RIS315261 Bijlage 1-5 Notitie bewonersparticipatie

4

De deelnemers zien een mogelijkheid om te verdichten bij het Heeswijkplein, langs het spoor, bij de Van Baerlestraat, bij de Beatrijsstraat en bij Florence (in Morgenstond, waar al lang leegstand is). Ook kan er verdicht worden door bestaande woningen op te toppen (een extra verdieping erop). Idee is om hofjes en studenten woningen toe te voegen. Deelnemers willen niet verdichten bij het vernieuwde deel van de Melis Stokelaan, het Esmoreitplein en bij het pas gerealiseerde Kloosterbuuren rond het voormalige klooster. Er wordt aangegeven dat er soms ook alleen aan de buitenzijde gerenoveerd wordt, terwijl verbetering binnen ook nodig is. Men vraagt zich af wie bepaalt of er sloop-, nieuwbouw plaatsvindt, de gemeente of de woningcorporatie. Dit gaat in afstemming en in overleg. Er zijn zorgen of het Zuiderpark niet te vol wordt door de verdichting. Als goed voorbeeld van verdichting wordt de Petroleumhaven in Laak genoemd. Voor het Heeswijkplein willen bewoners een duidelijkere en meer zichtbare aanpak. Niet alleen gericht op woningen, maar ook op overlast en onveiligheid. Bewoners geven verder aan dat bewoners in Moerwijk teveel langs elkaar heen leven en nauwelijks met elkaar mengen.

5

Thema mobiliteit Moerwijk heeft een sterke oriëntatie op het centrum, weinig met de rest van Zuidwest. Het openbaar vervoer wordt als goed ervaren. De fietspaden en looppaden zijn ook voldoende, maar oversteken, onderhoud en handhaving (verkeerd parkeren) zijn aandachtspunten. De deelnemers hebben niet zoveel vertrouwen in deelmobiliteit. Al kan het voor de auto wel efficiënt zijn (ruimtegebruik). Het doorgaand autoverkeer moet volgens de deelnemers zoveel mogelijk uit de wijk worden geweerd en gebundeld op hoofdwegen. Parkeren op eigen terrein heeft de voorkeur, maar de vraag is dan nog: wie draagt de kosten? De deelnemers zijn niet per se afwijzend tegenover betaald parkeren als dat een verbetering oplevert en zolang er wordt opgelet op waterbed-effecten.

6

7

Verslag participatiesessies Structuurvisie Den Haag Zuidwest Deelgebied Bouwlust Vrederust op 6 oktober 2021

Thema groen en openbare ruimte Ook in deze buurten wordt het groene karakter van de Zuidwest erg gewaardeerd, maar maakt men zich ook zorgen over het behoud ervan bij de voorgestelde verdichting. Behoud en versterking van de kwaliteit van de ecologische zones (langs de sportvelden Escamp I en de Melis Stokelaan) is een belangrijk thema. Ook de volkstuinen moeten behouden blijven, liever zonder doorgaande routes, maar in ieder geval afsluitbaar voor de avond en nacht. Het belang van de binnentuinen wordt benadrukt, zowel als ontmoetings- en speelplek, maar ook als groene ruimte. Maar ook wordt de zorg geuit dat de binnentuinen op termijn in kwaliteit en onderhoud achteruit zullen gaan. Er ontstaat een discussie over hoe je dit kan borgen, en wat de rol van de gemeente daarbij kan zijn. Een van de deelnemers ziet graag een zebra op de Hengelolaan met verkeerslichten bij winkelcentrum De Steden. Op de hele Hengelolaan kunnen verkeerdrempels gemaakt worden. De straten bij de Zichten kunnen volgens bewoners éénrichtingsverkeer worden voorzien van drempels. Twee deelnemers zijn gebruikers van een moestuin in de omgeving van de Schoutendreef. Voor hen zijn moestuinen in contact met ‘moeder aarde’ erg belangrijk, tuinieren op het dak van een parkeergarage is niet hetzelfde.

8

Thema voorzieningen Gezondheidszorg en welzijn Voor daklozen wordt in de wintermaanden tijdelijk de Lozerhof opengesteld. De deelnemers geven aan dat een permanente oplossing gewenst is. Een deelnemer adviseert zorgfuncties te combineren en de juiste woontypologieën daaraan te laten grenzen. Kunst en Cultuur Een deelnemer onderstreept de waarde van Theater Dakota in het complex Zuid 57 als cultuurcentrum en pleit ervoor dat deze zichtbaarder is en wordt versterkt. De bibliotheek aan de Eekhoornkade wordt als krap ervaren. Sport en bewegen De bewoners staan graag stil bij de sport- en groenvoorzieningen. Zij ervaren de Escamp sportvelden als een gesloten gebied en als ontoegankelijk. Bewoners willen ook ruimte voor ongeorganiseerde sport. Het groen in de omgeving nodigt niet uit om op avontuur te gaan. Een bewoner vertelt dat wanneer een kind in deze buurt een tak vindt, dit als een schat ervaren wordt. Een andere bewoner noemt het gemis van een kinderboerderij. Jongeren maken over het algemeen weinig gebruik van de mogelijkheid om te sporten. De rugbyvereniging voert een actief ledenbeleid en ziet juist dat er veel belangstelling is. Op dit moment komt de vereniging zelfs velden te kort. Van de leden komt 25% uit Escamp.

De voorzitter van de rugbyvereniging en de schooldirecteur van het Zuidwestcollege zullen het gesprek voortzetten om te kijken hoe leerlingen gemotiveerd kunnen worden te gaan sporten/rugbyen. De facility manager van Revalidatiecentrum Basalt aan de Vrederustlaan heeft alles gedaan om bewoners op de hoogte te brengen van de beschikbare faciliteiten. Na werktijd zijn de sportfaciliteiten (inclusief een zwembad, fitnessruimte en gymzaal) beschikbaar, maar hier wordt nauwelijks gebruik van gemaakt. De vraag is wat de reden is dat bewoners hier geen gebruik van maken en hoe mensen over de streep geholpen kunnen worden. Doordat bankjes in de openbare ruimte weggehaald zijn, ontbreekt de mogelijkheid om te verpozen. Hierdoor is de drempel om te wandelen/bewegen voor bijvoorbeeld ouderen onnodig groot. Ook de mogelijkheid voor sociale interactie wordt hiermee weggenomen. De bewoners vermoeden dat de bankjes zijn weggehaald vanwege de overlast door daklozen of drugsgebruikers, maar dringen erop aan dat daarvoor een andere oplossing gevonden moet worden. Werk De facility manager van Revalidatiecentrum Basalt aan de Vrederustlaan geeft aan dat het centrum graag werknemers uit de buurt zou aannemen. Er bestaat behoefte aan laag en hoogopgeleid personeel. (Commerciële) voorzieningen Het winkelgebied de Leyweg wordt niet aantrekkelijk genoeg gevonden om boodschappen te doen.

Men wijkt liever uit naar buurgemeenten. In de buurt mist men een plek voor een kopje koffie en gezelligheid. Wel wordt op de nieuwe Turkse kiosk gewezen. Men wil meer van dit soort plekken. Tot slot geven de bewoners aan dat Den Haag Zuidwest een centrum verdient.

9

Thema wonen en leefomgeving Tijdens de themasessie hebben de deelnemers hun aandachtspunten en vragen kenbaar gemaakt. Een van de zorgpunten die genoemd werd is of het nog wel gezond wonen is als er verdicht wordt langs de autowegen. Ook zijn er zorgen om hoeveel woningen erbij komen in Zuidwest en of dat druk gaat geven op de openbare ruimte. Bewoners maken zich ook zorgen over de kwetsbare groepen en vinden dat deze groep te groot is in de wijk.

De deelnemers hebben aangegeven dat de volgende aandachtspunten voor hen erg belangrijk zijn: • Uitzicht op groen • Balkon aan geluidsluwe kant en zon kant • Let bij hoogbouw op schaduw en wind • Hoogbouw met groene gevels tegen hittestress en voor groen beleving om daarmee het groene karakter van de wijk te behouden met nieuwe invulling • Hoogbouw met op het maaiveld grondgebonden woningen met tuintje • Bestaande voorzieningen beter benutten (voorbeeld Revalidatiecentrum Basalt, ook toegankelijk maken voor de wijk) • Dubbel ruimtegebruik, oa groene daken • Sport kan intensiever gebruikt worden • Lantaren-, en laadpalen in de openbare ruimte • Smart parkeergarages • (Zorg) woningen in combinatie met voorzieningen ontwikkelen • Jongeren ontmoetingsplekken • Nieuwbouw met allure en iconische waarde • In het binnengebied (in de wijken) eengezinswoningen en langs de randen hoogbouw • Het unieke karakter van de iedere wijk behouden en geen woonkazernes creëren • Sociale controle op binnentuin

10

Thema Mobiliteit Dit deel van Den Haag Zuidwest functioneert meer als een buitenwijk en men is ook meer op de regio georiënteerd. Dat komt naar voren in de wensen rond de OV-verbindingen cq tangenten naar de regio, al worden ook de verbindingen naar het centrum genoemd (metroof zelfs een treinverbinding). Op het gebied van doorgaand autoverkeer zijn de meeste mensen van mening dat het wel wat minder kan, maar hoe precies komt er niet uit: afremmen, ontmoedigen, of toch uitbannen van doorgaand verkeer is lastig te overzien. Ook hier niet veel vertrouwen in deelmobiliteit, maar het wordt ook niet uitgesloten. Voor deelauto’s zijn nog niet veel voorzieningen beschikbaar. Voor wat betreft deelscooters is de overlast beeldbepalend, organiseer het goed. Voor wat betreft parkeerregulering lopen de meningen uiteen. Alles bij elkaar is een kleine meerderheid voor, de indruk is wel dat men begrip voor invoering zou hebben (ook omdat garages voor de nieuwbouw anders geen zin hebben). Men is wel duidelijk tegen meer parkeerplaatsen in de openbare ruimte. Niet iedereen ziet wat in idee om bestaande parkeerplekken te verwijderen, ten koste van meer lopen en groen. De boodschap is om zorgvuldig om te gaan de bestaande parkeerruimte (slimme parkeersystemen).

11

12

Verslag participatiesessies Structuurvisie Den Haag Zuidwest Deelgebied Morgenstond op 7 oktober 2021

Thema groen en openbare ruimte In Morgenstond is het groen een breed gewaardeerde kwaliteit van de wijk. De hobbytuinen/volkstuinen in de Uithof en aan de Meppelweg worden hierbij apart aangestipt, ze hebben een belangrijke buurtfunctie en bewoners hopen dat ze blijven bestaan. Een algemene observatie is dat steeds meer jonge gezinnen naar de wijk trekken. Door de bewoners wordt aandacht gevraagd voor het beperkt aantal speelplekken op loopafstand. Een veelgebruikte speelplek is die aan de Zuidlarenstraat – Nijeveenstraat. Het algemeen onderhoud aan de openbare ruimte wordt benoemd als achterstallig, door wortelopdruk liggen veel trottoirtegels scheef. Ook het type speelplekken staat ter discussie; avontuurlijk spelen ontbreekt in de wijk (saai). Het winkelcentrum Leyweg wordt gezien als onaantrekkelijk (kaal, stenig): er liggen kansen om er een verblijfplek van te maken door bijvoorbeeld terras (horeca) en spelen te combineren. Voor de hondenbezitters zijn er weinig uitlaatplekken, op het Zuiderpark na. Goede wandelrondjes in de wijk ontbreken, maar vanuit de wijk is het Zuiderpark met de vele ingangen goed toegankelijk. Met het blauwe bruggetje als verborgen toegang vanaf de Loevesteinlaan. De algemene indruk van de avond is dat bewoners trots zijn op hun wijk en met plezier in Morgenstond wonen.

Thema voorzieningen Horeca en winkels De winkels en horeca in Morgenstond zijn geconcentreerd in en rond winkelcentrum Leyweg. Zo’n 10 - 15 jaar geleden was dit een bruisend en aantrekkelijk gebied om uit te gaan en te winkelen. De afgelopen jaren is het gebied sterk achteruitgegaan. Het winkel- en horecaaanbod is verschraald, de bioscoop is verdwenen en het gebied maakt een verloederde, sfeerloze indruk. Het huidige horeca-aanbod wordt als te weinig en niet sfeervol ervaren. Er is behoefte aan een variatie van horecavoorzieningen en andere uitgaansgelegenheden voor diverse leeftijdscategorieën, die ook ’s avonds en in het weekend open zijn. Het winkelaanbod in winkelcentrum Leyweg is vrij eenzijdig: het bestaat vooral uit winkels van grote winkelketens en pop-up winkeltjes die tijdelijk in huurpanden worden gevestigd om leegstand tegen te gaan. Er is behoefte aan een gevarieerder en kwalitatief hoogwaardiger winkelaanbod.

13

De buitenruimte ter plaatse moet aantrekkelijker worden ingericht, bijvoorbeeld door groen en evt. een waterpartij toe te voegen. Goed georganiseerde evenementen in en rond het winkelcentrum – in combinatie met evenementen in het Zuiderpark - kunnen het gebied verlevendigen. Toevoeging van andere voorzieningen naast horeca en winkels – bijvoorbeeld sportvoorzieningen en flexwerkplekken voor werknemers en studenten – zou de Leyweg ook voor jongeren aantrekkelijker maken. Sport en spel Door woningbouw in Morgenstond zijn veel speelplekken voor kinderen verdwenen. Er is behoefte aan meer sport- en spelvoorzieningen voor kinderen. Als voorbeelden worden genoemd: • Speeltuintjes met meer speeltoestellen voor kleine kinderen; • Plaatsen waar kleine kinderen veilig kunnen spelen, bijvoorbeeld in binnentuinen. Voorwaarde daarbij is dat bewoners zorgen voor een goed onderhouden, schone en veilige binnentuin. • Goed toegankelijke sportverenigingen; • Sport- en spelactiviteiten meer onder de aandacht brengen van bewoners; • Afsluitbare speelboxen per woonblok waar kinderen – evt. onder toezicht van hun ouders – kunnen spelen; • Specifiek voor jongeren van 12 jaar en ouder: voetbalkooien, een jeugdhonk, verblijfplekken onder toezicht. Hiermee kan overlast van hangjongeren worden beperkt. • Voortzetting van succesvolle sport- en spelactiviteiten en evenementen waarborgen.

Dergelijke activiteiten zijn in het verleden vaak gestopt i.v.m. bijvoorbeeld gemeentelijke bezuinigingen of omdat de organisatoren stopten met de activiteiten en deze niet door anderen werden voortgezet. Onderwijs De deelnemers geven als suggestie voor verbetering mee meer basis- en middelbaar onderwijs te vestigen in het gebied. Gezondheids- en welzijnszorg De deelnemers geven de volgende suggesties voor verbetering mee: • Buurthuizen voor jong en oud; • Meer niet-christelijke gebedshuizen vestigen als ontmoetingsplek voor bewoners; • Kangoeroewoningen bouwen voor mantelzorgers. Commerciële activiteiten De deelnemers geven als suggestie voor verbetering mee om meer werkgelegenheid voor jongeren op vmbo- en mavoniveau, maar ook voor hoger opgeleide jongeren te realiseren.

14

Thema wonen en leefomgeving De helft van de deelnemers woont langer dan 20 jaar in Zuidwest. De meeste mensen maken zich zorgen of 4000 extra woningen niet te veel te veel is voor Morgenstond. De deelnemers waren het in ieder geval samen eens met de toelichting die werd gegeven door de gemeente over waar niet wordt verdicht in het groen. De deelnemers aan het gesprek geven nadrukkelijk aan om de volkstuinen, singels en parken in stand te houden. De appartementen aan de Leyweg zijn een mooie woonlocatie, maar het winkelgebied in het midden moet wel in samenhang met de woningen aangepakt worden. De deelnemers vinden ook dat de doelgroepen beter verspreid moeten worden over de stad. Er moet betaalbaar gebouwd worden en specifiek betaalbare starterswoningen. Ook is er behoefte aan appartementen voor 1-2 persoonshuishoudens. Wat betreft de openbare ruimte vinden de deelnemers het belangrijk dat de stoepen breder worden net als sommige deelnemers hebben gezien in Rotterdam. Er moet meer aandacht zijn voor de buitenruimte, balkons en gedeelde voorzieningen. Moestuinen zijn een aantal keer genoemd en worden erg gewaardeerd door de bewoners.

Thema mobiliteit Uit de themasessie blijkt er geen duidelijke mening te zijn over het verbeteren van looproutes en het opheffen van parkeerplaatsen. Voor het verbeteren van het OV lijkt de voorkeur uit te gaan naar het verbeteren van de verbindingen met de regio. Bij één van de sessies kwam iemand met een idee om kleinere elektrische pendelbusjes op te zetten die frequent heen en weer rijden naar de uithoeken van Den Haag Zuidwest, maar in dezelfde sessie opperde iemand anders de aanleg van een metrolijn. Morgenstonders zien meer in verbeteren van de verbindingen met station Moerwijk dan bewoners van het verder verwijderde Bouwlust / Vrederust. Rond het thema doorgaand autoverkeer in relatie met de grootte van de woongebieden kwam geen eenduidige voorkeur naar voren, al blijft de overlast (verkeersveiligheid) een item. Kun je er écht wat aan doen, is de vraag; iemand merkt op dat de woongebieden al heel groot zijn. de noodzaak voor veilige fietspaden wordt onderstreept. Deelmobiliteit wordt niet gezien als zeer perspectiefrijk, maar als je er iets mee wil, organiseer het dan goed en voorkom overlast. Op het gebied van parkeerregulering is men meer uitgesproken dan de andere wijken, de meeste mensen zijn voor, iemand voegt daaraan toe dat er een vergunningenplatform moet komen. De aanwezigen zijn tegen meer parkeerplaatsen in de openbare ruimte vanwege de

15

nieuwbouwontwikkelingen. Er is ook iemand die liever niet heeft dat er plekken bijkomen in de openbare ruimte, omdat je dan minder huizen kunt bouwen. Voorts wordt in Morgenstond enkele malen opgemerkt dat je met ruimtelijke ordening de voorzieningen dichterbij de woningen kunt plannen, en men vraagt aandacht voor voldoende laadcapaciteit voor EV’s.

16

17

Verslag participatiesessies Leefbaarheidseffectrapportage (LER) Den Haag Zuidwest Deelgebieden Moerwijk, Morgenstond Bouwlust Vrederust op 5, 6 en 7 oktober 2021 Vooraf In 2017 presenteerde het Wijkberaad Bezuidenhout een Leefbaarheids Effect Rapportage (LER). Een instrument van het bureau en softwareontwikkelaar StrateGis dat in opdracht van het wijkberaad is gebouwd. De LER is een digitaal en online instrument. Met de LER kan een indruk worden gegeven van de effecten van fysieke ruimtelijke ingrepen op de leefomgeving of leefbaarheid van een buurt of wijk.

Figuur 1 Startpagina van de LER zuidwest

In de LER worden verschillende ruimtelijke en leefbaarheidsindicatoren afgezet tegen een bijbehorende norm of streefwaarde (zoals afstand tot voorzieningen, openbaar groen per inwoner, het fijnstof in de lucht en de parkeerdruk). Deze normen en waarden zijn veelal afkomstig vanuit het Rijk, de EU, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als ook van de gemeente Den Haag zelf. Door een visuele indruk te geven hoe een gebied ervoor staat op verschillende indicatoren en vervolgens een indruk te geven wat er met die indicatoren kan gebeuren bij een bepaalde ingreep (zoals een bouwproject of een gebiedsontwikkeling) kan een zinvol gesprek ontstaan over wat belanghebbenden belangrijk vinden en op welke manieren er met die belangen rekening kan worden gehouden. Zo biedt het de mogelijkheid om in een vroeg stadium van nog niet uitgewerkte plannen het gesprek aan te gaan met belanghebbenden over leefbaarheid en hun (toekomstige) leefomgeving. Op deze manier wordt bewonersparticipatie nog meer laagdrempelig en verder versterkt. Gezien de verschillen in hardheid van de gebruikte normen en criteria is het inzetten van de LER als toetsingsinstrument minder bruikbaar. In het collegeakkoord is opgenomen dat er met de LER geëxperimenteerd wordt in Den Haag Zuidwest.

Dat gebeurt aan de hand van een zogenaamde proeftuin of testomgeving, waarbij de LER wordt betrokken bij de participatie voor de Structuurvisie Den Haag Zuidwest.

18

Figuur 2 Voorbeeld van ingreep huisarts bij nieuwbouwproject

Participatieopbrengst Op drie verschillende avonden (5, 6, 7 oktober) is met bewoners, ondernemers, wijkvertegenwoordigers en andere belanghebbenden gesproken over het thema leefbaarheid, de LER als instrument en de praktische toepassing van de LER in Den Haag Zuidwest. Deze deelnemers hebben bij aanvang van de participatieavonden zelf aangegeven om aan het gesprek over de LER mee te willen doen. Onderstaande opsomming is een samengevatte gespreksweergave van de drie avonden: •

•

Volgens de definitie die het Rijk in de Leefbaarometer gebruikt is ‘leefbaarheid de mate waarin de omgeving aansluit bij de eisen en wensen die er door de mens aan worden gesteld’. Vanuit die definitie wordt in eerste instantie het gesprek gestart. Wat maakt een straat, buurt of wijk leefbaar? Vanuit deelnemers komen opmerkingen over onder meer veiligheid, voldoende handhaving en toezicht, een schone openbare ruimte, de kwaliteit van woningen, armoede en het aantal kwetsbare bewoners in een buurt, het gevoel van wonen en leven in een dorpskern net als plekken om elkaar als bewoners te kunnen ontmoeten. De beleving bij de term leefbaarheid omvat kortom veel en heeft voor iedere bewoner een andere lading. Het gesprek gaat vervolgens in op de LER. Het ontstaan ervan en de geleidelijke ontwikkeling van het instrument wordt toegelicht. Benadrukt wordt dat de LER werkt met normen, indicatoren en waar beschikbaar streefwaarden die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving (op dit moment geclusterd onder de thema’s: bewoners en woningen, leefomgeving, onderwijs, mobiliteit en veiligheid, ruimtegebruik, voorzieningen). Deze normen en kengetallen komen vanuit verschillende openbare bronnen. Aangegeven wordt dat sinds kort ook de gemeentelijke referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen (zoals sport, cultuur en welzijn) als bron worden gebruikt in de LER.

19

•

•

•

•

•

•

•

•

Deelnemers bespreken verschillende van de in de LER getoonde thema’s en onderwerpen met elkaar. Mobiliteit en veiligheid worden nu als één thema getoond terwijl deze eigenlijk afzonderlijk in de LER gepresenteerd moeten worden. Wat betreft speelplekken geven deelnemers aan dat het goed zou zijn deze op leeftijdscategorie te onderscheiden (0-6 jaar, 7-12 jaar, 13-18 jaar). Immers niet iedere speeltuin is voor alle leeftijdsgroepen geschikt. Wat betreft openbaar vervoer geven deelnemers aan dat niet alleen hoeveelheid bus- of tramhaltes en afstand tot deze haltes als norm moet gelden, maar evenzo frequentie van het openbaar vervoer en de route van het openbaar vervoer. Deelnemers aan het gesprek staan ook stil bij de gebruikte naamgeving Leefbaarheids Effect Rapportage. De discussie aan het begin van het gesprek laat zien dat de term ‘leefbaarheid’ op voorhand meer omvat dan dat het instrument nu aan normen en waarden op het gebied van leefbaarheid toont. Bovendien bestaat de kans dat door het gebruik van de aanduiding ‘rapportage’ de getoonde waarden door bijvoorbeeld belanghebbenden of politiek als pressiemiddel wordt gebruikt. De LER wordt dan, gelijk aan een Milieu Effect Rapportage (MER), als een rapport en toetsing met feitelijke conclusies ingezet, terwijl de LER, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een MER, als participatie instrument geldt.

Een onderdeel van het gesprek richt zich op andere factoren die de leefbaarheid kunnen verbeteren en nog niet in de LER worden getoond. Grootschalige herstructureringsopgaven zoals in de buurten Dreven, Gaarden en Zichten moeten leiden tot verbeterde leefomstandigheden en sociale omstandigheden voor bewoners. Deze zo te noemen ‘zachtere waarden’ zijn nu geen onderdeel van de LER, terwijl ze wel bepalend zijn voor de mate van leefbaarheid. Dat geldt in zekere zin ook voor andersoortige ingrepen dan nieuwbouw, zoals grootschalige verbeteringen in de openbare ruimte en hetgeen bewoners merken van de energietransitie in hun huishouden. Belangrijke veranderingen in de leefomgeving van bewoners, waar de LER nog geen leefbaarheidsgegevens over laat zien. Deelnemers geven om die reden aan dat het goed zou zijn duidelijk te maken wat de LER op het gebied van leefbaarheid wel agendeert en tegelijk wat het ook niet agendeert. Ander onderwerp van gesprek is het uiteindelijke gebruik van de LER. Wie van bewoners zullen uiteindelijk de LER gaan gebruiken en gesprek met gemeente aangaan? Geconcludeerd wordt dat waarschijnlijk een kleine groep, zoals een werkverband binnen een bewonersorganisatie of als moderatoren, maar dus namens veel meer bewoners, zich met de LER en het gebruik ervan zullen bezighouden.

Tegelijk wordt vanuit onder meer Bezuidenhout de ervaring gedeeld dat veel meer mensen kunnen bijdragen aan de betrouwbaarheid van de LER door getoonde data op juistheid of praktische toepassing te blijven controleren. Is een in de LER getoonde huisarts bijvoorbeeld ook wel daadwerkelijk op getoonde locatie praktiserend? Correcte gegevens vergroten het vertrouwen in de LER. Op de vraag aan het einde van het gesprek wat deelnemers op basis van deze kennismaking van de LER vinden wordt over het algemeen enthousiast gereageerd. Deelnemers willen er mee aan de slag. Het ‘live’ via eigen computerscherm kunnen meekijken naar gegevens rond leefbaarheid en voorzieningen heeft een hoge ‘wauw’ factor. De LER onderbouwt op sommige thema’s wat bewoners in een wijk al voelen of meemaken rond leefbaarheid. Het wordt als een groot voordeel gezien dat relevante gegevens over leefbaarheid in een scherm (dashboard of cockpit) en oogopslag zichtbaar zijn. Bovendien dat eenvoudiger verbanden kunnen worden gelegd tussen gevolg en oorzaak en argumentatie en urgentie kan worden verzameld om bijvoorbeeld

20

een tekort aan een bepaalde voorziening inzichtelijk te maken. Deelnemers kunnen zich voorstellen dat de LER stadsbreed als gespreksstarter kan worden ingezet bij participatiegesprekken tussen bijvoorbeeld gemeente, ontwikkelaars, corporaties en bewoners en het maken van een voorzieningenstrategie. Deelnemers vragen zich af of via de LER niet meer jongeren in Zuidwest bij de toekomstige ontwikkeling van hun wijk zijn te betrekken. De LER zou mogelijk ingepast kunnen worden in het lespakket van de middelbare scholen in de wijk.

21

Bijlage IV: Verslagen participatie november 2021

Verslag van de participatiebijeenkomst structuurvisie Den Haag, gehouden op 11 november 2021, Tamarschool, Fluitenbergstraat 6 te Den Haag, aanvang 19.30 uur

Aanwezig:

Bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden van de wijken Morgenstond en Zuiderpark.

Aanwezig namens De organisatie: Jeroen van der Linden (projectleider), Jaap van Heest (stedenbouw), Marije Stelloo (stedenbouw), Aletta Brom (onderwijs, cultuur en welzijn), Klaas Hilverda (stadsbeheer landschapsarchitect), Marloes van der Poel (mobiliteit), Sanna Schuiling (wonen) Voorzitter:

Paula Udondek

Notulen:

I.C. Wendt

1. Welkom en opening De voorzitter opent de participatiebijeenkomst om 19.30 uur en heet de aanwezigen van harte welkom. Vanavond wordt teruggeblikt op de eerste twee participatiebijeenkomsten en zal de gemeente terugkoppelen wat ze gaat doen met de ideeën, wensen en voorkeuren van bewoners. 2. Terugblik op het proces (door Jeroen van der Linden, projectleider structuurvisie) Tijdens de eerste bijeenkomst in september heeft de gemeente haar ambities voor Den Haag Zuidwest gepresenteerd en uitgelegd welke onderwerpen in het participatietraject aan de orde komen. Er is toegelicht wat een structuurvisie is: een plan waarin de ruimtelijke ontwikkelingen voor de komende 20 jaar op hoofdlijnen worden geschetst. Wonen, voorzieningen, groen, openbare ruimte en mobiliteit werden door de gemeente genoemd als aspecten in de structuurvisie. Bewoners hebben deze thema’s aangevuld en ingevuld. De bewoners hebben via de ideeënbus ook nog allerlei onderwerpen aangegeven die zij belangrijk vinden om mee te nemen in de plannen. Deze opmerkingen heeft de gemeente ondergebracht in de volgende drie categorieën: - Onderwerpen voor de structuurvisie. De opmerkingen en suggesties in deze categorie zijn in de tweede bijeenkomst uitgediept en worden zoveel mogelijk verwerkt in de structuurvisie; - Actuele leefbaarheidsklachten en overlast die bewoners ervaren.

Deze zijn binnen de gemeente doorgespeeld om zo snel mogelijk aan te pakken, maar staan meestal los van de structuurvisie; - Onderwerpen die niet bij de ruimtelijke inrichting horen, zoals wensen op sociaalmaatschappelijk gebied. Voorbeeld hiervan was de vraag om meer mogelijkheden om mensen uit verschillende culturen bij elkaar te brengen. In principe maken dit soort vraagstukken onderdeel uit van het sociaalmaatschappelijk programma dat voor Zuidwest wordt opgesteld. Opmerkingen over dit onderwerp worden doorgespeeld naar de opstellers van dit programma. Opmerkingen over de LER (leefbaarheidseffectrapportage). De Leefbaarheidseffectrapportage (LER) betreft een proeftuin die inmiddels afgelopen is en ter evaluatie aan de gemeenteraad wordt aangeboden. De tijdens de werkgroepen LER gemaakte opmerkingen die relevant zijn voor de structuurvisie worden betrokken bij uitwerking van de Structuurvisie.

Vervolgproces

1

Als alle informatie is opgehaald, gaat de gemeente de structuurvisie opstellen, die in het eerste kwartaal van 2022 aan het college wordt aangeboden. Na akkoord van het college wordt de structuurvisie zes weken ter inzage gelegd. Er wordt tijdens de zogenoemde zienswijzeperiode dan weer een informatiebijeenkomst voor bewoners georganiseerd. Bewoners en andere belanghebbenden hebben dan de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. In dezelfde periode vraagt de gemeente over diverse aspecten adviezen bij onder andere de provincie en het waterschap. Kort na de zomer van 2022 zal de definitieve structuurvisie ter vaststelling naar het college worden gestuurd. Na akkoord van het college wordt de structuurvisie aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. Op de vraag in hoeverre de gemeenteraadsverkiezingen impact hebben op de procesgang, antwoordt Jeroen van der Linden dat getracht wordt om de structuurvisie nog in deze raadsperiode aan het college aan te bieden, zodat het huidige college erover kan besluiten. 3. Terugblik op de werksessies Bouwen en wonen (door Jaap van Heest, stedenbouwkundige) Vorige keer heeft de gemeente in de werksessies met bewoners gesproken over de kansen die bestaan om woningen toe te voegen. Er is besproken waar dat volgens de bewoners goed of juist helemaal niet kan.

Op basis van deze discussie is een schets gemaakt, waarop plekken worden aangegeven die bewoners zien als kansrijk en plekken waar de gemeente vanaf moet blijven. Voor Morgenstond viel op dat bewoners adviseerden om met particuliere woningbezitters rondom de Leyweg in gesprek te gaan over verbetermogelijkheden. De gemeente neemt niet alle suggesties van bewoners over. Zo werd de suggestie gedaan om te bouwen op de Escamp sportvelden. Dat vindt de gemeente geen goed idee. Het is echter wel een signaal dat het gebruik van de sportvelden verbetering behoeft. Aan de hand van plaatjes en foto’s van gebouwen hebben bewoners tijdens de workshops collages gemaakt met goede en slechte voorbeelden van woningbouw en leefomgeving. Daaruit blijkt duidelijk dat men een groene leefomgeving wil, met veel variatie in gebouwen. Men wil dat er niet te hoog wordt gebouwd, maar enkele hoogteaccenten vindt men acceptabel. De gemeente verwerkt de suggesties zoveel mogelijk in de kansenkaart. Ook worden er beeldkwaliteitsplannen opgesteld voor de komende jaren, waarin de aandachtspunten voor architectuur worden meegenomen. De bezorgdheid over hoogbouw zal zorgvuldig afgewogen moeten worden tegenover de wens om niet te bouwen in het groen. Bewoners uiten hun zorgen over de woonprogramma’s voor sociale woningbouw en over het aantal woningen.

Aangegeven wordt dat het signaal dat bewoners afgeven helder is, maar dat wel geldt dat in het gemeentelijk woonbeleid, de Woonagenda 2020-2023, de maatregel is opgenomen dat van de woningen die er per jaar bijkomen minimaal 30% sociale huur is en 20% middeldure huur. Het aantal betaalbare woningen voor mensen met een lager inkomen is te klein Dat is een bestuurlijk overeengekomen uitgangspunt waarmee wordt gewerkt. Dat geldt ook voor de woningbouwambitie en de voorziene aantallen voor Den Haag Zuidwest.

Voorzieningen (door Aletta Brom Onderwijs, Cultuur en Welzijn) De wijk mag groeien, maar moet wel leefbaar blijven. Met het groeien van de stad moeten ook de voorzieningen meegroeien. Zo wordt bijvoorbeeld het winkelaanbod nu vaak als eenzijdig ervaren. Uit de werkgroep over voorzieningen kwam vooral aandacht voor de levendigheid naar voren. Commerciële en maatschappelijke voorzieningen kunnen daaraan bijdragen. Een voorbeeld om de buurt levendig te houden is een aantrekkelijk winkelaanbod. Verder is aangegeven dat er meer aan de jeugd in Zuidwest gedacht moet worden. Tijdens de werksessie zijn de voorzieningen ingedeeld naar sport, cultuur, onderwijs en gezondheid/welzijn. Over sportvoorzieningen werd gezegd dat deze onvoldoende toegankelijk zijn. Over de maatschappelijke voorzieningen heeft de gemeente een aantal uitgangspunten geformuleerd. Alle benodigde voorzieningen (boodschappen, huisarts, basisschool etc.) moeten dichtbij in de buurt en goed bereikbaar zijn. Andere voorzieningen, zoals een

2

middelbare school, zouden iets verder weg kunnen. De voorzieningen moeten op maat zijn en aansluiten bij de behoefte in de wijk. In Moerwijk mist men bijvoorbeeld psychische zorg. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat de voorzieningen bij elkaar worden gesitueerd. Op deze manier wordt er meer gebruik van gemaakt en wordt de wijk levendiger. Combinaties als de huisarts bij het buurtcentrum, of scholen en sport op één locatie. Er moet volgens bewoners ook een aantal functies worden toegevoegd aan Zuidwest, zoals een satellietlocatie van Dakota, meer onderwijsvoorzieningen en meer gelegenheid voor ongeorganiseerde sportactiviteiten. Tot slot moeten de voorzieningen niet alleen toegankelijk zijn, maar moet ook de route ernaartoe goed zijn, bijvoorbeeld door goede straten en veilige oversteekplaatsen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Openbare ruimte en groen (door Klaas Hilverda, landschapsarchitect) In de werkgroep over openbare ruimte en groen zijn diverse deelthema’s behandeld: groen/ecologie, lopen/fietsen, ontmoeten, en sport/spel. Bewoners hebben aangegeven dat zij het groene karakter van de wijk zeer waarderen en bezorgd zijn dat het groen onder druk komt te staan in de plannen. De gemeente heeft nadrukkelijk benoemd dat ze het groene raamwerk (lanen, parken, groenzones langs de singels) koestert en wil behouden.

Bewoners gaven aan dat ze het groen in de wijk wel wat saai vinden. Daarom zijn er ideeën opgehaald om het groen beter te gebruiken, zoals meer diversiteit in beplanting, het plaatsen van bankjes en het realiseren van speelplekken. Men wil vooral natuurlijk groen. Een natuurspeeltuin of een speelbouwplek scoorden ook hoog. Mobiliteit (door Marloes van der Poel, adviseur Mobiliteit) In de werkgroep mobiliteit hebben bewoners stickers geplakt bij stellingen. De eerste conclusie is dat er maar weinig stellingen zijn waarover iedereen het met elkaar eens is. Ook waren er flinke verschillen tussen de wijken in Zuidwest te zien. Het grootste verschil van mening zit ‘m in de toepassing van deelmobiliteit. Sommige bewoners zien dit als dé oplossing voor de toekomst, anderen vinden het niet geschikt voor Zuidwest, of misschien alleen voor toekomstige inwoners, maar niet voor de huidige bewoners. Een veelgehoorde opmerking is dat voetpaden voor iedereen goed toegankelijk moeten zijn en dat er meer veilige oversteekvoorzieningen moeten komen. Verder zou het aantrekkelijker gemaakt moeten worden om voor kleine stukjes de fiets te pakken. Om dit te stimuleren, moet de gemeente bijvoorbeeld investeren in goed bereikbare fietsenstallingen en bergingen. Over het OV was men verdeeld.

In Moerwijk vindt men dat men snel in de stad is, in BouwlustVrederust heeft men niet alleen behoefte aan een goede verbinding met het centrum, maar trekt men ook vaak naar de regio, zoals Kijkduin, Rijswijk en het Westland. Bewoners maken zich zorgen over het verkeer en verkeersveiligheid in de wijk. Met name te hard rijden, zoals op de Hengelolaan, en parkeerdruk werden genoemd als knelpunten. Veel mensen van buiten Den Haag parkeren in Zuidwest om vervolgens met OV naar het centrum te gaan. Twee derde van de bewoners is voorstander van parkeerregulering, mits de parkeerkosten betaalbaar zijn voor bewoners. Men hoopt dat dit ertoe leidt dat mensen in een parkeergarage parkeren, zodat er meer ruimte op straat ontstaat voor spelen, lopen/fietsen en ontmoeten. Hoe gaat de gemeente deze suggesties verwerken? In de plannen worden goede looproutes ingetekend naar voorzieningen, maar ook gewoon als wandelrondje door de wijk. Er moeten veilige en prettige fietsroutes komen. Bij nieuwbouwprojecten wordt rekening gehouden met goed toegankelijke fietsenstallingen. Er wordt gekeken hoe er meer geïnvesteerd kan worden in het OV, bijvoorbeeld door het toevoegen van een busverbinding tussen Kijkduin en Rijswijk. Deelmobiliteit is maatwerk en moet goed aansluiten op de behoefte in de wijk. Die kan per buurt verschillen.

Het invoeren van parkeerbeleid is vaak nodig om parkeeroverlast in de wijk te voorkomen. Doorgaand autoverkeer wil de gemeente zoveel mogelijk uit woonwijken. Dit kan bijvoorbeeld door van de Maartensdijklaan een 30 km-zone te maken. Zo wordt deze weg minder aantrekkelijk voor doorgaand verkeer en gemakkelijker om over te steken.

3

4. Paneldiscussie (met Jaap van Heest (stedenbouwkundige), Marloes van der Poel (adviseur mobiliteit), Klaas Hilverda (landschapsarchitect), Aletta Brom onderwijs, cultuur en welzijn), Sanna Schuiling (adviseur wonen), Mobiliteit - Een bewoner merkt op dat het OV verbeteren om de wijk uit te komen een kwestie van geld is. Vroeger was de bereikbaarheid beter, maar er is de afgelopen jaren flink op de busverbindingen bezuinigd. Er zal dus heel veel geld bij moeten komen om dit weer te verbeteren. Marloes van der Poel erkent dat het een constante beweging is van lijnen die erbij komen en eraf gaan. Als Zuidwest verdicht wordt, moeten er wel voorzieningen bij komen en dus ook openbaar vervoer. Op basis van de structuurvisie kan dit worden aangetoond, zodat partners als de Metropoolregio Rotterdam Den Haag of de HTM besluiten om te investeren in extra lijnen. - Een bewoner waarschuwt dat niet iedereen zonder auto kan. Het moet dus wel mogelijk blijven om auto’s in de wijk te parkeren. - In de workshops werd aangegeven dat er ingezet kan worden op een hogere frequentie van het OV met shuttlebusjes. Een bewoner vraagt of dit toegepast kan worden. Marloes van der Poel antwoordt dat deze suggestie is meegenomen, maar dat men nog niet zo ver in het proces is om concreet antwoord op de vraag te geven.

- Opgemerkt wordt dat men bij station Moerwijk nauwelijks de fiets of auto kan parkeren en dat het station met het OV moeilijk te bereiken is. Marloes van der Poel antwoordt dat investeren in station Moerwijk ook bij de stellingen stond. Er is duidelijk aangegeven dat de voorzieningen beter moeten aansluiten op het station. - Gevraagd wordt of de Buitenbeter-app deel uitmaakt van de visie 2040, want meldingen worden niet door de gemeente opgepakt. In de afgelopen bijeenkomsten in Morgenstond zijn al veel bewoners aan het woord geweest die hun buik vol hebben van de toenemende verrommeling en onveiligheid op straat. De straten zijn niet schoon en veilig. Marloes van der Poel antwoordt dat de Buitenbeter-app bedoeld is om actuele klachten en overlast te melden en geen deel uitmaakt van de structuurvisie. De bewoner heeft diverse meldingen gedaan van onkruid in Vriezenveenstraat/Steenwijklaan. Het onkruid staat zo hoog, dat het zicht slecht is en een onveilige situatie is ontstaan. Jeroen van der Linden heeft gisteravond ook gehoord dat de app niet altijd goed werkt. Dit zal gemeld worden aan de betreffende afdeling van de gemeente. Verder meldt de bewoner dat er vaak auto’s geparkeerd staan voor de ondergrondse afvalcontainers, waardoor de bakken niet geleegd kunnen worden. Groen en openbare ruimte De voorzitter vraagt hoe verdichten en vergroenen samen kunnen gaan.

Klaas Hilverda kan zich voorstellen dat dit een tegenstelling lijkt. Het hele plan begint echter met het aangeven van plekken waar verdichting géén goede optie is. Er wordt niet gebouwd in de parken en op de lange lanen en singels. Maar er is nog meer groen in de wijk, zoals de binnentuinen. Als de portiekflats vervangen worden, zullen de binnentuinen vaak verdwijnen. Daarvoor in de plaats komen er nieuwe binnentuinen, waaronder auto’s geparkeerd kunnen worden. In de structuurvisie komt te staan dat deze tuinen aan bepaalde eisen moeten voldoen, bijvoorbeeld dat er grote bomen kunnen groeien. De woningcorporatie of ontwikkelaar moet dit vervolgens realiseren. Verder zijn er nog allerlei plekken waar de wijk wat groener gemaakt kan worden. Als je van een 50 km-weg een 30 km-zone maakt, kan de weg smaller gemaakt worden, waarna er ruimte overblijft voor groen. Tot slot kan het bestaande groen beter gebruikt worden. Het Zuiderpark is mooi, maar is niet van alle kanten goed bereikbaar. Een fietsroute door het groen naar de Uithof is ook een manier van vergroenen. -

-

Op de vraag of de binnentuinen publiek toegankelijk worden, antwoordt Klaas Hilverda dat de binnentuinen eigendom zijn van de woningcorporaties. Het is mogelijk om af te spreken dat ze overdag toegankelijk worden. De gemeente wil liever niet dat ze allemaal afgesloten worden. Een van de bewoners vindt dat de verhalen allemaal wel erg positief gebracht worden. Iedereen wil graag iets verbeteren in Zuidwest. Maar dan moet het ook schoon, heel en veilig en leefbaar blijven. Er ligt overal heel veel vuil bij de afvalcontainers en in de parken. Ze schaamt zich soms voor de rotzooi die de bewoners ervan maken. De gemeente zou meer prullenbakken moeten neerzetten en ze vaker legen om het netjes te houden. Ze vraagt om strenger te handhaven. Een andere bewoner erkent dat er

4

-

veel irritatie is over zwerfvuil, maar heeft zelf een afvalknijper bij de gemeente gehaald om zelf op te ruimen. Goed voorbeeld doet goed volgen, is haar ervaring. Een van de bewoners vindt de huidige groenvoorzieningen op zich prima, maar vindt dat de gemeente beter moet nadenken over het onderhoud. Heeft de gemeente wel genoeg personeel voor het onderhoud? Klaas Hilverda antwoordt dat personeel niet het probleem is, omdat de gemeente nu al veel werk uitbesteedt. Het gaat echter wel om geld. Bij het maken van projectplannen moet tegenwoordig altijd een beheerparagraaf opgesteld worden, zodat meteen duidelijk is wat het beheer gaat kosten.

Bouwen en wonen - Een bewoner merkt op dat hij van allerlei bewoners terecht opmerkingen hoort over het huidige beheer en problemen die de wijk nu ervaart. Hij wil echter ook meer informatie over de structuurvisie, omdat hij de eerdere bijeenkomsten niet heeft bijgewoond. Hoeveel mensen en hoeveel woningen komen erbij in Zuidwest en welke gevolgen heeft dat voor de verdichting? Gaat de gemeente in de hoogte bouwen en zo ja, waar? En wat betekent dat voor de problemen die de wijk de komende 20 jaar kan verwachten, bijvoorbeeld met betrekking tot auto’s? Heeft de gemeente een visie voor over 20 jaar, van waaruit ze nu kijkt naar de plannen? Jaap van Heest antwoordt dat dit precies is waar de structuurvisie over gaat. Het gaat niet alleen over wonen, maar ook over mobiliteit, voorzieningen, structuren en de samenhang daartussen. De visie moet lange tijd meegaan, want in 20 jaar verandert er veel. De opgave is dat er de komende 20 jaar 10.000 woningen aan Zuidwest worden toegevoegd voor circa 20.000 nieuwe bewoners. Nu zijn er 35.000 woningen in Zuidwest, waarvan 10.000 in Morgenstond. De gemeente ziet de woningbouw echter niet alleen als een opgave, maar ook als een kans om Zuidwest te verbeteren. - Gevraagd wordt of er rekening wordt gehouden met de vergrijzing en of al die woningen wel nodig zijn.

Jaap van Heest antwoordt dat goed gekeken moet worden wie er in die woningen komen wonen. Dat bepaalt wat voor soort woningen je gaat bouwen, maar ook welke voorzieningen de wijk nodig heeft. Het moet heel divers worden, zodat er ook een diverse gemeenschap ontstaat. - Gevraagd wordt wat de startdatum is voor de 10.000 woningen, want Den Haag is al jarenlang bezig met het verdichten van de stad. Jaap van Heest antwoordt dat er tot nu toe niet verdicht is. Op sommige plekken zijn er wel woningen bijgekomen, maar elders in de wijk is er ook verdund. In Morgenstond zijn bijvoorbeeld portiekflats vervangen door eengezinswoningen. De komende jaren is het nodig om meer te bouwen op dezelfde plek. - Een bewoner verwacht dat er met 10.000 woningen veel meer dan 20.000 mensen bij komen in Zuidwest. De wijk heeft al grote leefbaarheidsproblemen, nu al een tekort aan wijkagenten en dat wordt alleen maar erger. De gemeente houdt daar onvoldoende rekening mee. Jaap van Heest legt uit dat de bezetting van de woningen afhangt van de doelgroep die wordt bediend. Er zal ook gebouwd worden voor studenten en senioren. Die wonen vaak alleen. Gemiddeld wonen er momenteel 2,1 mensen per woning. - Gevraagd wordt of er rekening wordt gehouden met senioren. Sommige senioren willen niet tussen studenten wonen, andere juist weer wel. Jaap van Heest antwoordt dat de gemeente voor elk wat wils wil bouwen.

Senioren hebben heel verschillende wensen, maar dat geldt voor jongeren ook: de een wil levendigheid en de ander rust. Het is niet alleen aan de gemeente om te bepalen wie waar gaat wonen, maar de structuurvisie helpt er wel bij. - Een bewoner vertelt dat zij antikraak heeft gewoond, waardoor ze medeverantwoordelijk werd gemaakt voor het onderhoud van het pand en de tuin. Ze vraagt of de gemeente daarop kan selecteren, zodat bewoners een deel van het onderhoud op zich moet nemen. Jaap van Heest antwoordt dat de gemeente hierop waarschijnlijk niet mag selecteren, maar dat eigenaarschap en verantwoordelijkheid wel interessante thema’s zijn. - Op de vraag wanneer er thuislozen op de Steenwijklaan 40 worden geplaatst, antwoordt Jaap van Heest dat er onderzoek wordt gedaan naar de mogelijkheden om het oude schoolgebouw te slopen en hier ongeveer 20-25 woningen te realiseren. De

5

-

-

-

woningen zijn bedoeld voor mensen die nu nog in een locatie voor maatschappelijke opvang of een zorginstelling wonen. Gevraagd wordt waarom er zoveel daklozen en kansarmen in Zuidwest worden geplaatst. Waarom worden ze niet over heel Den Haag verdeeld? Sanna Schuiling antwoordt dat het aan de Steenwijklaan niet om daklozen gaat, maar om mensen die weer zelfstandig gaan wonen. Deze groep wordt niet alleen in Zuidwest geplaatst, maar in heel Den Haag. Aan de Steenwijklaan wordt momenteel onderzocht of de locatie geschikt is om er een aantal te huisvesten. Op de vraag of er cijfers beschikbaar zijn over de verdeling over Den Haag, antwoordt Sanna Schuiling dat die cijfers in het zogenoemde Doorbraakplan staan. Aan de notulen zal toegevoegd worden waar de plannen in te zien zijn. In het doorbraakplan zijn de aantallen opgenomen van alle locaties in Den Haag. Een bewoner adviseert om Zuidwest te beschouwen als een middelgrote stad en vanuit dat perspectief te kijken naar de ontwikkeling van de bevolking. Nu is Zuidwest een wijk met veel bewoners in lagere sociale klassen, wat tot allerlei problemen leidt. Om te voorkomen dat dit in de toekomst nog erger wordt door verdichting, moet je er op een andere manier naar kijken. Sanna Schuiling antwoordt dat dit ook al gebeurt. De gemeente probeert in de wijk verschillende woonmilieus te creëren, zodat een meer diverse stad ontstaat.

Een bewoner vraagt waarom er niet gesproken wordt over Escamp in plaats van Zuidwest. Volgens het gemeentelijke systeem Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) maken Moerwijk, Morgenstond en Bouwlust/Vredelust gewoon deel uit van Escamp. Sanna Schuiling antwoordt dat Zuidwest kleiner is dan Escamp. Wateringse Veld valt bijvoorbeeld wel onder Escamp, maar niet onder Zuidwest.

Voorzieningen De voorzitter merkt op dat in de werksessies is gevraagd wanneer er meer voorzieningen komen voor de jeugd. Aletta Brom antwoordt dat er meer scholen moeten komen voor zowel basis- als voortgezet onderwijs. Voor het basisonderwijs ziet de gemeente mogelijkheden voor integrale kind centra, een combinatie van een school met kinderopvang, voor- en naschoolse opvang en sportvoorzieningen. Ook los van het onderwijs moeten er meer voorzieningen voor de jeugd komen. Belangrijk is om aan te sluiten bij manieren om hun talent te ontwikkelen. -

-

-

-

-

Een bewoner stelt voor een woning beschikbaar te stellen voor jongeren waar ze kunnen timmeren en knutselen. Een ander voorstel is om voor kinderen een huttenkamp te organiseren. De groep 15+-jarigen die blowen, drinken en op straat hangen is echter veel lastiger te bereiken. Aletta Brom stelt dat een deel van het probleem opgelost kan worden door te faciliteren in ruimtes waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten. Voorzieningen kunnen beter beschikbaar gesteld worden. Er zijn in de wijken diverse sportvoorzieningen, maar soms staat er een hek omheen. Als er straks meer mensen in de wijk wonen, kunnen ook culturele voorzieningen, zoals Dakota, mogelijk uitgebreid worden. Volgens een van de bewoners worden er prachtige voorzieningen bedacht en is er ook al best veel. Toch wordt er weinig gebruik van gemaakt. Hij denkt dat het niet helpt om meer voorzieningen voor de jeugd aan te bieden, maar dat de ‘mind set’ bij kinderen doorbroken moet worden. Dat lukt alleen maar door veel te mengen met goede voorbeelden en te voorkomen dat Zuidwest een getto wordt. Een jonge bewoner miste in haar jeugd een verenigingsleven in de wijk. Er is geen sportvereniging, waardoor je ook weinig met anderen in contact komt. Jongeren moeten goede rolmodellen tegenkomen in hun wijk, waaraan ze zich kunnen spiegelen. Een bewoner heeft al meerdere keren meegemaakt dat Nederlanders de wijk uitvluchten.

Veel Zuidwesters herkennen hun wijk niet meer. Hij vraagt hoe de gemeente dit gaat doorbreken, want mensen trekken weg en er komen kansarmen voor terug. Aletta Brom denkt dit deels op te lossen door de Zuidwest levendiger te maken en te verbeteren, maar dat is slechts een deel. Door het toevoegen van voorzieningen probeert de gemeente de wijk aantrekkelijker te maken om er te blijven wonen. Opgemerkt wordt dat Zuidwest bijna zoveel inwoners heeft als Breda. Daar heb je theaters, restaurants, cafés en uitgaansgelegenheden. Dat is er allemaal niet in

6

-

Escamp. De gemeente moet niet kijken naar het aanpassen van een paar faciliteiten, maar moet het veel groter aanpakken. Ze zou een groot muziektheater moeten bouwen, zodat mensen voelen dat ze in een stad wonen. Je moet altijd mensen met verschillende inkomens en achtergronden mixen, zodat er een stad ontstaat. Als dat niet gebeurt, is er over 20 jaar niets opgelost. Een bewoner zou graag zien dat er mantelzorgwoningen/kangoeroewoningen gebouwd worden in de wijk.

Tijdens de infomarkt kunnen bewoners bij de panelen nog in gesprek gaan met de medewerkers van de gemeente. 5. Sluiting Het schriftelijke verslag wordt aan alle bewoners gestuurd. De voorzitter dankt de aanwezigen voor hun inbreng en sluit de vergadering om 21.04 uur.

7

Verslag van de participatiebijeenkomst structuurvisie Den Haag, gehouden op 9 november 2021, Nebokerk, Rhijnvis Feithlaan 114 te Den Haag, aanvang 19.30 uur

Aanwezig:

Bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden van de wijken Moerwijk en Zuiderpark

Aanwezig namens De organisatie: Jeroen van der Linden (projectleider), Jaap van Heest (stedenbouw), Aletta Brom (Onderwijs, Cultuur en Welzijn, Adriaan Nuijten (Mobiliteit), Klaas Hilverda (stadsbeheer landschapsarchitect), Sanna Schuiling (wonen) Voorzitter:

Paula Udondek

Notulen:

I.C. Wendt

1. Welkom en opening De voorzitter opent de participatiebijeenkomst om 19.30 uur en heet de aanwezigen van harte welkom. Vanavond wordt teruggeblikt op de eerste twee participatiebijeenkomsten en zal de gemeente terugkoppelen wat ze gaat doen met de ideeën, wensen en voorkeuren van bewoners. 2. Terugblik op het proces (door Jeroen van der Linden, projectleider structuurvisie) Tijdens de eerste bijeenkomst in september heeft de gemeente haar ambities voor Den Haag Zuidwest gepresenteerd en uitgelegd welke onderwerpen in het participatietraject aan de orde komen. Er is toegelicht wat een structuurvisie is: een plan waarin de ruimtelijke ontwikkelingen voor de komende 20 jaar op hoofdlijnen worden geschetst. Wonen, voorzieningen, groen, openbare ruimte en mobiliteit werden door de gemeente genoemd als aspecten in de structuurvisie. Bewoners hebben deze thema’s aangevuld en ingevuld. De bewoners hebben via de ideeënbus ook allerlei onderwerpen aangegeven die zij belangrijk vinden om mee te nemen in de plannen. Deze opmerkingen heeft de gemeente ondergebracht in de volgende drie categorieën: - Onderwerpen voor de structuurvisie. De opmerkingen en suggesties in deze categorie zijn in de tweede bijeenkomst uitgediept en worden zoveel mogelijk verwerkt in de structuurvisie; - Actuele leefbaarheidsklachten en overlast die bewoners ervaren.

Deze zijn binnen de gemeente doorgespeeld om zo snel mogelijk aan te pakken, maar staan meestal los van de structuurvisie; - Onderwerpen die niet bij de ruimtelijke inrichting horen, zoals wensen op sociaalmaatschappelijk gebied. Er werd bijvoorbeeld gevraagd om meer mogelijkheden om mensen uit verschillende culturen bij elkaar te brengen. In principe maken dit soort vraagstukken onderdeel uit van het sociaalmaatschappelijk programma dat voor Zuidwest wordt opgesteld. Opmerkingen over dit onderwerp worden doorgespeeld naar de opstellers van dit programma. Opmerkingen over de LER (leefbaarheidseffectrapportage). De Leefbaarheidseffectrapportage (LER) betreft een proeftuin die inmiddels afgelopen is en ter evaluatie aan de gemeenteraad wordt aangeboden. De tijdens de werkgroepen LER gemaakte opmerkingen die relevant zijn voor de structuurvisie worden betrokken bij uitwerking van de Structuurvisie.

Vervolgproces Als alle informatie is opgehaald, gaat de gemeente de structuurvisie opstellen, die in het eerste kwartaal van 2022 aan het college wordt aangeboden. Na akkoord van het college wordt de

1

structuurvisie zes weken ter inzage gelegd. Er wordt dan tijdens de zogenoemde zienswijzeperiode weer een informatiebijeenkomst voor bewoners georganiseerd. Bewoners en andere belanghebbenden hebben dan de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. In dezelfde periode vraagt de gemeente over diverse aspecten adviezen bij onder andere de provincie en het waterschap. Kort na de zomer van 2022 zal de definitieve structuurvisie ter vaststelling naar het college worden gestuurd. Na akkoord van het college wordt de structuurvisie aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. -

-

Op de vraag of de gemeenteraad de definitieve structuurvisie in zijn geheel nog kan tegenhouden, antwoordt Jeroen van der Linden dat dit mogelijk is. De gemeenteraad is uiteindelijk de baas. Wel worden raadsleden al tussentijds bij het traject betrokken. Ook kan het zijn dat er moties of amendementen worden ingediend, zodat het plan nog aangepast moet worden. Gevraagd wordt of bewoners de plannen tussentijds kunnen inzien. Jeroen van der Linden antwoordt dat de structuurvisie ter inzage wordt gelegd bij het stadsdeelkantoor, en ook op de website te zien zal zijn. Er wordt in 2022 tijdens de zienswijze periode ook nog een informatiebijeenkomst georganiseerd.

3. Terugblik op de werksessies (door Jaap van Heest, stedenbouwkundige) Bouwen en wonen Vorige keer heeft de gemeente in de werksessies met bewoners gesproken over kansen die bestaan in de wijken van Zuidwest om extra woningen toe te voegen. Er is besproken waar dat volgens de bewoners goed of juist helemaal niet kan. Op basis van deze discussie is een schets gemaakt, waarop plekken worden aangegeven die bewoners zien als kansrijk en plekken waar de gemeente vanaf moet blijven. De gemeente neemt niet alle suggesties van bewoners over. Zo werd de suggestie gedaan om te bouwen op de Escamp sportvelden. Dat vindt de gemeente geen goed idee. Het is echter wel een signaal dat het gebruik van de sportvelden verbetering behoeft. Aan de hand van plaatjes en foto’s van gebouwen hebben bewoners tijdens de werksessies collages gemaakt met goede en slechte voorbeelden van woningbouw en leefomgeving. Daaruit blijkt duidelijk dat men een groene leefomgeving wil, met veel variatie in gebouwen. Men wil dat er niet te hoog wordt gebouwd, maar enkele hoogteaccenten vindt men acceptabel. De gemeente verwerkt de suggesties zoveel mogelijk in de kansenkaart. Ook worden er beeldkwaliteitsplannen opgesteld voor de komende jaren, waarin de aandachtspunten worden meegenomen. De bezorgdheid over hoogbouw zal zorgvuldig afgewogen moeten worden tegenover de wens om niet te bouwen in het groen. -

-

-

Opgemerkt wordt dat bewoners door de gemeente zijn gehoord over hun wensen in de wijk, maar tegelijkertijd een brief hebben ontvangen waarin staat dat er een totaal ander plan klaarligt voor een zogenoemde doorbraaklocatie aan de Van Ruysbroekstraat. Jaap van Heest kent deze brief niet. Afgesproken wordt bewoner na het plenaire deel de brief laat zien. Afgesproken wordt dat de informatieposters en dia’s met het verslag worden meegestuurd. Gevraagd wordt wat de essentiële visie is die onder de plannen ligt. De gemeente verschuift veel taken naar projectontwikkelaars, zoals welzijnsvoorzieningen. De bewoner mist in de plannen fysieke ruimte voor de buurt om elkaar te ontmoeten en activiteiten te organiseren. De plannen gaan vooral over de hardware, maar wat gebeurt er aan de softe kant? Jaap van Heest antwoordt dat beide belangrijk zijn, maar dat het in de structuurvisie vooral gaat over de hardware. Op de voorzieningen wordt in de volgende presentatie teruggekomen. De opgave om meer woningen te bouwen mag echter niet ten koste gaan van de kwaliteit van de wijk. Dat betekent bijvoorbeeld dat men niet wil bouwen in het groen. Jeroen van der Linden voegt eraan toe dat de ‘software’ wordt gevormd door het sociale programma. Volgens een bewoner sluit het sociale programma niet aan op de structuurvisie en is het onduidelijk wat hiermee precies gaat gebeuren.

Bovendien worden de bijeenkomsten van de allianties uit het sociale programma altijd overdag georganiseerd, waardoor bewoners niet kunnen deelnemen. Een bewoner vindt de verdichtingsopdracht begrijpelijk, maar vraagt of die opdracht gelijkmatig over heel Den Haag wordt verdeeld. Jaap van Heest antwoordt dat de opgave

2

voor de hele stad geldt. De gemeente heeft diverse wijken aangewezen als plekken waar veel gebouwd gaat worden, zoals de Binckhorst en het gebied rondom Hollands Spoor en het Centraal Station en de Laan van Noi. Voorzieningen (door Aletta Brom van Onderwijs, Cultuur en Welzijn) De wijk mag groeien, maar moet wel leefbaar blijven. Met het groeien van de stad moeten ook de voorzieningen meegroeien. Uit de werkgroep over voorzieningen kwam vooral aandacht voor de levendigheid naar voren. Commerciële en maatschappelijke voorzieningen kunnen daaraan bijdragen. Een voorbeeld om de buurt levendig te houden is een aantrekkelijk winkelaanbod. Daarbij ontkomt men niet aan het combineren van verschillende functies, bijvoorbeeld door een gebouw neer te zetten met bovenin woningen en op de begane grond bijvoorbeeld een school, buurtcentrum of winkels. -

Een bewoner woont in een hoek waar veel ouderen wonen, waar nu niets is. Jaap van Heest hoort deze klacht vaker over de wijk. Dat is precies wat de gemeente graag wil verbeteren als onderdeel van de verdichtingsopgave.

Groen en openbare ruimte (Klaas Hilverda, landschapsarchitect) Bewoners hebben aangegeven dat zij het groene karakter van de wijk zeer waarderen, maar dat ze het groen in de wijk wel wat saai vinden. Daarom zijn er ideeën opgehaald om het groen beter te gebruiken, zoals meer diversiteit in beplanting, het plaatsen van bankjes en het realiseren van speelplekken. Men wil vooral natuurlijk groen. Een natuurspeeltuin of een speelbouwplek scoorden ook hoog. De openbare ruimte moet uitnodigen tot bewegen en sporten. Dit wordt een belangrijk bestanddeel van de structuurvisie. Mobiliteit (Adriaan Nuijten, Mobiliteit) Mobiliteit is een veelomvattend onderwerp. Parkeren is een hot item. In Zuidwest staan veel auto’s van mensen die niet in de wijk zelf wonen maar in de binnenstad werken en de tram naar het centrum nemen. Om hier grip op te krijgen, zou de gemeente het parkeren moeten reguleren. Daarnaast wordt geprobeerd om de mobiliteit te veranderen: kijk eerst of je kunt lopen, dan fietsen, dan OV, dan een deelauto en dan pas de auto. Dit is geen proces dat eenvoudig veranderd kan worden, maar de structuurvisie kan de verandering wel stimuleren. 4.

Paneldiscussie (met Adriaan Nuijten (Mobiliteit), Klaas Hilverda (landschapsarchitect), Aletta Brom (Onderwijs, Cultuur en Welzijn), Sanna Schuiling (Wonen), Jaap van Heest (stedenbouwkundige)) Mobiliteit - Een bewoner vraagt of de mobiliteitstransitie aansluit bij de populatie van de wijk. Zij verwacht dat Moerwijk niet voorop zal lopen, omdat er maar weinig mensen zijn met een leaseauto of voldoende budget om iets anders te kopen. Adriaan Nuijten antwoordt dat de gemeente bezig is met de strategie voor de mobiliteitstransitie. Over een paar maanden gaat het voorstel naar de gemeenteraad. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende woonwijken. Ook wordt er gekeken naar de draagkracht voor veranderingen in de mobiliteit. - Opgemerkt wordt dat deelconcepten voor het delen van auto’s nog helemaal niet van de grond komen, omdat het veel duurder is dan een ritje met de tram. Een bewoner twijfelt of zo’n product dat nog in de ‘early adaptorfase’ zit, wel past in een wijk als Zuidwest. Adriaan Nuijten antwoordt dat de aanpak per wijk zal verschillen. In wijken waar minder OV is, heeft deelmobiliteit meer kans van slagen. Dat station Moerwijk bijvoorbeeld nog steeds geen OVfietsen heeft, is een gemis en kan daar zeker kansrijk zijn. - Gevraagd wordt of de gemeente niet sneller gaat verdichten dan de wijk qua mobiliteitstransitie aankan.