (D66). Ik wil mevrouw Van Basten Batenburg vragen of zij op het onvolprezen Ongehoord Nederland TV de heer Van den Oever vanmiddag bezig heeft horen gaan over die betrouwbare organisatie waarmee je goede afspraken kan maken. Laat ik eerst vragen of zij hem daar heeft gezien. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zat in deze raadzaal en luisterde aandachtig naar collega's en insprekers, dus nee. Marieke van Doorn (D66). Een heel goed excuus.

De uitzending was net voordat de raadsvergadering begon, maar het is alsnog een goed excuus. De eerste reactie van de Defence Force was goed hè. 'Wij gaan onze achterban oproepen: laat die trekker op je erf staan.' Maar wat ik vanmiddag hoorde was heel diffuus. 'Ja, ja, onze achterban. Wij kunnen er ook niet veel aan doen als ze niet naar luisteren naar zo'n soort oproep.' Mevrouw Van Basten Batenburg moet mij nu vertrouwen dat ik het goed parafraseer. Maar stel dat hij zoiets gezegd zou hebben, is zij dan nog van mening dat de Farmers Defence Force zo'n betrouwbare organisatie is waar je als gemeente mee kan praten?

34

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Mevrouw Van Doorn legt mij woorden in de mond, namelijk 'betrouwbare organisatie'. Ik heb aangegeven dat het een aanspreekbare organisatie is. Dat vind ik iets heel anders. Daarnaast heb ik aangegeven dat ik grote zorgen heb. Ik heb de burgemeester ook gevraagd hoe de trekkerdreiging nu eigenlijk is, juist gezien de slechte ervaringen in het verleden. De oproep waar mevrouw Van Doorn naar vraagt, heb ik niet gezien of gehoord, want ik kijk meestal niet naar Ongehoord Nederland. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, derde maal. Marieke van Doorn (D66). Heel verstandig hoor ik hier achter mij. Ik ook niet hoor, maar deze zag ik toevallig langskomen op Twitter. Het is een kijktip. De voorzitter. We kijken niet, maar we geven wel een kijktip. Gaat u verder, mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD).