RIS315261 Bijlage 2 - Nota van Beantwoording Structuurvisie en MER Den Haag Zuidwest

41

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Gevolgen voor de M.E.R.

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze 23.3

8-7-2022

Indiener 24: Vestia

24

24.1

24.2

24.3

Zienswijze

Beantwoording gemeente

Gaat graag in gesprek met de gemeente om bovenstaande nader toe te lichten en wordt graag betrokken bij het verdere proces m.b.t. de gebiedsontwikkeling van Den Haag Zuidwest zodat de fysieke veiligheid in het gebied geborgd kan worden. 130% sociale verdichting: Vindt dat de sociale eenzijdigheid in Zuidwest, met name in Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust/Vrederust, een belangrijke oorzaak van sociaal, economische en ruimtelijke problemen is. De opgave is om die eenzijdigheid te doorbreken door meer te differentiëren en o.a. meer verschillende doelgroepen te huisvesten, naast het initiëren van leefbaarheidsinitiatieven via bijv. de Regiodeal. Door de netto toevoeging van 130% sociale woningen bij nieuwbouw conform de Woonagenda, is er een groot risico dat die eenzijdigheid maar beperkt wordt doorbroken. Voldoende differentiatie is dan alleen mogelijk bij zeer forse verdichtingsontwikkelingen, terwijl dit niet altijd mogelijk is (financieel en ruimtelijk). Vindt het bovendien belangrijk om een Ongedeelde Stad te stimuleren, en ziet liever sociale toevoegingen in delen van de stad waar het sociale segment zeer beperkt aanwezig is. Is van mening dat als gevolg van de nieuwbouwambities in Zuidwest de verdeling tussen het aandeel sociaal in Zuidwest en de rest van de stad zeer waarschijnlijk alleen maar schever zal worden.

Wijst erop dat in de ‘Raamovereenkomst Wonen 2019-2024’ tussen o.a. gemeente en corporaties bovendien is opgenomen dat het aandeel sociaal in Zuidwest niet mag stijgen t.o.v. de overige delen van Den Haag. Ziet dit aandachtspunt graag terug in de overkoepelende structuurvisie voor de gehele stad en/of in de Woonagenda. Wijst erop dat in meer dan de helft van Zuidwest verdichting wordt voorgesteld, in ieder geval waar corporatiebezit is. Vindt dat dit niet altijd strookt met de plannen voor de gebieden, waar bijvoorbeeld grootschalig wordt gerenoveerd. Opstapeling ambities nieuwbouwontwikkelingen: Naast de aantallen en type woningen zijn parkeren en groen belangrijke randvoorwaarden bij nieuwbouw en verdichting. Bij lopende nieuwbouw in planvorming is er de sterke voorkeur om een parkeergarage te ontwikkelen, inclusief een binnentuin op het dak. Vindt dat de opstapeling van ambities i.r.t. de nieuwbouwaantallen en de vorm van de nieuwbouw zorgt voor financieel en ruimtelijk ingewikkelde plannen die niet makkelijk zijn te realiseren. Het risico dat de nieuwbouwambitie van de gemeente uiteindelijk niet wordt gehaald, is daardoor aanwezig.

Om het vraagstuk rond parkeren te doorbreken, hebben de woningbouwcorporaties in Zuidwest in de Haagse Tafel Wonen van juni 2022 een paper ingebracht van een adviesbureau waarin de financiële problematiek voor corporaties bij de ontwikkeling van parkeerplaatsen bij nieuwbouw geanalyseerd en een oplossing voor het mobiliteitsprobleem is gepresenteerd: de buurthub. Gemeente heeft aangegeven het voorstel te ondersteunen en hierover concreet het gesprek te willen aangaan. In de structuurvisie is aangegeven dat parkeren via een parkeergarage op het terrein kan, maar ook via een centrale parkeergarage in de nabije omgeving. Inzet van betrokkene is dat bij huidige en aankomende nieuwbouwontwikkelingen de oplossing op wijk/buurtniveau d.m.v. een buurthub het voorkeursscenario wordt. Binnentuinen: Het groen en de binnentuinen zijn kernkwaliteiten van Zuidwest. In de structuurvisie wordt aangegeven dat de binnentuinen in Zuidwest zoveel mogelijk open moeten worden, ook ‘s nachts. De

Tijdens het opstellen van de nota van beantwoording heeft een gesprek plaatsgevonden met de indiener. In dit gesprek is de zienswijze toegelicht en heeft de gemeente hierop een eerste reactie gegeven. Graag zet de gemeente deze samenwerking voort om te zorgen dat de fysieke veiligheid geborgd blijft in Zuidwest. De netto toevoeging van woningen conform de huidige woonagenda is 30% sociaal en de vervanging van te slopen sociale huurwoningen is 100% sociaal. Daarnaast is er conform de huidige woonagenda 2020-2023 20% middeldure huur en de wens tot 20% betaalbare koop waarvan 10% bijzondere woonvormen en 50% overig. De leefbaarheid en de veiligheid worden integraal opgepakt met de Brede Aanpak Zuidwest en wordt in de wijkagenda's met partners nader geoperationaliseerd. Het doel met de herstructurering is om te kunnen verdichten en te differentiëren in de woningvoorraad. De structuurvisie verwijst naar de huidige woonagenda 2020 - 2023. Voor de structuurvisie zal vervolgens de nieuwe woonagenda gaan gelden. De discussie over een ongedeelde stad zal bij het opstellen van de nieuwe woonagenda en wellicht in de Omgevingsvisie Den Haag een rol gaan spelen.

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen Geen aanpassing

Gevolgen voor de M.E.R. Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Om van Zuidwest een goede leefbare plek te maken zijn inderdaad hoge ambities nodig op verschillende onderwerpen, w.o. parkeren. De gemeente is zich ervan bewust dat deze ambities ook financieel haalbaar moeten zijn om te voorkomen dat er te weinig voortgang wordt gemaakt in het realiseren van die ambities. We gaan hierover graag met de corporaties in gesprek.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

De gemeente onderschrijft de constatering dat de binnentuinen tot de kernkwaliteiten van Zuidwest behoren. De binnentuinen zijn bij voorkeur openbaar toegankelijke ontmoetingsplekken, maar kunnen bij onvoldoende ‘eigenaarschap’ van de omwonenden

Wel aanpassing (tekst Structuurvisie

Geen aanpassing

42

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

24.4

8-7-2022

Indiener 25: Stichting . SOS Den Haag

25

25.1

25.2

Zienswijze

Beantwoording gemeente

binnentuinen worden echter vooral beheerd door corporaties, waarbij deze veelal afgesloten kunnen worden. Veelal draagt een afgesloten binnentuin bij aan de beheersbaarheid en leefbaarheid van de directe woonomgeving. Bovendien kunnen corporaties, als binnentuinen afgesloten worden, hierover servicekosten rekenen aan de huurders; met dit geld worden de binnentuinen onderhouden. Indien de binnentuinen opengesteld moeten worden kan dit consequenties hebben voor de veiligheid en ontbreekt er voor corporaties financiële dekking voor het onderhoud en eventueel verbeteren van de binnentuin. Dit vraagt om een zorgvuldige aanpak en beoordeling en om gesloten binnentuinen open te maken is financiële compensatie waarschijnlijk noodzakelijk. Voorzieningen: Om van Zuidwest een attractieve woon- en werkomgeving te maken en de leefbaarheid te versterken, zijn voorzieningen van groot belang. Het huidige kwalitatieve voorzieningenniveau in Zuidwest is niet volledig op peil, terwijl als gevolg van de ambitie van de 10.000 toe te voegen woningen er meer draagvlak ontstaat voor nieuwe voorzieningen. Leyweg is het belangrijkste centrum van voorzieningen in Zuidwest, maar door de(forse) toevoeging van woningen in delen van de andere wijken zijn ook daar voorzieningen nodig. V.w.b.

nieuwe invullingen van haar BOG-plinten in Zuidwest zal betrokkene aandacht hebben voor de functie in de wijk en de bewoners. De structuurvisie mist een breder cultureel verhaal. Betrokkene ondersteunt de oproep van Theater Dakota om een groot cultureel centrum te ontwikkelen waar meerdere culturele maar ook economische functies samenkomen.

inderdaad ook overlast genereren. In sommige gevallen kan afsluiting wenselijk zijn. Daarbij zijn er verschillende typen binnentuinen (wel of niet onderdeel van een belangrijke looproute, wel of niet op het dak van een parkeergarage). We stellen daarom voor in een nadere uitwerking samen met de corporaties gedetailleerder te benoemen welke binnentuinen altijd openbaar toegankelijk zouden moeten zijn (en onder welke voorwaarden), en welke (in ieder geval in de avond/nacht) afgesloten kunnen worden.

Is van mening dat – nu een weldoordachte structuur- of omgevingsvisie op stedelijk niveau ontbreekt – de concept structuurvisie voor een groot stadsdeel als Zuidwest gedoemd is te mislukken, omdat de basis ontbreekt voor uitwerking van een Goede Ruimtelijke Ordening.

Vindt dat de gemeente louter een kwantitatief groeiscenario voor Den Haag en Zuidwest uitdraagt, en dat een kwalitatieve motivering ontbreekt. Die nieuw te bouwen woningen moeten goeddeels in Zuidwest komen, op dit moment het stadsdeel met het grootste volume goedkopere

In het Beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024 onderschrijft de gemeente de belangrijke rol van cultuur bij de gebiedsontwikkelingen in de stad. “Een passende rol en ruimte voor kunst, cultuur en creativiteit kan doorslaggevend zijn in de verdere groei en leefbaarheid van deze gebieden en versterkt tegelijkertijd de culturele sector.” De bijdrage die kunst en cultuur kunnen leveren aan de versterking van groei, leefbaarheid en betrokkenheid wordt verwerkt in de specifieke visie op kunst en cultuur in Zuidwest. Er is reeds een werkgroep ingesteld die deze cultuurvisie gaat ontwikkelen. Bewoners van Den Haag Zuidwest ervaren veel drempels (afstand, financiële middelen) om gebruik te maken van culturele voorzieningen, waardoor de cultuurdeelname laag is. Nabijheid en betaalbaarheid zijn daarom belangrijke voorwaarden voor het vergroten van de participatie. Daarnaast ziet de gemeente meerwaarde in bovenwijkse culturele voorzieningen die allure geven, een aanzuigende werking hebben en de economie stimuleren. In het voorzieningenprogramma is daarvoor 4000 m2 opgenomen. Onder andere op basis van de cultuurvisie voor Den Haag Zuidwest en beschikbare middelen zal de omvang en invulling van het cultureel centrum nader bepaald moeten worden. Er wordt verwezen naar het thematische antwoord onder 1. De gemeenteraad heeft op 15 december 2016 de Agenda Ruimte voor de Stad vastgesteld.

Hierin is een visie voor de gehele stad neergelegd, die een onderlegger heeft gevormd voor opeenvolgende visies en beleid. In de Agenda Ruimte voor de Stad is onder andere opgenomen dat Den Haag groeit, en dat de stad de opgave heeft ruimte voor 50.000 woningen te reserveren tot 2040. Inmiddels werkt de gemeente aan een omgevingsvisie in het kader van de nieuwe Omgevingswet. Verschillende (structuur)visies die zijn opgesteld dienen als input voor deze omgevingsvisie, voor de structuurvisie Zuidwest zal dat ook het geval zijn. Huidige planning is dat de omgevingsvisie in 2024 wordt vastgesteld. Ook zijn er al tussenproducten vastgesteld, zoals het Ambitiedocument (RIS309993) en de Nota Reikwijdte en detailniveau (RIS313413). Bij het opstellen van de structuurvisie Zuidwest is overlegd met de ambtenaren die aan de omgevingsvisie werken, en zijn stukken die op dat moment gereed waren ook input geweest voor de structuurvisie Den Haag Zuidwest. Samenhang tussen ambities en opgaven is geborgd, ook voor wat betreft de brede insteek sluiten de structuurvisie Zuidwest en de omgevingsvisie goed op elkaar aan. Het kan echter zijn dat er in omgevingsvisie keuzes worden gemaakt die van invloed zijn op de structuurvisie Zuidwest. Mogelijk kan dit in de toekomst leiden tot het bijstellen van de structuurvisie.

Wachten op een omgevingsvisie voor heel Den Haag betekent ook minder samenhang en integrale sturing op lopende projecten en initiatieven; van belang is dat gestuurd kan worden op project-overstijgende opgaven, zoals een goed voorzieningenniveau en voldoende groen in de wijk. Er wordt verwezen naar thema antwoord 1 In de structuurvisie zijn keuzes en kaders opgenomen waarbinnen deze 10.000 woningen kunnen worden gerealiseerd en op een goede wijze binnen Zuidwest kunnen worden ingepast.

43

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen hoofdstuk 5.1 en Ruimtelijk Raamwerk hoofdstuk 5.4)

Gevolgen voor de M.E.R.

Wel aanpassing (tekst in Structuurvisie hoofdstuk 5.6 en Voorzieningenprog ramma hoofdstuk 5.3)

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

25.3

25.4

Zienswijze

Beantwoording gemeente

woningvoorraad. Den Haag in cijfers laat overduidelijk zien dat een groot deel va de Haagse bevolking afhankelijk is van de goedkope voorraad en de recente plannen van de laatste 10 jaar illustreren stuk voor stuk dat nieuwbouw voor bewoners duurder en kleiner is. Daarbij leidt nieuwbouw niet per definitie tot lagere woonlasten, door wijzigingen in het toeslagstelsel, aanpassingen in de energiecontracten of grotere nabijheid van voorzieningen of verkeersmiddelen. Den Haag geldt als de sterkst groeiende stad van Nederland. Zuidwest is momenteel een dicht bevolkt gebied van Den Haag. Daarenboven wonen in Den Haag Zuidwest al mensen. Het is geen braakliggend stuk grond of oud industrieterrein. Is verbaasd dat de gemeente met de ambitie om in Zuidwest 10.000 woningen toe te voegen een eigen afweging laat prevaleren boven de belangen van de Hagenaars die hier zijn geboren, opgegroeid en nog stééds wonen ook als betrekkelijke nieuwkomers. De motivering van de gemeente schiet ook hier tekort: het stadsdeel zou veel problemen hebben (Welke precies? Méér dan elders in onze stad? Wat zijn de oorzaken?) en de gemeente stelt dat die met sloop- en nieuwbouw op te lossen zouden zijn. Vermoedt dat de rijkssubsidie de ‘business case’ van marktpartijen én corporaties bepaalt: Vindt dat - als aan de basis van deze ontwerp-structuurvisie een analyse ligt – deze gebrekkig en onnaspeurbaar is.

Zo staat in de ontwerp-structuurvisie op blz. 79: “10.000 nieuwe woningen, 8500 woningen opgeknapt, 6500 sociale woningen gesloopt en teruggebouwd = 25.000 nieuwe en verbeterde woningen in 2040” : Stelt de gemeente de volgende vragen: Op basis van welke plannen komt de gemeente tot deze cijfers? - Welke sociale woningen gaan corporaties opknappen? - Welke gaan ze slopen? Op basis van welke gegevens is de gemeente tot 6500 gekomen? - Welke woningen worden beschouwd als ‘opknapbaar’? - Wie heeft hierover beslist en wie inspraak gehad? - Wie heeft beslist op welke plekken de corporaties en/of ontwikkelaars na sloop tot méér nieuwbouw komen? - Welke analyse zit hierachter? Welke visie?

De verdichting zal volgens de verdichtingsprincipes, zoals beschreven in het kansenkaartboekje (hoofdstuk 4.1), niet plaatsvinden in de groenstructuren, maar aan de randen van buurten of nabij voorzieningenclusters of belangrijke OV haltes. Ter plaatse waar verdicht zal worden, zullen bestaande gebouwen veelal gesloopt worden. Echter in veel buurten en wijken is minder ruimte en aanleiding voor verdichting, hier zijn vernieuwing en renovatie belangrijke opgaven om de woningen te verduurzamen en het wooncomfort te verbeteren.

Vindt dat uit de ontwerp-structuurvisie niet duidelijk blijkt dat hieraan een grondige analyse van de huidige situatie, kansen en problemen ten grondslag ligt. Daardoor zijn de problemen die de gemeente beschrijft een beetje random en is het niet altijd helder welke problemen van de bewoners de gemeente met welke oplossingen wil aanpakken. Bijvoorbeeld. In de structuurvisie op blz. 39 staat “er staan te veel van dezelfde woningen, namelijk kleinere, goedkopere woningen”. Als ze te klein zijn, waarom gaat de gemeente er dan nog véél kleinere bouwen? “70% sociale huurwoningen” is veel. Maar is dit een argument voor sloop en bouw? In andere wijken van Den Haag is de woningvoorraad ook éénzijdig en

Bij de vernieuwing en de verdichting van buurten staan de bewoners in hun leefomgeving centraal. Niet alleen de woningopgave, maar ook voorzieningen, collectieve en openbare ruimte en de kwaliteit en het gebruik daarvan staat centraal bij de aanpak. De gemeente is het niet eens met indiener dat gemeentelijk doelstellingen prevaleren boven de belangen van mensen uit Zuidwest. Voor de structuurvisie alsook voor het tevens lopende Programma Zuidwest zijn ambities en opgaven o.a. gebaseerd op (data)analyses, zoals o.a. is samengevat in het document ‘Zuidwest in cijfers’ bijlage RIS308973 en in de bijlage “Kansenkaart” bij de structuurvisie, waarvoor GIS analysekaarten zijn gemaakt die laten zien welke opgaven er spelen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de cijfers over leefbaarheid, duurzaamheidsopgaven vastgoed, banen en opleidingen, etc. Deze informatie komt veelal ook overeen met reacties die we hebben gekregen van de bewoners tijdens participatiebijeenkomsten. Maar in de participatiebijeenkomsten waren er ook veel reacties over elementen in de leefomgeving waarover mensen heel blij en trots waren. Ook die kwaliteiten zijn opgenomen in de structuurvisie. Dat zijn onderwerpen die we juist willen borgen en versterken.

Sloop-nieuwbouw is niet altijd de oplossing voor de gestelde problemen, maar herstructurering biedt kansen om opgaven te koppelen en een bredere impuls te geven aan de leefomgeving. Op sommige plekken draagt sloop-nieuwbouw bij aan verbetering van de wijk, maar op andere plekken prevaleren andere afwegingsthema’s, zoals cultuurhistorie of de nabijheid van OV of voorzieningen en wordt gekozen voor renovatie. Daarnaast zijn de opgaven van de woningbouwcorporaties bepalend voor de keuze welke gebieden vernieuwd of verdicht gaan worden. De gemeente heeft namelijk zeer weinig eigen grondbezit in Zuidwest en is voor vernieuwing en verdichting voor een groot deel afhankelijk van de corporaties. Om de ambities t.a.v. verduurzaming te realiseren moeten ook een aanzienlijk aantal woningen in Zuidwest gerenoveerd worden. O.a. op basis van analyses van woningen met een laag energielabel is bepaald dat circa 8500 woningen gerenoveerd moeten worden. Voor de toevoeging van 10.000 woningen moeten naar schatting ca 6500 woningen gesloopt worden. Dit is afhankelijk van de verschillende initiatieven van de corporaties, waarbij het slopen van woningen niet een doel op zich is. Het verduurzamen, verbeteren en toevoegen van woningen is het doel.

Voor een aantal buurten zijn al lopende projecten, maar voor de overige vernieuwing en verdichting blijft de gemeente in gesprek met de corporatie en andere eigenaren. De gemeente wil op basis van de kansenkaart meer sturen op ontwikkeling van een aantal buurten in Morgenstond en Moerwijk. Daar zijn de opgaven meer urgent en kansrijk. Zie ook antwoorden op de zienswijzen 25.1, 25.2 en 25.3 De gemeente is het niet eens met de indiener dat de structuurvisie onvoldoende oplossingen biedt voor de gestelde problemen. Wel is de opgave meervoudig, langjarig en integraal: de gestelde problemen moeten op verschillende manieren worden aangepakt. De ruimtelijke voorstellen die in de structuurvisie worden beschreven zijn daarvan één van de bouwstenen. Daarnaast is er ook de brede aanpak Programma Zuidwest (RIS 310939) die sociaal maatschappelijke en economische maatregelen bevat. De verdichting is niet enkel een argument voor slopen. Die afweging moet zorgvuldig en breed gemaakt worden, de afwegingsthema’s uit het kansenkaartboekje (hoofdstuk 5.4) kunnen daarbij helpen. Maar ook

44

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Gevolgen voor de M.E.R.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

Zienswijze niet energietransitie-proof. Toch zijn daar geen grootschalige sloop- en bouwplannen.

De beslissing om in Zuidwest te bouwen is gebaseerd op flinterdun studiewerk. Het studiewerk is daarbij uitgevoerd door architectenbureau waarvan een partner deel uitmaakte van de Monumenten- en Welstandscommissie. In het kader hiervan is het van belang te wijzen op de Haagse bouwverordening artikelen 9.2.4, 9.8.1. Dat is nauwelijks een onafhankelijke partner als het gaat over slopen en bouwen. In de ontwerpstructuurvisie is geen verwijzing te vinden naar deze studie of naar andere verantwoordingen voor het toevoegen aan de wijk van zoveel In 2004 is er een structuurvisie op Zuidwest ontwikkeld. Daarin werd besloten tot een vermindering van het aantal woningen in Zuidwest. In 2016 noemde “Agenda Ruimte voor de stad” (RIS295016) een toename van 4200 woningen door “herstructureringen”. En die zouden niet alleen in Zuidwest gebeuren. Nu heeft de gemeente massale sloop- en bouwplannen. De Agenda Ruimte voor de stad vormt daar geen onderbouwing van. Wat wel?

25.5

Sinds begin jaren ’90 zijn over Zuidwest talrijke plannen en beleidsstukken geschreven, en zijn in Zuidwest diverse kostbare vervangings- en vernieuwingsexperimenten gebouwd. Vraagt zich af of aan de beleidsstukken en plannen gevolg is gegeven, en of de pilots in Zuidwest zijn geëvalueerd en zo ja met welk resultaat. Concludeert dat enkel en alleen de ‘business-case’ een volkshuisvestingsvraagstuk aanstuurt om 10.000 woningen toe te voegen aan Zuidwest. In het verdichte, overvolle Den Haag is dit een grootschalig aaneengesloten gebied waar de eigendom in handen van slechts weinigen is. Dit blijkt ook uit de eerdere beslissing over de Dreven. Staedion legde daar een studie van studenten van de TUD terzijde. Argument was niet een duurzame investering in de toekomst van het eigen vastgoed maar het abstracter volkshuisvestingsvraagstuk Sinds de goedkeuring door de raadscoalitie van het project Dreven/Gaarden/Zichten is het duidelijk dat het toevoegen van 10.000 woningen in Zuidwest het huidige karakter van de wijken bedreigt. Alleen al in Bouwlust-Vrederust worden nu al op minstens vier plekken 3 à 7 torens (= per project) tot 70 meter bijgebouwd. Ook in de Venen worden torens voorzien. Dit is ontoelaatbaar omdat deskundigen en welstandscommissie hebben aangegeven dat het waardevolle eigen karakter van de wijk wordt vernietigd en haar geschiedenis verdwijnt.

Nu een raadscoalitie blijk geeft den Haag Zuidwest te willen slopen en saneren, is het bizar dat ze daarbij zich niet de vraag stelt welke stedenbouwkundige vorm of configuratie naar de huidige maatstaven de beste start biedt aan een zich opnieuw ontwikkelend stadsdeel.

Beantwoording gemeente het spelregelkader zorgt voor een zorgvuldige afweging bij toekomstige ontwikkelingen in Zuidwest. Welke woningtypen in de verdichte buurten van Zuidwest komen, wordt bepaald op basis van de woonagenda en woonvisie. Tevens heeft het RIGO een verkennend onderzoek (RIS309055) uitgevoerd naar de woningbehoefte op basis van demografische groei (tot 2035) en de woonwensenbehoefte naar type woningen en woonmilieus in Zuidwest voor bestaande bewoners, doorstromers binnen Zuidwest en nieuwe bewoners. Conclusie van het rapport is dat er voldoende behoefte is aan woningen in alle wooncategorieën. T.a.v. veiligheid zijn ambities en opgaven gebaseerd op (data)analyses, zoals o.a. is samengevat in het document ‘Zuidwest in cijfers’ bijlage RIS308973 en in de bijlage “Kansenkaart” bij de structuurvisie; er zijn GIS analysekaarten gemaakt die laten zien welke opgaven er spelen (de cijfers over o.a. leefbaarheid, veiligheid, criminaliteit). Deze informatie komt veelal overeen met reacties die we hebben gekregen van de bewoners tijdens participatiebijeenkomsten. De verdichting is niet gebaseerd op 1 studie van een architect. Er werken verschillende bureaus aan verschillende opgaven voor Zuidwest, meestal is een bureau gekoppeld aan een project- of gebiedsontwikkeling. Ook bij het opstellen van de structuurvisie is expertise van verschillende bureaus ingeschakeld.

Deze worden vermeld in de colofons van de verschillende stukken. De suggestie dat 1 bureau bepalend is geweest bij opstellen van de verdichtingsvisie en dat een partner van dat bureau in de welstandscommissie zit is onjuist. De welstandscommissie is onafhankelijk in haar advies en indien er sprake is van (mogelijke) belangenverstrengeling onthoudt het betreffende lid zich van advies. De gemeente is het eens met de constatering van indiener dat het beleid nu t.o.v. van de structuurvisie Zuidwest van 2004 gewijzigd is. De context van de opgaven was toen anders. Differentiatie van de woningvoorraad door sloop en nieuwbouw van minder en duurdere woningen was toen de opgave. Met de vaststelling van de Agenda Ruimte voor de stad is inderdaad de koers gewijzigd naar verdichting door herstructurering. De gemeente is het niet eens met de uitspraak van de indiener dat nu gekozen is voor massale sloop- en bouwplannen. De structuurvisie stelt de kwaliteit, leefbaarheid en veiligheid van de leefomgeving centraal, verdichting is daarvoor één van de bouwstenen. De gemeente is het niet eens met de zienswijze van de indiener over het proces van gebiedsontwikkeling in de Dreven, Gaarden, Zichten en de Venen. Er was ten tijde van het opstellen van de stukken van de Dreven Gaarden en Zichten nog geen structuurvisie.

Maar bij de planontwikkeling is wel gewerkt vanuit de brede integrale insteek die de structuurvisie voorstaat. De afwegingen voor sloop en nieuwbouw in de buurten Dreven, Gaarden en Zichten als ook de Venen zijn breed en integraal genomen. Opgaven van leefbaarheid, duurzaamheid, vergroening en versterking van bestaande structuren zijn afgewogen en zijn voor verschillende buurten anders gemaakt. Bij de plannen wordt het huidige karakter van de buurt in belangrijke mate meegewogen, dat kan gaan over structuren in de openbare ruimte, de positie van bouwblokken, refereren naar gevelbeeld of de positie van voorzieningen. Er wordt inderdaad op een aantal plaatsen hoogbouw ontwikkeld. De welstandscommissie kan zich in de meeste van de plannen vinden. De commissie heeft enkel via een preadvies negatief geadviseerd over de Dreven t.a.v. opheffing van de status van beschermd stadsgezicht. Relevant voor deze zienswijze is dat de gemeente tevens bezig is met het opstellen van een kwaliteitsplan voor Zuidwest en beeldkwaliteitsplannen voor de wijken. Deze zullen na vaststelling van de structuurvisie worden opgesteld en worden voorgelegd aan bewoners in Zuidwest.

Deze (beeld)kwaliteitsplannen geven nadere invulling aan de waarden van de buurten en wijken, de toekomstige kwaliteitsopgaven en welke stedenbouwkundige typologieën in de verschillende wijken bijdragen aan de toekomstige duurzame, gezonde en prettige leefomgeving.

45

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Geen aanpassing

Gevolgen voor de M.E.R.

Geen aanpassing

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze 25.6

25.7

25.8

25.9

Zienswijze

Beantwoording gemeente

Met 10.000 woningen extra zou Zuidwest een stuk groter worden dan een stad als Gouda. En dan hebben we het maar over één deel van Den Haag. Ook formuleert de gemeente in deze structuurvisie Zuidwest geen visie op zo’n stad met zo’n grote deelgebieden –we hebben het dat hierboven behandeld. Belangrijk zijn bv. de onderlinge bereikbaarheid met het OV en ander vervoer, de beschikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen en groengebieden. Samengevat: welk leven biedt Den Haag (de Randstad?) aan (al) zijn inwoners? Bv. de burgemeester van Parijs houdt van het concept ‘vijftienminutenstad’. Hoe ziet Den Haag dit3? Voor wat betreft de verbetering van het ov-netwerk blijft het bestuur steken bij het opplussen van bestaande bus en tramverbindingen in de wetenschap dat deze nimmer efficiënter of ook maar sneller zullen zijn dan de fiets of auto. Beleidsambtenaren putten zich uit in loze marketingpraat zonder inhoudelijke onderbouwingen met substantiële investeringsprogrammaas en vernieuwing van het amechtige HTM-netwerk dat een enorm beslag op de openbare ruimte legt. Een toekomstbestendige visie op het bouwen ontbreekt evenzeer in de ontwerp-structuurvisie. Torens voeren de boventoon omdat deze het in een aantallen-spreadsheet van de ‘businesscase- zo leuk doen.

Met hun enorme energieverliezen (kolomradiator die veel schaduw werpt, geen groen dak, geen PV-dak en een hoge koellast heeft). Het sociale vraagstuk –welke community vervangt een straat of portiek– valt buiten de gemeentelijke scope. Het Bouwbesluit is enkel opgezet en werkzaam als een wettelijk minimum ten aanzien van gezondheid, toegankelijkheid, bruikbaarheid en veiligheid –een vangnet om een minimale kwaliteit te garanderen. Maar wat wil de stad en wat willen de stemmers eigenlijk met het inspirerende erfgoed in Benoordenhout, Marlot, Duinoord, Statenkwartier, Archipel en Rustenburg Oostbroek?

De structuurvisie gaat in op Den Haag Zuidwest en sluit aan op overkoepelend beleid voor mobiliteit voor heel Den Haag en de verbindingen met de regio. De belangrijkste beleidsstukken waarin het Haagse mobiliteitsbeleid en de mobiliteitsvisie zijn vastgelegd zijn de Strategie Mobiliteitstransitie Den Haag 2040 (RIS311098), Ruim baan voor de Fiets (RIS302960), de kadernota straten, wegen en lanen (RIS280303) en de strategie Parkeren (RIS308711). Ook wordt er gewerkt aan een nieuwe netwerkvisie voor de hele stad. Dit beleid is vertaald in de structuurvisie Zuidwest (hoofdstuk 5.9), daarin staat o.a. dat ingezet wordt op ruimte maken voor veilige aantrekkelijke routes voor lopen en fietsen, nabijheid van voorzieningen en OVhaltes, goede stallingsruimtes, stimuleren van deelmobiliteit.

Een burger verwacht toch een visie op wat er nu op onze planeet speelt en op welke wijze onze bestuurders hierop in hun stad voorsorteren zonder zich vast te leggen op één enkel scenario. Je zou dus verwachten dat de gemeente ingaat op de klimaatcrisis en op klimaatneutraal bouwen, CO2reductie, verduurzaming van bestaande bebouwing enzovoorts. Je zou verwachten dat de gemeente hier ook nader ingaat op circulair bouwen en hergebruik van gebouwen en structuren, zoals het betonskelet van gebouwen. Het is bevreemdend dat eind jaren ’80 begin jaren ’90 de gemeente hier nog wel actief beleid in voerde. Hergebruik is immers duurzamer dan welke nieuwbouw ook. Evenals dat schoonheid duurzaam is: dan geeft het geen pas een buurt als de Dreven zonder enige motivering door deskundigen af te voeren van de lijst beschermde stadsgezichten waar het blijkbaar op goede gronden is geplaatst. In de hoogbouwvisie van Den Haag staat duidelijk omschreven waar er hoogbouw mag komen. Dat is onder meer het geval rondom “OVknooppunten”. Al een aantal keren heeft de gemeente elders de aanwezigheid van een 0V-halte al genoeg “knooppunt” gevonden om er hoogbouw bij te plaatsen. “Knooppunten” van OV zijn er in Zuidwest niet, alleen haltes van tram 9 (of lijn 4 aan de buitenzijde van de wijk) en van bus 21 of 25. Bij de Leyweg komt ook tram 16 even langs.

Ook treinstation Moerwijk is nauwelijks een knooppunt Verstedelijking betekent de verbreding van de bevolkingssamenstelling naar leeftijd, cultuur en samenstelling van het huishouden, verbreding van het aantal bestemmingen en functies van de buurt waardoor de openbare ruimte

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen Geen aanpassing

Gevolgen voor de M.E.R. Geen aanpassing

In het kader van de ZuidWestlandCorridor worden voor 2023 onderzoeken voorbereid naar het realiseren van Hoogwaardig OV in, van en naar Zuidwest en naar de gemeente Westland. Een onderzoek naar een oost-westverbinding ('tangent') van Kijkduin via Den Haag Zuidwest naar Delft/Rijswijk maakt hier deel vanuit.

De Haagse hoogbouwnota Eyeline Skyline (RIS298448) geeft kwalitatieve regels en kaders voor de ontwikkeling van hoogbouw in Den Haag. Gemeente is het dan ook niet met indiener eens dat er geen visie of beleid is t.a.v. hoogbouw. Het onderzoek naar cultuurhistorische waarden van Zuidwest is herijkt in het rapport van Crimson (RIS311095). Dit rapport geeft aan welke waarden in Zuidwest nog aanwezig zijn. In de gebieds- en projectkaders bij planontwikkeling worden deze waarden meegewogen en doorvertaling van die waarden in toekomstplannen wordt vastgelegd in beeldkwaliteitsplannen. De gemeente onderschrijft dat een visie op kwaliteit van bebouwing en cultuurhistorische waarden van Zuidwest verder geborgd moet worden. Dit gaat de gemeente doen in het nog op te stellen kwaliteitsplan voor Zuidwest en de beeldkwaliteitsplannen voor de wijken. Voor al lopende ontwikkelingen zijn al beeldkwaliteitsplannen opgesteld, zoals voor de Dreven, Gaarden en Zichten (RIS311093). Voor het kwaliteitsplan Zuidwest en de beeldkwaliteitsplannen zal nog participatie met de bewoners en partijen uit de stad gaan plaatsvinden. De structuurvisie Den Haag Zuidwest is geen op zichzelf staand product.

Op de door indiener genoemde onderwerpen is flankerend beleid, bijvoorbeeld de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestending (RIS30875) en Kadernota duurzaamheid - schone energie in een groene stad (5 maart 2019, RIS 301829). In hoofdstuk 5.7 van de structuurvisie is beschreven op welke manier de gemeente invulling geeft aan dit beleid in Zuidwest. Bij de uitwerking van de structuurvisie, bijvoorbeeld bij een woningbouwontwikkeling, zal niet alleen getoetst worden aan de structuurvisie, maar ook aan het geldende gemeentelijke duurzaamheidsbeleid.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

De gemeente heeft in de bijlage Ruimtelijk Raamwerk een analyse gemaakt van het huidige OV en de visie op het OV-netwerk voor de toekomst. Op een aantal plekken komen verschillende OV-lijnen bij elkaar, met name rondom de Leyweg en bij het Haga-ziekenhuis. Ook bij station Moerwijk komen een aantal OV-lijnen bij elkaar. Deze ‘knooppunten’ zijn goed bereikbaar en in de toekomst nog beter, wat kansen biedt voor verdichting. In de kansenkaart is toegelicht wat de verdichtingsprincipes zijn: langs lange lijnen en dwarslijnen (brede profielen), aan de rand van grotere groengebieden en nabij voorzieningenclusters en belangrijke OV-haltes. Bij een aantal gebieden komen verschillende verdichtingsprincipes samen, zoals de zone tussen Leyweg en Zuiderpark, daar is de verdichtingspotentie hoger. In de kansenkaart is op basis van verschillende afwegingsthema’s prioritering gegeven waar verdichting het beste kan landen, naast de lopende projecten. De

Geen aanpassing

Geen aanpassing

46

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

25.10

25.11

Zienswijze

Beantwoording gemeente

een andere rol krijgt in de buurteconomie. In de structuurvisie komt dit nauwelijks aan bod en is de ‘verstedelijking’ het opvoeren van de dichtheid, de bouwhoogte en is er geen enkel zicht op een functionerende en veilige economie aan de voet daarvan. Bv. over Moerwijk schrijft de ontwerpstructuurvisie (blz. 110): “In Moerwijk wordt de verdichting geconcentreerd rond knoop Moerwijk, in de randen langs het Zuiderpark en langs de lange lijnen en dwarslijnen.” Lees: heel dat gedeelte van Moerwijk komt vol hoogbouw. Bv. over Morgenstond staat er in de ontwerp-structuurvisie (blz. 112): “Het gebied tussen Loevesteinlaan en de Leyweg willen we transformeren tot een stedelijk gebied met langs het park een aantal hoge gebouwen. Ook rondom belangrijke OV-haltes in het gebied kan verdicht worden.” ” Langs het park is geen OV… De bedoelde “belangrijke OV-halte” is wellicht gewoon het kruisen van trambanen 9 en 16? Bv. over BouwlustVrederust schrijft de ontwerp-structuurvisie (blz. 114): “Het verdichten rondom de winkelcentra De Stede en de Ambachtsgaarde (…). De zone langs Meppelweg verdichten met hoogteaccenten. De Erasmusweg verdichten tot een stedelijke rand met hoogteaccenten (…).” Voeg daarbij de reeds goedgekeurde plannen voor Dreven, Gaarden en Zichten en je hebt heel Bouwlust-Vrederust getransformeerd tot hoogbouw.

Bij de planmatige stadsuitleg is vanaf de tweede wereldoorlog meer en meer belang gehecht aan scheiding van functies met een navenante mobiliteitsvraag om van werk naar woning, van woning naar winkel en van woning naar recreatieplek te reizen. Zoals hierboven aangemerkt kan ‘verstedelijking’ –het terugbrengen van banen in de woonbuurten een belangrijke impuls zijn om de leefbaarheid te vergroten en de mobiliteitsvraag te doen afnemen. Het vanuit de ‘businesscase’ verkleinen van de parkeer- en stallingscapaciteit in de openbare ruimte en onder gebouwen kan voordelig zijn, maar er zijn geen scenario's waarbij het aantal auto's en fietsen zodanig zal afnemen dat de rooskleurige voorstellingen van zaken in de structuurvisie/plan M.E.R. bewaarheid zullen worden. Collectief openbaar vervoer is in Den Haag nog altijd afhankelijk van metropoolregio en HTM dat een kostbaar en weinig efficiënt netwerk van trams en bussen blijft door exploiteren tegen hoge kosten. Individueel openbaar vervoer (deelauto, deelscooter, deelfiets, taxi enz.) is afgelopen decennium gegroeid, maar niets wijst erop dat de kosteneffectiviteit van eigen vervoermiddelen hierdoor geslagen kan worden. In Den Haag Zuidwest wonen heel veel sociale huurders. Er is sprake van verdringing door wie een woning duurder kan huren of kan kopen.

Gentrificatie kan helpen om de economische of culturele basis van een buurt te verbreden. Maar het kan evenzeer leiden tot grootschalige uitplaatsing van buurtbewoners, sanering van hun woonomgeving en anders inzetten van hun bestaansgronden. Formeel krijgen de huidige huurders een terugkeergarantie naar hun vernieuwde of naar een nieuwe sociale woning. In de praktijk zal de terugkeer beperkt zijn maar bovendien naar een buurt met andere huizen, buren, andere openbare ruimte. Het is ronduit onvoorstelbaar dat de beslissers in de stad zich zo weinig rekenschap geven van wat de werkelijke betekenis is van de dagelijkse omgeving van bewoners. Daarbij krijgen de huurders geen tweede, terugkeerverhuisvergoeding. Op deze manier verdwijnen veel kwetsbare bewoners uit Zuidwest om evenwel op te duiken in andere wijken in Den Haag of omgeving, zonder dat er fundamenteel iets aan hun situatie veranderd is. Zo is er ook verdringing als gevolg van de beslissingen over de Dreven. In de Dreven verdwijnen eengezinswoningen waarin nu minderbegoede(n)/gezinnen wonen. Dit type

gemeente wil met de structuurvisie meer sturing geven waar verdichting gaat landen, zodat verdichting meer evenredig verdeeld wordt over de wijken en de verdichting gaat landen waar dat het meest passend is. Daarom gaat de gemeente aan de slag met het opstellen van gebiedskaders voor Morgenstond en Knoop Moerwijk. De gemeente is het niet eens met indiener dat verdichting alleen gezien wordt als woningbouwverdichting. In o.a. hoofdstuk 5.1, 5.4, 5.5 en 5.6 wordt aangegeven hoe Zuidwest kan transformeren naar een meer stedelijk gebied met menging van wonen, werken en voorzieningen. De voorzieningen en werkfuncties groeien gelijktijdig mee met de woningbouw ontwikkeling. In de Bijlage Voorzieningenprogramma wordt uitgebreid onderbouwd wat de ambities, uitgangspunten en normen zijn t.a.v. de verschillende voorzieningen en economische functies.

Individueel vervoer van deur tot deur is inderdaad nog altijd aantrekkelijk en daarmee in het algemeen concurrerend met het OV. De verdichting met 10.000 woningen in Zuidwest en de afwikkeling van het autoverkeer in en om Zuidwest (denk bijvoorbeeld aan Westland) vraagt om anders om te gaan met mobiliteit. Niets doen betekent een hoge filedruk en daarmee vermindering van de leefbaarheid. Om de verdichting in Zuidwest (en de rest van Den Haag) mogelijk te maken is een mobiliteitstransitie naar duurzame- en ruimte-efficiënte mobiliteit noodzakelijk. Het gaat hierbij om het belang van ruimte voor de voetganger, de fietser en het openbaar vervoer; meer en beter! De bekostiging van het OV is landelijk en regionaal geregeld en daar heeft de gemeente niet of nauwelijks invloed op. Een goed lijnennet komt de groeiende groep reizigers (vragers naar mobiliteit) ten goede. De betaalbaarheid van het OV is zeker een issue voor Zuidwest met bewoners met een laag inkomen. Over dit onderwerp is een raadsmotie ingediend (RIS 311334). Hier wordt onderzoek naar gedaan en in de eerste helft van 2023 wordt het resultaat verwacht. Tevens is in de structuurvisie en in de bijlage Voorzieningenprogramma opgenomen dat verdichting en vernieuwing van woningen gelijktijdig met voorzieningen en werken ontwikkeld wordt, waardoor een meer gemengd stedelijk gebied zal ontstaan.

In de uitwerkingen van de gebieden in een Planuitwerkingskader of Nota van uitgangspunten worden de woonmilieus en een indicatie van de beoogde woningtypen en aantallen gegeven. De partners (woningbouwcorporatie met ontwikkelaar en gemeente) bepalen samen wat de gewenste doelgroepen, woningtypen en woonmilieus zijn. De bewoners van de sociale corporatie-huurwoningen die gesloopt worden krijgen een terugkeermogelijkheid binnen de wetgeving van het passend toewijzen.

47

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Gevolgen voor de M.E.R.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

8-7-2022

Indiener

Indiener 26: AVN

Nr.

26

Paragraaf zienswijze

26.1

26.2

26.3

26.4

26.5

Zienswijze woningen komt in het sociale huursegment niet terug. Hetzelfde geldt voor de Venen. In het Laagveen wordt een aantal eengezinswoningen gesloopt om plaats te maken voor woningen uit een duurder segment. (De overige eengezinswoningen in de Venen worden niet gesloopt en krijgen enkel 10 groot onderhoud.) De sociale huurders die in de buurt willen blijven, komen in nieuwbouwsociale woningen te wonen. Deze zijn zeer klein of in elk geval veel kleiner en duurder dan de huidige sociale woningen. Benadrukt het belang van het behoud van de groenblauwe structuur in Zuidwest en dringt er bij de gemeente op aan deze als basis te nemen voor de toekomstige inrichting. Vindt het onbegrijpelijk dat er al afspraken liggen met projectontwikkelaars voor Zuidwest, ten koste van groen en natuur, waarop niet kan worden teruggekomen. Vindt dat eerst de structuurvisie Zuidwest vastgesteld had moeten worden met daarin de ruimtelijke voorwaarden voor de bouwplannen. De participatie richt zich immers op deze visie en hierop kunnen zienswijzen worden ingediend. Vindt dat uit de M.E.R. de grote druk blijkt die de bouwplannen op het openbaar groen leggen. Spreekt nadrukkelijk haar zorgen uit over de groene kwaliteit waarover de Structuurvisie zo hoog opgeeft. De structuurvisie belooft dat een sterke groenstructuur de ruimtelijke basis vormt van het gebied.

Grote groengebieden en ecologische verbindingen worden niet bebouwd. (Dat is des te belangrijker, omdat de meeste verbindingen te smal zijn -Ruimtelijk Raamwerk ZW p32). Ze worden beter met elkaar verbonden, en met meer afwisseling en kwaliteit ingericht als verblijfs- en ontmoetingsplekken. De ecologische zones worden ook beter ingericht zodat de biodiversiteit toeneemt. Er wordt niet gebouwd in of ten koste van de buurtparken, singels en middenbermen. Gelet op het belang van het behoud van de groenblauwe structuur als basis voor de toekomstige inrichting verwacht men van de structuurvisie méér v.w.b. de basiskwaliteit natuur. Een goede basiskwaliteit natuur bereik je met de volgende basismaatregelen ten goede: 1. Werk aan voortzetting van de omgeving, goede ecologische verbindingen. 2. Behoud beplanting (bomen en struiken) zoveel mogelijk, in ieder geval de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH), beperk ook verharding daarin. 3. Zorg voor groene bufferzones om de groengebieden en ecozones van het SGH, daar geen muren van hoogbouw. Plaats hoogbouw bij voorkeur verder van het groen, niet direct ernaast (zie illustraties in bijlage). 4. Zorg voor inheemse nieuwe beplanting. 5. Houd het water vast waar het valt. Als de basis op orde is, dan is het tijd voor ‘optopping’: nestkasten en nestplaatsen, weinig verharding, gemengde hagen, zachte oevers, klimplanten en daktuinen.

Uit de M.E.R. blijkt dat in het plangebied beschermde soorten aanwezig zijn, zoals egels en verschillende soorten vleermuizen. De beschermde soorten bevinden zich voornamelijk in het Zuiderpark en de Uithof, maar ook in het plangebied in de (openbare) groenvoorzieningen, tuinen, bomen, bermen en enkele gebouwen zijn van belang voor de biodiversiteit. Door sloop van gebouwen en nieuwbouw wordt het leefgebied van deze soorten aangetast. Zonder het toepassen van mitigerende maatregelen bestaat het risico op het overtreden van de Wnb. Men gaat bij de beoordeling van een goede basiskwaliteit natuur uit van het perspectief van de egel, die in het natuurbeleid van de Provincie als icoonsoort wordt aangemerkt. De soort is “gebaat bij een aaneengesloten groenstructuur, waarbij tuinen en

Beantwoording gemeente

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Gevolgen voor de M.E.R.

De gemeente is het eens met dit uitgangspunt. Het ruimtelijk raamwerk zoals beschreven in de structuurvisie en in de aparte bijlage is juist ook met die gedachte opgesteld. De bestaande groenblauwe structuur in Zuidwest vormt immers de basis van dit ruimtelijk raamwerk. In een doorlopend dynamisch planproces is het onmogelijk alle processtappen volgtijdelijk te kunnen afwerken, hoe mooi dit ook zou zijn. De gemeente kan de stad niet voor ontwikkelingen op slot zetten. Veel lopende projecten zijn wel vanuit de brede en integrale insteek die de structuurvisie voorstaat opgesteld. Ook is er al veel beleid waar die ontwikkelingen aan getoetst worden.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

De structuurvisie en in het bijzonder het Ruimtelijk Raamwerk zijn er juist op gericht om de basiskwaliteit natuur in Zuidwest te bereiken. Dit gebeurt door het benoemen en behouden van de groenblauwe hoofdstructuur van de wijk, en door deze kwalitatief te verbeteren.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

De genoemde basismaatregelen sluiten aan bij de doelstellingen van de structuurvisie en de onderliggende beleidsnota’s (o.a. Nota Stadsnatuur, het puntensysteem Natuurinclusief Bouwen en de Wegwijzer Den Haag Klimaatadaptief). Deze zullen bij de uitwerking van de structuurvisie dan ook als leidraad worden genomen. Bij de situering van hoogbouw spelen ook andere afwegingen dan alleen ecologie een rol. Bereikbaarheid en ruimtelijke kwaliteit zijn medebepalend.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

In alle uitwerkingen en projecten zal flora- en fauna-onderzoek noodzakelijk zijn om de bestaande natuurwaarden in beeld te brengen en zo nodig te beschermen of mitigerende maatregelen te nemen. Ook worden er natuurkansenscans gemaakt om de kansen voor nieuwe natuurwaarden te benutten. Ook bij de plannen voor de nieuwe binnentuinen, zoals in de Zichten, zijn door de ontwikkelende partijen ecologen ingeschakeld. De egel als icoonsoort voor de natuurwaarden in Zuidwest is een bruikbare suggestie voor de nadere uitwerking van de structuurvisie. Voor de structuurvisie zelf zijn de beschreven maatregelen te gedetailleerd.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

48

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

26.6

26.7

26.8

26.9

Zienswijze groenzones op elkaar aansluiten en toegankelijk zijn.” In de Ateliers Verkenning Natuurinclusief Bouwen voor Zuidwest Den Haag van de Provincie werkten we dit Perspectief van de egel verder uit. Voor de egel is een basiskwaliteit nodig met: beschutting, een goede strooisellaag, compost, hagen en een oever. Hij gebruikt met de zijnen 200 m2, maar zijn biotoop zou aaneengeschakeld moeten zijn tot 60 ha. Deze schakelingen kunnen stroken zijn met stapstenen ertussen. Binnentuinen zijn geschikt maar maak er geen eilanden van, sluit ze zo goed mogelijk aan op het groen. In Morgenstond wordt een fraaie binnentuin gerealiseerd met daarin een wadi. Zorg wel voor een aaneenschakeling met andere binnentuinen. Helaas is de beplanting langs de gevels weggehaald waardoor de tuin niet aan de wensen van de egel voldoet. Te weinig struiken. Wij spraken al eerder nadrukkelijk onze zorgen uit over de Ecologische verbindingszone langs de sportvelden Escamp: houd hem waar hij is. Een verschuiving van de ecologische verbindingszone in Zichten, richting sportvelden, is niet acceptabel. Tegen het verdwijnen van de ecologische verbinding langs deze sportvelden nam de gemeenteraad recent een motie aan. Daarnaast functioneert het Groen Assenkruis niet naar behoren in de Ecologische Hoofdstructuur. Het is dichtgeslibd met verkeer en bebouwing. Doe daar zo mogelijk wat aan.

Op de hoek van de Melis Stokelaan en de Loevesteinlaan bijvoorbeeld, aan de rand van het Zuiderpark, zou de strook breder en robuuster kunnen worden gemaakt door sloop van een ouder gebouw. Zorg ook hier voor een groene bufferzone langs het groengebied Zuiderpark op de hoek van de ecologische zone. Vermijd er muren van hoogbouw – We vragen aandacht voor het Groenblauwe Raamwerk. Veel natuurwaarden zijn gerelateerd aan water, dus (water)vogels, vissen en amfibieën. Heel belangrijk in deze is de aanwezigheid van natuurvriendelijke oevers met name in het groenblauwe raamwerk. Wees zorgvuldig bij de aanleg van waterspeelplekken. Waar mogelijk kan het groen blauwe raamwerk verbeterd worden door daarin duikers te vervangen door bruggen om het water beter te laten doorstromen. – De te realiseren halfopen bouwblokken ten koste van het groen en bomen: de bestaande groenstroken hebben ecologische waarde. Offer ze niet op aan halfopen bouwblokken. Te meer deze niet halfopen zijn getekend, maar bijna gesloten. Laat de openingen aansluiten op de groengebieden, zorg voor voldoende licht. In het ecologisch rapport bij het projectdocument Dreven Gaarden Zichten worden bijvoorbeeld bomen en groenblijvende lage heesters, zoals ze in de huidige open groenstructuur veel aanwezig zijn, hoog gewaardeerd. Ze zijn met name van belang als functioneel leefgebied van de egel.

Werk hier met name aan voortzetting van het groen de binnentuinen: Groen eenhoog op parkeerdaken in halfopen bouwblokken is niet volwaardig. Egels kunnen niet traplopen en bomen staan er in de schaduw en komen niet goed tot ontwikkeling. “Halfopen” bouwblokken is daarnaast een rekbaar begrip. Maak de opening niet te nauw en de bouw niet te hoog. Dat is slecht voor het groen op het binnenterrein. Zorg dat het groen toegankelijk is voor de natuur vanaf de groenblauwe structuren. Maak geen muren van hoogbouw direct naast de stedelijke groene hoofdstructuur, dat geeft schaduw en windhinder. In plaats van hoogteaccenten allemaal pal naast het groen te plaatsen, kunnen deze er ook verder vanaf worden gepland. (BKP Zichten)

Beantwoording gemeente

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen

Gevolgen voor de M.E.R.

In de structuurvisie zijn voorstellen opgenomen om de biodiversiteit en de kwaliteit van de inrichting van de ecologische zones te verbeteren. Over de ecologische zone langs de sportvelden van Escamp I zijn op projectniveau afspraken gemaakt die de functie van de ecologische verbindingszone waarborgen.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Dit punt zal bij de uitwerking van de structuurvisie zeker worden meegenomen, bovendien zijn in het ruimtelijk raamwerk ook voorstellen opgenomen om op enkele plekken duikers te vervangen door bruggen.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

De bouw van 10.000 extra woningen betekent dat de nieuwe binnentuinen anders van karakter zijn dan de bestaande binnentuinen. Het groene karakter van de nieuwe binnentuinen is uitgangspunt, maar de extra woningen en de bijbehorende parkeeroplossingen betekenen wel dat de vaak half verhoogde binnentuinen niet meer naadloos overgaan in de omringende groene openbare ruimte. De nieuwe groene binnentuinen zullen zich meer dan in de huidige situatie onderscheiden van de openbare groene ruimte. Dit soms in sociale zin (eigenaarschap, een duidelijker onderscheid tussen openbare ruimte en gemeenschappelijke of privéruimte) een voordeel opleveren. Bovendien kunnen ook de nieuwe binnentuinen natuurwaarden hebben. Bij de uitwerkingen van de plannen voor de nieuwe binnentuinen, zoals in de Zichten, zijn door de ontwikkelende partijen dan ook ecologen ingeschakeld.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

In de bijlage ‘Kansenkaart’ zijn verdichtingsprincipes opgenomen. Eén daarvan is het verdichten langs grotere groengebieden. Dit betekent echter niet dat daar overal verdichting zal komen. De verdichting zal vooral in kansrijke plekken landen (zie kansenkaart pagina 43). Het zal gaan om een combinatie van bebouwing van 5-6 lagen hoog met hoogteaccenten. Ook zullen er voldoende openingen tussen de bebouwing komen om voldoende zonlicht te borgen voor het groen en de openbare ruimte. Op een aantal plekken zal wel meer schaduwwerking ontstaan.

Geen aanpassing

Geen aanpassing

49

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

4-7-2022

8-7-2022

Indiener

Indiener 27: Jeu de Boulescl ub De Goede Worp Indiener 28: Staedion

Nr.

Paragraaf zienswijze

Zienswijze

Beantwoording gemeente

26.10

Groene daken aansluitend op het groen zijn juist een goed idee, zo wordt het groen als het ware vergroot, dat geeft meer kansen voor de natuur (Poster Groen 2050 omgevingsvisie

26.11

Beperk verharding, zeker in ecologische verbindingszones, die vaak al te smal zijn. Veel sporters geven juist de voorkeur aan joggen op half verharding door het groen. Leg bijv. kleinere sportvelden aan in plaats van bestaande grotere sportvelden, niet in plaats van groen, of maak eenzelfde oppervlak verharding bruikbaar voor meerdere sporten. Wijst erop dat in het Voorzieningenprogramma op pagina 40 "Georganiseerde Sport" staat het clubgebouw van Jeu de Boulesclub De Goede Worp wel is aangegeven, maar niet in de legenda wordt genoemd. Verzoekt de gemeente de club in de legenda op te nemen als sportclub.

De gemeente is het eens met dit idee, maar wil dit niet dwingend opnemen in de structuurvisie. Het puntensysteem Natuurinclusief bouwen geeft verschillende handreikingen en suggesties, waaronder groene daken, maar laat de initiatiefnemer wel vrij om zelf de meest optimale combinatie van maatregelen te kiezen. We zijn het eens met de stelling in de zienswijze dat verharding, zeker in de ecologische zone, moet worden beperkt. Ook zal daar waar mogelijk met half-verharding worden gewerkt.

27

28

28.1

28.2

Wil met deze zienswijze een aantal thema’s agenderen die in de visie onvoldoende aanbod komen. Leefbaarheid De belangrijkste opgaves voor Den Haag Zuidwest zijn de woningvoorraad verbeteren, uitbreiden en differentiëren en daarbij de leefbaarheid verbeteren. Voor Staedion is het begrip leefbaarheid niet voldoende afgebakend. De structuurvisie zou in meer kaders en sturing moeten voorzien t.a.v. het verbeteren van de leefbaarheid, hetgeen een integrale aanpak vereist. In het kader op pag. 36 wordt een aantal domeinen toegelicht die tot leefbaarheid worden gerekend, maar dat wordt in het document niet consequent doorgevoerd. Als de leefbaarheid moet worden verbeterd, moet helder zijn wat het begrip leefbaarheid inhoudt, zodat we ook weten wat bedoeld wordt met “dat de leefbaarheid in 2040 goed is” (pag. 45). We vragen ons af hoe leefbaarheid zich verhoudt tot andere domeinen zoals wonen (volkshuisvesting), voorzieningen, leefomgeving en veiligheid en hoe deze worden ingezet om de leefbaarheid te verbeteren. Wat betekent een inclusieve stad voor Zuidwest en omgekeerd? Wat zijn de ambities wat dit thema betreft en hoe kunnen deze concreet gemaakt worden? De eenzijdige en gedateerde woningvoorraad (pag. 39) wordt bijvoorbeeld niet gekoppeld aan leefbaarheid. Op pag.

55 wordt ingegaan op de relatie tussen bijzondere doelgroepen en leefbaarheid, maar er ontbreekt daarin een leidend principe. Het belang van het verbeteren van de leefbaarheid zou moeten prevaleren boven eventuele plaatsing van nog meer kwetsbare personen. Dit vraagstuk is breder. Sommige buurten waar woningen worden toegevoegd, zijn in verband met de verbetering van de leefbaarheid gebaat bij niet 30% maar misschien maar 10 of 20% kwetsbare doelgroepen plaatsen. In sommige wijken waar het corporatiebezit hoog is, zou het mogelijk moeten kunnen zijn om meer en/of anders te differentiëren om te zorgen dat de leefbaarheid verbeterd wordt. Het omgekeerde geldt voor wijken met meer veerkracht. Wonen en zorg Den Haag staat voor een omvangrijke opgave op het gebied van wonen, zorg en welzijn, hetgeen ook impact heeft op Zuidwest. Steeds meer groepen mensen doen een beroep op het zorg-, welzijn- en woningaanbod in onze stad. De vraag naar intramurale zorg zal de komende jaren blijven stijgen en daarnaast ontvangen steeds meer zorgbehoevenden zorg en welzijn in hun zelfstandige woonsituatie. Voor de regio Haaglanden is bijvoorbeeld de verwachting dat in 2040 ruim 5.000 extra ouderen verpleegzorg nodig

Deze ontbreekt inderdaad in de legenda en wordt toegevoegd.

Er wordt verwezen naar het antwoord op zienswijze 24.1.

Gevolgen voor de structuurvisie/ bijlagen Geen aanpassing

Gevolgen voor de M.E.R. Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Wel aanpassing (in de legenda van het Voorzieningenprog ramma wordt Jeu de Boulesclub De Goede Worp opgenomen) Geen aanpassing

Geen aanpassing

Geen aanpassing

In de nadere uitwerking van de structuurvisie, waaronder de wijkagenda's, wordt leefbaarheid op wijkniveau met partners nader uitgewerkt. Daarnaast lopen er via de Regiodeal al diverse trajecten die de leefbaarheid en veiligheid in Zuidwest bevorderen. De definitie van kwetsbare personen en de spreiding of clustering daarvan gaan we met partners nader uitwerken n.a.v. maatregel 8 in de Top 10 van de Brede Aanpak Zuidwest: Maatregel 8 "Voorzieningen en spreiding kwetsbare bewoners: voorzieningen voor kwetsbare bewoners realiseren en kwetsbare bewoners spreiden over de stad." We willen daarbij het veerkracht-rapport van Circusvis betrekken in combinatie met de kennis van de professionals in de wijken.

De Wonen en zorg- en welzijn-opgave heeft de aandacht van de gemeente. De gemeente gaat deze in de nieuwe woon/zorgvisie samen met partners uitwerken, stadsbreed en specifiek voor Zuidwest. In het programma Zuidwest is daar in de maatregelen van de Top10 ook aandacht voor aangezien het niet alleen om een ruimtelijke opgave gaat maart ook om een zorgnetwerk in de wijk/buurt. Dit komt bijvoorbeeld terug in de werkwijze van het sociaal contract Moerwijk.

50

Geen aanpassing

Geen aanpassing

Nota van beantwoording zienswijzen Structuurvisie en Milieueffectrapportage Den Haag Zuidwest Datum zienswijze

Indiener

Nr.

Paragraaf zienswijze

28.3

28.4

28.5

28.6

Zienswijze hebben, zowel thuis als in tussenvoorzieningen. De wijze waarop de zorg georganiseerd wordt, heeft impact op hoe men woont en vice versa. Er is behoefte aan nieuwe woonzorgvormen, ook vanwege de schaarste op de arbeidsmarkt. De vergrijzing, het langer thuis wonen, het ‘weer’ thuis wonen en het gat tussen het verpleeghuis en ‘thuis’ vraagt om samenhang op het terrein van wonen, zorg en welzijn. Het gaat om groepen met een uiteenlopende zorgen huisvestingsvraag. Hiervoor is een gevarieerde woonvoorraad nodig die nieuwe woonvormen voor ouderen en mensen met een zorgvraag mogelijk maken. De urgentie van de geschetste opgave als ook de noodzaak tot meer samenhang op het terrein van wonen, zorg en welzijn zou Staedion steviger terug willen zien in de structuurvisie. Eventueel ook daarbij ook verwezen worden naar een nog te ontwikkelen woonzorgvisie. Voorzieningen en economische activiteiten Het voorzieningenniveau en het aanbod van economische activiteiten moet worden verbeterd, voor de huidige bewoners, maar ook om nieuwe bewoners aan te trekken. Om te kunnen bouwen aan een aantrekkelijke leefbare wijk voor de huidige en nieuwe bewoners is het van belang om nieuwe bedrijven, voorzieningen, instellingen en culturele en maatschappelijke activiteiten aan te trekken.

Een duidelijke voorzieningenstructuur is hierbij richtinggevend, maar ook een uitgesproken identiteit voor de wijken, buurten, hubs, etc. draagt hieraan bij. Met name dit laatste spreekt in de ontwerp structuurvisie onvoldoende tot de verbeelding. Daarnaast wordt voor voorzieningen te veel uitgegaan van de huidige normen. Dit biedt te weinig ruimte voor vernieuwing, zoals bijvoorbeeld voor skatebanen en andere Urban Sports (waar nog geen normen voor zijn). Juist ook vernieuwende concepten kunnen bijdragen aan een beter voorzieningenstructuur, zoals een nieuw concept voor een jeugdhonk of de realisatie van een modern kringloopcentrum. Staedion verkent deze mogelijkheden graag verder met de gemeente. Het is van belang dat de structuurvisie voldoende flexibiliteit biedt om bij te sturen, om ook voorzieningen te kunnen realiseren waar nu nog geen behoefte aan is. Staedion heeft eerder aangegeven dat het haar verbaast dat er in de ontwerp structuurvisie ruimte zou zijn voor het toevoegen horeca, cultuur, sport of welzijn op het bedrijventerrein ZKD. In eerdere gesprekken met de gemeente is aangegeven dat dit soort voorzieningen juist in de wijken tussen de woningen zouden moeten komen.